سەرجان مەحموود

ئەمریكاو وەلاتێن زلهێز، وەك دەولەتێن خوەدان نەخشە و بەرنامەیێن دارێشتی یا دەمدرێژ دهێنە بناڤ كرن. ئانكو دەولەتێن زلهێز ستراتیژیێن دەم درێژ دادرێژن و د چارچووڤەیا وێ ستراتیژیێ دا تەكتیكێن خوە ل دویڤ ڕەوشا هەی دیار دكەن.
وەك دهێتە زانین هەتا شەڕێ جیهانی یێ‌ دویێ‌ كۆنترۆل و ئاسایشا جیهانێ د دەستێ بریتانیا دا بوو، بریتانیا سنووران دەستنیشان دكر و ل پڕانیا جیهانێ، تایبەت ژی ل ڕۆژهەلاتا ناڤین و ئەفریقیا مالباتێن كرێگرتی ئینا سەر دەستهەلاتێ، مالباتا سوود ل سوودیێ، ئەبدوڵا یێ ژ قابەیلا هاشمی یا ژ سعوودیێ بۆ ئوردنێ و برایێ وی فەیسەل ژی بۆ ئیراقێ وەك شاه هاتن ئەركداركرن. ئەڤرۆ ژی پڕانیا گوهۆرینێن ل ڕۆژهەلاتا ناڤین و دیاركرنا هێلێن ئەنەرژیێ و دارێشتنا بنەما یا پەیمانێن نێڤدەولەتی هەر ل بریتانیا دهێتە ئامادەكرن.
د ناڤبەرا سالێن ۱۹٥۰و هەتا دەستهەلاتا ترامپی ل ئەمریكا ئاسایشا جیهانێ كەڤتە ژێر كۆنترۆلا ئەمریكا. د ناڤا هەموو شەڕ و ئالۆزی و پلانێن پشتی سالێن ۱۹٥۰ دا ئەمریكا هەیە. لێ ئەمریكا چ وەختەك بێ بریتانیا و ئەقلمەندێن جوهی نەشیا یە ستراتەژیەكا یەك ئالی دابرێژییت. وەك هێزا شەڕی، ئابۆری و تەكنیكی پۆلیس ئەمریكا یە، لێ د وارێن ئەقل، هێزا پلانگەری و دارێشتنێن دەمدرێژ دا كۆنترۆلا ڤەشارتی بریتانیا یە. هەتا ئەم ڤێ داویێ بنێرن هێزا كو ئەهمەد شارا ل سووریێ ئینا سەر دەستهەلاتێ و وی دپارێزیت ژی بریتانیایە. ل گەل دیزاینا سونەیان دا، د دیزاینا شیعەیان دا ژی ئەقلمەند و دیاركەر هەر بریتانیا یە. هەكە ئەڤرۆ ئیران هەتا نها ژی نەڕوخیا یەو بەرەڤانیێ دكەت، ژێدەرێ وێ بریتانیا یە. د سالێن بهێت دا هەكە دۆسیا یا دەستهەلاتدارێن پشتی سەدامی ژی ل ئیراقێ وەرن ڤەكۆلین كرن دێ ئیێك ب ئیێك ئاشكەرا ببەن كو دیاركەرێ دەستهەلاتدارێن ئیراقا نوو ژی هەر بریتانیایە.
ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ ژی ب دەهان مالباتێن مەزن كو ژ سالێن ۱۹۲۳ ڤە ب دەستهەلاتدارێن توركیا، سووریا، ئیراق و ئیرانێ ڕا بزاڤێ دكەن و پالپشتێن دەستهەلاتێ نە مالباتێن ب كرێ گرتی و پەروەردەیێن بریتانیایە. هەری داوی كۆدەتایا ل سووریێ و شكەستنا كوردان و ڤەگوهەستنا ئەحمەد شاڕا ژ زیندانێن ئیراقێ بۆ دەستهەلاتا سووریێ، یەك ژ سەركەفتنێن بریتانیا یە. ل هەرێما كوردستانێ ژی دڤێت هەلوەستێ توند یێ وەلاتێن هەرێمێ، یێن ئورۆپا و خوە بێ دەنگكرنا ب ناڤ وەلاتێن دۆستێن كوردان یا پشتی ڕیفراندومێ باش بهێتە خوەندن و بنەما شكەستنا ل كەركووكێ و دەڤەرێ ڤەقەتیای باش بهێتە كۆلاندن ئانكۆ ڤەكۆلین كرن.
د ڕەوشا ئەڤرۆ دا هێزا كو ل كۆنگرەسا ئەمریكاو دپلۆماسیا ئەمریكا دا خوەدان باندۆرە، لۆبیا بریتانیا یە و د وەرگرتنا بریارا ڤەكشینا ئەمریكایێ ژ سووریێ وو ئیراقێ ئانكۆ هەرێما كوردستانێ ژی ئەو هێزا مەزنە. ئەم ڤەگەرن دەستپێكا نڤیسا خوە، د ڕەوشەكە وەسا هەستیار دا كو ڕۆژانە ب دەهان درۆنێن ئیرانێ و حەشدا شەعبی ئێرش دهینن سەر هەرێما كوردستانێ، بریارا ڤەكشینا ئەمریكا نە كارەكێ وەسا نۆرمال و ئاسای یە. گەلەك ئاشكەرە یە كو بریتانیا نە ئامادەیە ل ڕۆژهەلاتا ناڤین سنووران بگوهۆریت و دەستهەلاتێن هەرێمی بهێنە ئاڤاكرن.

