سەرجان مەحمود

ل ئێراقێ دەستهەلاتێن بەری ٢٠٠٣ و پشتی وێ ژی بەردەوام ل سەر یەک هزرێ دا بوون، یێن بەری ٢٠٠٣ دخواستن کورد ژ بنەما ڤە ژ هۆلێ ڕاکەن و بۆ ڤێ یەکێ چەندین جار جینۆساید، کیمیاباران و ئەنفال ل دژی کوردان ئەنجامدان. پشتی سالا ٢٠٠٣ و شەڕێ رزگاریا ئیراقێ ژی وەسا دیارە هزرا وان نەهاتیە گوهۆڕین. هەر چەندە دەستوورەک گشتی ل ئێراقێ هاتە نڤیساندن و ب دەنگێ گەلێن ئیراقێ هاتیە پەسەندکرن ژی، لێ پشکەک ژ سیاسەتمەدارێن ئیراقێ هەتا نها ژی ل دژی دەستووری نە و دخواستن هەلوەشینن.
ئیراق نە دەولەتەکە ناڤەندییە و سیستەما فیدرالی و قەوارەیا سیاسی یا هەرێما کوردستانێ د دەستووری دا جهـ گرتییە. دەستهەلاتدارێن ئیراقێ چەند ب هێز دبن ئەو هیندە چاڤێن خۆ بەردەنە هەرێما کوردستانێ و دخواستن جارەکا دی ڤەگەرنە ڤە سەر سیستەمێ تۆتالیتەر و دکتاتۆر. ژ خۆ ل ڕۆژهەڵاتا ناڤین هەتا نها ژی دەستهەلاتێن هەنە ل سەر بنەمایێ تاكڕەوی و دکتاتۆری کار دکەن و هندەک ژ سیاسەت و سیاسەتمەدارێن ئیراقێ ژی دخواستن جارەکا دی ڤەگەرنە ڤە سیستەمێ تاكڕەوی و هەموو ئیراق و کوردستانێ کۆنترۆل بکەن.
ئەو ئەقلێ کو ل سووریێ ڕۆلێ خۆ گێرا و کورد ژ مافێن وان و خۆسەرییا وان بێبەهر کر نها ژی دخوازیت ل ئیراقێ و هەرێما کوردستانێ ب ئەركێ خۆ ڕابیت و ل ژێر ناڤێ ئیراقەکا بهێز و ئێكگرتی، سیستەمێ تاكەکەسی بدەتە فەرزکرن و قەوارەیا سیاسی یا هەرێما کوردستانێ ژ هۆلێ ڕاکەت. بەلێ ئەو عەقلێ تێکدەر و ئەڤیندارێ سیستەمێن تۆتالیتەر و دکتاتۆریەتێ تۆم باراکە. ئەڤ تۆم باراکێ کو نوونەرێ سەرۆکێ ئەمریکا ل سووریێ و ئیراقێ یە دخوازیت سیاسەتا شۆڤینی یا عەرەبی ڤێ جارێ ژی ل ئیراقێ سەر بێخیت.
ئالیێ کو عەلی زەیدی ئینا دەستهەلاتێ و دۆسیەیێن گەندەلی و گەندەلکاران دا بەر دەستێ وێ ژی عەقلییەتێ تۆم باراک و داگیرکەران بوو. تۆم باراک دخوازیت وەکو سووریێ ل ئیراقێ ژی دەستهەلاتەکا تۆتالیتەر بدەتە دروستکرن و بۆ ڤێ یەکێ ژی فیدرالییێ وەکو ئاستەنگ دبینیت. هەڤپەیمانێن تۆم باراک یێن ل سووریێ، تورکیا، سعوودیێ و قەتەرێ ژی ڕۆلێ خۆ د دەستنیشانکرنا دەستهەلاتا نوو یا ئیراقێ دا دگێرن.
گەنگەشەیێن ل سەر پشکا هەرێما کوردستانێ د بودجەیا ئیراقێ دا نە بێ مەرم و پیلان دهێته کرن. ل ژێر گەنگەشەیێن بودجەیێ دا ئارمانجا وان کێمکرنا دەستهەلاتا هەرێما کوردستانێ یە. هەکه د ڤێ مەسەلەیێ دا گەهشتن ئارمانجا خۆ د قووناغا دویێ دا دەستەسەركرنا هەموو بێرێن پەترۆلێ و کۆمپانیێن پەترۆلێ یێن هەرێما کوردستانێ یە، د قووناغا سێیەم دا ژی مەبەستا وان ژ هۆلێ راکرنا ماددەیا ١٤٠ و بێ باندۆركرنا دەستوورا ئێراقا فیدرالیە. ژ بەر کو ئارمانجا سەرەکی نەهێلانا قەوارەیا سیاسیا هەرێما کوردستانێ و ژ کار ئێخستنا فیدراڵیزمێ یە.
ل دویڤ هزرا من دڤێت بەرسڤا سەرۆک وەزیرێن هەرێما کوردستانێ مەسرۆر بارزانی ل سەر پەترۆل و بودجەیێ ل زاخۆ یێ کو دابوو شاندێ ئیراقی، سیاسەتمەدارێن کورد ل بەغدایێ دوبارە بکەن و ڕژدییێ لێ بکەن. ل بەغدایێ مە پێدڤی ب سیاسەتەکا ئێكگرتی و ئێكدەنگ هەیە و تاکە پاراستنا قەوارەیا سیاسی یا هەرێما کوردستانێ ژی ئێكدەنگی و ئێك هەلوەستییە. دڤێت ئارمانجا وان کەسێن کو ل بەغدایێ سکالایێن ل دژی هەرێمێ تۆمار دکەن بهێنە ئاشکرا کرن و شەرمزار کرن.

