محسن عەبدولڕەحمان

چریسكەك:
ئارێشە نەترسا زارۆکان ژ تاریێ یە، بەلکو ترسا مەزنان ژ ڕۆناهیێ یە!
«پلاتو»

دەقێ هەلبەستێ
کچێــن رۆژ
د رەنگینییــا جلێـن خــۆدا ئـەم باوەرییا ئاخێ و چیایــان هەلدگریــن،
نە بتنـێ هنـدەک داڤ و دەزیێـن رەشـن.. داڤێــن رۆژێ و ئەردی و خوینـێنە..
ئـەم کچێــن چیـانــە.. کەســک ژ مــە دهێـت
کچێــن رۆژێنــە.. زەر ژ مــە دهێــت
کچێــن شوڕەشانــە.. سۆر ژ مـە دهێــت.

رەخنە:
هێماگەری:
پێکهاتا دەقی توڕەکا ئاماژەیانە توخمێن ماددی بو ئاستێ گیانی و مێژوویی بلند دکەت، هێماگەری لڤێرە بوویە دلێ ژیندارێ جوانکارییا دەقی، ژ هێماگەرییا توخمێن گەردوونی و هێماگەرییا رەنگێن ئاماژەکەرێن ناسنامەیێ، وەکو هێماگەریا رەنگان (جلکێن رەنگز – ملابس زاهیە):

ئاماژە:
جلک ژ ئەرکێ بنەرەتی دەربازدبیت دا ببیتە ئەو ئامانی ناسنامەیێ، ئەو نەتنێ راپێچە بەلکو گۆتنەک بینڕاییە بۆ شانازیێ، هێمایێ خۆ پیرۆزکرنێیە و شانازبوون ب ناسنامەیێیە. دیسان هێماگەرییا توخمێن گەردوونی (کۆکا هەبوونێ) لڤێرە کۆکا ناسنامەیێ /ئەم/ د هەبوونێدا دبنە داڤێن ئاماژەکەرێن گەردوونی، پوختەیا هێماگەریێ د دەقیدا هێماگەرییا ناسنامەیا ئەرێنییە، ئارمانج ژێ ئاڤاکرنا ناسنامەیەکا کۆمەکییە /ئەم/ یا رهدار د سروشتیدا / چیا و کەسکاتی/، د رۆناهییا خۆ نویکەردا/ هەتاڤ و زەر/، مێژوویا خەباتێ/ شۆرەش و سۆر/، بکارئینانا جهناڤێ/ ئەم/ هایدانێ ب هەبوونا ناسنامەیەکا کۆمەکییا بهێز و ب خۆشاناز ددەت، ئەڤە دەقی دکەتە بەیاننامەکا کۆمەکی پتر ژ دەربڕینەکا تاکەکەسی، بڤێ چەندێ رەنگ و جلک و دەزی دبنە داڤێن راگەهاندنەک هەبوونگەری، هێزا ڤێ ناسنامەیێ و شانازی و کووراتییا وی ب یا مێژوویی و گیانێ رادگەهینیت:

هێما و ئاماژە توخمێ / ماددی – گیانی
هێمایێ رۆناهی، هیڤی، ژیانا هەلاتگەری و زانینێ، ناسنامەیا گەش و نویکەر داڤێن رۆژێ
هێمایێ رهان، خۆرستیبوون، رەسەناتی و گرێدانا – ئەم – ب جهیڤە، کووراتییا مێژوویی زەمین.
هێماگەرییا ژیان و خۆگوریکرن و بەهزادەیێ – النسب الطاهر- نوینەراتیا گرێدانا چارەنڤێسساز و مێژوویی دکەت، لەو ناهێنە ژێکجوداکرن، ئاماژەیە بۆ بەرهەڤییا خۆگوریکرنێ ژبۆ ناسنامەیێ خوین
هەروەەسا هێماگەرییا رەنگان: رەنگ د دەقیدا نە جوانکرنە، بەلکو هەڤکێشەیێن هێماگەرینە بو رەهەندێن ناسنامەیێ، ئەڤە هەرە بهێز و چرییە د دەقیدا:
هێماگەری رەنگ ناسنامەیا ئاماژەکەر
هێمایێ گەشەبوونێ، پێتبوون، خۆرستیبوون، بەرخۆدان/ چیا هێمایێ بلندیێ و کەسک هێمایێ سروشتی کەسک کچێن چیا
هێمایێ هەلاتگەری، رۆناهی، گەشبینی/ رۆلێ ئەوان بو کەسێن دەوروبەر وەکو ژێدەرێ ژیانێ و رۆناهییەک نەڤەمریت زەر کچێن روژێ
هێمایێ خۆگوریکرنێ، خوین، سەرگەرمی، وێرەکی، قەبخوازی/ گرێدانا ناسنامەیێ ب مێژوویەکا خەباتیڤە، داکۆکیکرنە ل سەر گیانێ شۆرەشگێری و موکوڕی ل سەر گوهۆڕینێ سۆر کچێن شورەرشڤان.
رەوانبێژی: دەقەک قەبارە بچویک و پەیڤ کێم، ب رستەیێن نەرم و سەلیقەکا ئارام کو بو بهیستنێ بساناهی و د کەهی، لی داگرتی ب وێنەیێن جوانکری، ئەگەر ب ئازراندنا هەستان، ئەوێن خزمەتا شانازبوونێ ب ناسنامەیێ دکەن، ئەوژی ل سەر دوو بنەما بلندبوویە: بەرجەستەبوونا هەرەجوان بو ئاماژەیێن راماندار و کورتبوونا رەوانبێژییا هەڤسەنگ. ئەڤێ چڕییا رەوانبێژییا شاکار دایە دەقی.

دەقی پەیڤ کرینە ئامانێ رامانێن رووت، ئەڤە کۆپیتکا رەوانبێژیێیە، وەکو خوازەیا / د رەنگینییــا جلێـن خــۆ دا ئـەم باوەرییا ئاخێ و چیایــان هەلدگریــن/ جلک وەک کەرستەک بەرهەست کرە ئامان و عەنبارا باوەریێیە، ئەڤ بەرجەستەبوونە باوەریێ دکەتە پشکەک بینڕای و هەستەوەر ژ ناسنامەیێ، کو کارتێکرنا هێزا دەربڕینێ زێدەدکەت.

لێکچوونا نەراستەوخۆ بو سەرکەفتنا ڕهوڕیشالی، ب گۆتنا/ نە بتنـێ هنـدەک داڤ و دەزیێـن رەشـن..داڤێــن رۆژێ و ئەردی و خوینـێنە.. / رەوانبێژی لڤێرە ژ سالۆخدانی بو سەلماندنا هەبوونێ دچیت، جلک نەوەکو داڤێن هەتاڤێنە /لێکچوونەکا راستەوخۆیە/ بەلکو داڤێن رۆژێنە / لێکچوونەکا بهێزە/ ئەڤ سەلماندنە بهایەکێ ڕها ددەتە جلکان و دکەتە پۆختەیا سێ تۆخمێن گەردوونی: هەتاڤ/هێمایێ ئاسمانی و رۆناهیێ/ زەمین /هێمایێ چەسپایی و ڕهانە/، خوین/ هێماییێ ژیان وخۆگوریکرنێیە.

رەوانبێژیا کورتکرن و لێکڤەکرنێ:
د دەقیدا گۆتن ژ رامانێ کورتترە، دەق متمانەیێ ل سەر شێوازێ کورتکرنا هەڤسەنگ و لێکڤەکری بو پەیداکرنا سەلیقەکا کاریگەرا دەروونییا بهێز دکەت، ب پۆلینکرنێ و گرێدانا وێ ب ناسنامەیێڤە وەکو: کەســک ژ مــە دهێـت / زەر ژ مــە دهێــت/ سۆر ژ مـە دهێــت/، ئەڤ هەڤۆکێن کورت و بڕی سەلیقەکا بلەز و دراماتیک دئافرینیت، کو دگەل بیرۆکەیا ناسنامە و شانازیێ گونجاییە، سێ جاران دوبارەکرنا / کچێــن – ژ مــە دهێــت/ دوبارەکرنا هایدانبەخشە، دوبارەکرن نەژبۆ درێژکرن و پەرەسەندنێیە، بەلکو ل سەر داکۆکیکرن و کورترکرنێیە، چنکو دەق پشتراستدکەت کو ناسنامە دەرئەنجامێ سێ رەهەندانە/سروشت، رۆناهی، شۆرەشگێری/ و مافدارییا بیرۆکەیا /ژ مە دهێت/ دچەسپینیت.

