عەبدولرەحمان مەحموود

ب شێوەیەكێ گشتی سۆشیال مەدیایێ گۆهۆڕین ب سەر شێوە و ستایلێ ژیان و هزر و بیرێن تاكێن هەر جڤاكەكی دا ئینایە خار، ئەو ژیانا جاران یاكو یاسا و ڕێسا و پڕەنسیپێن خۆ یێن تایبەت دناڤا هەر جڤاكەكی دا هەین و هەر تاكەك ب وان یاسا و ڕێسایان ڤە گرێدای و د چارچووڤەكێ تایبەت دا و ل دووف عرف و دابونەریتێن وەلاتێ خۆ ژیان دبرە سەر، ئیر و ئەڤ چەندە هەموو نەمایە و هەر تاكەك ب حەزا دلێ خۆ، وەك چەوانیا هزركرن و تێگەهشتنا خۆ، وەك وی بڤێت ژیانا خۆ دەرباز دكەت و بێی گوهدان ب وان پڕەنسیپێن مرۆڤی دهێلن مرۆڤەك خودان كەسیاتیەكا بهێز، یان نموونەیێ چاكی و ڕەوشت بەرزیێ، بتنێ بەرێ وی ل وێ یەكێ نینە كا ئایا یا ئەو دكەت یا ڕەوا و گونجایە و ل دووف دابونەریت و شێوەیێ ژیانا جڤاكێ ئەو تێدا د گونجیت، یان نە، بەلكو بەرێ وی ل وێ یەكێ یە كا دێ چەوا ناڤ و دەنگیێ بۆ خۆ پەیدا كەت، یان ژی ب چۆ ڕێك ژیانا خۆ ب هەر ڕەنگەكێ هەی خۆشبكەت و پێشئێخیت و مفای ژ تۆڕێن جڤاكی بینیت حەتا بلا ل سەر حسابا كەسەكێ دی بیت.
ئیرۆ ژی گەلەك كەس ڤان تۆڕێن جڤاكی بۆ خۆ ب دەلیڤە دزانن ب هەر ڕەنگ وڕێكەكا هەبیت خۆ پێ ب ناڤ و دەنگ بێخن، ئەڤجا چۆ هندەك ئاخفتن و گۆتنێن كەسەكی بینیت و كورتە ڤیدیۆیەكێ ل سەر دروست بكەت و بەلاڤ بكەت و ببیتە تڕێند، یان ئەو ب خۆ هندەك ئاخفتن و كریارێن وەها د ئەكاونتێن خۆ دا بەلاڤ بكەن كو باڵا خەلكەكی پێ ڕابكێشن و بینەرا ل خۆ زێدە بكەت و پێ بگەهیتە وێ مەرەمێ یا وی بڤێت، د ڕاستی دا پڕانیا ڤان كەسان یێن كارێ خۆ كریە ئەڤ چەندە ئەون یێن تشتێن نە ژ هەژی بەلاڤ دكەن و دهاڤێژنە دناڤا تۆڕێن جڤاكی دا و دبنە تڕێند و بەلاڤە دبن. ب باوەرا من ئەڤ یەكە دێ كارتێكرنەكا خڕاب ل سەر هزر و بیرێن تاكێ جڤاكی دروست كەت و نەخاسمە گەنج و زاڕۆیێن مە و پتریا وان تشتێ بێ ڕامانێ ئەو بەلاڤ دكەن دێ بنە وێنەیێن كوپیكری د مێشكێ وان دا و نە دوورە سوبەهی پتریا وان هەمان ڕێ یا وان بگرن و ببنە هندەك كەسانێن ڤالا و بێ بەرهەم د ناڤ جڤاكی دا.