سەرجان مەحمود

د ڕۆژەڤا کوردان، دۆست و دوژمنێن کوردان دا داخستنا دەرگەهێن پەرلەمانێ کوردستانێ هەیە. د هەر کۆمبوونەکێ و هەڤدیتنەکا دیپلۆماسیێ دا، بابەتێ سەرەکی کو دهێتە ئاخڤتن بابەتێ چاوانیا کاڕاکرنا پەرلەمانێ کوردستانێ یە، د ڕاگەهاندنێن وەلاتێن جیران دا، ئانکو وەلاتێن داگیرکەر دا ژی ب گرنگی ڤە ئه‌ڤ بابەتە دهێتە ئاخڤتن و سڤکاتی ب ئیرادە و ڤینا گەلێ کورد و پارتێن سیاسی دهێتە کرن، وەلاتێن دۆست ژی بەردەوام د هەڤدیتنان دا ژ سەرکردەیێن کوردان دخوازن کو دەرگەهێن پەرلەمانی ڤەکەن و د ڤێ قووناغا هەستیار دا وەلاتێن خۆ بۆ هەر پێشکەفتنەکێ ئامادە بکەن.
ئەم دێ وەرین سەر مژارا ئاستەنگیێن ل بەر دەمێ چالاککرنا پەرلەمانێ کوردستانێ، لێ بەرییا وێ دڤێت ئەم ڕەوشا وەلاتێ خۆ و دەڤەرێ، ئانکو ڕۆژهەلاتا ناڤین ژی شڕۆڤە بکەین. ئەم دبینین پێشهاتێن گەلەک گەرم ل دەڤەرێ ڕووددەن، ئالۆزیێن د ناڤبەرا ئه‌مریکا، ئیسرائیل و ئیرانێ دا جارەکا دی دژوار دبیت و شەڕێ کاوڵکار ژی گەلەک نێزیک دبیت، ل ئالیێ دی ڕەوشا سووریێ، شەڕێ د ناڤبەرا حوسیێن یەمەنێ و سعوودیێ دا ددەتە دیارکرن کو ڕۆژێن خوەش بۆ چو وەلاتەکێ ل ڕۆژهەڵاتا ناڤین نینە.
نە دورە شەڕێ یەمەنێ بۆ ناڤ سووریێژی بهێتە ڤەگوهاستن و ئێراق ژی بکەڤیتە ژێر باندرۆرا ئەڤی شەڕی، ئالۆزیێن ل دەریا سپی یا د ناڤبەرا تورکیا، یونانێ و قوبڕسێ دا ژی ڕۆژ بۆ ڕۆژ دژوارتر دبیت و ئوروپا بۆ ڤێ یەکێ داخستنا دەرگەهێن خۆ ب سەر ڕوویێ تورکیا دا گەنگەشە دکەت کو باندرۆرا وێ نە ڕاستەوخوە بیت ژی ل ئێراقێ و هەرێما کوردستانێ ژی بکەت، ب تایبەت د وارێ ئابووریێ و بازرگانیێ دا، ژ خۆ پێدڤی ناکەت ئەم بەحسێ شەڕێ ڕێ و پروژەیێن نوو یێن هێلێن وزێ بکەین، ژ بەر کو بنگەهێ ئالۆزیێن ل ڕۆژهەڵاتا ناڤین هندەک ژی ئەڤەیە، کوردستان ئانکۆ گەلێ کورد ل چ جهەکێ وان ئالۆزیانە و دشیێت هەتا چی ئاستی خۆ ژ ڤان ئالۆزیان و باندرۆرا وان ڕزگار بکەت؟ دیسان د دەستێ کوردان دا بۆ پاشەڕۆژێ چی هەیە کو ببیتە خوەدان گۆتن و پێگەهـ؟.
دەمێ ئەم کاراکرنا پەرلەمانی وەکی مەسەلەیەکا ژیانی ب ناڤ دکەین و داخوازا چارەکرنا وێ دکەین، ئەگەرێ سەرەکی ڕەوشا ڕۆژهەڵاتا ناڤین و کێشە و ئالۆزیێن دژوارن، هەکە ئەم د ڤێ قووناغێ دا بۆ هەر پێشهاتەکێ ئامادە نەبین بێگومان دێ دەرئەنجامێن وێ هه‌بن، بنێرن سەرۆکێ تەڤگەرا نەتەوەپەرست یا تورکیا دەولەت باخچەلی دەمێ مەترسییا ل دەڤەرێ دیت، چوو بەر دەرگەهێ کوردان و داخوازا قووناغا ئاشتیێ کر، چونکی دیت کو هەکە وەلاتێ خۆ بۆ پێشهاتە و گوهۆڕینێن هەرێمێ و جیهانێ ئامادە نەکەت دێ وەلاتێ وی کەڤیتە قەیرانەکا مەزنا سیاسی، سەربازی و ئابووری دا و تورکیا نەشیێت بێ زیانێن مەزن ژ قووناغێ دەربکەڤیت و بۆ ڤێ چەندێ ژی ل دەرگەهێ کوردان د، هەر کەس ئانکۆ هەر ئالیەک ئامادەکاریێن خۆ دکەت، ئەرێ بۆ چی کورد د ڕەوشا تەماشەڤانان دایە؟
کوردان سەرکرده‌ و سەرۆکەکێ مەزن و زانا هەیە، جیهان دەرگەهێن خۆ هەتا داویێ بۆ وی ڤەدکەت و گۆهداریا پەیام و ئاخڤتنێن وی دکەت، بەرێز سەرۆک بارزانی چەندین جار ب دەستپێشخەریان خواست ڕێ بۆ چارەکرنا کێشەیان ڤەکەت، بۆ ئاڤاکرنا کابینەیا دەهێ و چالاککرنا پەرلەمانی ڕێ نیشان دا، ئەرێ پارتێن کورد گەلو نەشیێن وەکی ژێدەرێ چارەکرنا کێشەیان قەستا سەرۆکێ خۆ بکەن؟ پارتا یەکێ یا هەرێما کوردستانێ پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) ب فەرمی ڕاگەهاند کو ئەو ئامادەیە بۆ چالاککرنا پەرلەمانی و ئاڤاکرنا کابینەیا دەهێ، بۆ ڤێ یەکێ ئامادەیە ل گەل هەموو ئالیان کۆم ببیت، گەلو پارتێن دی هەتا چی ئاستی ئامادەنە؟ داخوازێن وان چنە؟ چی قیمەتا ئیرادە و ڤینا خەڵکی بۆ وان هەیە؟ هەکە ب دروستی بەرسڤا ڤێ چەندێ بدەن و ڕێزێ ل دەنگ و ڤینا دەنگدەران بگرن هەموو کێشە چارە دبی، هەکە نا ب خۆسەپاندنێ دێ خزمەتا داگیرکەر و نەحەزێن کوردستانێ کەن.
دیڤێت هەر ئالیەک بەرسڤێ بدەت، گەلو ئەو خوەدانێ ئاجندەیەکێیە یان ئاجندەیە د دەستێ هندەک ئالیان دا؟ نوێنەریا خەڵکی دکەت یان خەڵکی ب قوربانا بەرژەوەندیێن حزباتی و بیانی دکەت؟ وەخت کێمە و پێشهاتە بلەزن، ئەڤیندارییا وەلات و نیشتمانپەروەری د قووناغێن هەستیار دا دیار دبیت.