محسن عەبدولرەحمان

ل باژارێ سلێمانیێ چالاكییەكا هونەری ب ناڤی (هونەرگەها وەلات) ل زانكۆیا ئەمریكی هاتە گێڕان، وەكو د مالپەراندا بەلاڤبووی د برگەیەكێ دا شەش كچێن كورد ب كاروكوكێ داعش ل سەر خوانەیێ ئەو عەبا و پێچە هاڤێتن و ب چلكێن كوردی برگەیا خۆ تمامكر، دیارە ئەڤێ ئیسلامیێن كوردستانێ گەلەك ئێشاندینە، لەو كارلێكرن و دژكار گەلەك د دژواربوون! وەسا دیاربوو هاڤێتنا كچێن كورد بو راپێچا داعش ئەوان ب دژی دینی ناسكرییە، دزانین كو چ ئیسلامیێن كوردستانێ چ هەلویستێن نەتەوەیی و مرۆڤی هەمبەر هۆڤاتییا داعش دژی مللەتێ كورد نەبوون، ئەگەر ئیسلامییا ب وێ دژواریێ بەحسنەكربا هەر كەسێ ئاگەهـ ژ بابەتێ نە بوو! لەورا ئەوان مەزنترین ریكلاما بەلاش بو چالاكیێ كر.
ئەڤێ هەلویستێ ئیسلامیێن كورد بیرا من ل دژوارە سەرەدەریا (چورچ ئویول) ی دكەل زركێتكەكێ ئینا، دەمێ زركێتكێ هنگڤین دخوار و ئەوی ب چەقویێ كرییە دوو پارچە، زركێتك بەردەوامبوو ل سەر خوارنا هنگڤینێ ژ سكی بڕی دەردكەفت، لێ دەما ڤیای بفڕیت، ژنوو ب بلارەساتێ زانی!
ئەڤەیە یا ب سەرێ مە دهێت، بێ جوداهی هەموویان ژ ئەرەب، ترك، فرس، ئیرس، ئینگلیز، فرەنسی، ئەمریكا…، پارچە ژ مە ڤەكرینە ژ گیان و بێرێن مە خواری یە، د دەمەكی دا ئەم د هنگڤینی دا د خەندقینە و پتریا مە هەر كارەساتا مە تێبینی ناكەن، تاكو (بار دهێتە سەر شاخێن گای) و پێدڤی فڕینێ دبین.
پرسیارا من وەكو كوردەك ئەرێ بۆچی ئیسلامێ پێچان سەپاند، ما هینگێ ژنێن د رویسبوون؟ دیسان جلك و راپێچا ژنا كورد یا بێستارەیە، ما كورد بو مرۆڤێ ئازان نابێژن (سەربەست) و بو مرۆڤێ بەرەللا و سەربەردای (سەركول، سەرتراشی)؟ یا زانایە دەرسۆك/ جەمەدانی پشكەكە دانەبڕایە ژ راپێچا ژن و مێرێ كورد، لێ حیجابا و پێچە (نیقاب) ژ كاكلا دینێ ئیسلامێ نە و ئەركە یان هێمایەك سیاسی یە، مەبەست پێ خۆ دیاركرن و جوداكرنە و حاشابوونە ژ كوردبوونێ.

محسن عەبدلڕەحمان

د سالڤەگەڕا وی یا دویێدا ل سەر هەلباسکبوونا وی یا پیرۆز، هێژا (ستار عەلی) د ناڤ مەدایە و کارێن وی هێژ ب گیانێ وی دژیندارن.
کەڤالێ بەدرخانییان:
ئەڤ کەڤالە کارەکێ هۆنەریێ ب مورکەکا هێماگەرییا مێژووییە، ل 12/9/1999ێ لدەمێ ڤەکرنا ئاڤاهیێ نویێ پەرتووکخانەیا بەدرخانییا ژ لایێ بەرێز (نێچیرڤان بارزانی) هاتییە هەلاویستن، ئەڤە ل سەر داخوازا لایەنێن پەیوەندیدار کو ژ هۆنەرمەندێ مەزن ستار عەلی هاتبووکرن نیگارکر، لوی دەمی ١٩٩٨ێ مالا ستاری ل گەرەکا هەرە مللی ل دهۆکێ – شیڤەشۆرکێ – بوو، کو دوو ژوورێن کەڤن و شەهگرتیبوون، د حەوشێدا دوو هژیر بلندببوون، ستار لژێر سها وان هژیرا کەڤالی بەدرخانییان نیگاردکر، ئەو دیمەن د چیرۆکا (پەیاما رەنگان) ب پەیڤان من نیگارکرییە.
ئەڤ کەڤالە د ناڤەرا پۆرترێتی و سرۆشتیدایە، ئەو ڤەگێڕانەکا بینڕایە بۆ ناسنامە و بیردانکا کوردی، کەلا وەک هێمایێ خۆرستبوونێ و ئالایێ کوردستانێ دگەلدا هژمارەکا کەساتیێن کورد ژ مالباتا بەدرخانیێن مەزن، ئەوێن دبوارێن هزری و مێژوویی و رەوشەنبیری.. پێشەنگ، کو کەڤالی دکەتە بەلگەنامەکا هۆنەری یا سەرکێشێن بزاڤا نەتەوەیی و رەوشەنبیرییا کوردی.

جوانکاری و هێماگەرییا کەڤالی
کەساتیێ پیر ب جلکێن کوردی ل سەرێ کەڤالی سالۆخەتێن هێماگەرییا پێشەنگی، دەستهەلات، روومەت، پەندڤانی، پایەبلندی..، پێ بەخشییە، ل دانگێ ب رێز کەساتیێن ب هویری نیگاکری، کو کەسێ ئاگەهداری رەوشا کوردان د سەدسالا بوریدا ئەوان دنیاسیت، دێم و سیمایێن وان دکەهینە، نیگارکێشی ب زانابوونەک بەرفرەهـ و هوشیارییەک کوردانە زانینا مێژوویێ، سێ بەرەباب مینا کوچێ نیگارکرینە و رۆلێ ژنا کورد ژبیرنەکرییە، کو د کەساتییا – رەوشەن بەدرخان – دا بەرجەستەکرییە، وەکو هێمایێ بەردەوامییا کاروانی خەباتا نەتەوەیی و هایدانێ ب گرنگییا هەر ئێکی و رۆلێ وی یێ بنگەهین دایە، دێمێن کەسان ب سیمایێن هێزێ دیارن و ئەڤە رێزداری و روومەتێ پێ دبەخشیت، پاشخانە چیایێن بلندن ب کەلایەکێ وەکو هێما بۆ دێرینیی و خۆراگریێ، ئالایێ کوردستانی ئەوێ ژ کەلایێ بەرەڤ ژێر درێژدبیت و ل هەردوو ئالییان پەرتووک د بژالە، هێمایێ هەرە بهێزە کو زانست و زانین و ناسنامەیا نەتەوەیی پێکڤە گرێددەت.
ب زالکرنا رەنگێ ئاخی و یێن گەرم هەست ب رەسەناتی و کووریێ دایە کەڤالی، رەنگێن زەر و کەسک و ئاخێ ئاماژەیە بو گرێدانا کەڤالی ب سرۆشتێ چیایێن کوردستانێڤە، دیسان بەرچاڤکرنا پەرتووک و بەلگەنامەیان ل پێشییا کەڤالی ئاماژەیە بو گرنگییا زانست و مێژوویێ.
هێماگەرییا پەیامێ:
پەیاما کەڤالێ یا رۆهنە، سەرکردێن مێژوویێن بوارێن جودا گرێدانە د ناڤبەرا خەباتا سیاسی، لەشکری، و یا هزری و رەشەنبیری و، پەرتووکێن بژالە ئاماژەیە بو گرنگییا زانینی و ئاڤاکرنا ناسنامەیا نەتەوەییدا، چیایێن ل پاشخانەیێ هێماگەرییا هێز و خۆراگرییا گەلێ کوردە.
سەرباری کو کەڤال هەلگرێ پەیامەکا هێماگەرییا بهێزە، لێ دبیت هندەک ببینن کو ئەو یا راستەوخۆیە، لێ ئەڤە وەک کارەکێ بەلگەیی و مێژوویێ خزمەتا دۆزا هزرییا کوردی دکەت، ژ بهایێ وێ کێمنابیت، کەڤال کارەکی هۆنەریێ خودان پەیامەک کوورە، د هۆندری هێمایێن بینڕایدا دەربڕینێ ژ ناسنامەیا کوردی دکەت.