سـەرجـان مـەحموود

ئەڤ نێزیكێ دو سالن‌ ل توركیا و باكورێ كوردستانێ بەحس ل ئاشتیێ دهێتەكرن و ل سەر داخوازا عەبدوللا ئۆجەلان PKK خوە هلوەشاند و بڕیارا چەك بەردانێ دا. دو ئالیێن شەڕكەر ل سەر ئاشتیەكا‌ مایندە یا بێ سەروبەر ل هەڤكرن. گەلەك كەس و ئالی ل دژی ئاشتییا د ناڤبەرا PKK و دەولەتا توركیا دانە. ئەگەرێ وێ چیە؟ بۆچی ئالیێن دژبەر یێن كورد و تورك د دژایەتیا ئاشتیێ هاتنە گەل هەڤدو؟ دێ بەرسڤا ڤان پرسان دەین، لێ بەری وێ دڤێت ئەم بەحسێ ناڤەرۆكا ئاشتیێ بكەین.
ئەز وەك ڕۆژنامەڤانەكێ كورد دكارم ڤێ ئێكێ بێژم كو قانوونا ئاشتیێ ب 12 خالێن خوە ڤە شێلی یە ئانكۆ نە زەلالە. د قانوونێ دا ب تنێ بەحسێ چاوانیا خۆ‌ڕادەستكرنا گەریلایێن كورد، چا‌وانیا سەرەدەریا ب گەریلا و سیاسەتمەدار و كەسایەتیێن كورد یێن كو ژ دەرڤەیێ توركیا ڤەگەرن دهێتەكرن. هەكە قانوون ل گەل نە زەلالبوونا خوە ژی بهێتە جیبەجیكرن ئەڤە دهێتە واتەیا ڤەگەرا ب هزاران ئەندام، ئالیگر و كارمەندێن سازیێن سەر ب PKK و ئەو كەسێن كو نە ئەندامێ PKK نە، لێ د چارچووڤەیا قانوونا تیرۆرێ دا هاتنە سزادان.
د قانوونێ ئاشتیێ دا د ئێك پەیڤ دا ژی ناڤێ كورد، كوردستان، زمان و كولتوورێ كوردی دەرباز نابیت. ئانكو دهێتە وێ واتەیێ كو مژارا چەكدانینێ و ڤەگەرا توركیا و قانوونا ئاشتیێ ب چارەكرنا پرسا كوردی ڕا نینە. نها د سەرێ گەلەك وەلاتیێن باكورێ كوردستانێ دا ئەڤ پرس و ترس هەیە. گەلۆ ئەو هندە شەڕ، كوشتن، سۆتاندنا گوندان، گرتن و بێ سەروشوینبوونا وەلاتیێن كورد ژ بۆ چ بوو؟ هەركەس بەرسڤا ڤێ پرسێ دخوازیت و ل سەر زێدە دكەت، گەلۆ ب هزاران گەنج، زانا و مێرخاسێن كورد ژ ئالیێ دەولەتا توركیا ڤە هاتنە وەندا كرن، دێ چارەسەرنڤیسێ وان هێتە ئاشكرا كرن. پرسیارەكا دی ژی پشتی ڤان پرسیاران زندی دبیت، هەم PKK و هەم ژی دەولەتا توركیا تاوانێن شەڕی ئەنجام داینە، PKK ب تایبەت ژی د ناڤا تەڤگەرا خوە دا تاوانێن گەلەك مەزن ئەنجام دایە، گەلۆ دێ ل سەر ڤێ مژارێ لێپرسینێ ڤەكەت و ناڤێن تاوانباران ئاشكرا‌ كەت؟ دیسا دەولەتا تورك دێ بەرپرسیاریا خوە د سۆتاندنا گوندێن كوردان، وەنداكرنا ب هزاران كوردان دا قەبوول كەت و د وێرانكرنا جوگرافیا كوردستانێ و د تاوانێن شەڕی دا تشتەك بكەت، دێ بەرپرسیاران دادگەه كەت و سزا دەت؟ هەكە ئاشتیەكا ‌ڕاستی دهێتە خوا‌ستن، دڤێت هەردو ئالی ژی بەرسڤێن ڕاست بدەن و ڤان مژاران زەلال بكەن، هەكە نا ئاشتی دێ ڤەگەریتە خاپاندنەكا دەمكی و دێ دەری ژ بۆ ئاڤابوونا هێزێن نوو یێن چەكدار ڤەبیت.
ئەم وەرن سەر پرسێن دەستپێكێ نها تشتەكێ گەلەك خەریب ل ناڤ هندەك كوردان و تركان دا دروست بوویە. نەتەوەپەرەستێن تورك یێن سلبوویی و كوردێن بێ بەرنامە ‌و یێن ژ PKK سلبوویی د یەك چەپەری دا هاتنە با هەڤدو ب دژواری ل دژی ئاشتیێ دەردكەڤن. تشتێ سەیر نها درووشما دژبەرێن كورد و هەم ژی دژبەرێن تورك وەكهەڤە، ئەو نە ل گەل شەڕینە ‌و نە ژی ل گەل ئاشتیێنە ‌و بۆ پاشەرۆژێ ژی بێ بەرنامەنە. دڤێت هەر كەس هەم كورد و هەم ژی تورك ل گەل خوە راستگۆ بیت و ب وژدان بئاخڤیت و بزاڤێ بكەت، هەكە نا دێ جارەكا دی ببنە ئەگەرێ فتنەیەكا دی. دێ دیسا زارۆكێن خەلكێ جانێن خوە ژ دەستدەن و شەڕ، كوشتن، وێرانبوون و بێ چارەبوون بیتە تاكە ڕێیا ل پێشییا كورد و توركان.
ب شەڕ نە كورد ژناڤدچن، نە ژی دەولەتا توركیا و گەلێ تورك ژناڤدچیت. یا ڕاست ئەڤە هەر كەس ژ ئالیێ خوە كار بۆ پاشەرۆژەكا ئازاد بكەت.