سەرجان مەحموود

ل کوردستانێ وەک هەژمار نێزیکی سەد پارتێن سیاسی هەنە، ژ ئالیێ دیموکراسیێ ڤە بنێری گەلەک ئاساییە کو هندە پارتێن سیاسی هەبن، لێ ل دەولەتا سەربەخۆ یا کوردستانێ ئاساییە. ل وەلاتەکێ چار پارچە هەر كەس چاڤەڕێ دکەت کو ب تنێ چەند پارتێن ب هێزێن سیاسی، ڕێکخستنی و سەربازی هەبن دا كو دەنگ و ڕەنگێ خەلکی ژ هەڤ پارچە نەبیت و د ناڤا ئیکڕێزیێ دا کار بکەن. ئانکو ئەم وەسا بێژین هەبوونا هەژمارا مەزن یا پارتێن سیاسی چ مفایەک بۆ گەلێ کوردستانێ، خەباتا ئازادیێ و بۆ ب دەستخستنا مافێن نەتەوا کورد ل گەل خۆ دا نەئینایە.
ئەم ڤەگەڕین سەر مەڕەما خۆ، بەردەوام ئانکو سالانە، ل ئەورۆپا، ل هەرێما باشوورێ کوردستانێ، ڕۆژئاڤا و باکوورێ کوردستانێ کۆنفرانس، کۆنگرە و فۆرۆمێن نێڤدەولەتی دهێنە سازکرن. هێندەک ژ وان ب دەستپێشخەریا پارت و ئالیێن سیاسیێن کورد، هێندەک ژی ژ ئالیێ ڕێکخستنێن ئەورۆپا ڤە دهێنە ئەنجامدان. د هەر هەموو ڤان جۆرێ کۆمبوونێن بەرفرەهـ و نێڤدەولەتی دا ئارمانج بەری هەر تشتەکی ب هەڤگەهاندنا پارت و ئالیێن سیاسیێن کوردستانێ و ڕاکێشانا سەرەنجێن ئەورۆپا و جیهانێ بۆ سەر دۆزا ڕەوا یا گەلێ کوردە ل هەر چار پارچەیێن کوردستانێ.
وەک ڕۆژنامەڤانەکێ کورد هەتا ژ دەستێ من بهێت کۆنفرانس، کۆنگرە و فۆرۆمێن ل سەر کوردان ئانکو ئەوێن کورد ساز دکەن دووڤچوونێ دکەم و دخوازم هندەک ئەنجامان ژ وان دەربخینم. دشێم ڤێ ئێکێ بێژم کو ژ بلی کۆربەندا سالا بۆری یا ل دهۆکێ و یا چند سال بەرێ یا ل ئەورۆپا هاتینە سازکرن، کۆمبوونێن دن د ئاستا پێدڤی دا نەبوون. کۆربەندا ل دهۆکێ ب سایا هەبوونا ڕێزدار سەرۆک بارزانی کۆربەندەکا دیرۆکی بوو. هەموو ئالیێن کورد تێدا پشکداربوون. باندۆرەکا مەزن کر و کورد ل هەر چار پارچەیێن کوردستانێ نێزیکی هەڤدو کرن. ڤێت ئەڤ کۆربەندە ببیتە ژێدەر بۆ سازکرنا کۆمبوون و کونفرانسان. ناخوازم یەک ب یەک ڕەخنێ ل سەر کۆمبوونان بکەم لێ بۆ گەهاندنا مەڕەما خۆ حەز دکەم چەند پەیڤان بێژم.
گەلۆ کەسێ ئاگەهـ ژ کونفرانسێ کورد ل ئەورۆپا هەبوو؟ ئەوا حەفتیەک بەرێ ل ئەورۆپا هاتە سازکرن کو تێدا هەژمارەک زێدە کەسایەتی سیاسی یێن کورد، ئەورۆپا و هەژمارەک زێدە پارت و ڕێکخستنێن کورد پشکداری کربوون.
گەلۆ، کێ ژ فۆرۆما چەند ڕۆژ بەرێ یا کو ل هەولێرێ هاتە سازکرن ڕازییە؟ پێشەکی ڤێ ئێکێ بێژم د وارێ ب هەڤگەهاندنا چەند ئالیێن سیاسی و کەسایەتیێن کورد ژ باکوور، ڕۆژئاڤا و هەرێما باشوورێ کوردستانێ ڤە فۆرۆمەکا باش بوو، لێ گەلەک کێم بوو، نوونەرێن ژ ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ ئامادە نەبوون ئانکو نەهاتبوون ڤەخواندن(داخوازکرن). پشکا گرنگ یا باکوورێ کوردستانێ هاتبوو ڤەخواندن لێ پشکەک بچووک بیت ژی هاتە پشتگوهـ ئێخستن. ژ ڕۆژئاڤا ژی ب هەمان ڕەنگ ئالیەک ئامادەبوو، لێ ئالیەک ژی هاتبوو ژبیرکرن، د وارێ پشکداریا کوردێن ل ئەورۆپا و کەسایەتیێن سەربەخۆ دا ژی گەلەک لاواز بوو.
د دەستپێکا نڤیسێ دا مە بەحسێ هەبوونا هەژمارەک زێدە پارتێن سیاسی و ڕێکخستنێن کوردی کر. ل دووڤ هزرا من هەبوونا ئەو هەژمارا مەزن یا پارتێن کوردی بۆ وەلاتەکێ بندەست گەلەک زێدەیە و بێ واتەیە (بێ مفا) و پرانیا پارتێن کو هاتینە ئاڤاکرن ژی نە بۆ خەباتا ئازادیێ و دۆزا ڕەوا یا گەلێ کوردە، لێ مخابن هەژمارەک زێدە هەیە، مادەم هەیە و ئارمانجا سازکرنا کۆنگرە، کۆنفرانس، فۆرۆم و کۆربەندان ژی ب هەڤ نێزیککرنا ئالیێن سیاسی و ئاڤاکرنا ئێکڕێزیێ یە، دڤێت هۆسا هەمی نوونەرێن هەژمارەک باش یا پارتێن کوردی بهاتبا داخوازکرن و فۆرۆما هەولێرێ و کۆنفرانسا کورد ل ئەورۆپا د ڤێ ڕەوشا هەستیاردا دشیا ببیە پێنگاڤ باش بۆ لێک نێزیککرنا هێزێن سیاسی یێن کوردی.
بۆ کۆنگرەیەکا نەتەوەیی یا کوردستانی، دڤێت ئەم چ کەس و ئالیەکێ پشتگوهـ نەئێخین و ژبیر نەکەین، دیسان دڤێت ئەم دەست ژ هزرا «هەکە ئالیەک وەک من هزر نەکەت من ئەو نەڤێت» بەردەین. ئەم ل دژی ڤێ یەکێنە کو وەلاتێن داگیرکەر ئینکارا گەلێ کورد و دۆزا ڕەوا یا گەلێ کورد دکەن و بۆ ڤێ ئێکێ خەباتێ دکەین. دڤێت د هەمان دەمی دا ئەم ژی چ ئالیەکی ڕەت و ئینکار نەکەین داكو ئەم بشێین ئێکڕێزیا خۆ د ڤێ دەمێ هەستیار دا ئاڤا بکەین.

سه‌رجان مەحموود

گەلەک ئێش و برێنێن کورادن هەنە، گەلەک پرسیار و نەساخیێن مللەتێ مە هەنە. هەر کەس ژ لایێ خۆ ڤە دشێت ڤێ ئێکێ شڕۆڤە بکەت و چارەسەری و پێشنیازێن خۆ دیار بکەت، لێ ب کریاری هەتا نوکە بۆ سارێژکرنا ئێش و برینان پێنگاڤەکا وەسا جدی نەهاتیە هاڤێتن. ژ کەسەکی بهێتە پرسین دێ گەلەک جوان بەحسێ پرسیار و نەساخیێن پارت و جڤاکێ مە کەت و بۆ چارەسەرکرنا وان هزرێن نوو بئافرینیت، لێ مخابن لایەنێن پەیوەندیدار وەکی یا پێدڤی گوهدارییا وان ناکەن.
مە د سەری دا گۆت، مە گەلەک ئێش، برین، پرسیار و نەساخی هەنە، ئێش و نەساخییا مە رازیبوونا ژ ڕەوشا خوە یە. خوە بەرپرس دیتن گەلەک کێمە و پارچەبوونا وەلات بیانوویەکە د دەستێ مە دا. ژ شۆرەشا ئەیلوولێ یا ب سەرۆکاتییا بارزانیێ نەمر و ژ سەردەمێ ئاڤابوونا کۆمارا مهابادێ ڤە بنەمایەک بۆ دۆزا ڕەوا یا گەلێ کورد هاتیە دانان. تۆڤێن ناسنامەیا کوردایەتی ئانکو نەتەوەیی، خوەدان دەرکەفتنا ژ کەلتوور و پیرۆزیێن کوردی د ناڤا جڤاکێ دا هاتیە چاندن و د ئەنجام دا ل هەر چوار پارچێن کوردستانێ تەڤگەر، پارت و ڕێکخستنێن نەتەوەیی و چەپگەر هاتینە ئاڤاکرن و ئەڤە نێزیکی سەد سالن شەڕێ چەکداری و ڕێکخستنی هاتیە مەشاندن.
د ڕەوشا ئەڤرۆ دا ئەم ب ڕحەتی دشێین بێژین کو هەر وەلاتیەکێ کورد هەر ل کیڤە بیت، سەبەبێ نەساخی و برینێن مە باش دزانیت و ل سەر چاوانییا چارەسەرکرنا نەساخی و برینان ژی خوەدان هزر و گۆتنە. لێ مخابن ڕەوشەنبیر، نڤیسەر، رۆژنامەڤان، کەسێن ئەکادیمی، سیاستمەدار و تەخ و چینێن جودایێن کوردستانێ خۆ بەرپرسیار نابینن و د پێنگاڤ هاڤێتنێ دا هەر ئێک خوە دڤەشێریت. ئان ژی خوە دکەنە بن سیبەرا پارتەکا سیاسی دا.
بەلێ دەرمانێ نەساخیێن مە و ڕێیا سارێژکرنا برینێن مە، خۆ ڕێکخستن کرن و ئاڤاکرنا ئێکڕێزیێ یە. ئەز بەحسێ ئێکڕێزییا د ناڤبەرا پارت و لایەنێن سیاسیێن کوردستانێ دا ناکەم. گەلەک ئاشکرایە کو پارت و لایەنێن سیاسیێن کوردستانێ گوهێن خۆ گرتینە و دەنگ ناچیتە وان. بۆ ڤێ چەندێ ئەز بەحسێ ئێکگرتنا د ناڤا جڤاکێ گەلێ کورد دا دکەم. ئەرکێ دەستپێشخەریێ د ستۆیێ ڕەوشەنبیر ئاقلمەندێن کوردستانێ دایە. ئەوێن کو خوە پێشەنگێ جڤاکێ دبینن.
هندەک جاران بەرێ خوە ددەمە تۆڕێن جڤاکی یێن کوردی و ب خەمگینی ڤە دبینم کو پتریا گەنگەشە و پارڤەکرنێن کو دهێنە کرن نە ل سەر ئێکگرتن، ئێکڕێزی ئان مەسەلێن نەتەوەیی نە. زێدەتریا وان ل سەر ئاریشێن ڕۆژانە و خەون و خەیالێن تاکەکەسی نە. مەبەستا من نە تاوانبارکرنا چ کەسەکی یە. ل ڤێرێ ئەوێن دبنە ئەگەر کو کچ و لاوێن کورد خۆ ژ مەسەلێن نەتەوەیی دوور بکەن دیسان ئاقلمەند و ڕێڤەبەرێن کوردا یێن هەر چار پارچێن کوردستانێ نە کو گەنج بێزار کرینە.
گەلەک جاران سەیدا و زانایێن گەلێ کورد دبێژن: «قەدەرا کوردان ل هەر چار پارچێن کوردستانێ ب هەڤڕا گڕێدایی یە.» ب ئێکگرتنا د قادێن سیاسی، دیپلۆماسی، سەربازی و جڤاکی دا ئەم وەکی مللەت دشێن جهێ خوە د گوهۆڕینان دا بگرین و ببینە خوەدان گۆتن. هەکە نە دێ دیسا قەدەرا مە د دەستێ داگیرکەر و زۆرداران دا بیت.
د ڕەوشا نوکە دا مە سەرۆک و ئاقلمەندێ هەری مەزن و زانا ڕێزدار مەسعود بارزانی یە، هیڤیدارم ب سەرۆکاتی و دەستپێشخەریا وی سیاسەتەکا ئێکگرتی، دیپلۆماسیەکا ئێکگرتی و لۆبیەکا ئێکگرتی بهێتە ئاڤاکرن و لیژنەیێن د وارێن جودا جودا دا بۆ کێشانا نەخشەیا نەتەوا کورد بهێنە دروستکرن، وەکی ئەزموونا ئێکخستنا هێزێن پێشمەرگەیێن کوردستانێ.