گرنگییا کەڤالی:
«زێدەروویێ ناکەم ئەگەر بێژم: بەرێ نانی گەلەک ژ روویێ کەڤالێ جوانترە» مالفا گەلەک پرسیارێن گرتی و حەزێن ڤەکری، ل بەر بایێ نالینێ، هاواردکەن (سۆتم ناهێت گۆتن) ـ ژبلی مرۆڤی چ تشت دپیرۆزنین، ژ وانا کولتۆر، لێ هندەک بنەمایێن دهەین دپیرۆزن، ئەڤە د هەمی جڤاکاندا و بۆ هەمی جڤاکان دروستە، ژبلی جڤاکەکێ خاپاندی و گەمژەکری.

بەرزەبوون:
یا گرنگ ئەڤ کەڤالێ ل دەروازەیا پەرتووکخانەیا بەدرخانیا خەملاندی، پاشی بو دەمەکی د ژوورڤە هەلاویستن، د ناڤبەرا رێڤەبەرییا چەند کەساتییاندا بو پەرتووکخانەیێ و کارێن نویژەنکرنێ کەڤالێ بەدرخانییان نەیێ دیارە، لڤێرە ئەڤ پرسە دهێتە پێش: ئەگەر رێڤەبەرەکێ پەرتووکخانەیا گشتی بوهایێ کەڤالێ هۆنەری نەزانیت و ل جهێ هەژی نەدانیت، ئەرێ بۆچی لەکەیێ ل بانگخوازێ ئیسلامەوی دکەین، کو وێنە و نیگار و مۆزیکێ حەرامدکت و پەیکەران ب بت – سەنەم – ددەتە نیاسین!؟

ژێدەر:
١- پێتیبوونا رەنگان، ناڤەندا هاڤیبوون یا لێکولین و وەشانێن کوردی ل بەرلین، ژمارا وەشانێ – 44 – 2004، بپ41.
٢- سارە جقریف، هل ثمة افاق جدیدە لحمایە اللوحات التاریخیە من التلف؟ 17أبریل 2023

https://diffah.alaraby.co.uk/diffah/.

٣- اللوحات الفنیە أبرز وسائل التعبیر عن اڵافكار والمشاعر، حیث تجمع بین الإبداع والخیال، وتنقل رسائل متنوعە لمشاهده. https://hotgraphicksa.com/ar/blog/.

محسن عەبدلرەحمان

هزربكە تو زمانەكێ مریێ بەری 1700سالان بڤەژینی و بكەیە زمانێ مللەتەكی، كو ل زانكۆیێن جیهانی بهێتە خواندن، چ حنێرە!
ئەڤەیە یا ئەلیعازر كوڕێ یەهودایێ جوهی بو زمانێ عیبری كری.
د دەمەكیدا زمانێ عیبری تنی د ئایردەیێن دینی و دەستنڤێسێن كەڤندا مابوو، هزرەكا وێرەك خۆ ل سەرێ ئەلیعازەریدا: زمانێ عیبری ببیتە زمانەكێ زیندیێ د ژیانا رۆژانەدا ل جادە و مال وخواندنگەهان بهێتە بكارئینان.
ئەلیعازر ل سالا 1858ێ ل روسیا بوویە و مشەختی ئورشەلیمێ بوو، ئەو هەلگرێ هزرەكێ كو یا هەرەبزەحمەتبوو.
داكوكیكر كو ژبلێ عیبریێ دگەل مالباتا خۆ نەپەیڤیت و پرۆژەكێ زمانەڤانیێ گشتگیر بو چێكر و پێكئینانا پەیڤێن نوی یێن بۆ سەردەمی دگۆنجای بەرپاكر، ئێكەم فەرهەنگا نوی یا عیبری دارشت،
هەمی شیانێن ئەلیعازری د رێیا ڤەژاندنا زمانێ عیبری دابوو، كو ببیتە زمانێ نەتەوەیی و بەردەوام دگۆت: « وەلات بێ زمان نابیت و زمان بێ وەلات نابیت» ، ئەوی رەخنەیێن دژوار ل جوهییان دكرن كو زمانێ خۆیێ عیبری بزمانێن خۆمالیێن دی گۆهارتینە و گۆت: «ڤەژاندنا زمانێ عیبری دێ بیتە ئاماژە كو ڤەژاندنا گەلێ جوهی نێزیكبوویە و پتر گیرونابیت.
ئەلیعازری دیت كو بژالەبوونا جوهییان ئەنجامەكێ سرۆشتییە بو نەبوونا زمانەكێ ئێكگرتییە، بدیتنا وی فرەزمانی بو ئەگەرێ بژالەبوونێ و ڤەژاندنا زمانێ ئێكگرتی دێ دوبارە كومبوون و ئێكگرتنێ پەیداكەت.
ئەڤێ گرنگیپێدانا ئەلیعازری بزمانێ عیبری نەفرەتا جوهیێن ئەرتودوكس بو ئینا، ئەوێ زمانێ عیبری بزمانەك پیرۆز دهژمارت و نابیت د تشتەكیدا و ژیانا رۆژانە ژبلی نڤێژێ بهێتە بكارئینان، لەورا ئەو دگەل ئەوان كەفتە گەنگەشە و بكروڤەكێشا، لەورا ئەو ب گاوری و بێباوەریێ تاوانباركر، سەرباری كو ئەو د هێماگەری زمانێ و پیرۆزیا وێدا دگەل وان یێ ناكوك نەبوو، لێ ئەوی داخوازدكر ببیتە زمانێ دانوستاندنا رۆژانە ب شێوەیێ گۆتی و نڤێسی ، نەتنێ ژبەركرن و د پەرتووكین پەرستنێدا بیت.
پڕسیار ئەڤەیە ئەڤرۆ مە چەند كوردێن وەكو ئەلیعازری هەنە و چەند هەڤدژێن وی هەنە؟
*د. امین محمود، الیعیزر بن یهودا وقدسیە اللغە،05-01-2021، https://www.ammonnews.net

محسن عەبدلڕەحمان

هەلبەستەك ژێر ناڤونیشانێن (باوەری) یا هەلبەستڤان (ژینێ رێكانی) د رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) یا 3819، ل 2-9-2025 ێدا بەلاڤبوویە و ئەڤە دەقێ وێ هەلبەستێ یە:

باوەری
هەمی پەیڤێن
هنگڤینی
هەمی سۆزێن دلینی
هەمی خەونێن پیڤازی
لپێك گەهەشتنێ‌
ل شەهیانەكا نەورۆزی
ببن وردێن
سپێدەهیان
من ژ خەوێ‌ هشیار بكەن
لجەمن دبن
عەورێن بهاری
شڕكێن بارانا وی
تەڕ ناكەن
ئەڤی دلێ‌
ب عەشقێ‌ كەفتی
تنێ‌ بێژە من
چاڤێن تە
د نابەینا من و دیتنێ‌ دا
هەر تنێ‌ من دبینن.

رەخنە:
ل شەهیانەكا نەورۆزی!
«هندی هەلبەستڤانی کووراتییەکا هوشمەندی هەبیت، ئەو دلێ وی یێ کوورترە»

ناڤونیشان:
هێزەکا هێماگەری د ناڤونیشانێ (باوەری) دا هەیە، ئەو دەرگەهێ ئاسۆیەک بەرفرەهـ بۆ راڤەکرنێ ڤەدکەت، دبیت باوەری ئەو بەندک نەدیاربیت یێ دو کەسان پێکڤە گرێددەت، یان ئەو پربیت یا دو کەسان دگەهینیتە ئێک، ب نەمانا باوەریێ ئەو بەندک د بزدیت و پر د هەلوەشیت! باوەری ئابۆرکرنە د دەربڕینێدا و ئازرێنەرا ئاشۆپێیە، د هەمان دەمدا باوەری یا گشتگیرە و ڤەکرییە ژبو ڤەگۆهاستنا وێ ژ هزرێ بۆ سەربۆڕەکا مرۆڤینی.

