ئامادەکرن و و. ژ ئینگلیزی شەمال ئاکرەیی

دێیڤید هارسێنت David Harsentل 9ی دیسێمبەرا سالا 1942ێ، ل دەڤەرا دیڤۆن Devon یا ئینگلتەرا هاتییە سەر دونیایێ. هارسێنت دهێتە هەژمارتن ئێک ژ ناڤدارترین هەلبەستڤانێن ئینگلیز. تا نوکە 21 کۆمێن هەلبەستان چاپکرینە. ناڤدارترین پەرتووکێن وی (خەونێن مرییان – Dreams of the Dead – 1977ێ)، (نووچە ژ ئەنیا شەڕی – News from the Front- 1991ێ)، (بیرۆکەیا چویچکەکێ ل سەر فڕینێ – A Bird‌s Idea of Flight – 1998ێ)، (هەڤژینی – Marriage – 2002ێ)، (Fire Songs – 2014ێ) و دیوانا دویماهێ بناڤێ (لەشکەر – Legion) کو ل سالا 2025ێ چاپبوویە.
زێدەباری هەلبەستێ، تێکستێن درامایا تەلەڤزیۆنی و رادیۆیی دنڤیسیت و چیڕۆکێن پۆلیسی ژی بنازناڤەکی بەلاڤ دکەت.
ژ دیوانا وی (لەشکەر – Legion) مە ئەڤ هەلبەستە کو بناڤێ (سێیینەیێن هەلبەستکی) نە وەرگێڕاینە.

سێیینە یێن هەلبەستکی
(دیاری ژبۆ یانیس ریتسۆس – Yannis Ritsos) *
(١)
لەیمونێن داڤزیایی د مژێ دا مینا چرایا نە
دو هەسپ، ئێک یێ خۆلیکی و یێ دی ژ رەنگێ قاوایێ
تو یێ خۆلیکی ژ خۆ ڕا دبەی، ئەز ل سەر پشتا یێ قاوایی گیانێ خۆ ژ دەست ددەم.

(٢)
ب ڤێ هەلبەستێ دێ گەهمە داویێ:
چ ب موییەکا مژویلانکێ ئەوا کەفتییە سەر رویێ تە
یان ب پەلاتینکەکا ب پۆڕا تە ڤە ڤەنویسیایی.

(٣)
سەقا یێ گەرمە. کنج د بالەکۆنێ دا یێن زوها دبن
بەلێ، ل ڤێرێ، ئەڤێ پیرەژنێ یا خۆ رەشپووشکری.
رۆژ ژی بەرچاڤکێن وێ یا ڤەدمالیت.

(٤)
فریشتەیێن ژ بەران د ناڤ ستوینێن هەرفتی دا
ل سەر گۆڕێن د مرنێ دا نقۆبوویی دا
ماچان ل گەل هەڤ ڤەدگوهۆڕن.

(٥)
پەرداخەکا ئاڤێ ددەیە دەستێ من
ب نهێنی تە تلییا خۆ
تێهلاندبوو.

(٦)
شەمەندەفڕەك ژ گوندی دەرباز دبیت
ل دەمەكێ درەنگێ رۆژا شەمبی، دویكێل بلند دبیت
رێڤینگەكێ ب تنێ.

(٧)
بنێڕە – هەیڤا گەش
هەر نها چەقۆیەک
ژ هچکێ کراسێ خۆ بەرداڤە.

(٨)
سە دڕەون، دارێن تۆزگرتی
بالكونەیەكا هەرفتی، دەرگەهەك بەر ب شەڤێڤە دچیت
پێ خۆ ل سەر ئێكەم پەییسك دادنێم.

(٩)
ل داویێ رۆژ دگەهیتە پەنجەرکا ژوورا پشتێ
ئێک ل سەر جادێ یێ هەوار دکەت
ئەڤ تشتە د جودا نە ژ بۆ وان یێن ئەڤینیێ ناسناکەن.

(١٠)
ل ڤی ئالی یێ رەشە، و ژ ئالیێ دی یێ سپی یە.
ئەرکێ تە ئەوە، ڤی ئالی سپی بکەی
ئالیێ دی ژی رەش.

(١١)
خانییەکێ گرتی، پێسترک.
ماسییەکا زێڕین مەلەڤانییا دکەت
دنیڤ خۆدیکا شیلی دا.

(١٢)
هێشتا کراسێ تە لسەر رستێ یێ رائێخستی یە
ژ بایەکێ هین تژی دبیت
ژ نشکاڤە، شەڤ داددەت.