سه‌رجان مەحموود

کۆمبوونا 81 یا نه‌ته‌وەیێن یه‌کگرتی وه‌ک 80 کۆمبوونێن به‌رێ بێ ئه‌نجام و بێ هه‌بوونا نوونه‌رێ کوردان ب داوی هات. رۆژه‌ڤا سه‌ره‌کی شه‌رێ ئه‌مریکا و ئیرانێ، وزه، کۆچبه‌ری و هه‌ژاری و چه‌ند مژارێن دی بوون. هه‌ر چه‌نده‌ د رۆژه‌ڤا فه‌رمی یا نه‌ته‌وێن یه‌کگرتی دا کورد نه‌ بابه‌ته‌کێ سه‌ره‌کی بوون ژی، لێ سه‌رۆکێن چه‌ند وه‌لاتان ب گرنگی ڤه‌ به‌حسێ کوردان کرن و پرسا کوردی کوردان کەفتە د ناڤ ‌ره‌شنڤیس و به‌لگه‌یێن نڤیسکی یا نه‌ته‌وێن یه‌کگرتی دا. ب تایبه‌تی د راگه‌هاندنێن ئه‌مریکا و ئۆرۆپا دا و د کۆمبوونێن ناڤبه‌را سه‌رکردێن جیهانێ دا، یه‌کگرتنا هێزێن پێشمه‌رگه‌یێن کوردستانێ، قووناغا ئاشتیا ل باکورێ کوردستانێ و گه‌ره‌نتیکرنا مافێن کوردان د د‌ستوورێ نوو یێ سووریێ دا ب گرنگی ڤه‌ هاته‌ به‌حسکرن.
ل دویڤ راگه‌هاندنێ سه‌رۆکێ ئه‌مریکا د ده‌مه‌کێ دا کو هه‌لبژارتنێن کۆنگرێسی ‌و جڤاتا نوونه‌رێن ئه‌مریکا نێزیک دبیت مه‌سه‌له‌یا کوردان جاره‌کا دی کریه‌ د رۆژه‌ڤا خوه دا ‌و ل دویڤ شاره‌زایێن سیاسه‌تێ ل دویڤ ئه‌نجامێن هه‌لبژارتنێ سه‌رۆکێ ئه‌مریکا دێ سیاسه‌تا خوه‌ یا ل سووریێ ئێراقێ ب تایبه‌ت ژی د مژارا کوردان ب گوهۆ‌ریت.
دیسان هه‌م سیناتۆرێن کۆماریخواز و دیپلۆماتکارێن ئه‌مریکا، هه‌م ژی کار ب ده‌ستێن د ده‌ستهەه‌لاتا بایدن دا دۆسیا کوردان دانە به‌ر ده‌ستێ ئه‌حمه‌د شەرعێ سه‌رۆکێ سووریێ و ب ئاشکرا راگه‌هاندن کو د مه‌سه‌له‌یا زمانێ کوردی، مافێن نه‌ته‌وەیی و که‌لتوری دا ئه‌و دێ دووڤچوونا پێشهاتێن ل سووریێ کەن. هه‌روه‌سا ب گرنگی ڤه‌ هه‌بوونا هێزێن کوردی ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ به‌حسکرن، ئه‌و یه‌ک دده‌ته‌ خوه‌یاکرن کو ئه‌مریکا ب ته‌مامی ده‌ست ژ کوردێن سووریێ بەرنادەت ‌و د رۆژێن دا‌هاتی دا هه‌ڤپه‌یمانیه‌کا نوو یا ب کوردێن سووریێ ره‌ نه‌ دووره‌. هەروەسا گەلەک بەحسێ رەوشا کوردان ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ و ئیرانێ ژی هاتە کرن.
یه‌کگرتنا هێزێن پێشمەرگەیێ کوردستانێ ژی بابه‌ته‌کا دی یا‌ گرنگ یا کۆمبوونێن سه‌رکردێن جیهانێ و دیپلۆماتکارێن ئۆرۆپی و ئه‌مریکا بوو. هه‌م فره‌نسا هه‌م ژی ئه‌مریکا جاره‌کا دی ئاشکرا کرن کو ڤه‌کێشانا هێزێن ئه‌مریکا و هه‌ڤپه‌یمانان ناهێته‌ وێ واته‌یێ کو دێ ده‌ست ژ کوردان بەردەن، پێدڤیا ئاڤاکرنا کابینه‌یا ده‌هێ یا هه‌رێما کوردستانێ و رۆلێ کوردان د پاشه‌رۆژا ئێراقێ دا پشکه‌ک دی یا گه‌نگه‌شا سه‌رکردێن جیهانێ بوو.
سه‌رۆک کۆمارێ تورکیا چاره‌کرنا پرسا کورد یو سه‌رخستنا قووناغا ئاشتیێ ب فه‌رمی گەهاندە هۆلا نه‌ته‌وەیێن یه‌کگرتی و کورد وه‌ک وه‌ک ملله‌ته‌کی برا و دۆست بناڤکر و ل ئالیێ دی ژی ره‌خنه‌یێن دژوار ل ئیسرائیلێ و نه‌ته‌نیاهۆی گرتن. ل هه‌مبه‌ر دا سه‌رۆک وه‌زیرێن ئیسرائیلێ ژی کوردان وه‌ک نه‌ته‌وه‌که‌ مەزلوم و بێ ماف بناڤکر و ده‌وله‌تا تورکیا و سووریێ ب بنپێکرنا مافێن کوردان ب دژواری ره‌خنه‌ کر. ‌ڤێجا کا هه‌ردو ئالی ژی چه‌ند سەمیمینه‌ راستگۆنە ئەو یەک ژی بابەتەک جودایە.
ئه‌م ڤەگەرینە سه‌ر مانشێتا خوه‌، د ڤه‌کۆلینێن مه‌یدانی یێن نه‌ته‌وێن یه‌کگرتی دا ئاشکرا‌ بوویه‌ کو هژمارا کوردان ل چار وه‌لاتێن داگیرکه‌ر ئانکۆ ل چار پارچه‌یێن کوردستانێ ژ 60 ملیۆن زێده‌تره‌. نوونه‌رێ کۆسۆڤۆ هه‌یه‌ لێ ب فه‌رمی نه‌ ده‌وله‌ته‌، یێ فه‌لستینێ هه‌یه‌ و ئه‌و ژی ب فه‌رمی نه‌ ده‌وله‌ته‌. ل گه‌ل ڤێ یه‌کێ هژمارا نێزیکێ 80 ده‌وله‌تێن کو ئه‌ندامێن نه‌ته‌وێن یه‌کگرتینه‌ ژ هژمارا کوردان کێمتره‌. ڤێجا پرسیار ئه‌ڤه‌یه‌ گه‌لۆ بۆچی مه‌ کوردان ل نه‌ته‌وەیێن یه‌کگرتی نوونه‌ر نینه‌؟ گه‌لۆ دیپلۆماسیا کوردان، لۆبیێن کوردان ب چ ڤە موژولن؟ گه‌لۆ ب شانده‌کا یه‌کگرتی، ب لۆبیه‌کا یه‌کگرتی و دیپلۆماسیه‌کا‌ یه‌کگرتی کورد نه‌شێن ب پشتەڤانیا دۆستێن خوه‌ پێدڤیا هه‌بوونا نوونه‌رێن کوردان بکه‌نە د رۆژه‌ڤا نه‌ته‌وەیێن یه‌کگرتی دا؟ د پاشه‌رۆژه‌کا نێزیک دا شانده‌کێ کۆنگرێ نه‌ته‌وەیی یێ کورد دێ ل گه‌ل نه‌ته‌وەێن یه‌کگرتی و ئۆرۆپا کۆم بن، ئه‌ڤ پێنگاڤه‌که باشه،‌ لێ ل گۆر هزرا من دڤێت شانده‌ک ژ هه‌رێما کوردستانێ ژی ل گه‌ل کۆنگرێ نه‌ته‌وەیی یێ کورد ب یه‌کرێز پشکدار بیت.