جوانکاری:
(هەمی پەیڤێن/ هنگڤینی/ هەمی سۆزێن دلینی/ هەمی خەونێن پیڤازی) ئەڤ هەمی سالۆخەتدانە خوازەنە بۆ جوانی و نازکییا گۆتن و کریارێ، کو هەلبەستڤانێ بکارئینانە بو وێنەکرنا خەون و سۆزێ ئەوین ل میهرکانەکا نەورۆزی دگەهنەئێک، ئەڤ دیمەنێ سۆزداریێ دیاردکەت چاوا د رۆژ و هەلکەفتەک پیرۆزدا کۆمدبن.
کارتێکرنا بیرهاتنان مینا لاڤەیێن سپێدەهیان ئارامی و هەدارێ ب گیانی دبەخشن، ئەڤ شوپاندنە پەیڤان و باوەریێ ل سەر هەدارا گیانی دیاردکەن، ئەو لجەم وێ وەکو « عەورێن بهاری» هندی ببارن» شڕكێن بارانا وی/ تەڕ ناكەن» هەلبەت باران هێمایێ دانێیە، لێ سەرباری بوویە شڕک لێ هەر هشکاتییا دلێ وێ تەڕناکەت! (ئەڤی دلێ‌/ ب عەشقێ‌ كەفتی) کارتێکرنا پەیڤان ب ئەگەرێ دلداریێ دژوارترە، چنکو دل ب دلداریێ یێ ناوازەیە، ئەڤ شوپهاندنە وێنەیەکێ جوان ب پەیڤێن کاریگەر نیگاردکەت.
هەلبەستڤان پەیوەندیێ د ناڤبەرا خۆ و دلدارێ خۆدا وەکو تشتەک بینڕای وێنەدکەت، د راستیدا ئەڤینی ب هەستان دهێتە دیتن، لێ دیتن ب چاڤ ئینایە وەکو خوازە ئاگەهبوون و ناوازەکرن، «چاڤێن تە/ د نابەینا من و دیتنێ‌ دا/ هەر تنێ‌ من دبین» ئەڤە دربڕینە ژ حەزکرنێ، کو خۆشتڤی تنێ وێ نە کەسەک دی ببینیت، پتر ب شێوەیێ گازندا پرسیار و دالەهی هاتییە، کا چاڤێن وی کەسەکێ دی دبینیت، ئەڤ دالەهییە د ناڤ خۆدا گازندەک نەرم دهەلگریت.

رەوانبێژی:
د پەیڤێن (هنگڤینی/ دلینی/ پیڤازی) دا جوانکارییا دەربڕینێیە د نیگارکرنا وێنەکێ هەستوەورێ هەست تمام، ئەوێن ب ڤان سێ پەیڤان سالۆخەتێن هەستەوەری ددەن دلینی و سۆزداریێ، ئەڤە خواندەڤانی پالددەت ئاشۆپەکرنێ کو سەرەدەریێ دگول ڤان دەستەواژەیان بکەت، وەکو تام و بێهن و هەست. ئانکو ئەڤێ مالکا هەلبەستێ جوانکاری و رەوانبێژی کۆمکرنە، «هنگڤینی» ئاماژەیا تاما خۆشە، «سۆزێن دلینی» هێمایێ نازکی و هەستێن راستە، هندی « خەونێن پیڤازی» یە ئەو هەلگرێن جوانکارییا رەنگییە کو هێماگەرییا گەشبینییا رۆمانسییە. ئەو هێما بێگوننەهی و ئارامی ومێیاتیێیە. د ئالیێ رەوانبێژیدا کۆمکرنا سێ تۆخمان (پەیڤێن/ سۆزێن/ خەونێن) و هەر ئێکێ ئاماژەیگەریا خۆ یا جودا هەیە، ئەڤە هەستا جوانکاری و رەوانبێژیێ تشتێن جوان ب هێزەک ئەرێنی د ئێک دەمدا کۆمکرنە، بلێڤکرنا میهرکانەکا نەورۆزی ناوازەکرنە بۆ شەهیان و ئاهەنگەکا بەرفرەها هەمەرەنگا پڕ خۆشی، ئانکو سالۆخدانا دەمەکێ تایبەتێ دیدارا خۆشیێیە ب پشکدارییا یێن دی، ئەڤە زاخەک ئەرێنی ل دیمەنی خۆشداریێ زێدەدکەت، د هەمان دەمدا رامانێ بهێزتر و کوورتر دکەت و رەهەندەکا کولتۆری و هێماگەری د نویبوون و سەرژنوی ڤەژاندنێ پێ دبەخشیت، کارتێکرنا ئەڤێ مالکێ ل سەر خواندەڤانی د شیانا هەلبەستڤانیدایە ل سەر ڤەگوهازتنا هزرێن رەپ و رووتە بو وێنەیەکێ ژیندار.
دیسان د مالکا ددویڤدا لێکچوونەکا هەستەوەری و خوازە بو ئافراندنا وێنەیان بشێوەیەک ناوازە مەزراندییە» ببن وردێن/ سپێدەهیان» ئەڤ لێکچوواندنە هێمایێ ئارامی گیانی و هەدارا رەوانییە، چنکو ئەو»من ژ خەوێ‌ هشیار بكەن» ژ خەو و هایچوونێ هشیاردکەن و هەست ب تەناهیێ ددەنێ، ژبەرکو ئەڤ پەیڤە « لجەمن دبن/ عەورێن بهاری» رەهەندەکا بینڕای و هەستەوەری ددەتێ، هندی ئەورێن بهارینە ئەو هەلگرێن خێروبێرێنە، «شڕكێن بارانا وی/ تەڕ ناكەن». گەوهەرا جوانکاری و رەوانبێژیێ د ڤێدەرێدایە، بارانا هێمایێ بێر و پێتیبوونێیە د هەمان دەمدا شلبوون ئاماژەیە بو رەوشا خەم و شەبرزەیێ، ب نە شلبوونێ هەلبەستڤان دیاردکەت کو کارتێکرنا پەیڤان ل سەر ناخی یا سڤکە لەو شەپرزەناکەت، ئەڤ خوازە د جوداکرنێدا د ناڤبەرا بەخشینا گیانی و دانا هەستەوەریدا بلیمەتییە.

تێبینی و رەخنە:
ئەڤ دەقێ کورت وەکو هەر دەقەکێ وێژەیی چاوا خالێن هێزێ هەنە وەسا خالێن خاڤ و سستیێ هەنە، ئانکو دەقێ داهێنایێ تمام نینە، چنکو وەرگڕێن جودا هەنە، هەلبەستڤانێ زمانەکێ دلینی نازک (هەمی پەیڤێن هنگڤینی/ سۆزێن دلینی/ خەونێن پیڤازی) و وێنەیێن هەستەوەری (شەهیانەكا نەورۆزی)، (عەورێن بهاری) و بو ئاڤاهیێ درامی (تەڕ ناكەن) دەبڕینێ بکارئیناینە، لێ دگەلدا ئەڤ ئالیێ دی هەیە، د وێژەیدا دەستەواژەیێن (پەیڤێن هنگڤینی/ خەونێن پیڤازی) دکەهینە ومشە دهێنە بهیستن و چ داهێنان تیدا ناهێتە دیتن، ئانکو سەرباری جوانییا پەیڤان لێ تشتێ نوی و داهێنای بۆ وەرگری تیدا نینە، مینا بازەبەری ژ هزرەکێ بۆ یا دی بێی گرێدانەک هونەرییا موکوم (شڕكێن بارانا/ تنێ‌ بێژە من) ژ سالۆخدانێ بو پڕسیارێیە؟ دیسان گۆتارا راستەوخۆ (چاڤێن تە / هەر تنێ‌ من دبینن) ئەڤ دەستەواژە بو کلیلدانا هەلبەستەکێ نەیا گونجایە، هەلبەست پتر ژ دەقەک هونەری ئینتیباعییە، رەنگڤەدانا هەستێن هەلبەستڤانێ تیدا راستەوخۆنە، لەورا ئەو بو گوهێ وەرگری د خۆشن و بو دلێ وی د نێزیکن.
– عمادالدین الجبوری، فلسفە الجمال والشعرا‌و، 2019 / https://www.independentarabia.com/
– احمد الصمدی، النقد الادبی والتقویم الجمالی، 2021، أواصر للپقافە والفكر والحوار/ https://www.awaser.net/