(١٣)
هەموو باژێڕ
د گوستێلا وێ یا مراری ڕا رەنگ ددەتەڤە:
هەتا مالا من یا بچویک ل کێلەکا باژیری.

(١٤)
دەما سێبەرا سیڤاندۆكی ..
دكەڤیتە سەر دیوارێ سپی، یێ بەرامبەر،
دێ بۆ تە وێ نامەیێ نڤیسم.

(١٥)
فنجانێ قەهوێ سەر نخوین دكەی،
«ئەز دەرگەهەكی دبینم بەرەڤ سوبەهی».
دەرگەهـ یێ ڤەكری یە یان گرتی؟ ئەو بەرسڤێ نادەت.

(١٦)
ل وان شەڤێن نەخشاندی ب ستێران.. مە
گوهـ ل سێڤان دبوو دكەفتنە سەر گیایێ خۆناڤگرتی
مە سێڤ ل وارا دهێلان و مە دەنگێ کەفتنێ كۆم دكر.

* : یانیس ریتسۆس – Yannis Ritsos (1990 – 1909)، هەلبەستڤان و نڤیسەرەکێ یونانی یێ ناڤدارە کو خۆدانێ پتر ژ 100 دیوانێن هەلبەستایە و دهێتە هەژمارتن ناڤدارترین هەلبەستڤان کو هەلبەستێن وی هاتینە وەرگیڕان بۆ سەر زمانێن دی یێن زیندی.

ژێدەر:

– https://en.wikipedia.org/wiki/David_Harsent
– Faber and Faber, London, United Kingdom. 2005