عەبدولرەحمان مەحموود

مرۆڤی هەموو دەمان پێدڤی ب پەیوەندیێن بێ ڤەبڕێن جڤاكی هەیە، داكو د هەموو دەلیڤەیێن ژیانێ دا بشێت ب ئاسایی بژیت، چۆ د دەلیڤەیێن خۆش دا یانژی یێن نەخۆش دا بیت، دیارە هەموو دەمان مرۆڤ نەشێت ب كەیفا دلێ خۆ بژیت، بەلكو گەلەك جاران تووشی گرفت و ئالۆزیان دبیت و خەم دەردوورا ژیانا مروڤی هەموویێ ڤەدگرن، ل وی دەمی مرۆڤی پێدڤی ب هندێ یە خۆ نێزیكی كەسەكی بكەت كو ئەو كەسە جهێ باوەری و دالەهیێن مرۆڤی بیت و گازندێن خۆ هەموویان بۆ بكەت، گەر تەماشە بكەین پڕانیا مرۆڤێ نها یێ تژی خەم و پڕ گازندەیە و باڕۆڤێن بهێزێن ژیانێ ئەو دناڤ خوەدا وەرپێچایە و خەما تەڤ قۆلاچكێن ژیانا وی داگیركری یە و كەسەكی ژی ل دەردوورێن خۆ نابینیت دالەهیێن خۆ بۆ بكەت و خەم و كەسەرێن خۆ ژ دلێ خۆ بۆ دابڕێژیت، ئەڤ یەكەژی پتر مرۆڤی دخۆها خەمێت خۆ ڕا دهێلیت و بارێ خەمێن وی گرانتر لێ دهێت، گەر تەماشەكەین سەر دەمێ باپ كالێن مە رەحم و دلۆڤانی پتر هەبوو، مرۆڤاینیێ پتر ڕۆلێ خۆ دهەر ئاریشەكێ دا د دیت.
بۆ ئێش و ئازارێن ئێك دو ب خەم دكەفتن، هندی د شیاندا خەمێن ئێك و دو لسەر ئێك سڤك دكرن و دەرگەهێن مال و دلێن خۆ بۆ ئێك و دو ڤەدكرن، هەموویان دڤیا وەك ئێك بژین، دیسان هەر كەسێ ئاریشە یان خەمەك هەبا دشیان دالەهیێن خۆ بۆ ئێك دو بكەن و خەمێن دلێن خوە سڤك بكەن و هەر چیا د دلێ وان دا بۆ هەڤدۆ دڕێژ بكەن و بڤێ یەكێ و ب ڤان دالەهیان خەم دا ژ دلێ وان باركەن و كەیف و خۆشی دا بسەر دێمێ وان دا هێت و بێهنا دلێ وان ب ڤێ یەكێ فرهە دبوو، لێ دنها دا ئەز دبینم زۆربەیا مە هەر ئێك ژ مە بۆ خۆ دژیت، كەسێ های ژكەسێ نەمایە و ئەو مرۆڤێن وەهان كێم بووینە مرۆڤ بشێت دالەهیێن خۆ بۆ بكەت و خەمێن دلێ خۆ بۆ دەڕێژ بكەت، لەومان ژی ل سەر ڤان هەموو ئاسانكاری و ڤێ پێشكەفتنا دژیانا نهاندا پەیدابووین، دلێن مە مینا كەسێن جاران یێ خۆش نینە و هەر ئێك ژ مە ل جهێ خۆ گازندان ژ ژیانا نها دكەت و خوەزیان ژ بۆ ژیانا جاران ڕادهێلیت، ئەڤجار یا گرنگ ئەوە ئەم دەرگەهێن دلێن خۆ بۆ ئێك و دو ڤەكەین و ببینە ئەو مرۆڤ بشێین دالەهی و گازندێن خۆ بۆ ئێك بكەین و ب چاڤێ ڕەحم و دلۆڤانیێ تەماشەی كەسێن دەردورێن خۆ بكەین و هەر ئێك ژ مە بۆ یێ دی ببیتە پەنگەهەك بۆ ئارامی و دلخۆشیا یێ بەرامبەر، نە بتنێ بەرێ مە ل ئاراستەیا خۆشیێن مە بیت.

عەبدولرەحمان مەحموود

تەشقەلە، یانژی دسەردا برن، جۆرەكێ فێلبازیێ یە ل مرۆڤی دهێتە كرن و دهێتە خاپاندن ژلایێ هندەك كەسانێن نەفس نزم و تەشقەلچی ڤە، مرۆڤێن فێلباز و تەشقەلچی ب گەلەك ڕەنگ و ڕیباران هەول ددەن فێلێن خۆ ل مرۆڤی بكەن و مرۆڤی بێخنە تەلهە و داڤێن خۆ، مخابن جڤاكا مە ژی پڕی ئەڤ جۆرە مرۆڤە بووینە و كارێ خۆ یێ ڕۆژانە كرینە تەشقەلە و بزمانێ خۆ یێ خۆش و حلی خەلكی د سەردا دبەن، چوو ب داخازكرنا گۆژمەكێ پارەی بیت كو مرۆڤێن تەشقەلچی ژ مرۆڤی داخواز دكەت ب مەرەما ڕابوون ب كارەكێ بازڕگانیێ سوود بەخش و وی كەسی بەشدار بكەت د كارێ خۆ یێ بازڕگانی دا و هەیڤانە كو هەردو لا قازانجەكا باش بكەن ژ وی كاری و چەندین خۆش خۆشكان بۆ بێژیت بۆ د سەردابرنا وی، دبیت د هەیڤا ئێكێ یا كارێ خۆ دا پیچەك تۆمكی پاڤێژیتە بەر هەڤپشكێ خۆ داكو نیازپاكیا خۆ بۆ وی دیاربكەت ب مەرەما پتر دسەردابرنا وی و دا خوازا گۆژمەكێ دی یێ باشتر ژیێ دەستپێكێ ژێ بكەت و هوسا خۆ بگەهینیتە دەف چەندین كەسێن دی باسێ كارێ خۆ بۆ بكەت و چەندین كەسێن دی دسەردا ب بەت و هەتا دكاریت گۆژمەكێ باشێ پارا لێك بدەت یێ وی بڤێت ب دەست بێخیت، دەما ب دەست د ئێخیت، تە هند دیت وی كەسێ تەشقەلچی خۆ بەرزەكر و ب ئێكجاری دیار نەما و ب چانتكێ خۆ یێ تەشقەلق ڤە ژ وەلاتی دەركەت و یان ژی بۆ جهەكێ نەپەنی و نەدیار بەرزەبوو، ب وی خەلكی ژی ژبلی حەسرەت و پۆشمانیا هیچ تشتەكێ دی بۆ نامینیت، دیسان ب گەلەك ڕەنگێن دی مرۆڤێن فێلباز تەشقەلا ل مرۆڤی دكەن، چ داخوازكرن ب دانانا گۆژمەكێ پارەی بیت ل ئۆفیسەكێ ب مەرەما ب دەستڤەئینانا كارەكی بیت بۆ وی كەسێ بڤێت تەشقەلێ لێ بكەت، یانژی دامەزراندنا وی ل جهەكی و گەلەك ڕەنگێن دی یێن تەشقەلان، ئەڤجا دڤێت ل ڤی سەردەمێ تژیبووی ژ ڤان ڕەنگە مرۆڤان، مرۆڤ گەلەكێ هۆشیار و شارەزا بیت و زوی ب زوی باوەریا خۆ نەدەتە هەموو كەسان ب تایبەت یێ نەنیاس بیت، داكو مرۆڤ ژ ڤان خەفك و داڤێن وان یێ پاراستی بیت.