محسن عەبدلڕەحمان

(نیچێ‌ د پەرتووكا خۆ یا ناڤداردا (ژ قەنجی و خرابیێ وێڤەتر – 1886) دبیژیت: «ئەگەر كێزەكی بكوژی تو قەهرەمانی، لێ هەكە پەلاتینكەكێ بكوژی تاوانباری، رەوشتی پیڤەرێن جوانكاری هەنە».
نیچێ‌ ل ڤێرە نە بەحسێ «رەوشتێ مێشۆموران دكەت» ئانكو رەوشتێ سروشتی. بەلكو بەحسێ رەوشتێ مرۆڤانە، رەوشتەكی ل دۆر كاریگەرییا دیتنێ د «ستودیویێن وێنەگرتنێ»ڤە دچێكری، نە ل بێژگەهێن – منبر- هزری ب تێهزرینێن هوشمەند)
ل رۆژا 6 تەباخا 2025 ل پانزینخانەكا هەولێرێ قارەمانەكێ لەشجوانیێ، ئانكو وەرزشڤانە و وەرزش بەری هەر تشتێ (هونەر و سەلیقە و رەوشتە)، لێ دیارە ئەڤی كابرایێ مێهڤان یان گەشتیار هەر سێ نەبوونە، ئەو تنێ خودانی زەڤلەكێن بڤدایبوو، ئانكو ل كوردستانێ بیانی، سڤكاتی ب مرۆڤەكی كر و ئەرەب دبێژن (یاغریب كن ادیب) ئانكو مێهڤان ڤیابیت رێزێ ل وی جهی بگریت یێ سەرەدانا وی دكەت، لێ هوشمەندیا پتریا عەرەبا هێژ سەردەمێ بەعسییاتێ یە، دەمێ كوردستان/شیمال ئیراق و كورد /جیب عمیل/!
ئەنجامێ پالدانا كارمەندێ پانزینخانەیێ هەلبەت پشتی ئەزماندرێژیێ هاتییە، سڤكاتیپێكرنە نە ب تاكەكێ كارمەند، بەلكو سڤكاتییە ب هەر كوردەكی ژ بلندترین ئاست و ژووردا، كارمەندی ئەڤە زانییە، لەوما ڤەژەنا وی یا دژوار و ئێكسەر و راستەوخۆ بوویە، هەكە ناكوكی و شەرەدەڤ ژ سەرەدەریێن رۆژانەیە، لێ دژكارا كارمەندی بگەهیتە تڤەنگ و كوشتنێ! ئەڤە ل دویڤ وێنەیێن ڤیدیۆیێ! لێ دەنگ نەهاتبوو توماركرن دا بزانین پێش راهاڤێتن و تفەنگێ چ گۆتنە ئێكدو.
تا ڤێرە بابەت ئاساییە، جاران دو برا ب شەردچوونە و ئێكی یێ دی كوشتییە، لی یا سەیر ئەوە بابەت د راگەهاندنا ئیراقی دا» ژ مێشێ كرنە گامێش» هند مەزنكرن و ب دژایەتییا كوردان بو ئەرەبا دانەدیاركرن، ئانكو كراسەك ململانا نەتەوەیی كرنەبەر، وەسا دیارە كو پێشوەخت هندەك دەزگەهێن راگەهاندنێ خۆ ل بەر دەلیڤەكێ ڤەنابوو، دا جادا ئیراقی یا ئەو ب خۆ ژ مالا خودانی یا وێران و ژبەرئێكچووی، د دەمەكیدا گەرمییا سەقای و بێ كارەبی و وەرزێ چلییا (ئیمام حوسەینی) دا، كو خەلكێ باوەردار ب شیعەگەریێ پلەیا سەرگەرمییا وان ب چلییا ئیمامی ژ یا نەتەوەخوازەكێ كورد ل نەورۆزا پیرۆز زێدەتردبیت، چنكو بابەت گرێدای باوەریێیە و دەولەت خۆراكددەت!
لەورا داخۆیانیێن فەرمی یێن كوردان بتایبەت پارێزگارێ هەولێرێ چەند د هۆشمەند و ل سەرخۆبوون، یین هندەك كوردێن ژ ئەرەبا ئەرەبتر د سار و تەسلیمبووی بوون.
ئەڤ كریارە سەرباری ئێشانێ لی یا فەربوو، ب راست ئەرەبا و ب تایبەت ئەوێن ژ دەڤەرێن داگێركری (ماددێ 140) ب هەمی كەرب و كین و داكەفتنێن خۆڤە ب كۆم دهێن، دا هەمی گرێ و كۆلێن خۆ یێن دەروونی و شكەستنێن مێژوویی ب سەرێ مە كوردان دەركەن و ژینگەهێ پیسكەن و ئێمناهییا كوردستانی تیكدەن! شیعە ئەوان دچەوسینن و سووریا ژناڤچوو، ئیسرائیل یا كوكانێ ب ئەرەبا دكەت، تاكو خۆلیسەرییا غەززە ژبیرا ئەربا بر، د ڤێ رەشە رەوشێ دا ژبلی مە كوردان كەسێ نابیننن، ڤێ هەمی خەم و سەركوتكرنێ لێ ببارینن و ب سەری دا بداڕێژن، لەو چەند رۆژەكن و خودانێ زەڤلەكان دێ هێتە ژبیركرن.
هەر دوماهیێ دێ ڤەگەڕینە گۆتنا هزرمەند نیچەیی: «ئەگەر كێزەكی بكوژی تو قەهرەمانی، لێ هەكە پەلاتینكەكێ بكوژی تاوانباری، رەوشتی پیڤەرێن جوانكاری هەنە».
كوشتنا شیلانا كورد ب خێزان ڤە ل بەغدا و بدەهان تاوانێن كوشتنی یێ دەربازدبن، بۆچی ئەڤە ل ڤی دەمی هەلبەت یا بێ مەرەم نەبوویە (لحاجە فی نفس یعقوب)! لێ یاساێن یاریێ هاتنە گوهۆڕین چاوا هێزا زەڤلەكێن وەرزشڤانێ هەنبەر لوللییا تفەكا كارمەندی د رادەستبوون، وەسا هەنبەر گۆتارا دژوارا راگەهاندنا ئەرەبی، هێمنە بەرسڤا فەرمییا كوردی یا ئارام و ساڕكەربوو!
ب دیتنا من ئەڤە باشترین دەلیڤەیە حوكمەتا كوردستانێ هاتنا ئەرەبا یا بەرەللا رێكبێخیت، كو ب سەرەدانا هاڤینگەیان ڤە سنوورداربكەت، دا بەس زێدەگاڤییا ل سەر رەز و باخێن هەڤوەلاتییان بكەن! دیسان مفایێ ئابووری هەبیت و ئێمناهی هەرێمێ و پاكژیا ژینگەهێ بپارێزیت!

محسن عەبدلڕەحمان

قانووندانه‌رێ‌ سبارته‌ (لیكورگ) ئه‌وی دو كویچكێن چیمك ب شیرێ‌ ماكا وان ب خودانكرین، ئێك د لینانگه‌هێڤه‌ قه‌له‌وكر، و یێ‌ دی هنارته‌ چۆلی دا رابهێلیته‌ نێچیرێ‌، ئه‌وی ڤیا بۆ سبارتییان بسه‌لـمینیت، كو مرۆڤ ئه‌وه‌ یا ل سه‌ر فێربووی، ئینا هه‌ردو سەگ‌ ئینانه‌ مه‌یدانی و د ناڤبه‌را وان دا داردینا ده‌ڤشێلێ‌ و كێڤریشكه‌كا كویڤی دانان، یێ‌ ئێكێ‌ به‌زی داردینا ده‌ڤشێلێ‌ و یێ‌ دوویێ‌ راهێلا كێڤریشكێ‌! سه‌رباری كو ئه‌و چێمكێن ئێك دێهل بوون! ئه‌وی هونه‌رێ‌ خۆ یێ‌ سیاسی د په‌روه‌رده‌كرنا سپارتییان دا بكارئینا، تاكو هه‌ر ئێك ژ وان هزار جاركی مرن ب باشتر ددیت ژ ملكه‌چبوون بۆ تشته‌كی ده‌رڤه‌ی سه‌روه‌ریا قانوون و ژیری.
په‌روه‌رده‌یا ل سه‌ر ئازادیێ‌ مرۆڤێن ئازاد دئافرینیت، له‌ورا ده‌مێ‌ سپارتییان هنارتیێ‌ داریۆسی هاڤێتینه‌ د بیرێ دا، چنكو قایل نه‌بوون كه‌سه‌ك تا ب په‌یڤه‌كێ‌ ئازاداییا وان برویشینیت، ئینا پاشی ئه‌وان دو كه‌سێن سپارتی (سبیرتیاس، پولیس) وه‌كو قوربانیێن خۆبه‌خشكرین، دا ل شوینا وی هنارتی؛ داریوسی وه‌كو تۆلڤه‌كرنا نوونه‌رێ‌ خۆ سه‌ره‌ده‌ریێ‌ ل گه‌ل وان بكه‌ت و ده‌مێ‌ گه‌هشتینه‌ لایێ‌ (هیدارن) كو نوونه‌رێ‌ داریوسی بوو، هیدارنی گه‌له‌ك ب گه‌رمی پێشوازی لێ كرن و د شیلانا مێهڤانكرنێ دا گۆتێ‌: باوه‌ربكه‌ن ئه‌گه‌ر هوین د خزمه‌تا كه‌یخسره‌و داریوسی دا بن، دێ‌ هه‌وه‌ كه‌ته‌ شاهـ ل سه‌ر دو باژاران گریكی، ئینا هه‌دو سپارتییان به‌رسڤ دان: هیدران ده‌رباره‌ی ڤێ‌ ته‌ چ ئامۆژگارییا مفادار ل مه‌ نه‌كر، ئه‌وژی ئه‌و خۆشییا سۆزێ‌ پێ‌ دده‌ی مه‌، ته‌ تاقیكرییه‌، لێ‌ تو ب دروستی نزانی خۆشییا ئه‌م تێدا، ته‌ خۆشیێن شاهی دیتینه‌، تو تاما ئازادیێ‌ نزانی، و چنكو ته‌ چو جار تام نه‌كریێ‌، هه‌كه‌ دا ب بتنێ‌ ئامۆژگاریێ‌ ل مه‌ كه‌ی، كو نه‌تنێ‌ ب رم و مه‌تالی به‌لكو ب ددان و نه‌ینوكان ژی به‌ره‌ڤانیێ‌ ژێبكه‌ین.
سپارتییان تنێ‌ راستی گۆتن، چنكو هه‌ر ئێك ل په‌ی په‌روه‌رده‌یا وه‌رگرتی په‌یڤی، د ده‌مێ‌ هیدران نه‌دشیا په‌شێمان ببیت ل سه‌ر ئازادییه‌ك چو جار پێ خۆشنه‌بووی، ب هه‌مان قه‌بارەیێ‌ نه‌شیانێ‌ بۆ سپارتییان بۆ هه‌لگرتنا نیره‌یێ‌ به‌نده‌یێ‌ بوو!
له‌ورا پێدڤی ب شه‌ڕێ‌ سته‌مكاری ناكه‌ت و پێدڤی ب ئێخستنا وی ناكه‌ت، چنكو ئه‌و ب خۆ یێ‌ كه‌فتییه‌، تنێ‌ بلا خه‌لك به‌نده‌یی بۆ نه‌كه‌ت، پێدڤی ناكه‌ت چ ژێ‌ بستینین، لێ‌ پێدڤییه‌ چ نه‌ده‌ینێ‌.
پێدڤییه‌ بزانین كو ملله‌ت‌ به‌نده‌بوون و ئازادییا خۆ دهه‌لبژێریت و چێدكه‌ت، چنكو هه‌ر ئه‌وه‌ ب ترسنۆكییا خۆ سته‌مكاری چێدكه‌ت و ب ترسا خۆ ژناڤدبه‌ت ژی، له‌و پێدڤی ب گوشتنا وی نینه‌، به‌لكو ده‌ستبه‌ردانه‌ ژ خزمه‌تا وی، ژ خزمه‌تا وی راوه‌ستن، ئه‌ڤه‌ هوین ب خۆ ئازادبوون، ئانكو زێره‌كێ‌ زیره‌كان ئه‌وه‌ یێ‌ ترس ل ده‌ڤ هه‌ی، ڤێچا ئه‌ڤێ‌ دگه‌ل فێركرن و په‌روه‌رده‌یا خۆ به‌رواردبكه‌ین بكه‌ین، دێ‌ زانین ئه‌م د ئازادین یان به‌نده‌ینه‌!
(وەرگێڕان ب ده‌ستكاری ژ په‌رتووكا (بەندەیا خۆبەخش) ئیتیان دو لا بویسی، العبودیه‌ الگوعیه‌، وه‌رگێران: عبود كاسوحه‌، مراجعه‌: جوزیف شریم، الـموسسه‌ العربیه‌ للترجمه‌، 2008. ص122-123).
 