شەمس عنتەر

د ئێڤارا كو دشبهه‌ كه‌ڤیێن وندابوونێ ده‌، گوند ب نه‌فه‌سێن بایێ رادزێ و ب ترسێ كو دران هه‌نه‌ شیار دبوو. ل ور، كو نه‌ سینوور ب زه‌لالی هه‌بوون و نه‌ ئالایێن ته‌مام، ده‌ستهەلاته‌ك بێ سیا ده‌وله‌تێ چێبووبوو; ئەو وه‌ك دوومانا كو ژ ئاخا كو هێ ناسنامه‌یا وێ نه‌هاتیه‌ دیاركرن بلند دبه‌، ره‌نگ دگوهه‌راند.
وان دگۆتن كو ئەو به‌شه‌ك ژ ئارتێشه‌كه‌ مه‌زنن، د ناڤ وێ ده‌ وه‌ك خوێ د ئاڤێ ده‌ دهه‌لن. لێ تاما وان د چیڕۆكان ده‌، و د چاڤێن كو فێر بووبوون بێده‌نگ بپرسن ده‌، ئەشكه‌ره‌ مابوو. وان سترانێن كو دلێ جوانان گه‌رم دكرن به‌لاڤ كرن، جوانێن كو ناڤێن وان دكه‌ڤن لیسته‌یا وه‌ندابوونێ.
لێ چیڕۆك ب له‌یلایێ ده‌ست پێ نه‌كر.
به‌ری وێ، ب سه‌دان كه‌سێن وه‌ك له‌یلایێ ده‌ست پێ كربوو؛ ده‌ما كو مال ب وێنه‌یێن ل سه‌ر دیواران ڤه‌ داگرتبوون: جوانه‌ك كو ڤه‌نه‌گه‌ڕیابوو، یه‌كی كو هاتبوو گرتن، و یێ سێیه‌م كو ناڤێ وی د ناڤ «وندابوویان» ده‌ وندا بووبوو.
دایكێن كورد كوڕێن خوه‌ د بیرئانینێ ده‌ هلدگرتن، وه‌ك برینێن ڤه‌كری كو نه‌ باش دبن و نه‌ ژی تێنه‌ ژبیركرن. ئە‌و ب دلێن گران دمه‌شیان، ژ به‌ر كو خه‌م بووبوو هه‌وایا كو تێ هلمژین.
د هه‌ر ماله‌كێ ده‌ دایكه‌ك ناڤێ كه‌سه‌كی وندابووی، ئان ژی گه‌له‌ك ناڤان، د بیرا خوه‌ ده‌ دپاراست.
و د هه‌ر دوایه‌كێ ده‌، هێڤییه‌كه‌ لەرزۆك و بێده‌نگ هه‌بوو: بلا یه‌ك ڤه‌گه‌ڕه‌… كی بێ كی به‌.
له‌یلا، خوه‌دی گێسێن درێژ، هه‌ز دكر ل په‌ی په‌رپه‌رۆكان بره‌ڤه‌، ناڤێن ستێركان هین ببه‌ و ل سه‌ر ته‌ختێن دبستانێ روونه‌. دایكا وێ ب ئاوایه‌كی كو نه‌ وه‌ك ترسێ ئاسایی بوو ژ وێ دترسیا؛ ترسه‌ك وه‌ستیایی و كه‌ڤن، وه‌كی كو ب شیرێ دایكێ ره‌ بووبوو میراس. وێ له‌یلا زێده‌تر ژ پێدڤیێ د ناڤ ده‌ستێن خوه‌ ده‌ دگرت، وه‌كی كو دخوه‌ست تشتێ كو ژ جیهانێ مایه‌ د ناڤ ملێن خوه‌ ده‌ بپارێزه‌.
د شه‌ڤه‌كا‌ بێ هه‌یڤ ده‌، وان ل ده‌ری خستن، مینا كو قه‌ده‌ر ل ده‌ری دخه‌: بێ ده‌ستوور. نه‌ قیریان كرن و نه‌ ژی گەڤ كرن. ته‌نێ له‌یلا برن، وه‌ك په‌لێ كو ژ پرتووكه‌كه‌ كو هێ نه‌قه‌دیا هاتیه‌ راكرن. د یه‌ك كێلیێ ده‌ هه‌موو وێنه‌یێن ل دیواران شكه‌ستن، وه‌كی كو ئەو نه‌ ته‌نێ بیرئانین بوون، لێ نیشانێن پێشوه‌خت یێن فه‌لاكه‌تێ بوون.
دایك قیریا، گازی كر، گەڤ كر، لێ ده‌نگێ وێ بێ به‌رسڤ ما. ئە‌و دزانبوو كی له‌یلا بریه‌. ئە‌و یه‌كه‌م جار ده‌ما كوڕێ وێ یێ پێشین وندا بوو ناس كربوو؛ جاره‌كه‌ دن ده‌ما نووچه‌یا كوڕێ وێ یێ دویه‌م هات، و جاره‌كه‌ سێیه‌م ده‌ما یێ سێیه‌م ته‌نێ هتیماله‌كه‌ ب ئێش ما. ئە‌ڤ جار، ژ بۆ وێ ته‌نێ له‌یلا مابوو… و له‌یلا ژی نه‌ما.
دگۆتن كو ئەو زارۆكان دجڤینن، هین دكن و ژ وان ره‌ «پێشه‌رۆژه‌ك» چێدكن. لێ گوند تشته‌كی دن دبینی: كه‌چكێن كو وندا دبوون، ناڤێن كو ژ ده‌فته‌رێن دبستانێ دهاتن ژێبرن، و دایكێن كو ناڤه‌كی دن ل لیسته‌یا و‌ندابوونێ زێده‌ دكرن، بێ كو د دلێن خوه‌ یێن ژخوه‌ بارگران ده‌ جهێ ڤالا ببینن.
لێبه‌لێ، ئاخێ هێ ژی ب نه‌په‌نی دگۆت:
تو ده‌ستهەلاته‌ك، هه‌كه‌ ل سه‌ر ترسێ زارۆكان ئاڤا ببه‌، ماینده‌ نابه‌.
چو ئالایه‌ك ب راستی بلند نابه‌، هه‌كه‌ ب هێسرێن دایكان وه‌ره‌ درووتن.
و چو پێشه‌رۆژ ژ هه‌مبێزا كو ب زۆر ژ زارۆكێن خوه‌ هاتیه‌ ڤالا كرن، نایێ دنیایێ.
د سبه‌هێ ده‌، ده‌ما رۆناهی ب دودلی ڤه‌گه‌ڕیا، دایكا له‌یلایێ ل به‌ر ده‌ریێ ڤه‌كری روونشتبوو. وێنه‌یێن وندابوویان ل دۆرا وێ بوون، و ئەو ل ڤالاهیێ دنێڕی، وه‌كی كو ئەو دكاره‌ جیهانێ ژ نوو ڤه‌ رێك بخه‌. ئە‌و نه‌ ل به‌ندا مووجیزه‌یه‌كێ بوو؛ ته‌نێ ب تێله‌كه‌ك نازك یا خه‌یالێ ڤه‌ خوه‌ دگرت: كو كه‌چا وێ ڤه‌گه‌ڕه‌، ئان ژی ئەڤ خوینا درێژ یا نایێ دیتن راوه‌سته‌.
لێ گوندی دزانی…
گاڤا وندابوون زێده‌ دبه‌، ئەو ئێدی بوویه‌ره‌ك نینه‌.
به‌لكی دبه‌ ژیانه‌كه‌ ب ته‌ڤاهی.