سـەرجـان مـەحموود

دیرۆكا كوردستانێ ل گەل دەستانێن قا‌رەمانی و شۆرەشگێری د هەمان دەمی دا پرە ژ كارەسات و جینۆسایدێن وەك ئەنفال، كمیابارانكرن و كۆچبەریا ب زۆرێ. د ڕۆژا مە یا ئەڤرۆ دا هێشتا مەترسیێن ل سەر گەلێ كورد ب داوی نەهاتینە ‌و وەلاتێن داگیركەر ل دەلیڤە ‌و كەیسێن نوو دگەرن.
مخابن كوردان ژ بلی سەرهلدانا سالا 1991و شەڕێ ڕزگاریا ئیراقێ هەتا نها نەشیاینە ژ دەلیڤەیێن زێرین مفایێ وەربگرن. وەك نموونە ل ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ سالا 1979 د گوهۆ‌رینا ڕژێما شاهێ ئیرانێ دا پارتێن ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ نەشیان د ئێك چەپەری دا تێبكۆشن و د قادا سیاسی دا ڕۆلێ خوە بگەربگێرن، دیسا ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ب دەستپێكرنا بهارا عەرەبی بهارا كوردی ژی دەستپێكر، د قووناغا ئێكێ دا، كوردان شیان د قادا سەربازی دا قارەمانیێن مەزن بكەن و ب هێزا خوە باوەر بكەن و ئاخا كوردستانێ ڕزگار بكەن، لێ د قووناغا دویەم دا باوەریا خوە ب هێزێن دەرڤە ئینان و نەشیان د ڕێڤەبریێ دا سیستەمەكێ‌ ئاڤا بكەن و دبلۆماسیێ بكار بینن و د ئەنجام دا پرانیا دەستكەفتێن خوە ژ دەست دان و هەتا نها ژی د ناڤ مەترسیێ دانە. دەمێ ئەم بەرێ خوە ددەینە باكورێ كوردستانێ ب تەمامی دیرۆكەكا‌ پر ژ كارەسات، كۆمكوژی و سەرهلدانێن بێ ئەنجام دهێتە بەر چاڤێن مە. كەس نەشێت قارەمانیێن كو هاتینە كرن ئینكار بكەت، لێ ب تایبەتی پشتی سالێن هەشتێ و نۆتان ب پشتەڤانیەكا‌ مەزن یا وەلاتیێن باكورێ كوردستانێ دەلیڤەكە زێرین كەتە دەستێ كوردان، لێ ڕژدیا د شەری دا و خوە نەگونجاندنا ل دیڤ پێدڤیێن دەمێ و چالاكیێن توندو تیژیێن ل وەلاتێن ئورۆپا وەسا كر كو گەلەك دەلیڤە ژ دەست بچن و تەڤگەرا كوردی بكەڤیتە بن سیبەرا تیرۆرێ.
مخابن ژ سالا 1994 ڤە تەڤگەرا كوردی ب جهێ كو ل خوە ڤەگەریت و خوە نووژەن بكەت، ڕۆژ ب ڕۆژ پاشڤە چوو شا‌نسێ سەركەفتنێ ژدەستدا. ل ئالیێ دی ژی ئەڤرۆ دیسا ڕەوشا ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ ل بەرچاڤە، ڕێیا وان ڤەكریە لێ دێ چەند ژ ڕەوشا نها مفایێ وەربگرن نە دیارە.
ل هەرێما كوردستانێ ئانكو باشورێ كوردستانێ ژی ڕەوش نە ئەو هندە دلخوەشكەرە، داگیركەرێن كوردستانێ ڕۆژ ب ڕۆژ خوە ب هێزتر دكەن و ل دژی كوردان د قادێن سیاسی، ئێمناهیێ، ئابۆریێ و دبلۆماسیێ دا هەڤپەیمانیێن نوو سازدكەن، لێ ل قادا سیاسی یا كوردی هەتا نها ژی پارچەبوون هەیە ‌و مخابن ئابۆرەكا خۆمالی، هێزەكا سەربازی یا ئێكگرتی، پێكڤە كاركرنەكا‌ ب هێز و دبلۆماسیەكا كوردستانی دروست نەبوویە. هەر چەندە د ڤان سالێن داویێ دا بۆ ئابۆریا خۆمالی گاڤێن گرنگ هاتنە ئاڤێتن ژی، لێ هێشتا ئابۆرا خۆمالی پێك نەهاتیە. ئەم بنێرین د قووناغەكە وەسا مەترسیدار دا كو داگیركەرێن كوردستانێ چاڤێن خوە بەرداینە هەناسەیا مە ژی، هەتا نها پەرلەمان ئەكتیڤ نەبوویە و كابینەیا دەهێ نەهاتیە ئاڤاكرن. بلا ژ بیرا مە نەچیت كەركووك ب هەڤپەیمانیا وەلاتێن داگیركەر و ب پشتەڤانیا بریتانیا‌ ژ دەستێ كوردان دەركەفت. بەلێ خیانەتێ ناڤمالا كوردی لاواز كربوو، لێ ئەگەرێ سەرەكی ب دەستپێشخەریا بریتانیا یەكگرتنا داگیركەران بوو.
د ئەنجام دا د ڕۆژا ئەڤرۆ دا ژی نە د ناڤا پارچەیێن كوردستانێ دا ئێكگرتن هەیە، نە ژی د ناڤبەرا پارچێن كوردستانێ دا ئێكگرتن و هەڤپەیمانیا كوردی هەیە. هێزێن جیهانی، دەولەتێن زلهێز و هەر دەولەتەكێ دی دخوازیت ب وەلاتەكێ ب هێز را‌ هەڤپەیمانیێ بكەت دا كو بەرژەوەندیێن وێ پاراستی بیت. هەكە ئەم كورد بلەز ل خوە ڤەنەگەرن و د قادا سیاسەتێ، دبلۆماسیێ، ئابۆریێ و ئێمناهیێ دا ئێكگرتنێ چێنەكەین، ب مخابینی ڤە دبێژم كو مەترسیێن مەزن ل سەر دەستكەفتێن مە یێ كوردستانێ ژی هەنە. یان دێ ل دەوروبەرێ مەرجەئەكێ نەتەوەیی، ل دەوروبەرێ سەرۆك بارزانی كۆم ببن و ب ڕەنگەكێ كوردستانی بزاڤێ بكەن یان ژی خەتەری نێزیكە، دڤێت هەركەس ئەنجامێن كۆمبوونێن د ناڤبەرا توركیا و ئیراق، توركیا و ئیران، سووریێ و ئیراق، سووریێ و توركیا، ئیران و ئیراقێ باش بخوینیت. دیسا كۆمبوونێن توركیا، ئیراقێ و سووریێ ل گەل سەرۆكێ ئەمریكا ب هویری ڤە شرۆڤە بكەت. ئەمریكا دەستهەلاتێن ئێكگرتی، ئێك دەست و خوەدان بریار دخوازیت.
دڤێت ئەم ژ نوو ڤە ب چاڤێن بێ ئالی، دوور ژ هەستێن ئاتفی، ب ئا‌قلانا دیرۆكا خوە بخوینین و ژ بەر چاڤان دەرباز بكەین. هەكە مە ژ ئەزموونێن تال وانە وەرگرت، ئەم دشێین ڕەوشا مەترسیدار ژی ڤەگەریننە دەلیڤەیێن زێرین.