محسن عەبدلڕەحمان

2 – 2

و هێمایێ خیانەت و هەلپەرستیێنە، لێ هەلبەستڤانی وەکو دلدارێن خۆشتڤی دیارکرینە، دا هەڤبەربکەت د ڤێککەفتنەکا دژوار و شۆکداردا – صادمە – د ناڤبەرا تێگەهێن /جانگۆری و هەلپەرستی/ ژ / سیخۆر و پاتەخۆر/ ی، نە د سالۆخەت و رەوشتێ وان، بەلکو د چاوانییا سەرەدەرییا جڤاکی دگەل واندا، کو تێکچوونا بهایان و داکەفتنا رەوشتییە، کو هەلبەستڤان ب(پێ میزێ/ بوهژن) رسوادکەت.
دوانییا (پێ میزێ/ روومەت) ئانکو هەڕمین و پاراستن، هەڤۆکا (چەند جاران پێ میزێ دکەن) ئەڤ دژوارە پڕسیارا راستەوخۆ دەربڕینەک تالە لدۆر هەڕماندنا روومەتێ، میزتن کۆپیتکا سڤکاتیپێکرنێیە.
دوانییا داویێ: (کۆمێن رەنگان / بوهژن) ئانکو فرەرەنگی و حەلیان، رەنگ هێمایێ ژیان و خۆشیێیە، لێ (قەرەبالغ)ێ بوهژاندن چێکر، ئانکو ژدەستدانا ناسنامەیێ، لڤێرە ل شوینا رەنگ ژێدەرێ جوانیێ بن، بووینە ئەگەرێ بوهژینێ.
دوانییا جانگۆری/ هەلپەرست وەکو دیار:
جانگۆری: (دەما دەنگێ شەهیدی ژ هناڤێن ئاخێ دهێت) دەستپێکا هەلبەستێیە و جانگۆری هێمایێ شکۆمەندێ ل جهەکێ نامۆیە، دەنگێ وی نە بلندیێ بەلکو ژ کووراتییا ئاخێ دهێت، ئاماژەیە بۆ بنئاخکرن و بێدەستهەلاتیێ و دبیت قیژییەکا بێدەنگ بیت یان گازندە و پاشڤەبرن بیت، چ نیشانێن رێزلێنانێ بۆ جانگۆری تێدا نینن، بەلکو ناڤـێ وی د هەڤگرێکا سەردەمێ داکەفتنێدا هاتییە و قوربانییا جانگۆری مینا (سەوکا ب ئاڤێدا چوویە)! چنکو ئەو هێزەکا پالدەر نینە بۆ پاشەرۆژی، بەلکو قیژی و گازییەکە ژ رابۆریێ بنئاخکری، هەلبەستڤانی ب زیرەکی جانگۆریێ هێمایێ خۆگۆریکرنێ، کرییە نیشان بۆ راددەیا داکەفتنا باژێری بۆ نزمبووی.
هەلپەرست: (سیخۆر و پاتەخۆر) وەکو دیار هێزێن حەزکری و بکارهێنەرن، (دەما ژ بەندەمانا رامانێ ئەم عاشق دبووین، سیخۆر و پاتەخۆر د لیسبوونا مەدا) ئەڤ هەڤۆکە یا هەرە شۆکدارە د هەلبەستێدا، (عاشق دبووین) هێمایێ ڤیانا زێدەیە و ئەو بۆ سیخۆر و پاتەخۆران کو هێمایێ خیانەتێنە ڤەگەڕاندییە، ئەڤ دلدارییە بۆ بهایێن رەوشتی هەڤدژییەک سۆروسۆرە و (د لیسبوونا مەدا) رەهەندەکا گیانەوەرییە، لیس جهێ مریشکان و کورکبوونا وانە، ئاماژەیە بۆ ژینگەها پیسی و خلتۆیێ. لیس یان کۆتان پترە ژ جهەکی، ئەو بیاڤەک هێمایێ بەرتەنگ و هەڕماندییە، کو تێدا بهایێن مرۆڤینی دهێنە نزمکرن و ئێخستن بۆ ئاستێ گیانەوەری.
(هوین چەند جاران پێ میزێ دکەن) ئەڤ پڕسیارا شەرمزراکەر راستەوخۆ یا ئاراسەکرییە (هوین) یێن داگیرکەر و هەلپەرست ژ سیخۆر و پاتەخۆ، پشتەڤان و چەپلەلێدەرێن وان.. چنکو کریارا (پێ میزێ) هێمایێ داوی پلەیا سڤکاتیپێکرن و بێروومەتکرنێ و هەڕماندنا پیرۆزییانە(3).
دوانیا هەڤدژی پێکهاتەکێ زمانەڤانییە کو دەروونناسی و ئالۆزییا هوندری هەلبەستڤانی وەردگێریت، ئەڤ پێکهاتە د گۆتن و رامانێدا یەکتربڕن، بکارئینانا دوانیا هەڤدژی د هۆزانا هەڤچەرخدا بەلاڤبوویە یا کو بوویە ژ سالۆخەتێن بەرچاڤ، ئەو جۆتەک دژبەرن وەکو درێژ و کورت، یان دو رامان وەکو شادی و خەم، دوانیا هەڤدژی د کەڤندا بناڤێن جودا وەک بەرامبەری (التقابل)، دژبەری (التچاد)، هاتییە نیاسین، یان هەڤدژی د گۆتن و رامانێدا وەکو: رەش وسپی، رۆناهی و تاری..، د نڤێسینێدا چەند ناکۆکی پتربیت، هند هەلبەست خۆرتردبیت.
نیڤشک: هەلبەست ب پەیڤێن خۆیێن دژوار و وێنەیێن شۆکدار هەلوەشیانا بها و تێگەهێن نەریتییە ژ (شەهیدبوون، باژێرینی، رەملداری، ڤیان..) ئەوێن دهێنە شێواندن و بەرۆڤاژیکرن، لڤێرە رامان نەیا جیگیرە ئەو د ناڤبەرا هیڤی و بێئۆمێدیێ، پیرۆزی و هەڕمینێ، ئازادی و بەندکرنێ دلڤیت، هەلبەست ڤەخواندنە بۆ هزرکرنێ د چاوانەییا گوهۆڕینا تێگەهێن بلند بۆ هەڤدژێن وان. «د دوانییا هەڤدژدا وەرگر دشێت نهێنی و رەهەندێن هەلبەستێ ڤەببینیت، کو تێدا بینینا هۆزانڤانی یا فەلسەفی و داهینەرانە بەرچاڤدبیت و ئاسۆیێن جودا ل پێش وەرگری ڤەدبن(4)».
ئاڤرویەک رەخنەیی:
زێدەبارێ هێزا جوانناسییا لێکدانێ و رەوانبێژییا دەربڕینی لێ هەلبەست ژ هندەک سستیێ یا ڤالا نینە، وەکو (دەنگێ شەهیدی ژ هناڤێن ئاخێ) سەرباری کو ئەڤ وێنە هێمایە بو خۆگۆریکرنێ، لێ هند یا راستەوخۆیە کو گەشاتی و هەلاتگەرییا وێ کزبوویە، چنکو /دەنگێ جانگۆری/ هێمایێ دەنگڤەدانا قوربانیدانییە، ب ڤێ دەربڕینێ هۆزانڤانی رێکا بساناهیتر بۆ سالۆخدانا هزرەک کوور کرتییە. (بزککەفتنا باژێرێ مە) بزککەفتن ب رامانا ئاڤزبوون، سەرباری کو هایدانی ب بوونەک نوی ددەت، لی د هەڤگرێکا دەنگێ جانگۆریدا هەڤدژییەکا ئاماژەیی ددەت، ئەوژی دەمێ خوە دکێت و ڤەدکێت و سیخۆر و پاتەخۆر تێدا لیسدبن.
* ناڤونیشانێ پارچە شعرەكێ یە ژ زنجیرەیەكا شعرێ یا ژێر ناڤونیشانێ (پارڤەبوونا كەڤالان) د دیوانا (ژیلەمۆیا كەڤالەكێ بژیای) یا كو ئێكەتیا نڤیسەرێن كورد/ تایێ دهۆكێ ل سالا 2014 وەشاندی.