سەرجان مەحموود

روودانێن ڤان رۆژێن داویێ یێن ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ و شەهیدكرنا شەرڤانێ كورد ب رەنگەكی هۆڤانە ڤێ راستیێ بۆ مە هەموویان ئاشكرا‌ دكەت كو ئاشتی و پێكڤە ژیان ب ئیێك ئالی سەرناكەڤیت و چ پرسگرێك و كێشەیان چارەسەر‌ ناكەت. نها دەمێ ڤێ ئێكێ هاتیە كو ئەم راست و دروست بئاخڤین و رەوشا هەی قەبوول بكەین.
د دەمێ خوە دا ل رۆسیایێ سیستەمەكا چاری ئانكۆ شاهی هەبوو، ژیان ل سەر بنەمایا سیستەمێ فیودالی و ئاریستۆكراتی بوو. رۆژەكێ بریار هاتە گرتن و شۆرەشگێرێن بۆلشەڤیكێ ب سەرهلدانا چەكداری شۆرشا ئۆكتۆبەرێ راگەهاندن و بۆ خەلكی گۆتن كو هوون ئێدی نە گوندی، نە بندەستن و ژ ئەڤرۆ پێڤە هوون ئێدی كۆمینیست و كرێكارن. ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ ژی خەبات و تێكۆشینەكا گەلەك مەزن هاتەكرن و خەلكێ ل گەل شەڕڤانێن خوە ئەڤ ۱٥ سالبوون داگیركەر، داعشی و كۆمێن چەكدارێن كرێگرتی ژ كوردستانێ دەرخستبوون و سیستەمەكا ل سەر بنەمایێ ئازادیان، پێكڤەژیانێ و كوردستانی ئاڤاكربوون. رۆژەك ژ رۆژان پشتی شەرەكێ گران و دژوار نامەیەك ژ ئەسمانی بۆ سەركردەیێن رۆژئاڤا هات و بریار دان دەست ژ ئازادی و خوەبرێڤە برنێ بەردەن و سیستەمێ و دەستهەلاتێ و ژیانا ئازاد ل گەل عەرەبێن شۆڤینی، چەكدارێن رادیكال و كۆلەپەرەستان پینە بكەن. ‌ڤێجا ناڤێ وێ ژی كرن ئینتیگرا‌سیۆن، یئانكۆ خوە پینە كرن، ئانكۆ ئەم وەسا بێژین رۆناهیێ ب تاریتیێ فەتساندن.
مە د دەستپێكێ دا گۆت، ئەمێ راست و دروست بئاخڤین، ب شەڤ و رۆژەكێ مرۆڤ ژ فیۆدالیێ نابیتە شیۆعی. جلێ پاك و نوو ب جلێ قرێژ و دراییە رە پینە نابیت. گەل و مرۆڤێن ئاشتیخواز و خوەدان كولتوورێ پێكڤەژیانێ و لێبۆرینێ، ب كەلتورێ مللەتەكێ درندە، سەرژێكەر و كۆلەپەرەست رە ئینتیگرە‌ نابیت، ئانكۆ ناگونجیت. روودانێن ڤێ داویێ ژی سەلماند كو دەستهەلاتا ئەحمەد شەرع و عەرەبێن سووریێ ب چو رەنگەكێ ناخوازن دەستهەلاتێ ب كوردان رە‌ پارڤە بكەن و مافێن كوردان ناس بكەن. ب تەكید گەلێ كورد ژی پشتی ۱٥ سالێن ئازادیێ و خوە برێڤەبرنێ ناخوازن ل ژێر سیبەرا دارێن عەرەبێن شۆڤینی دا ژیان بكەن. نها دەم گونجاییە رۆژئاڤا سەرێ خوە راكەت و بۆ فشارێن شامێ بێژیت نا، پەیڤا نا هەلویستە ل هەمبەر زۆرداریێ، رژدیە ل سەر ژیانەكا ئازاد.
هندەك كەسێن كو دخوازن بەرژەوەندیێن خوە یێن تاكەكەسی بمەشینن دبێژن كو شەهیدكرنا سیپانێ شەڕڤانێ كورد نە ب دەستێ دەستهەلاتا شامێ بوویە، وەك شەخس د دەستێ من دا چ بەلگە نینە كو ئەز بێژم شامێ شەڕڤانێ كورد دایە شەهیدكرن، لێ ئەز دشێم ڤێ ئێكێ ب دەنگەكێ بلند بێژم كو دەستهەلاتا ئەحمەد شەرع هەول ددەت ژ رەوشا ئالۆز مفایێ وەربگریت و ئاسایش و شەڕڤانێن كورد ب بێ شیان نیشابدەت و بۆ رایا گشتی بێژیت كو هێزێن كوردی نەشێن پارێزگەها حەسەكێ و كۆبانێ بپارێزن و بۆ ڤێ چەندێ دڤێت ئەم هێزێن لەشكری ژ شامێ بشینن باژێرێن كوردان دا كو ئالۆزیان ژ هۆلێ راكەین. هەر روودان و تشتێن كو ل رۆژئاڤا بقەومیت و د ئەنجام دا د بەرژەوەندیا دەستهەلاتا شامێ دا بیت، ب تەكید راستەخوە یان نە راستەخوە دەستێ شامێ تێدایە.