سـه‌رجـان مـه‌حمود

ل تورکیا گه‌نگه‌شێن ل سه‌ر یاسایا ئاشتیێ گه‌رم بووینه‌. هه‌ر چه‌نده‌ هه‌تا نها ڕه‌شنڤیسا کو ده‌ستهه‌لاتا تورکیا ئاماده‌ کریه‌ نه‌ گەهشتیه‌ ده‌ستێ کوردان و پارتێن ل په‌رله‌مانێ، لێ هه‌ر ئالیه‌ک د چارچۆڤەیێ هێڤیێن خوه‌ دا شرۆڤه‌یێن جودا جودا دکه‌ن. نڤیسه‌ر و ڕۆژنامه‌ڤان و سیاسه‌تمه‌دارێن سه‌ر ب ده‌وله‌تێ و ئاکپارتیێ د ڕۆژنامه‌ و ته‌له‌فزیۆن و تۆرێن جڤاکی یێن نێزیکێ خوه‌ دا دیار دکه‌ن کو قووناغا ئاشتیێ ب تنێ بۆ بێچه‌ککرنا گه‌ریلایێن پەکەکێ یه، ‌چ تشته‌ک ل ژێر ناڤێ چارەسەر‌کرنا پرسا کوردی ل خوه‌ ناگریت و پرسه‌ک ب ناڤێ پرسا کوردی ل تورکیا نینه‌. ئانکۆ ئالیگرێن ده‌ستهه‌لاتێ و ده‌وله‌تێ و ئالیێن نه‌ته‌وه‌په‌ر‌ست و محافزەکار د ڕه‌وشا نها دا ژی کوردان و پرسا کوردی قه‌بوول ناکه‌ن.
د هه‌مان ده‌می دا رەت دکه‌ن کو فه‌رماندار و به‌رپرسێن گه‌ریلایان ژی د چارچۆڤەیێ یاسایێ دا ڤه‌گه‌رنە تورکیا و سیاسه‌تێ بکه‌ن. ئالیێ تورک بێ ناڤبه‌ر به‌حسێ خالێن هه‌ستیار یێن ملله‌تێ تورک دکه‌ن و خالێن هه‌ستیار یێن کوردان ژی بنپێ دکه‌ن.
ئالیێ کوردی ژی به‌رده‌وام د ڕاگه‌هاندن و تۆرێن جڤاکی دا به‌حسێ چارەسەر‌کرنا پرسا کوردی و ڤه‌گه‌را ب ڕومه‌ت و ئاشتی و چاره‌یه‌کا ب ڕومه‌ت دکه‌ن. ده‌مێ مرۆڤ گوهداریا بەرپرس و سیاسه‌تمه‌دارێن کورد ل باکورێ کوردستانێ دکه‌ت، مرۆڤ گەلەک کەیفخوەش دبیت و هیڤیێن خه‌لکی دگه‌هیته‌ ئه‌و په‌رێ ئه‌سمانی. ب تایبه‌تی ژی سیاسه‌تمه‌دارێن ده‌م پارتیێ و شاندێا ئیمرالیێ بوونه‌ وه‌ک کۆترێن ئاشتیێ و دیمۆکراسیێ، لێ ل مه‌یدانێ نه‌ هه‌وا ئاشتی و دیمۆکراسیێ هه‌یه‌، نه‌ ژی یه‌ک پلانه‌ک بۆ چارەسەر‌کرنا پرسا کوردی.
دڕاستیێ دا نه‌ گه‌لێ تورک، نه‌ ژی گه‌لێ کورد هه‌تا نها چ تشته‌ک ژ قووناغا ئاشتیێ نزانن. گەلێ کورد چاڤه‌رێی چارەسەر‌کرنا پرسا کوردی، قه‌بوولکرنا ناسنامه‌یا کوردی، خوا‌ندنا ب زمانێ کوردی و سه‌ربه‌ست به‌ردانا گرتیێن سیاسی یە. به‌لێ ئازادکرنا ئۆجەلان، چه‌کبه‌ردانا گه‌ریلایان، نه‌مانا شه‌ری ب دلێ وه‌لاتیێن کورده‌، لێ د هه‌مان ده‌می دا وه‌لاتیێن کورد داخوازا ژ هۆلێ ڕاکرنا وان ئه‌گه‌ران دکه‌ن کو یێن کو وەسا کرن کورد نەچار بن دەست ب شەڕی ل دژی دەولەتا تورکیا بکەن، ئەرێ دڤێت مرۆڤ نها ڤێ پرسیارێ بکەت کا ئەو ئەگەر چ بوون کو کورد نەچار بوون شەڕی بکەن؟
1- سیاسه‌تا ڕه‌د و ئینکارا هه‌بونا کوردان بوو. ئەرێ نها ئەو یەک چارەسەر بوویە؟ به‌رسڤ، نه‌خێر!
2- گوهۆڕینا ناڤێن باژێر و گوندێن کوردستانێ بوو، ئەرێ نها ئەو یەک چارەسەر‌ بوویه‌؟ بێگومان نەخێر.
3- زۆرداریا ل سه‌ر زمان، که‌لتور، ناسنامه ‌و ژیانا کوردان. ئه‌ڤ نها چه‌وا یه‌؟ به‌رسڤ، کوردی دیسا قه‌ده‌غه‌ یه‌، که‌لتور و ناسناما کوردی د بن گه‌فێ دایه ‌و گه‌له‌ک خالێن دی.
نها پرسیار ئه‌ڤه‌ یه‌، گه‌لۆ ئه‌ڤ ئاشتی بۆ په‌سه‌ندکرنا یه‌ک ده‌وله‌ت، یه‌ک ملله‌ت، یه‌ک ئالا، یه‌ک زمان و یه‌ک وه‌لاتێ تورکا یه‌؟ ئانکۆ ژ کوردان دهێته‌ خوا‌ستن کو ببنه‌ پشکه‌ک ژ ڤێ ده‌وله‌تا تورک؟ د ئه‌نجام دا هه‌ر ئاشتیه‌ک هه‌که‌ مافێن نه‌ته‌وا کورد، د وارێن زمان، که‌لتور، ناسنامه ‌و هه‌بونا نه‌ته‌وەیی دا گه‌ره‌نتی نه‌که‌ت، ئه‌و نه‌ ئاشتیه‌ به‌لکو ژی شاشیە.

سەرجان مەحموود

د رەوشەكا هەستیار دا كو هێشتا دانوستاندن و ئالۆزیێن د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیرانێ دا بەردەوام دكەن، پلانێن بۆ دیزاینكرنا رۆژهەلاتا ناڤین ب تەمامی زەلال نەبووینە، لێ دهێتە چاڤەرێكرن دۆنالد ترامپ هەتا هەلبژارتنێن كۆنگرێسی نەكەڤیتە شەڕی و نەژی پەیمانەكێ‌ ل گەل ئیرانێ ئیمزا‌ بكەت. ئەمریكا د بابەتێ كوردان دا ژی زەلال نینە، پشكەك ژ كابینەیا ترامپی و كۆنگرێسی ل گەل وێ یەكێ نە كو كورد ل سووریێ و ئیراقێ وەك هێزەكا ئەلترناتیڤ بمینیت و رۆلێ وان بهێتە زێدەكرن. ئانكۆیەك ژ ئارمانجا سەرەكی یێ ئەقلێ دەولەتا ئەمریكا كو كوردان وەك هێزا تەوازنێ، ئانكو هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا سوننە و شیعەیان دا دبینیت و لاوازبوونا كوردان ئانكو بهێزبوونا بێ كۆنترۆل یا شیعەیان یان ژی سوننەیان ل دژی بەرژەوەندیێن خوە ‌و ئارامیا هەرێمێ دبینیت.
د رۆژێن نێزیك دا دێ ب ئاشكرا‌ هێتە دیتن كو ئەمریكا دێ فشارێن جوداجودا ئێخیتە سەر دەستهەلاتا سوونە یا سووریێ و دەستهەلاتا شیعە یا ئیراقێ و ل گەل كوردان ژی هەڤسەنگیەكێ ل هەرێمێ دورست بكەت. ترامپ د هەمان دەمی دا ل گەل وەلاتێن ئورۆپا ژی گەهشتیە تێگەهشتنێ دا كو ئورۆپا ژی د دیزاینا نوو یا هەرێمێ دا جه بگریت.
ب دەستپێشخەریا فرەنسا و ئەلمانیا ئێكەتیا ئورۆپا دخوازیت ل گەل كوردان دەست ب قووناغەكا نوو بهێتەكرن، بۆ ڤێ چەندێ هەتا ئاستەكێ بلند ئەمریكا ژی ل سەر زێدەكرنا رۆلێ كوردان ل سووریێ رازی كرینە و د رۆژێن بهێت دا دێ پشتەڤانیا بۆ پاراستنا دەستكەفتێن كوردان، ئانكۆ مانا رێڤەبەریا خوەسەر ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ زێدەتر بیت.
د ڤان دو هەفتیێن بۆری دا هەڤدیتن و كۆمبوونێن ل گەل بەرپرسێن ئێكەتیا ئەورۆپا، كۆنگرێسێ ئەمریكا و نەتەوێن یەكگرتی هەوەكا گەلەك ئەرێنی‌ بۆ بلندكرنا رۆلێ كوردان و پاراستنا دەستكەفتێن كوردان ل باشور و رۆژئاڤا هەیە ‌و هەم ئورۆپا، هەم ژی ئەمریكا دۆسیا یا كوردێن باشور و رۆژئاڤا پێكڤە دگرنە دەست و وەك یەك دۆسیا سەرەدەریێ ل گەل رەوشا كوردان دكەن. ل ڤێرێ یا گرینگ ئەڤە گەلۆ دێ كورد چ كەن، جیهانا پێشكەفتی رۆلێ سەركردایەتیا هەرێما باشورێ كوردستانێ بلند دبینن و بۆ ڤێ چەندێ ژی ئێكگرتنەكا بهێز ژ كوردان دخوازن.
ل ئالیێ دی ئیسرائیل ژی ل سەر جێبەجیكرنا نەخشێ بەرفرەهكرنا ئاخا خوە بەردەوامە ‌و هەول ددەت هەڤپەیمانێن نوو ل دەڤەرێ پەیدا بكەت و هێلێن وزێ ب تەمامی كۆنترۆل بكەت. ئیسرائیل هەول ددەت ل گەل هندستان، مسر و ئیماراتێ خوە بگەهینیتە هەڤپەیمانیەكێ ل دژی رێكخستنا برایێن موسلمان، توركیا، سووریێ و لوبنانێ. ئیسرائیل، توركیا وەك سەركێشێ ڤێ ڕێكخستنێ دبینیت. پلانەكا‌ هەم كەڤن و هەم ژی نوو یا ئیسرائیلێ بۆ توركیا و سووریێ هەیە ‌و د ڤان رۆژێن بهێت دا دێ ئەو پلان ژی زەلال بیت.
لێ هەر چاوا بیت دڤێت كورد ژی خوە بۆ هەر گوهۆڕینەكێ ل دەڤەرێ بەرهەڤ بكەن، چونكی بەری نها كورد بەرهەڤ نەبووینە و گەلەك دەلیڤەیێن گرنگ ژ دەستێ كوردان چووینە و پێدڤیە كورد هەمان شاشیێ دوبارە نەكەن.