عەبدولرەحمان مەحموود

پڕۆژەیێ ڕۆناهی ئێك ژ پڕۆژەیێن هەری گرنگێ كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یە، پڕۆژەیەكە ئەڤە هەیاما چەندەها سالە خەلكێ كوردستانێ ل ژڤانا ڕۆژەكا وەكی یا نها كو كارەب تێدا ب بیتە ٢٤ دەم ژمێری و خەلك ژ دەنگ و دویكێلا موەلیدان ڕزگار ب بیت و دلێ وان ب پڕۆژەیەكێ وەكی ڤی پڕۆژەی خۆش ب بن و ئەڤ ژینگەها دوكێلا وی یا سیمایێ باژێڕێن مە هەمی پیس و كرێت كری و خەلك تووشی چەندین نەخۆشیان بووی ژئەنجامێ وێ ژینگەها پیس، خۆش بەختانە پڕۆژەیێ ڕۆناهی ئیرۆ د قۆناغێن دۆماهیێ دایە و گەلەك نەمایە هەمی باژێڕ و باژێڕكێن كوردستانێ ب ڤی پڕۆژەی ڕۆهن ب بن و كارەب ل سەرانسەری كوردستانێ ب بیتە ٢٤ دەمژمێری، ئەڤە ژی سەركەفتنەكا مەزنە بۆ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كو شیابیت ڤی كاری ئەنجام بدەت و ڤی سیمایێ كرێتێ موەلیدێن كارەبێ و دوكێلا وانا ژەهراوی دناڤا باژێڕێن مە دا نەهێلیت و هەڤوەلاتیان ب دانا ٢٤ دەمژمێرێن كارەبێ شاد بكەت، خویایە مەزاختنەكا مەزن ل ڤی پڕۆژەی ژ لایێ حوكمەتا هەرێمێ ڤە هاتیەكرن ژ پێخەمەت كوردستانەكا ڕۆهن و دابینكرنا ژینگەهەكا ئارام و جوان كو تێدا خەلك هەست ب بەختەوەری و خۆش گۆزەرانیێ بكەت. دیسا د ڤی پڕۆژەی دا سیستەم وەسان هاتیە دروستكرن كا هەر ئێك ژ مە چەند زێدە كارەبێ دمەزێخیت، بهایەكێ زێدەتر دێ بۆ هێت. ئەڤە ژی دێ وەكەت هەڤوەلاتیان نەچاربكەت ئابۆریێ د مەزاختنا كارەبێ دا بكەن و زێدوڕۆیێ د مەزاختنا وێ دا نەكەن و ڕۆناهیێن زێدە هەمیان بڤەمرینین و هند بكاربینن ل دویڤ پێدڤیا وان پێ هەی، چونكی چەند زێدە تشتێ كارەبایی ئەم بكاربینین یەكەیێن كارەبێ دێ زێدەتر خوینن و بارێ مە گرانتر لێ هێت، ئەڤ چەندەژی دێ وەكەت كو ئەم وەك بەرێ هەر تشتێ مە بڤێت و ل دویڤ كەیفا خۆ نە هەلكەین و بتنێ وان تشتان بكاربینین یێن مە پێدڤی پێ هەی و نەزێدەتر. ئەڤ چەندەژی دێ پتر هاریكاریا ڤی پڕۆژەی كەت و كو بارێ وی گران نەبیت و یەكەیێن كارەبێ كێمتر ژ جاران بهێنە مەزاختن.