سەرجان مەحموود

هونەرمەندێ مەزن و ناڤدار یێ كوردستانێ شڤان پەروەر بەری 35 سالان ڕەوشا نها یا سیاسەتمەدارێن كورد خوا‌ند بوو. مخابن هەكە كورسیكەك ژ وەلات شیرینتر لێ هات، هەموو نرخێن نەتەوەیی، دەستكەفت و ئارمانجێن نشتیمانی ژ هۆلێ ڕادبیت. د ڤێ مژارێ دا دو خوا‌ندنێن جودا ل سەر قووناغا ئاشتیێ یا د ناڤبەرا ئۆجەلانی و دەولەتا توركیا دا هەیە. رۆژئاڤایێ كوردستانێ ژی پشكەكە ژ رێككەفتنا د ناڤبەرا ئیمرالیێ و دەولەتا توركیا دا.
خوا‌ندنا یەكەم ل دووڤ پشكەك ژ شرۆڤەكا‌رێن سیاسی و وەلاتیێن كورد، دۆزا كوردی ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ و باكورێ كوردستانێ تووشی شكەستنێ هاتیە و ئۆجەلان و مەزلوم عەبدی گەریلا، شەرڤان و دەستكەفتێن گەلێ كورد كرینە قوربانیا بەرژەوەندیێن خوە، گەلەك كەس رەوشا نها یا ل رۆژئاڤا و باكورێ كوردستانێ وەك تەسلیمكرنا دۆزا كورد و كوردستانێ ب ناڤ دكەن. وەرگرتنا كورسیكا ڕاوێژكاریا سەرۆك كۆماریا سووریێ ژی وەك بنپێكرنا نرخێن پیرۆز یێن كوردی دبینن.
د خوا‌ندنا دویەم دا ژی پشكەك ژ وەلاتیێن كورد و ئالیگرێن ئۆجەلانی، پەكەكێ و سیاسەتمەدار و كەسایەتیێن نێزیكێ وان، قووناغا نها و چارەسەریا داویێ یا ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ و پۆستێن كو مەزلوم عەبدی و هەڤبیرێن وی وەرگرتینە، ب دەستكەفتێن دیرۆكی ب ناڤ دكەن و ل دووڤ خوا‌ندنا وان رۆژئاڤایێ كوردستانێ ژ ژناڤچوونێ رزگار كرینە و ئێدی كورد پشكەكن‌ ژ دەولەتا سووریێ. سیاسەتا ئینتیگراسیۆنێ‌ كو گەلەك كەس ژ بۆ وێ دبێژن سیاسەتا شرین نیشاندانا خوەرادەستكرنێ، ل سووریێ تەمام بوو. ل ئالیێ دی پشكەك‌ ژ ئەقل و دلێ من هەتا نها ژی ب هێڤیە، لێ پشكا دی یا دل و ئەقلێ من ژ ڤێ قووناغێ دترسیت و مخابن شكەستیە.
بەلێ دۆست و هەڤالێن هێژا ئەز ژی وەك پرانیا وەلاتیێن كورد ل هەمبەر رەوشا داویێ یا رۆژئاڤایێ كوردستانێ مەندەهۆش مایمە، دو دلم، بێ زمانم و لال بوومە. هێڤیێن خەلكێ بریندارە، ژ بەر ئێش و ئازارا زێدە دلەرزیت و تۆرەبوونەكا گەلەك دژوار هەیە. راستە ئاشتی هەر دەم ژ شەری باشترە، لێ ڤەگەرا ژ دۆزا كوردی و دووركەفتنا ژ خەون و خەیالێن وەلاتەكێ ئازاد ئەقلێ هەی ژی درزنیت. ل دووڤ ئەنجامێن داوی وەك هونەرمەندێ هێژا گۆتیە، «دبێژن شام شەكرە ژ وەلات شرینترە» مخابن شام ژ وەلاتێ مە شرینتر بوویە. ئەڤینداریا ل هەمبەر ئەنقەرە یا پایتەختا توركیا و دەولەتا تورك دۆزا كوردی بریندار كریە.
گەلەك گۆتن ئانكۆ پەیڤ د رەوشا نها د گەوریا مرۆڤی دا ئاسێ دبیت، نە دهێتە داقورتاندن و نە ژی ژ دەڤ دەردكەڤیت. ئاخڤتنا ب تۆرەیی ئانكۆ شرۆڤا پێشوەخت و یەك ئالی ژی گەلەك جاران كێم دمینیت. هێڤیدارم بلا ئێدی كەس خەیالان نەفرۆشیتە ئەڤی گەلێ بریندار و فیدا‌كار. دیسا هێڤیدارم كو رەوشا باكور و رۆژئاڤا یا نها، هشێ مە بینە سەرێ مە كو ئەم جارەكا دی ل پەی خەیالێن خاڤ نەچین. د ڤان رۆژان دا ئەز ل گەلەك سترانا «لۆ مە چكر مە چكر، مە خوەلی ل سەرێ خوە كر» گوهداری دكەم. ئینشاڵا وەك ئالیگرێن ئۆجەلانی دبێژن، ڕۆژێن ڕۆناك نێزیك بن! هەكە نا باجا وێ گەلەك گرانە. هەكە ڕۆژێن ڕۆناك هەبن سەركەفتن یا ئۆجەلان و هەڤبیرێن وی یە، لێ هەكە شكەستن هات گونەهێ وێ ژی د ستویێ ئۆجەلان، مەزلۆم عەبدی و پەكەكێ دایە.

سەرجان مەحموود

ئەمریكاو وەلاتێن زلهێز، وەك دەولەتێن خوەدان نەخشە و بەرنامەیێن دارێشتی یا دەمدرێژ دهێنە بناڤ كرن. ئانكو دەولەتێن زلهێز ستراتیژیێن دەم درێژ دادرێژن و د چارچووڤەیا وێ ستراتیژیێ دا تەكتیكێن خوە ل دویڤ ڕەوشا هەی دیار دكەن.
وەك دهێتە زانین هەتا شەڕێ جیهانی یێ‌ دویێ‌ كۆنترۆل و ئاسایشا جیهانێ د دەستێ بریتانیا دا بوو، بریتانیا سنووران دەستنیشان دكر و ل پڕانیا جیهانێ، تایبەت ژی ل ڕۆژهەلاتا ناڤین و ئەفریقیا مالباتێن كرێگرتی ئینا سەر دەستهەلاتێ، مالباتا سوود ل سوودیێ، ئەبدوڵا یێ ژ قابەیلا هاشمی یا ژ سعوودیێ بۆ ئوردنێ و برایێ وی فەیسەل ژی بۆ ئیراقێ وەك شاه هاتن ئەركداركرن. ئەڤرۆ ژی پڕانیا گوهۆرینێن ل ڕۆژهەلاتا ناڤین و دیاركرنا هێلێن ئەنەرژیێ و دارێشتنا بنەما یا پەیمانێن نێڤدەولەتی هەر ل بریتانیا دهێتە ئامادەكرن.
د ناڤبەرا سالێن ۱۹٥۰و هەتا دەستهەلاتا ترامپی ل ئەمریكا ئاسایشا جیهانێ كەڤتە ژێر كۆنترۆلا ئەمریكا. د ناڤا هەموو شەڕ و ئالۆزی و پلانێن پشتی سالێن ۱۹٥۰ دا ئەمریكا هەیە. لێ ئەمریكا چ وەختەك بێ بریتانیا و ئەقلمەندێن جوهی نەشیا یە ستراتەژیەكا یەك ئالی دابرێژییت. وەك هێزا شەڕی، ئابۆری و تەكنیكی پۆلیس ئەمریكا یە، لێ د وارێن ئەقل، هێزا پلانگەری و دارێشتنێن دەمدرێژ دا كۆنترۆلا ڤەشارتی بریتانیا یە. هەتا ئەم ڤێ داویێ بنێرن هێزا كو ئەهمەد شارا ل سووریێ ئینا سەر دەستهەلاتێ و وی دپارێزیت ژی بریتانیایە. ل گەل دیزاینا سونەیان دا، د دیزاینا شیعەیان دا ژی ئەقلمەند و دیاركەر هەر بریتانیا یە. هەكە ئەڤرۆ ئیران هەتا نها ژی نەڕوخیا یەو بەرەڤانیێ دكەت، ژێدەرێ وێ بریتانیا یە. د سالێن بهێت دا هەكە دۆسیا یا دەستهەلاتدارێن پشتی سەدامی ژی ل ئیراقێ وەرن ڤەكۆلین كرن دێ ئیێك ب ئیێك ئاشكەرا ببەن كو دیاركەرێ دەستهەلاتدارێن ئیراقا نوو ژی هەر بریتانیایە.
ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ ژی ب دەهان مالباتێن مەزن كو ژ سالێن ۱۹۲۳ ڤە ب دەستهەلاتدارێن توركیا، سووریا، ئیراق و ئیرانێ ڕا بزاڤێ دكەن و پالپشتێن دەستهەلاتێ نە مالباتێن ب كرێ گرتی و پەروەردەیێن بریتانیایە. هەری داوی كۆدەتایا ل سووریێ و شكەستنا كوردان و ڤەگوهەستنا ئەحمەد شاڕا ژ زیندانێن ئیراقێ بۆ دەستهەلاتا سووریێ، یەك ژ سەركەفتنێن بریتانیا یە. ل هەرێما كوردستانێ ژی دڤێت هەلوەستێ توند یێ وەلاتێن هەرێمێ، یێن ئورۆپا و خوە بێ دەنگكرنا ب ناڤ وەلاتێن دۆستێن كوردان یا پشتی ڕیفراندومێ باش بهێتە خوەندن و بنەما شكەستنا ل كەركووكێ و دەڤەرێ ڤەقەتیای باش بهێتە كۆلاندن ئانكۆ ڤەكۆلین كرن.
د ڕەوشا ئەڤرۆ دا هێزا كو ل كۆنگرەسا ئەمریكاو دپلۆماسیا ئەمریكا دا خوەدان باندۆرە، لۆبیا بریتانیا یە و د وەرگرتنا بریارا ڤەكشینا ئەمریكایێ ژ سووریێ وو ئیراقێ ئانكۆ هەرێما كوردستانێ ژی ئەو هێزا مەزنە. ئەم ڤەگەرن دەستپێكا نڤیسا خوە، د ڕەوشەكە وەسا هەستیار دا كو ڕۆژانە ب دەهان درۆنێن ئیرانێ و حەشدا شەعبی ئێرش دهینن سەر هەرێما كوردستانێ، بریارا ڤەكشینا ئەمریكا نە كارەكێ وەسا نۆرمال و ئاسای یە. گەلەك ئاشكەرە یە كو بریتانیا نە ئامادەیە ل ڕۆژهەلاتا ناڤین سنووران بگوهۆریت و دەستهەلاتێن هەرێمی بهێنە ئاڤاكرن.