سەرجان مەحمود

پەیڤا ئاشتیێ، د ناڤ هەر مللەت ئانكۆ نەتەوەیەكێ دا پەیڤەكا پیرۆزە، جوانە و هێڤیێ دبارینە، لێ د هەمان دەمی دا ئاشتی د ناڤ هەر مللەتەكێ دا ب واتەیێن جودا دهێتە بكارئینان، تێگەهشتنێن جودا هەیە ئانكۆ هەر ئالیەك ئاشتیەكا ل گۆر خوە دخوازیت.
ل رۆژهەلاتا ناڤین داخوازا ئاشتیێ وەك لاوازبوون، بێ هێزبوون و تەسلیمبوونێ دهێتە دیتن. وەك میناك ل توركیا ئاشتی دهێتە واتەیا ژناڤبرنا ناسنامە، كەلتور، زمان و هەبونا كوردان. ل ئیرانێ واتەیا ئاشتیێ قەبوولكرنا سێدارەدانێ، سەرشۆریێ یە. ل سوریێ و ئیراقێ ژی هەمان تشتە.
بۆ كوردان ئاشتی چی یە؟ گەلێ كورد ژ سەردەمێن هوڕی، میتانی، هەتا میدیا و مەروانی پەیڤا ئاشتی ب واتەیا پێكڤەژیانێ، هەڤدو قەبوولكرنێ و رێزگرتنا ل یێ بەرمنبەری هاتیە بكارئینان. د رەوشا نها دا ل هەرێما باشورێ كوردستانێ ژی ئاشتی پەیامەكا پیرۆز و پێكڤەژیانە. ئانكۆ ئەم وەسا بێژین گەلێ كورد زۆرداریا ل سەر بنەمایێ نەتەوەیی، ئۆلی یان مەزهەبی رەتكریه ‌و نەكریە. لێ پیلانگێریا ل هەمبەر بارزانیێ نەمر و شۆرەشا ئیلۆنێ، هەروەسا پیلانگێریا ل هەمبەر قازی محەمەدی و ئۆجەلانی و باكورێ كوردستانێ، هەروەسا ڤێ دووماهیێ ژی پیلانا ل دژی شۆرەشا رۆژئاڤایێ كوردستانێ. داگیركەرێن كوردان ئەو هەموو پیلانگێری ل ژێر ناڤێ ئاشتیێ كرن ئانكۆ مە ب ئاشتیێ مژوول كرن و نیازپاكیا مە و ژ تێگەهشتنا مە یا پاك بۆ ئاشتیێ و پێكڤەژیانێ مفا وەرگرتن و زیانێن گەلەك مەزن گەهاندنە دۆزا رەوا یا گەلێ مە ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ.
ئەم وەرن سەر مەرەما خوە! د رەوشا نها دا ل توركیا ل ژێر ناڤێ قووناغا ئاشتیێ و برایەتیێ قووناغەك مەترسیدار دهێتە مەشاندن. ئالیێ كوردی رۆژانە بەحسێ ئاشتیێ، ئازادیان، وەكهەڤیێ و مافێن مرۆڤان دكەت. یانكو ب كورتی گەلێ كورد دڤێت ل توركیا ل گەل توركان پێكڤە بژین، وەكهەڤ بژین و ئازاد بژین، بۆ ڤێ چەندێ ژی ئامادەنە دەست ژ هەموو چەكێن خوە بەردن و ببنە پشكەك ژ كۆمارا توركیا لێ خوەدان ناڤ، ناسنامە و ماف بن.
ل هەنبەر كوردان سیاسەتمەدار، دەستهەلاتدار و پرانیا جڤاكێ توركیا دەمێ بەحسێ قووناغا ئاشتیێ و براتیێ دكەن دترسن، چاڤێن وان سۆر دبیت، كەڕ دبەن، كۆر دبەن و هار دبن. گەلەك جاران ب ئاشكرا‌ دبێژن كورد پشكەكە ژ نەتەوا تورك و ئەم یەك نەتەوەین. گەلەك جاران مەزنێن توركیا گۆتینە دەمێ توركێن چیای ب سەر بەرفێ دا مەشیانە، ژ بەرفێ دەنگێ كارت- كورت دەركەفتیە، بۆ ڤێ یەكێ ژ توركێن چیایی را‌ گۆتنە كورد، لێ ژ بەر ڤێ سەدسالێ و ئاستێ پێشكەفتنێن جیهانێ وەسا نابێژن و دبێژن ئەم یەك نەتەوەین ‌و چو مللەتەك ب ناڤێ كورد نینە.
ئاشتیا كو تورك تێدگەهن ئەڤە یە. خوە ئینكار بكە، خوە بچەمینە ‌و ژ بەر تێكۆشینا كو بۆ ئازادی و مافێن گەلێ كورد هاتیە كرن لێبۆرینێ بخوازە. كورد ئانكۆ تەڤگەرا كورد ل باكورێ كوردستانێ دێ ڤێ یەكێ بكەت یان نەكەت ئەز نزانین. لێ تشتەكێ باش دزانم كو دوژمنێن كوردان، داگیركەرێن كوردان ئاشتیێ ناخوازن و نە بەرهەڤن بێی دارێ زۆرێ هەبوونا كوردان ژی قەبوول بكەن.