عـەبـدولـرەحمان مـەحموود

ئەنفال برینەكا كویرە د دلێ هەر كوردەكی دا، چەند ئەو دیمەنێن تراژیدیێن د بیردانكا مە دا كۆم ڤە بووین و دهێن سەر هزرا مە، جارەكا دی ئەو برین هەوددەن ڤە و نەرەحەتی جانێ مرۆڤی هەمیێ ڤەدگریت. ب ڕاستی هندەك دیمەن بوون ب چو پەیڤ و دەستەواژەكێ مرۆڤ نەشێت دەربڕینێ ژێ بكەت، دیمەنێن ژ مرنێ ڤەڕەستی بوون، ئەم هەمی ب ژانێن مینا سەركەراتا مرنێ ڤە د مژیل بووین، نە شەڤێت مە شەڤ بوون، نە ڕۆژێن مە ڕۆژ بوون، بتنێ سێڕیێن زاڕۆكان و نالین و زێمارێن پیرەژن و پیرە كالان گوهێن مە د بهیستن و دلێن مە ژ خەمان بۆڕكان ژێ دەردكەتن، بەری ب ئێكجاری ئەم وارێ خۆ بجه بهێلین و تەحلاتیا دویركەفتنێ ژ وارێ خۆ داعیرین، ئەم ژ نەچاری ل سالا ١٩٨٧ ژ گوندێ خۆ خشخاشا دەربەدەر بووین و چووینە گوندێن بەرپالا چیایێ مەتینا، سالەكێ ل وان گوندان ماین، لێ ژبەر بەردەوام تۆپ بارانكرنا وان گوندان ژی ژلایێ فڕۆكێن ڕژێما سەدامی ڤە، ئەم چەند گوندێن دەڤەرا بەرواریا بتایبەتی ئەڤێن ل بەر پالا چیایێ مەتینی(خشخاشا، چەمسەیدا، بازێ و كانی مەزنێ) نەچاربووین بچینە شكەفتەكێ د هەمبێزا چیایێ مەتینا دا بناڤێ شكەفتا (بابەكرا)، شكەفت یا مەزن بوو، ئەم ئەڤ چار گوندە بۆ ماوێ سێ هەیڤان ماینە د وێ شكەفتێ ڤە ژ سەخمەراتی پاراستنا گیانێ خۆ ژ تۆپ و فڕۆكێن دوژمنی، ژیان ب هەمی نەخوشیێن وێ ڤە، مە ل وێ شكەفتا ناڤبری دەربازكر، لێ ئەو ژی دوماهیك نەخۆشیا مە نەبوو، وێ شكەفتێ ژی خۆ نەدا بەر سەرێ مە و كاودانا وەسا خواست ل ئێڤاریەكا درەنگا ڕۆژا ٢٥/٨/١٩٨٨ێ خاترا خۆ ب ئێكجاری ژ وارێ خۆ بخوازین و بەرەف وەغەرەكا نەدیار ڤە بچین. ئەو بوو بڕیار وەسا هاتە دان بەرەف سەر سنوورێن توركیا ڤە بچین، لێ ئەڤێ چوون و دەركەفتنا ب ئێكجاری ژ وارێ باب و كالان خەمەكا مەزن ئێخستە دلێ هەر كەسەكی و ئەم ب ئێكجاری ژ قەدەم ئێخستین و ب هەر حالێ هەی ب وی بارێ گرانێ خەما ڤە و وێ ڕێكا تژی ئاستەنگ و دویر و وان چیایێن ب كوتەك گیانەوەرا شیانێن دەربازبوونێ لێ هەی، مە سنگێ خۆ دایێ و بەرەف ڕێكا مان و نەمانێ كەفتینە ڕێ، ئێڤاریەكا درەنگە و مە خۆ گەهاندە چیایێن سەرسنووری و ژ هۆڤایەتیا ڕژێما فاشستا بەغدا زكێ برسیێ خەلكی وێ شەڤێ خەوێ سەر و چاڤێن كەسێ ماچی نەكرن و د گەلیێ قومریێ ڕا مە سینگێ خۆ دا وان چیایێن پڕی ئاستەنگ، هەتا گەهشتینە گوندەكی دگۆتنێ خەنۆكە و چەند ڕۆژەكان ماینە ل وی گوندی و د دوڤدا چووینە ئارووشێ و سەربەستا، پشتی ب سەربۆراندنا چەندین ڕۆژێن نەخۆش ل وان گوندێن كوردستانا باكور، بڕیار وەسان هات دان وەك پەنابەر بهێینە وەرگرتن ل وەلاتێ توركیا و ئەم كرینە دپشتا قەلابان دا و هەر چەند مالەك كرنە د قەلابەكێ دا، قەلابە د باركری ژ هندەك كەلوپەلێن مە یێن سەرەتایی، و ئەم لسەر بارێ قەلابێ دیمەنەك بوو، ب راستی دەما نها ئەو بیر دهێنە بیرا من بۆ من مرن ژ وان دیمەنا گەلەك خۆشتر بوو، شۆفێرێن هندەك ژ وان قەلابان توركێن كەڤنە پەرستبوون، هیچ وژدانەك د سەری دا نەبوو، ئەم دڕێكەكا ئاخێ و چیاییا تژی لۆفە ڕا برین وەسان لێ دخوڕی دێ بێژی یێ ل دەشتەكێ دچیت ل سەر سەرێ مە بوونە توز و غومپلێل، ڕەنگێ مرۆڤان ل كەسێ نەما بوو، هندی د بوو هەوار و قێڕیێن مە و ژن و زەلامان كو پیچەك هێدی ترومبێلێ پاژوت، بەروڤاژی ژ پیساتیا دلێ خۆ ل هەنبەر مە كوردان هندێ دی خۆشتر دهاژۆت و گەلەك جاران ستوپێن دژوار ژ بۆ پتر ئێشاندن و ئەزیەدانا مە لێدان و ژ كەلەژان و نالینا پیر و زاڕۆكان هندێ دی نەخۆشیا دویراتیا ڕێكێ ل سەر مە گرانتر لێ دهات، ب هەر حالێ هەی ئەم گەهاندینە كەمپا سلۆپیا و ب هەمی نەخۆشیێن وێ كەمپێ ژی ڤە و ئەم چەندەكێ ل وێرێ ژی ماین و ب خوارن و ڤەخوارنەكا بێ سەر و بەر مە ژیانا خۆ لێ دەربازكر، كەمپا سلۆپیا ژی دوماهیك قۆناغا مەیا دەربەدەریێ نەبوو، ل وێرێ ژی بەر ب ئوردیگەهێ مێردینێ ڤە برین و چار سالێن ژیانەكا چو ڕەنگێن ژیانێ دگەل نە، مە ل وێرێ ژی دەربازكرن و گەلەك كەسوكارێن خۆ مە ل كەمپا مێردینێ ژ دەستدان، تا نها ژی ڕۆفاتێن وان ل وێرێ ماینە، تا ل سالا ١٩٩٢ جارەك دی زڤڕینە باوەشا وەلاتێ خۆ، جارەك دی دەست ب ژیانەكا نۆی كر و كاڤلە گوندێن خۆ ئاڤەدان كرنەڤە. ژ یەزدانێ دلۆڤان دخوازین جارەك دی ڕۆژێن ڕەشێن ب ڤی ئاوای ب سەر گەلێ مە و مرۆڤایەتیێ هەمیێ دا نەهێتە خار و هەردەم ژیان خۆشیێن خۆ پێشكێشی گشت مرۆڤایەتێ بكەت و زالم و فیرعەونان ڕۆژێن نەماونا وان نێزیك بكەت و ئاشتی و ئارامی و ئازادی پەڕێن خۆ ب سەر گشت وەلاتێن جیهانێ دا بینیتە خار.