ژێدەر:
(1) رەخنەگرێ فرەنسی (جیرار جنیت) ژ پەرتووکا «معمار النص» .
(2) لسان العرب (3/ 238- 243.
(3) https://ar.islamway.net/article
(4) رضاپور محیسنی رچا . مهتدی حسین . زارع ناصر ، الثنائی الضدیات فی مجموعە «قصائد أولی» ڵادونیس2023-06-25، https://asjp.cerist.dz/en/article/227646
(5) سعدون محمد، الثنائیات الضدیە فی شعر السیاب، مجلە علوم اللغە العربیە وا‌دابها، 2021-03-15. https://asjp.cerist.dz/en/article/146968

محسن عەبدولڕەحمان

کەڤال: کەسەکێ ساز هەلگرتی وێنەدکەت، ل سەر سازێ کوترەک سپییە، پاشخانە ناوازەیە ب هێمایێن رەنگێن تێکهەلکێشای، کو زەر و پرتەقالیێ گەرم ل سەر دزالن، ئەوێن راست و چەپ بەرب خولیکی دچن.
هێماگەرییا کەڤالی:
کەساتی گەنجەکێ ب جلکێن کوردی ئامیرێ سازێ ب رێزلێنانا قوربانێ بلند راگرتییە، کو ئامیرێن مۆزیکێ د کولتۆر و رەوشەنبیری و چیرۆکاندا هێمایێ دەربڕینێ ژ هەستانە، لەو دبیت بلندکرنا سازێ ئاماژەبیت بو ئۆمێد و گەڕیان ل ئەڤراز و بلندبوونێ.
کوترا سپی:
کوتر هێمایێ جیهانیییە بو ئاشتی و پاکی و ئازادیێ، جهێ وێ ل سەر ئامیرێ مۆزیکێ هایدانێ ب پەیوەندییا د ناڤبەرا مۆزیک – کولتۆرییە، ئەڤ سالۆخە دبیت بەرێخودانا هیڤیێیە، ئاڤریا ئەڤراز بەرب سازا بلندکری تەماشەکرنە ل کوترێ و ئاسمانی، دبیت ئاماژەبیت بو هیڤییەکێ یان پەیوەندییەک گیانی،کەڤال هەمی هەلگرا پەیامەکا هیڤی و ئاشتیێ یە، دبیت دەربڕینێ ژ هۆنەری نیشانددەت و د بەرتەنگیاندا و پەیوەندیێ ب سالۆخەتێن بلندڤە هەبیت، ئەڤە بیروکەیا بەرخۆدان و سەرکەفتنێ بهێزدئیخیت.
رەنگ:
نیگارکێشی رەنگێن زیندی و ژیندار و دەربڕینکەر بکارئیناینە، پلەیێن رەنگێن گەرم ژ زەر و سۆر و پرتەقالی لدور سەری هەست ب وزە و سۆز و رەوشەنگەریێ ددەن، دیسان سارە رەنگێن خولیکی و دویکێلی لدور ناتەبایەکێ بالکێش دبەخشیت و کووراتییەکێ لێ زێدەدکەت، کارلێکیا ڤان رەنگان ژ لایێ جوانکاری و سۆزداریێڤە یا دلخۆشکەرە،
هێماگەرییا رەنگان:
«رەنگ هێمایەک بەرنیاس و دەربڕینکەرە لدەف هۆنەرمەندی کو ددانیتە جهی گۆنجایێ کەڤالی»(1).
هەبوونا رەنگێ گەرم ژ زەر و پرتەقالی کو دگەرمن و پڕی ژیان و پەرۆشی و هیڤینە، هەبوونا وان ل دۆر گەنجی هایدانێ ب هێزا گیانی و گوڕییەک ناڤخۆ و دبیت گەشاتییا پاشورۆژی ددەت، دیسان دبیت ئاماژەبیت بو ئەلند و هەلاتنێ یان دەستپێکەک نوی و گەش، خولیکیێ ل رەخان پتر ئاماژەیە بو بەرتەنگی و بەرەللایێ، کو دیمەنێ دویکێلی هایدانی ب ژینگەهەکا پری شلەژانی و ململانێیە، دبیت ژی ئاماژەبیت بو دەمێن سەرکۆرتکرن و چەوساندنێ،جوداهییا د ناڤبەرا رەنگێن رەنگز و رەنگێن تۆخ و تاریدا کوپیتکا هێماگەریییە، ئەڤ جوداهییە ڤەگێڕانەکا بینرایە بۆ رۆناهیی د ناڤ تاریاتیێدا، یان ڤەگۆهاستنە ژ رەنگین ئاگرین بو رەنگێن دویکێلی و هێمایە بو گوهۆرینێ ژ ململانەکێ بو دەربازبوونی ژ ئاستەنگێ ب شکاندنا بازنا ترسێ.
کەڤال ب گشتی دەربڕینە ژ هێزا هۆنەری وەکو پرەک بو ئاشتیێ د دەمین ململانی و ناکوکیاندا، ئەو کارەکێ هۆنەریێ بهێز و دەربڕینکەرە، تێکەلەکە ژ رەنگ و هێما بو گەهاندنا پەیامەک کوور بکارئیناینە.
ساز:
هێمایێ کولتۆر و رەوشەنبیری و ناسنامەیێیە، بلندکرنا وێ دەربڕینە ژ هێز و ب خۆشانازی و پەرۆشی و بلندیێ، ئاڤریا گەنجی بو ئەڤراز و سەنتا کوترێ ئاماژەنە بو بەرب پاشەرۆەک باش و گەشتر، گەنج ل نیڤا کەڤالی یا بالکێشە و بلندکرنا سازێ هێلەکا بهێزا راکیشای بەرەف ئەفراز دروستکرییە، کو ئاڤریا بینەری بۆ دیارکرنا گرنگییا وێ رۆناهییا لپشت سەری ئاراستەدکەت، کو مەهوەشەک ژ زەرێ زێرینێ سالۆخەتا میترای ل کوردستانی و ئەپۆلۆ ل گریکستانێ پێکئینایە(2).
دەربڕین:
سەرباری نەدیاربوونا هووریێن دێمی گەنجی، لێ شێوە هایدانێ ب هەستەکێ کوور ژ تێهزرینێ و دلینیێ ددەت.
هێماگەری:
کەساتی ب جلک و جەمەدانیا نەریتی یا کوردی وەک ئاماژەکرن بو ناسنامەیا کولتۆرییە، ئامیرێ ژەندار – وتری – کو ئامیرەکێ کوردیێ بەربەلاڤە، لێ شێوەیێ بلندکرنا وێ وەکو چەکی یان ئالایە کو هەلگرا هێماگەرییەکا هەرەمەزنە، هەکە مەبەست پێ تنێ مۆزیک بیت وەکو هۆنەر، ئەو نیشانا داهێنان و دەربڕینێیە ژ کولتۆرێ رەوشەنبیری و، بەسی کوردانە شانازی کو تا نها پشکێن ئامیرێ سازێ و ناڤێن مقامان ب زمانێ کوردینە، ئەڤ قەنجییە ڤەدگەڕیت بۆ داهێنەرێ بلیمەت زریابی(3).
ئەڤ رەنگێ بلندکرنا سازێ ئاماژەکرنە بو هێزا مۆزیکێ و هۆنەری وەکو شێوەیەکێ نەرازیبوونێ یان دەنگێ بێدەنگان یان ئاگەهدارکرن ب ناسنامەیێ.
پەیام:
نەهەڤسەنگییا وەکهەڤ و کارتێکرنا دلینی د بەلاڤکرنا رەنگێن گەرم و ساردا رەنگڤەدانا رەوشا دەروونی و جڤاکی یا ئالۆزە، هندی ئاراستە و سەنتا گەنجی و سازێ و کوترێ بەرب ئەڤرازییە، ئەو هێلێن بینڕایێن بهێز د ئافرینیت، هەڤسەنگی یا کێمە چونکۆ رۆناهی و گەنج ل ئێک جهن، ئەڤە بینینێ راستەوخۆ بەرب ناڤەندێ رادکێشیت.
تێبینی:
سەرباری شاکارییا کەڤالی لی هەر ژ تێبینییا بیبەهر نینە، دەمێ هێماگەری یا بهێز د هەمان دەمدا خاڤیێ د دیمەنیدا دبینین، ئەوژی بینەرێ نەئاگەهدارێ هەڤگرێکا رەوشەنبیری و مێژووییا گرێدای بابەتێ کەڤالی/ ناسنامە و دۆز و کولتۆرێ کوردی/ کو بزەحمەتە د پەیام و ئارمانجێ تێبگەهیت! دیسان گەنج و ئاڤڕیا وی یا دیارە، لێ ئەگەر هووریێن دێمی پتربانە، دا چێتر کەساتییا وی د دیمەنیدا رۆهن و کارلێکەرکەت.