سـەرجـان مـەحموود

ئەڤ نێزیكێ دو سالن‌ ل توركیا و باكورێ كوردستانێ بەحس ل ئاشتیێ دهێتەكرن و ل سەر داخوازا عەبدوللا ئۆجەلان PKK خوە هلوەشاند و بڕیارا چەك بەردانێ دا. دو ئالیێن شەڕكەر ل سەر ئاشتیەكا‌ مایندە یا بێ سەروبەر ل هەڤكرن. گەلەك كەس و ئالی ل دژی ئاشتییا د ناڤبەرا PKK و دەولەتا توركیا دانە. ئەگەرێ وێ چیە؟ بۆچی ئالیێن دژبەر یێن كورد و تورك د دژایەتیا ئاشتیێ هاتنە گەل هەڤدو؟ دێ بەرسڤا ڤان پرسان دەین، لێ بەری وێ دڤێت ئەم بەحسێ ناڤەرۆكا ئاشتیێ بكەین.
ئەز وەك ڕۆژنامەڤانەكێ كورد دكارم ڤێ ئێكێ بێژم كو قانوونا ئاشتیێ ب 12 خالێن خوە ڤە شێلی یە ئانكۆ نە زەلالە. د قانوونێ دا ب تنێ بەحسێ چاوانیا خۆ‌ڕادەستكرنا گەریلایێن كورد، چا‌وانیا سەرەدەریا ب گەریلا و سیاسەتمەدار و كەسایەتیێن كورد یێن كو ژ دەرڤەیێ توركیا ڤەگەرن دهێتەكرن. هەكە قانوون ل گەل نە زەلالبوونا خوە ژی بهێتە جیبەجیكرن ئەڤە دهێتە واتەیا ڤەگەرا ب هزاران ئەندام، ئالیگر و كارمەندێن سازیێن سەر ب PKK و ئەو كەسێن كو نە ئەندامێ PKK نە، لێ د چارچووڤەیا قانوونا تیرۆرێ دا هاتنە سزادان.
د قانوونێ ئاشتیێ دا د ئێك پەیڤ دا ژی ناڤێ كورد، كوردستان، زمان و كولتوورێ كوردی دەرباز نابیت. ئانكو دهێتە وێ واتەیێ كو مژارا چەكدانینێ و ڤەگەرا توركیا و قانوونا ئاشتیێ ب چارەكرنا پرسا كوردی ڕا نینە. نها د سەرێ گەلەك وەلاتیێن باكورێ كوردستانێ دا ئەڤ پرس و ترس هەیە. گەلۆ ئەو هندە شەڕ، كوشتن، سۆتاندنا گوندان، گرتن و بێ سەروشوینبوونا وەلاتیێن كورد ژ بۆ چ بوو؟ هەركەس بەرسڤا ڤێ پرسێ دخوازیت و ل سەر زێدە دكەت، گەلۆ ب هزاران گەنج، زانا و مێرخاسێن كورد ژ ئالیێ دەولەتا توركیا ڤە هاتنە وەندا كرن، دێ چارەسەرنڤیسێ وان هێتە ئاشكرا كرن. پرسیارەكا دی ژی پشتی ڤان پرسیاران زندی دبیت، هەم PKK و هەم ژی دەولەتا توركیا تاوانێن شەڕی ئەنجام داینە، PKK ب تایبەت ژی د ناڤا تەڤگەرا خوە دا تاوانێن گەلەك مەزن ئەنجام دایە، گەلۆ دێ ل سەر ڤێ مژارێ لێپرسینێ ڤەكەت و ناڤێن تاوانباران ئاشكرا‌ كەت؟ دیسا دەولەتا تورك دێ بەرپرسیاریا خوە د سۆتاندنا گوندێن كوردان، وەنداكرنا ب هزاران كوردان دا قەبوول كەت و د وێرانكرنا جوگرافیا كوردستانێ و د تاوانێن شەڕی دا تشتەك بكەت، دێ بەرپرسیاران دادگەه كەت و سزا دەت؟ هەكە ئاشتیەكا ‌ڕاستی دهێتە خوا‌ستن، دڤێت هەردو ئالی ژی بەرسڤێن ڕاست بدەن و ڤان مژاران زەلال بكەن، هەكە نا ئاشتی دێ ڤەگەریتە خاپاندنەكا دەمكی و دێ دەری ژ بۆ ئاڤابوونا هێزێن نوو یێن چەكدار ڤەبیت.
ئەم وەرن سەر پرسێن دەستپێكێ نها تشتەكێ گەلەك خەریب ل ناڤ هندەك كوردان و تركان دا دروست بوویە. نەتەوەپەرەستێن تورك یێن سلبوویی و كوردێن بێ بەرنامە ‌و یێن ژ PKK سلبوویی د یەك چەپەری دا هاتنە با هەڤدو ب دژواری ل دژی ئاشتیێ دەردكەڤن. تشتێ سەیر نها درووشما دژبەرێن كورد و هەم ژی دژبەرێن تورك وەكهەڤە، ئەو نە ل گەل شەڕینە ‌و نە ژی ل گەل ئاشتیێنە ‌و بۆ پاشەرۆژێ ژی بێ بەرنامەنە. دڤێت هەر كەس هەم كورد و هەم ژی تورك ل گەل خوە راستگۆ بیت و ب وژدان بئاخڤیت و بزاڤێ بكەت، هەكە نا دێ جارەكا دی ببنە ئەگەرێ فتنەیەكا دی. دێ دیسا زارۆكێن خەلكێ جانێن خوە ژ دەستدەن و شەڕ، كوشتن، وێرانبوون و بێ چارەبوون بیتە تاكە ڕێیا ل پێشییا كورد و توركان.
ب شەڕ نە كورد ژناڤدچن، نە ژی دەولەتا توركیا و گەلێ تورك ژناڤدچیت. یا ڕاست ئەڤە هەر كەس ژ ئالیێ خوە كار بۆ پاشەرۆژەكا ئازاد بكەت.