عەبدولرەحمان مەحموود

دڤی سەردەمی دا ڕوودان و بویەر بەردەوام د زێدەبوونێ دانە و ڕۆژ نینە چەندین ڕوودانێن دلتەزین ب تایبەت دسۆشیال مەدیایێ دا نەكەڤنە پێش چاڤێن مە، ئەڤە ژی بۆ وێ یەكێ دزڤڕیت كو هەر ئێك ژ مە بوویە كامیرەڤانەك و هەر چوو بویەرەك و ڕوودانەكا ب بەر چاڤێن مە بكەڤیت ئەم وێنە دكەین و بێی هزركرن و لبەر چاڤ وەرگرتنا بەرژەنگێن خرابێن وان بویەران ئەم ل سەر سۆشیال مەدیایی بەلاڤە دكەین، ڕاستە ئیرۆ سۆشیال مەدیایێ ڕۆلەكێ گرنگ د زوو گەهاندنا بویەراندا هەیە و مە بهەر تشتەكێ ل هەر جهەكێ ڕوو ددەت پێ ئاگەه دكەت، لێ هندەك بویەر هەنە وەك ئاگربەربوون، یان خۆكوشتن و خەندقین…، بویەرێن هەستیار و دل بئێشن، كەسێن تووشی ڤان ڕوودانان دبن نابیت ب هیچ ڕەنگەكی بتایبەت ددەمێ بویەرێ دا وێنەیێ وان كەسان لسەر شاشێن تیڤیان، یان مالپەڕ و ئەكاونتێن خۆ بەلاڤ بكەین، ئەڤ چەندە د یاسایێن ڕۆژنامەگەریێ ژی دا قەدەغەیە و ڕێ ب چو كەسەكی یان كەنالەكی ناهێت دان ڤان جۆرە بویەران ب شێوەیەكێ زەلال لسەر شاشێن خۆ بەلاڤە بكەن، ژبەر كاریگەریان وان یا خڕاب لسەر دەرۆنێ مرۆڤان و بتایبەتی زاڕۆكان، چونكی ئەو وێنەیێن ب ترس و سەهم دمیننە دمێشكێ وان دا و زوو ب زوو زاڕۆك ژبیر ناكەن، هەر دیسان كارتێكرنەكا خڕاب دكەتە سەر دەڕوونێ كەس و كارێن وان، نەخاسمە دەیك یان باب دەمێ‌ دبینیت كچەك یان كوڕەكێ وان تووشی بویەرەكا سوتنێ یان هاتن و چوونێ یانژی خەندقینێ و هەر جۆرەكێ دی یێ ڕوودانان بوویە و ئەو دەمێ‌ وێنەیێن وان ل سەر سوشیال مەدیایێ دبینیت، ڕوودان چەند لسەر خودانان گرانە هندێ دی گرانتر لێ دهێت، ئەڤجا  یا گرنگە بۆ هەر ئێكی ژ مە هەستێن خۆدانێن وان كەسان بەرچاڤ وەربگریت ئەو دەمێ‌ كەس و كارەكێ وان تووشی ڕوودانەكێ دبیت و مرۆڤ بزانیت ب ڤەگوهستن و وێنەكرنا دیمەنێن كەسێ توو شبووی، بۆ خۆدانان دێ چەند یا گران و دل بئێش بیت، لەومان یا فەرە خۆ ژ وێنەكرن و بەلاڤكرنا وان دیمەنان دوور ڕابگرین و نەبینە ژێدەرێ پتر دلسوتنا كەس و كارێن كەسێ تووشی ڕوودانێ بووی.