سەرجان مەحمود

پشتی كو تۆماس باراك وەك نوونەرێ دۆنالد ترامپ بۆ ئیراقێ هاتە ئەركداركرن هندەك ئالیێن سیاسی یێن ئیراقێ و دەزگەهێن ڕاگەهاندنێن توركیا و سووریێ ب ڕاپۆرت و دەنگوباسێن دوور ژ ڕاستیێ خوەستن پێشمەرگەیێن كوردستانێ بكەنە ڕۆژەڤا حوكمەتا ئیراقێ و ئەمریكایێ. هندەك ئالیێن سەر ب كۆمێن حەشدا شەعبی یێن داگیركەر ژی بۆ بالێ بكشیننە سەر پیشمەرگەیێن كوردستانێ دەست ب زماندرێژیێ كرن، لێ ب تایبەت داخویانیا سەرۆك بارزانی یا ل سەر پیرۆزیا پێشمەرگەیێن كوردستانێ و هەلوەستێ گەلێ كورد د ڕەوشا نها دا سنورەك بۆ وان ئالیێن ئەقلێ سڤك و خوەدان ئەجندایێن تاری دانا.
ل دووڤ هزرا من هەر ئاخڤتنەكا ل دژی پێشمەرگە نە بێ بەرنامە دهێتە كرن و ل پشت وان ئاخڤتنان نەخشەكا‌ دارێشتی هەیه ‌و دڤێت كورد ژ ژ قادا سیاسەتێ هەتا هەر تاكە كەسەكێ گەلێ كورد ب هشیاری بزاڤێ بكەت و ل دۆر ئاخڤتنا سەرۆك بارزانی بۆ پاراستنا پیرۆزیا پێشمەرگە و قەوارەیێ سیاسی یێ هەرێما كوردستانێ یەكرێز بیت. نها مەترسیێن گەلەك مەزن ل سەر دەستكەفت و قەوارەیێ سیاسی یێ كوردستانێ و پیرۆزیێن كوردان هەیە، بۆ ڤێ چەندێ پێكئینانا كابینا دەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و ئەكتیفكرن و چالاككرنا دبلۆماسیێ و یەككرنا هێزێن پێشمەرگەیێن كوردستانێ بابەتەك گەلەك گرنگە.
دهێتە زانین تۆم باراك د هەموو داخویانیێن خوە پەسنێ سەركەفتنا سیستەمێن تاكە كەسی و دكتاتۆری ل وەلاتێن ڕۆژهەلاتێ ناڤین ددەت و دخوازیت د ڕایا گشتی دا بنەمایەك بۆ هزرێن خوە دروست بكەت. دڕاستی دا هزرا دۆنالد ترامپ و تۆم باراك ل سەر بهێزكرنا سیستەمێن تاكرەوی یه ‌و بۆ وان مادە ئانكۆ پارە پێش هەموو نرخێن مرۆڤی و دیمۆكراسیێ یە.
بەری نها ژی مە بەحس كربوو ل ئەمریكا ب تایبەت ژی ل كۆنگرێسی و د میدیا و ڕایا گشتی دا پشتەڤانیەكا‌ باش بۆ كوردان هەیە و ڕەخنێن دژوار ل سەر دەستهەلاتا دۆنالد ترامپی هەیه ‌و ژێ دهێتە خوا‌ستن كو ئێدی بەرێ خوە بدەتە كوردان و پشتەڤانیا كوردان بكەت، ژ بەر كو كوردان ل ئیراقێ و سووریێ هەڤپەیمانێن هەری دلسۆز و ڕاستەقینە یێ ئەمریكا نە. دڤێت د ڕەوشا نها دا ئەم د هەر واری دا‌ ناكۆكیێن سیاسی بدەینە ڕەخەكی و لۆبیا كوردی یا ل كۆنگرێسێ ‌ئەمریكا هین چالاكتر بكەین و دۆستێن كوردان ل هەمبەر هەر پرۆژەیەكا ل دژی دەستكەفتێن كوردان و ب تایبەت ژی پێشمەرگەیێن كوردستانێ هشیار بكەین.
هەروەسا د ڤان چەند ڕۆژێن دەربازبوویی دا دەزگەهێن ڕاگەهاندنێن ئەمریكی و نڤیسەر و سیناتۆرێن وەك لیندزی گراهام د نڤیس، داخۆیانی و ئاخڤتنێن خوە دا پشتەڤانیا بۆ كوردان دوپات دكەن. ڤێجا دڤێت ئەڤ پشتەڤانیێن هەی بهێنه ‌ڕێكخستن. لێ بەری هەر تشتەكێ دڤێت هەموو ئالیێن سیاسی یێن كورد ل دۆر پاراستنا پیرۆزیێن كوردستانێ یەكدەنگ بن و ب هەرێمەكا‌ ئێكگرتی، حوكمەتەكا یەكگرتی و یەك هێزا پێشمەرگەی‌ سەنگەرێن خوە بهێز بكەن.