سـەرجـان مـەحموود

دیرۆكا كوردستانێ ل گەل دەستانێن قا‌رەمانی و شۆرەشگێری د هەمان دەمی دا پرە ژ كارەسات و جینۆسایدێن وەك ئەنفال، كمیابارانكرن و كۆچبەریا ب زۆرێ. د ڕۆژا مە یا ئەڤرۆ دا هێشتا مەترسیێن ل سەر گەلێ كورد ب داوی نەهاتینە ‌و وەلاتێن داگیركەر ل دەلیڤە ‌و كەیسێن نوو دگەرن.
مخابن كوردان ژ بلی سەرهلدانا سالا 1991و شەڕێ ڕزگاریا ئیراقێ هەتا نها نەشیاینە ژ دەلیڤەیێن زێرین مفایێ وەربگرن. وەك نموونە ل ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ سالا 1979 د گوهۆ‌رینا ڕژێما شاهێ ئیرانێ دا پارتێن ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ نەشیان د ئێك چەپەری دا تێبكۆشن و د قادا سیاسی دا ڕۆلێ خوە بگەربگێرن، دیسا ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ب دەستپێكرنا بهارا عەرەبی بهارا كوردی ژی دەستپێكر، د قووناغا ئێكێ دا، كوردان شیان د قادا سەربازی دا قارەمانیێن مەزن بكەن و ب هێزا خوە باوەر بكەن و ئاخا كوردستانێ ڕزگار بكەن، لێ د قووناغا دویەم دا باوەریا خوە ب هێزێن دەرڤە ئینان و نەشیان د ڕێڤەبریێ دا سیستەمەكێ‌ ئاڤا بكەن و دبلۆماسیێ بكار بینن و د ئەنجام دا پرانیا دەستكەفتێن خوە ژ دەست دان و هەتا نها ژی د ناڤ مەترسیێ دانە. دەمێ ئەم بەرێ خوە ددەینە باكورێ كوردستانێ ب تەمامی دیرۆكەكا‌ پر ژ كارەسات، كۆمكوژی و سەرهلدانێن بێ ئەنجام دهێتە بەر چاڤێن مە. كەس نەشێت قارەمانیێن كو هاتینە كرن ئینكار بكەت، لێ ب تایبەتی پشتی سالێن هەشتێ و نۆتان ب پشتەڤانیەكا‌ مەزن یا وەلاتیێن باكورێ كوردستانێ دەلیڤەكە زێرین كەتە دەستێ كوردان، لێ ڕژدیا د شەری دا و خوە نەگونجاندنا ل دیڤ پێدڤیێن دەمێ و چالاكیێن توندو تیژیێن ل وەلاتێن ئورۆپا وەسا كر كو گەلەك دەلیڤە ژ دەست بچن و تەڤگەرا كوردی بكەڤیتە بن سیبەرا تیرۆرێ.
مخابن ژ سالا 1994 ڤە تەڤگەرا كوردی ب جهێ كو ل خوە ڤەگەریت و خوە نووژەن بكەت، ڕۆژ ب ڕۆژ پاشڤە چوو شا‌نسێ سەركەفتنێ ژدەستدا. ل ئالیێ دی ژی ئەڤرۆ دیسا ڕەوشا ڕۆژهەلاتێ كوردستانێ ل بەرچاڤە، ڕێیا وان ڤەكریە لێ دێ چەند ژ ڕەوشا نها مفایێ وەربگرن نە دیارە.
ل هەرێما كوردستانێ ئانكو باشورێ كوردستانێ ژی ڕەوش نە ئەو هندە دلخوەشكەرە، داگیركەرێن كوردستانێ ڕۆژ ب ڕۆژ خوە ب هێزتر دكەن و ل دژی كوردان د قادێن سیاسی، ئێمناهیێ، ئابۆریێ و دبلۆماسیێ دا هەڤپەیمانیێن نوو سازدكەن، لێ ل قادا سیاسی یا كوردی هەتا نها ژی پارچەبوون هەیە ‌و مخابن ئابۆرەكا خۆمالی، هێزەكا سەربازی یا ئێكگرتی، پێكڤە كاركرنەكا‌ ب هێز و دبلۆماسیەكا كوردستانی دروست نەبوویە. هەر چەندە د ڤان سالێن داویێ دا بۆ ئابۆریا خۆمالی گاڤێن گرنگ هاتنە ئاڤێتن ژی، لێ هێشتا ئابۆرا خۆمالی پێك نەهاتیە. ئەم بنێرین د قووناغەكە وەسا مەترسیدار دا كو داگیركەرێن كوردستانێ چاڤێن خوە بەرداینە هەناسەیا مە ژی، هەتا نها پەرلەمان ئەكتیڤ نەبوویە و كابینەیا دەهێ نەهاتیە ئاڤاكرن. بلا ژ بیرا مە نەچیت كەركووك ب هەڤپەیمانیا وەلاتێن داگیركەر و ب پشتەڤانیا بریتانیا‌ ژ دەستێ كوردان دەركەفت. بەلێ خیانەتێ ناڤمالا كوردی لاواز كربوو، لێ ئەگەرێ سەرەكی ب دەستپێشخەریا بریتانیا یەكگرتنا داگیركەران بوو.
د ئەنجام دا د ڕۆژا ئەڤرۆ دا ژی نە د ناڤا پارچەیێن كوردستانێ دا ئێكگرتن هەیە، نە ژی د ناڤبەرا پارچێن كوردستانێ دا ئێكگرتن و هەڤپەیمانیا كوردی هەیە. هێزێن جیهانی، دەولەتێن زلهێز و هەر دەولەتەكێ دی دخوازیت ب وەلاتەكێ ب هێز را‌ هەڤپەیمانیێ بكەت دا كو بەرژەوەندیێن وێ پاراستی بیت. هەكە ئەم كورد بلەز ل خوە ڤەنەگەرن و د قادا سیاسەتێ، دبلۆماسیێ، ئابۆریێ و ئێمناهیێ دا ئێكگرتنێ چێنەكەین، ب مخابینی ڤە دبێژم كو مەترسیێن مەزن ل سەر دەستكەفتێن مە یێ كوردستانێ ژی هەنە. یان دێ ل دەوروبەرێ مەرجەئەكێ نەتەوەیی، ل دەوروبەرێ سەرۆك بارزانی كۆم ببن و ب ڕەنگەكێ كوردستانی بزاڤێ بكەن یان ژی خەتەری نێزیكە، دڤێت هەركەس ئەنجامێن كۆمبوونێن د ناڤبەرا توركیا و ئیراق، توركیا و ئیران، سووریێ و ئیراق، سووریێ و توركیا، ئیران و ئیراقێ باش بخوینیت. دیسا كۆمبوونێن توركیا، ئیراقێ و سووریێ ل گەل سەرۆكێ ئەمریكا ب هویری ڤە شرۆڤە بكەت. ئەمریكا دەستهەلاتێن ئێكگرتی، ئێك دەست و خوەدان بریار دخوازیت.
دڤێت ئەم ژ نوو ڤە ب چاڤێن بێ ئالی، دوور ژ هەستێن ئاتفی، ب ئا‌قلانا دیرۆكا خوە بخوینین و ژ بەر چاڤان دەرباز بكەین. هەكە مە ژ ئەزموونێن تال وانە وەرگرت، ئەم دشێین ڕەوشا مەترسیدار ژی ڤەگەریننە دەلیڤەیێن زێرین.