عەبدولرەحمان مەحموود

خۆیایە وەلاتی و فەرمانگەهێن حكومی پارچەكا ژێك ڤەنەقەتیاینە ژهەڤدو، ئەڤ دەزگەهە هاتینە دامەزراندن ژبۆ خزمەتكرن و برێڤەبرنا مامەلێن هەڤوەلاتییان و ئاسانكرنا كاروبارێن وانێن ڕۆژانە، بێگومان كەس ژ مە نینە چەندین جاران قەستا فەرمانگەهێن حكومی نەكربیت ژبۆ برێڤەبرنا مامەلێن خۆ یێن تایبەت، هەرئێك ژ مە دەما دەست ب رێڤەبرنا مامەلەكا خۆ بكەت، دخوازیت بێی ئاستەنگ ب شێوەیەكێ ساناهی و رێكوپێك و بێی سەرگێژی و ب زووترین دەم مامەلا وی ب دوماهیك بێت، لێ پتریا جاران ئەوا مرۆڤ حەز دكەت وەسا چێنابیت و هەتا راددەیەكی پێڤە ماندی دبیت، ئەڤجا ئەو دەما هەرئێك ژ مە دەست ب مامەلەكا خۆ دكەت دێ بینی هندەك پرسگرێك كەفتنە د رێكا رێڤەبرنا مامەلێن وی دا و ئالۆزی تێدا درستبوون، ئەڤ ئالۆزییە ژی نە ژئەنجامێ نەشارەزاییا مرۆڤینە كو ئەو مامەلە ب دروستی برێڤە نەچن، بەلكو ئەگەرێ نەبوونا پێزانینێن دروستە ل سەر وێ مامەلێ، یانژی نەبوونا هەماهەنگیێ یە د ناڤبەرا دەزگەهێن حكومی دا و خاڤ برێڤەبرنا مامەلێ یە، ل ڤێرێ بتنێ خودانێ مامەلێ باجەیا خۆ ژ ڤان ئاریشەیان ددەت، هەردیسا هندەك ژ ئاریشێن دی د ماوەیێ برێڤەبرنا مامەلەیان دا یێن دكەڤنە بەرسنگێ هەڤوەلاتیان دا ئەوە دەما دچیتە فەرمانگەهەكێ دێ بینی رێڤەبەر یان یێ د كۆمبوونێ دا یانژی هندەك مێهڤانێن ل دیوانێ یانژی یێ ژ ئۆفیسا خۆ دەركەفتی و دبیت نێزیكی دەمژمێرەكێ یان پتر خۆ بگری هەتا رێڤەبەر جارەك دی بزڤریت ڤە، ل ڤێرە دبیت هندەك مامەلە هەبن وەسا بخوازیت كو د ئێك رۆژ دا دڤێت ب دوماهیك بهێن، ژبەركو كارێ وی وەسا دخوازیت و ئەو دەم ل بەر خودانێ مامەلێ نەبیت كو دو سێ ڕۆژان ب ڕێڤەبرنا مامەلەكێ ڤە بمینیت، هەردیسان دبیت ئێك مامەلە بۆ چەندین جهێن دی بهێتە ڕەوانەكرن و تا ب دوماهی دهێت، ڕەنگە بۆ بەردەوامی برێڤەبرنا مامەلێ دبیت بهێتە ڕەوانەكرن بۆ جهەكێ دی یێ دووری وی جهێ لێ، نموونە ژ دهۆكێ بۆ هەڤلێرێ، ب ڤی ئاوای هەڤوەلاتی تووشی سەرئێشی و ماندیبوونەكا مەزن دبن تا مامەلا خۆ ب دوماهیك دئینیت، لەومان گرنگە گشت مامەلە بهێنە ئەلیكترونیكرن و بەرنامە و سیستەمەكێ گونجای بۆ برێڤە برنا مامەلان بهێتە دارێتن داكو ب ئاسانترین رێك مامەلێن هەڤوەلاتیان برێڤە بچن و هەڤوەلاتی ژڤێ گێلەشوكا ئالۆزا برێڤەبرنا مامەلان رزگارببیت. دبینین ل ڤێ داویێ هندەك ئەپلیكەشنێن نوی دەركەفتینە بۆ درستكرنا مامەلان و مرۆڤ دكاریت بێی سەرەدانا بنگەهێن میری بكەت مامەلێن خۆ ل سەر وان ئەپلیكەیشنا بڕێڤە ببەت و ئەڤە تشتەكێ زۆرێ باشە هند بۆ هەڤوەلاتیان و هند ژی بۆ وان بنگەهان ل جهێ قەرەبالغ و ئالۆزی ل وان بنگەهان دروست ببیت، ئیرۆ هەر ئێك ژ مە دكاریت ل مالێن خۆ مامەلەیا خۆ پێشكێش بكەت و ڕەوانەی وان بنگەهان بكەت.