سەرجان مەحمود

گەلێ كورد ئانكو كوردستان ب گشتی د قووناغەكا گەلەك هەستیار دا دەرباز دبیت. د ڤێ قووناغێ دا دبلۆماسیا كوردان ژ سەردەمێن بەرێ گەلەك پێشكەفتیە ‌و سەركردایەتیا كورد نها ژ هەر دەمی زێدەتر دشێت خوە بگەهینیتە سەركردەیێن جیهانێ و بۆ پاراستنا دەستكەفتێن گەلێ كورد ل گەل جیهانێ دیالۆگێ دروست بكەن و باوەریا جیهانێ ب دەست بینن. سەرەدانێن ڤێ دووماهیێ یێن سەرۆكێ هەرێمێ بۆ ڤاتیكانێ و ئۆرۆپا جارەكا دی بۆ مە نیشا دا كو هەكە ئەم د ناڤخوە دا بهێز و یەكرێز بین ل دەرڤە دەریێن دبلۆماسیێ هەتا داویێ بۆ كوردان د ڤەكرینە.
كێشەیێن مە یێن ناڤخوەیی ژ كیڤە دهێت؟ ژێدەرێن كێشەیێن ناڤخوەیی چنە؟ ئەز ب سادەی بەحسێ هندەك سەدەمان بكەم. ئەگەرێ یەكێ قەبوول نەكرنا ئەنجامێن هەلبژارتنێ، ئانكۆ ئەم وەسا بێ رێزیێ ل ئیرادەیا وەلاتیێن كوردستانێ دكەین‌، دەنگدەر ئانكۆ وەلاتیێن كورد ب ڕێیا دەنگێن خوە ئالیەكێ بۆ ئاڤاكرنا حوكمەتا كوردستانێ ئەركدار كرینە، لێ ئالیێن كو نەشیاینە دەنگ و باوەریا خەلكی ب دەست بینن، ژ خەلكێ سل بووینە و دخوازن ئیرادەیا خەلكێ بشكینن كو ئەو یەك سیاسەتا داگیركەرایە.
بەری هەر تشتی دڤێت هەر پارت و ئالیێ سیاسی ڕێزێ ل ئیرادە و دەنگێ خەلكی بگریت. ئەگەرێ دی یێ كێشەیێن ناڤخوەیی ژی هەبوونا دەستێوەردانێن دەرەكی نە، بیانی یە. ل دەوروبەرێن كوردستانێ چار وەلاتێن داگیركەر و ژ دەهان زێدەتر دەزگەهێن هەوالگری و هێزێن نێڤدەولەتی هەنە. هەر دەولەت ئانكۆ هەر دەزگەهێ هەوالگری و وەلاتێن داگیركە‌ر بەردەوام د ناڤ وێ هەولدانێ دانە دا كو ئارامی ل كوردستانێ و دەڤەرێ چێنەبیت. چێبوونا ئارامی و لهەڤ تێگەهشتنا ل كوردستانێ و دەڤەرێ دێ هەمو پلان و نەخشەیێن ناڤخوە و یێن بیانی ڤالا دەربخیت و دێ دەستێ كوردان بهێز بیت. پلان و دەستێوەردانێن توركیا و ئیرانێ ل گەل سووریێ و ئیراقێ ب دەستپێشخەریا بریتانیا ل ناڤچەیێ پاراستنا سینۆرێن چێكرینه ‌و ناخوازن گوهەرینێن ب واتا چێ ببەن و گەلێن هەرێمێ ببنە خوەدان ماف و ئازادی و دەستكەفتان. ئەو هێزێن داگیركەر و دەزگەهێن هەوالگری دەستێن خوە درێژێ ناڤخوەیا هەرێما كوردستانێ ژی كرینە و ناهێلن كورد بگەهنە ڕێككەفتنەكێ و حوكمەتەكا ئێكگرتی ئاڤا بكەن. مخابن سەركردایەتیا سلێمانیێ ژی بووینە ئەگەر كو دەستێ وان هێزێن دەرڤە بهێزتر بیت و ئەو یەك ژی بێگومان دێ ئەنجامێن خوە یێن خراب بۆ گەلێ مە هەبیت.
د ئەنجام دا مە یەك ڕێ هەیە. ئەم نەشێین دەست ژ هەرێمەكا‌ یەكگرتی، حوكمەتەكا‌ یەكگرتی، یەك هێزا پێشمەرگەی‌ بەردەین. یا دی دڤێت ئەم د ناڤخوە دا ئێكرێزیا خوە بهێزتر بكەین و ببینە فاكتەرێ سەرەكی د گوهەرینێن ل دەڤەرێ دا. یا سێیەم ژی دڤێت ئالیێ بنكەفتی یێ هەلبژارتنان ڕێزێ ل ئیرادەیا خەلكی بگریت و ئاستەنگیێن ل بەردەم پێكئینانا حوكمەتێ راكەت. یا دووماهیێ ژی دبلۆماسیەكا‌ بهێز یا كوردان ئانكۆ لۆبیەكا باش یا كوردان نها هەیە، ئەم ب ئێكرێزیا خوە دشێین ڤێ هێزا خوە ل دبلۆماسیێ بۆ بلند راگرتنا دەستكەفتێن هەموو كوردان بكاربینین.
بهێزبوونا هەرێما كوردستانێ داخوازیا هەموو وەلاتیێن كوردە نە تنێ ل هەرێما كوردستانێ بەلكو ل هەموو جیهانێ، ئانكۆ بهێزبوونا هەرێما كوردستانێ رامانا بهێزبوونا كوردانە و گرنگە هەموو هێزێن سیاسی ژی هەست ب بەرپرسیاریا خوە یا دیرۆكی بكەن.

سەرجان مەحموود

دۆنالد ترامپ یێ سەرۆكێ ئەمریكا نێزیكی دو هەیڤانە‌ د هەر ئاخڤتنەكا‌ خوە دا ئێرشی كوردان دكەت و تەڤگەرێن كورد ئانكۆ ب گشتی هەموو كوردان ل سەر چەك و پارەی تۆمەتبار دكەت. سەرۆكێ ئەمریكا گەلەك جاران گۆتیە كو ئەو ناخوازیت ل رۆژهەلاتا ناڤین گوهۆ‌ڕینێن ستراتیژی ئەنجام بدەت. ئا‌قلمەندێ ترامپی ل رۆژهەلاتا ناڤین و كوردستانێ تۆماس باراكە، باراك ژی وەك ترامپی بازرگانە. ب ئەسلێ خوە عەرەبە ئەو ژ ئالیێ داگیركەرێن كوردستانێ ڤە دهێتە فینانسەكرن ئانكۆ د بیاڤێ ئابووری و پارەیی دا پشتەڤانیا وی دهێتە كرن و مرۆڤەك كەڤنەپەرەستە. سەرۆكێ ئەمریكا سیاسەتا خوە یا ل سەر رۆژهەلاتا ناڤین، ب تایبەت ژی كوردستانێ ب ڕێیا تۆم باراكی دمەشینیت.
د كۆنگرەیا ئەمریكایێ دا ب تایبەت ژی د ناڤا كۆماریخوازان دا ل سەر سیاسەتا ل رۆژهەلاتا ناڤین پارچەبوونەكا بەرچاڤ هەیە. پشكا هەری مەزن یا كۆنگرێسێ ئەمریكا ل دژی سیاسەتا ترامپ و تۆم باراكی نە. د ناڤا كۆماریخوازان دا ژی پشكا هەری زێدە سیاسەتا ترامپی ل سووریێ، ئیراقێ، ئیرانێ و توركیا دروست نابینن و داخوازا گوهۆ‌ڕینا تۆم باراكی دكەن.
ئەم وەرن سەر چیرۆكا كو بوویە ئەگەر ترامپ ئێرشی كوردان دكەت. خالا یەكەم ئەڤە كو ئەو كەسێ ل سەر چەك و پارەی زانیاریێن شاش داینە دۆنالد ترامپی ژی تۆم باراكە. تۆم باراك و هژمارەك ژ فەرماندارێن سێنتكۆمێ‌ ئەو چەكێن كو ترامپ بەحسێ وان دكەت و كوردان ب دزین ئانكۆ دەستەسەركرنا وان چەكان تۆمەتبار دكەت، سەرۆكێ ئەمریكا و وەزارەتا شەر بریار دابوون د دەمێ خوەنیشاندانێن ئیران و رۆژهەلاتێ كوردستانێ دا بۆ خوەنیشادەران بشینیت. تشتێ كو خۆیا دكەت راستە هژمارەك زێدە چەك و گۆژمەكێ‌ مەزن یا پارە هاتیە شاندن، لێ نەگەهشتنە دەستێ كوردان. وی دەمی ئەو چەك و پارەیێ كو ترامپ بەحسێ وان دكەت ل كیڤەنە؟ د دەستێ كی دانە ‌و كی پارە ‌و چەكان بۆ خوە برینە؟
ل دووڤ دەزگەهێن راگەهاندنا ئەمریكا و بەرپرسێن بەرێ یێن ئەمریكا و دۆستێن بەرێ یێن ترامپی، چەكێن وان د عومبارێن هێزێن ناڤەندی یێن ئەمریكا دانە ل سەر پێشنیاز و دەستپێشخەریا تۆم باراك و فەرماندارەكێ مەزن یێ سێنتكۆمێ هاتنە ‌ڕاگرتن و چ دەمەكێ بۆ هێزێن كوردان نەهاتنە شاندن.
گەلەك كەسێن نێزیكی ترامپی بەری نها دیاركرینە كو گەلەك جاران ترامپ ژی گەهشتیە ڤێ باوەریێ كو د راستی دا ئەو چەك و بۆ نەگەهشتینە دەستێ كوردان، ڤێجا ل ڤێرێ دڤێت ئەم ڤێ پرسێ بكەین، د دەمەكێ دا كو ترامپ ژی دزانیت چەك نەگەهشتینە دەستێ كوردان وی دەمی بۆچی ترامپ بەردەوام بەحسێ وان چەكان دكەت و ئێرشی كوردان دكەت؟ بەرسڤا ڤێ پرسێ گرێدای رەوشا نها یا ئەمریكا و ب تایبەتی ژی هەلبژارتنێن كۆنگرێسێ ئەمریكا یە، ئەمریكا بەر ب هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەران و كۆنگرێسی ڤە دچیت، ترامپی نەشیا د شەڕێ ئیرانێ دا سەركەفتی بیت و ژ بەر ڤێ ئێكێ ژی نها ترامپی دڤێت ل ژێر چیرۆكا كو تۆم باراكی دروست كریە خوە ڤەشێریت و ژ بەر ڤێ ئێكێ ژی راستیێن هەی بۆ رایا گشتی ئاشكرا ناكەت، چونكی هەتا نها ئەمریكا ژی چو بەلگەیەك بەلاڤ نەكرینە كو نیشابدەت چەك بۆ كوردان هاتیە شاندن.

سەرجان مەحموود

وەك دهێتە زانین ژ سالا 2003 ڤە هەم ئیراق هەم ژی رۆژهەلاتا ناڤین كەفتنە د ناڤ گوهۆ‌ڕینێن نوو دا، گوهۆرین ب سەرهلدانێن سالا 2011 ڤە ل هەموو رۆژهەلاتا ناڤین بەلاڤ بوو. دیزاینكرنا نوو یا رۆژهەلاتا ناڤین ب سەركێشیا ئەمریكا و ئسرائیلێ پێك دهێت، لێ د هەمان دەمی دا هەڤپەیمانیا پاراستنا ستاتویا ل رۆژهەلاتا ناڤین ب سەركێشیا بریتانیا ل هەنبەر گوهۆ‌رینان و دیزاینكرنا رۆژهەلاتا ناڤین راوەستیایە. وەلاتێن وەك پاكستان، توركیا، ئیران و ئیراق ژی پالپشتێن بریتانیانە، ئانكو د ئاستێ رۆژهەلاتا ناڤین و هەروەسا جیهانێ دا هندەك وەلات ل دژی گوهۆڕینێن ل دەڤەرێ نە چونكی سیستەمەك كەڤن هەیە كو بەرەڤانیێ ل بەرژەوەندیێن وان دكەت و وان نەڤێت سیستەمێ نها ژناڤ بچیت.
هەڤپەیمانیا ب سەركێشیا بریتانیا د رەوشا نها دا هەم ل دژی دەستكەفتێن كوردان هەم ژی ل دژی گەلێن ئیرانێ نە. هەتا ئاستەكێ بلند چین و رۆسیا ژی پشتەڤانیا سیستەمێ نها ل رۆژهەلاتا ناڤین دكەن. ئەم دشێین بێژین كو بریتانیا و هەڤپەیمانێن وێ دەستێن خوە درێژی ناڤ هەرێما كوردستانێ، ئیراقێ و سووریێ و رۆژئاڤایێ كوردستانێ ژی كرینە و ئەگەرێن ئالۆزیێن نها ژی بریتانیا ب خوەیە.
ئەڤ بابەت درێژە، ئەم بەرێ خوە بدەینە هەرێما كوردستانێ و ئالۆزیێن كو پشتی هەلبژارتنان ل هەرێما كوردستانێ گەشە كرینە. بنەمایا ئالۆزیێن ل هەرێما كوردستانێ و بنەمایا ئالۆزیێن كوردان ل گەل ئیراقێ د بنەمایێ خوە دا ڤەدگەریتە ڤە بۆ پیلانێن بریتانیا و توركیا. ئاخڤتنێن كو ل قادا سیاسی یا بەغدایێ و سلێمانیێ دا ل سەر پارچەكرنا ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ دهێنەكرن و فشارێن ژ بۆ ئاڤاكرنا دو ئیدارەیێن جودا ل كوردستانێ بنەما خوە ژ پیلانێن بریتانیا و توركیا ڤەردگریت، بێگومان ئارمانجا وان ژی لاوازكرنا هەرێما كوردستانێ كو د راستی دا ئەم دشێین بێژین لاوازكرنا پێگەهێ كوردانە، وان دڤێت د گوهۆڕینێن نها ل دەڤەرێ دا كورد لاواز بن و نەگەهنە مافێن خوە.
هەرێما كوردستانێ وەك جیۆ‌پۆلیتیك ل دەڤەرەكا ستراتیژیە، ڕەخەكێ وێ رۆژهەلاتێ كوردستانێ و ئیران هەیە، ڕەخێ دی رۆژئاڤایێ كوردستانێ و سووریێ یە، ئالیێ دی ژی باكورێ كوردستانێ و توركیا یە. هەرێما كوردستانێ د هەمان دەمی دا ل ناڤەراستا پرۆژە و پلانا نوو یا هێلا وزێ یە كو ژ ئالیێ توركیا و بریتانیا ڤە نەخشێا ڤێ هێلێ هاتیە دارێتن.
گەلەك كەس و ئالی بابەتی ب تنێ وەك ئالۆزیێن د ناڤبەرا پارت و ئالیێن سیاسیێن كوردستانێ دا شرۆڤە دكەن، لێ پرسگرێك ژ وێ ئێكێ گەلەك مەزنترە و هەكە توركیا و بریتانیا بگەهنە ئارمانجا خوە و دو ئیدارەیی ب سەر هەرێما كوردستانێ دا بسەپینن دێ هەموو قەوارەیا سیاسی یا كوردستانێ ژی كەڤیتە ژێر مەترسیان و ئەو ئێك دێ هەبوونا كوردان ژی ئێخیتە ژێر مەترسیێ. ل گەل توركیا و بریتانیا، ئیران، ئیراق و سووریێ ژی پشتەڤانێ پرۆژەیێ پارچەكرنا كوردستانێ نە. مخابن پشك ژ كوردان ژی بوونە دارودەستێ پرۆژەیا پارچەكرنێ. ل ڤێرێ یا گرنگ ئەوە كو ئەم سازشێ ژ درووشما ئێك هەرێم، ئێك هێزا پێشمەرگە و ئێك حوكمەتێ نەكەین و وەكو تاكێن كورد ل هەرێما كوردستانێ و پارچەیێن دی هەردەم پشتەڤانیێ ل ئێكەتیا ناڤمالیا كوردی بكەین.