عەبدولرەحمان مەحموود

گومان تێدا نینە هەر كەسەكێ ل هەر جهەكێ لێ كاربكەت ب كێمی دێ هەر جارەكێ د كارێ خۆ دا تووشی شاشیەكێ بیت. ئەڤە ژی تشتەكێ سروشتی و نۆرمالە و گەلەك جار دهێت گۆتن بتنێ ئەو مرۆڤ تووشی شاشیان نابن یێن ل مالا خۆ پاڵدای و بێ كار، لێ یێ ژ مالا خۆ دەربكەڤیت و كارەكی بكەت ژ شاشیان یێ بێ بارنابیت. خۆیایە شاشی ژ شاشیێ جودایە، هەر ئێك ل دویڤ جۆرێ كارێ ئەو دكەت شاشیا وی باندۆرا خۆ ل سەر دەردۆران دكەت. بۆ نموونە دارتاشەك د كارێ خۆ دا شاشیەكێ ئەنجام بدەت؛ شاشیا وی چ كارڤەدانێن وەهان ژێ درست نابن تاكو خەلكەك پێ ل سەر بهێتە سوحبەت، ئەگەر خۆ چەند شاشیا وی یا مەزنژی بیت، هند گران نە ل سەر وی و نە دەردۆرێن وی ڕاناوەستیت، لێ بەروڤاژی گەلەك كار و پیشەیێن هەستیار هەنە، وەكی ئەندازیاری، نۆژداری و شۆفێری و كارەبایی.. خودانێن ڤان جۆرە پیشە و كاران بچویكترین شاشی ئەنجامبدەن، رەنگە مەزنترین كارەسات ژێ درست ببیت و گران ل سەر وان و جڤاكی ڕابوەستیت، گەر شۆفێرەك شاشیەكا بچویك ژی د لێخۆڕینا ترومبێلێ دا ئەنجام بدەت رەنگە ببیتە ئەگەرێ مال وێرانیەكێ و ژ دەستدانا گیانێ چەندەها مرۆڤان، یانژی گەر بێژین نۆژدارەك نە ب هۆژداری و لسەر خۆ كارێ خۆ ئەنجامبدەت، دبیت بچویكترین شاشیا وی دێ ژ دەستدانا گیانەكی بیت، یان شاشیا ئەندازیاریەكی نەدویرە ببیتە ئەگەرێ بێ سەروبەری یان ب سەرئێكدا هاتنا ئاڤاهییەكی، ئەڤجا هەر جۆرە كارەكێ مرۆڤ ئەنجام بدەت، فەرە ب خەمخۆری و پیشەییانە ئەنجام بدەت و هەستیاری و مەترسیا شاشییا كارێ مرۆڤ دكەت بزانیت كا چەندە و شاشییا وێ دێ چەند گران ل سەر مرۆڤی و كەسانێن بەرامبەر مرۆڤی ڕاوەستیت، چونكی ئەم دبینین ئەڤرۆ ژ ئەنجامێ خەمساریا بەشەك ژ خودان پیشەیان، هەڤوەلاتی گەرەوا خۆ ژ ڤێ خەمساریا وان ددەن، ب تایبەتی شاشیێن بەشەك ژ نۆژداران، نۆژداری پیشەیەكا گرنگ و هەستیارە، كارێ وان گرێدای ژیان و سلامەتیا گیانێ مرۆڤانە، ئەڤجا دڤێت ل سەر ڕاوەستیانەكا تایبەت هەبیت بۆ هەر كەس و خۆدان پیشەیەكی بتایبەت یێ خەمساریێ د كارێ خۆ دا بكەت و ژ لایێ لایەنێن پەیوەندیدار ڤە پێڕابوونێن یاسایی دگەل بهێنەكرن و دادگەه ب ڕۆلێ خۆ ڕابیت و كەسانێن خەمسار سزا بدەن، تاكو شاشی نەبیتە دیاردەك هەر ڕۆژ هەڤوەلاتیێن بێگونەه ببنە قۆربانیێن ڤان شاشیان.

عەبدولرەحمان مەحموود

راگەهاندن و ئالاڤێن ڕاگەهاندنێ پشكداریەكا مەزن د ژیانا سیاسی و كولتووری و ئاڕاستەكرنا ڕایا گشتیا جڤاكێ‌ هەیە. ڕاگەهاندن ئێكە ژ كەنالێن هەرە گرنگ و سەرەكیێن پرۆسەیا پێگەهاندنا جڤاكی و ڕۆلێ سەرەكی د دروستكرنا تێگەهشتنا تاك و بەرێخۆدانا وی بۆ ژیان و پەیوەندیێن مرۆڤایەتیێ هەیە. ژێدەرێ وەرگرتنا زانیاری و درووستبوونا هۆشیاری و جیهانبینیا تاكێن جڤاكێ یە، ژبەر ڤێ ئێكێ ڕاگەهاندنێ ئەرك و بەرپرسیارەتییەكا مەزنا یاسایی و مۆڕالی ل بەرامبەر جڤاكێ‌ د ستوی دایە، دیارە ڕاگەهاندنێ ب هەمی رەنگێن خوە ڤە، ب تایبەت ل ڤی سەردەمی یێ كو هشیاریا جڤاكی د گوپیتكێ دا، كاریگەریەكا ڕاستەوخۆ ل سەر تاك ب تاكێ جڤاكێ كریە، ب تایبەت د ڤێ جیهانا پێشكەفتی دا كو پڕانیا هەڤوەلاتیان گرێدای ڕۆمالێن دەزگەهێن ڕاگەهاندنێنە، نەخاسمە دەمێ ڕوودانەكا نوو سەرهەلددەت و ئەو ڕوودانە گرێدای ژین و ژیار و پاشەڕۆژا مرۆڤی یان وەلاتێ مرۆڤی بن، هەڤوەلاتی ب جارەكێ هایداری وان ڕوودانان دبن و دڤێت بزانن سات ب سات چ چێدبیت و ڕوودان بەر ب چ ئاراستەڤە دچن، لەوڕا پڕانیا هەڤوەلاتیان تەماشەی شاشەیێن تیڤی و سۆشیال میدیایێ دبن. ل ڤێرە ژی هەڤوەلاتی تەماشەكەرە و گرێدایە ب شێوە و چاوانیا پەخشكرنا وان ڕوودانێن ژلایێ ڕاگەهاندنێ ڤە دهێنە پەخشكرن، كا ئەرێ ب چ ڕەنگ ئەو ڕۆمالە دهێنە ڤەگوهاستن، گەر ڕوودان چەند ب مەترسی ژی بن ل سەر ژیانا سیاسی و ئابۆریا جڤاكی، ڕاگەهاندن دكاریت وان ڕوودانان سڤك بكەت و هێوربوونەكێ ل دەف هەڤوەلاتیان پەیدا بكەت و وان ڕوودانان بەرەف ئاراستەیەكێ ڤە ببەت كو چوو مەترسیێن وەها لسەر هەڤوەلاتیان نابن و هیڤی و ئومێدان ل دەف پەیدا بكەت، لێ بەروڤاژی ئەگەر ڕاگەهاندنێ ڕوودان چەند گران و ب مەترسی بن لسەر جڤاكی هندێ دی مەزنتر و گرانتر لێ كر، بێگومان دێ ترسەكا مەزن ل دەف خەلكی دروست بیت و چ هێز و مۆڕالا وەسا ل دەف نامینیت، تاكو بكاریت خۆ ل بەر وان ڕوودان و مەترسیێن ب سەر دا هاتین بگریت، ئەڤجا گرنگە ب تایبەت د ڤان كاودانێن هەستیار دا راگەهاندنا كوردی ب زانابوون و پیشەییانە كار بكەن و بزاڤێ بكەن مۆڕالا خەلكی بلند بكەن و ڕوودانان وەك خۆ ڤەگۆهێزن و هیڤی و ئۆمێدێن ژیانێ ل دەف گەش بكەن.

عەبدولرەحمان مەحموود

زهایمەر دەردەكە خودانێ خوە ژ هەموو تام و خۆشیا ژیانێ بێ باردكەت، هەموو شانەیێن مێشكێ مرۆڤی دمرینیت و چ تشتەكێ بوری، هەتا ئەو مرۆڤێن ل دەردورا مرۆڤی لبیرا مرۆڤی ناهێلیت. هەروەكی چ بیرەوەری مرۆڤی دژیانێ دا نەبن، خودانێ ڤی دەردی مینا مریەكێ نەڤەشارتی لێ دهێت و بێزاری دەردورا ژیانا وی هەموویێ ڤەدگریت و چ ئومێدەك بۆ ژیانێ نامینیت، پا چەوایە ئەگەر ئەڤرۆ ئێشا زهایمەرێ ب جلەكێ دی ئەم هەموو ڕاپێچابین و مە های ژێ نە، دا بهێین و هزرا خوە د خوە دا بكەین، مە چەند دابونەریت و كلتۆرێ خوە ژبیركریە و ژێ دووركەفتینە، یان ئەو كارەسات و نەخۆشیێن بسەرێ مللەتێ مە هاتین، ئەڤرۆ مە چوو ل بیرێ نەمایە، یان تەماشەكەین تەخا گەنجان كا چەوا ئیرۆ دجیهانەكا بەرزەدا ژیانێ دبەنە سەر و پڕانیا وان ئارمانجا خوە دڤێ ژیانێ دا ژ دەست دایە و نوزانن بۆ چ ئارمانج و مەبەست هاتینە ژیانێ، بتنێ وەك مرۆڤەكێ سەربەرزە و بێ ئارمانج ڕۆژێن خوە دەربازدكەت و ژیانا وی وەك گۆمەكا ئاڤا گەنی لێهاتیە و خەمۆكی و بێ زاریێ دەست ل حەفكا وان دایە و هەناسەیا وان بۆ ژیانێ چكریە، ئەڤەژی هەموو ڤەدگەڕیت بۆ ڤان كاودان و ڤێ تەكنولۆجیایا پێشكەفتی كو پڕانیا مرۆڤێ نها ب خۆڤە مژولكری، نەخاسمە سوشیال مەدیایێ ئەڤرۆ هاولاتی ب تایبەت گەنجێ مە ب شێوەیەكێ گشتی پێڤە هاتییە گرێدان و سێكا دەمێ خوە لسەر سوشیالێ دەرباز دكەن و دكارین بێژین بوویە زهایمەرا مێشكێ وان و مەژی لێ ڕەشكریە و هەرتشتەكێ گرنگێ بۆ پاشەڕۆژا وانا باش ژبیرێ بریە و بوویە ئێخسیرێ سوشیالێ و سەرێن ڕێكا لبەر بەرزەكرینە، نەشێت بیر ل هەر تشتەكێ باش بكەت، ئەڤجا  بەری زهایمەرا ڕاستەقینە دەرگەهێ مێشكێ مە ب قوتیت و مە دناڤ دەریایێن ژیانێ دا ب خەندقینیت، دڤێت خوە هشیاربكەین و مێشكێ خوە ژ هەر تشتەكێ نێگەتیف فۆرمات بكەین و د ئارمانجا خوە یا سەرەكی دڤێ ژیانێ دا بگەهین و هزرا خوە هەموویێ بێخینە سەر كار و كریارێن باشێن كو مە دهێلن خودان مێشكەكێ سافی و تژی ئارمانج.