ژێدەر:
(1) تجلیات الرمز لاعمال رواد الرسم العراقی المعاصر،أ.م.د.
لقمان وهاب حبیب المظفر، جامعه‌ الكوفه‌/ كلیه‌ التربیه‌ الاساس/ قسم ریاض الاطفال، ێژار 2021، ص307.
(2) كلود عبید، الاألوان (دورها، تصنبفها، مصادرها، رمزبتها، ودلالاتها) مراجعه‌ وتتقدیم: الدكتور محمد حمود، طریق المعرفه‌، 3013 بپ109.
(3) محسن عەبدلڕەحمان، زریاب.. لێگەڕیان ل ناسنامەیێ د هەڤگرێکا ماراندا، لژێر چاپێیە.

محسن عەبدولڕەحمان

دەق: فاتما موراد*
ڤەگوهاستن ژ تیپێن لاتینی و رەخنە:

باوه‌ربكن ئەو شه‌ڤا هه‌ری گران و ب ئێشبوو، كو د سه‌ر من ره‌ ده‌رباسبوو، ئەو شه‌ڤا كو ئەز تێده‌ ته‌نێ ل تشته‌كی تووژ دگه‌ریام دا كو پێ ره‌هێن ملێ خوه‌ قوتبكم و ده‌ستێ خوه‌ باڤێژم جهه‌كی دوور، لێ ره‌هێن من نه‌دخوه‌ستن كو خوه‌ ژ ملێ من به‌ردن، وه‌كی كو ژ منره‌ دبێژن خه‌زه‌ب به‌رخوه‌بده، بلا هێڤیا ته‌ خورتبه‌.
ئەز خه‌زه‌بم، لێ رۆژه‌كێ ژی بێهنا من ته‌نگنه‌بوویه‌ و ئەز بێزار نه‌بوومه، ئەز گه‌له‌كی ژ خوه‌ حه‌زدكم، نایێ بیرا من كو ئەز رۆژه‌كێ ئاجزبوومه‌، هه‌ر ده‌ڤلكه‌ن و كێفخوه‌شم. (گۆڤارا شارمولا- 25 – زڤستانا 2025، بپ57)

«جوانییا دەقی خۆشە نقومبوونا تێدایە»
ژبەر چەند هۆکارەکان ئەڤی دەقی جوانناسییەک کاریگەر هەیە:
ب خواندن و شیکارکرنەکا دیاربوونگەری – ڤاهریە -بو ئەڤێ کن چیرۆکێ کو ژ دوو پارچان پێکدهێت، ئەڤ دیتن و بۆچوونە بەرچاڤدبن:
* جوداهییا روودانێ و کویرییا دلینیێ:
د ناڤبەرا ڤان هەردو رەوشێن نڤێسەرێ پێشبەری مە کرین، دێ بزاڤێ کەم ناڤڕا سڤک بازدەم، رەگەزێ جوانناسیێ د ناڤبەرا بێهیڤیبوونا لدەستپێکی و خۆراگرییا لدووماهیێ دیار و بەرچاڤدبیت، دەستپێک ئازارەکا دەروونییا کوورە کو پالدەرە بۆ بزاڤا خۆ ژناڤبرنێ» ئەو شه‌ڤا هه‌ری گران و ب ئێش بوو كو د سه‌ر من ره‌ ده‌رباسبوو، ئەو شه‌ڤا كو ئەز تێ ده‌ ته‌نێ ل تشته‌كی تووژ دگه‌ریام دا كو پێ ره‌هێن ملێ خوه‌ قوت بكم و ده‌ستێ خوه‌ باڤێژم جهه‌كی دوور» ئەڤ وێنەکرنا بڕیاردانا بهێز و ڤەبڕ بۆ رەوشا دەروونییا شەڤەک دژوار یا هەست ب کوورە ئێشانێ پەیدادکەت، دەما دگەل بێهیڤیبوونا رەش سینالۆکەکا هیڤیێ د دەماراندا بەرهنگاردبیت» لێ ره‌هێن من نه‌دخوه‌ستن كو خوه‌ ژ ملێ من به‌ردن, وه‌كی كو «ژ من ره‌ دبێژن خه‌زه‌ب به‌ر خوه‌ بده، بلا هێڤیا ته‌ خورت به‌« ئەڤ بەرهنگارییا داماران دەنگێ هش و هێزێیە، رەهەندەکا سوفیبوونێ ل هەڤڕکیێ زێدەدکەت، دا برگەیا دوویێ دەقی سەروبنبکەت و کەساتییا خەزەب یا ب ڤیان و ژینداریێ داگرتی دیاربکەت» خه‌زه‌بم، لێ رۆژه‌كێ ژی بێهنا من ته‌نگ نه‌بوویه‌ و ئەز بێزار نه‌بوومه، ئەز گه‌له‌كی ژ خوه‌ حه‌ز دكم. نایێ بیرا من كو ئەز رۆژه‌كێ ئاجز بوومه‌، هه‌ر ده‌ڤلكه‌ن و كێفخوه‌شم» ئەڤە(خەزەب)ە پارادوکسەکا بالکێش لجەم خواندەڤانی چێدکەت، ئەو یا دەڤبکەنی و كێفخوه‌ش و حەزژخۆکەرە، ئەڤ گوهۆڕینا نەچاڤەرێ چێکەرا ئالۆزی و پەرۆشیێیە، منێ خواندەڤان پالددەت خواندنەک ئارام و هویر و ل سەرخۆتر، و لێزفرینێ د خواندنا ئێکێدا لدۆر سروشتێ کەسیێ «خەزەب»ێ
* وێنە و خوازە: وێنەیێن بالکێش و کاریگەرێن دەقی خواندەڤانێ رادکێشن:
«تشته‌كی تووژ» و «ره‌هێن ملێ خوه‌ قوت بكم» ئەو دەربڕینێ ژ راددەیا کوورییا بێهیڤیبوونێ دکەن، لێ رەتکرنا دەماران «لێ ره‌هێن من نه‌دخوه‌ستن كو خوه‌ ژ ملێ من به‌ردن» خوازەیەک بهێزا حەزا زکماکییە بۆ ژیانێ.
هەلبژاردنا ناڤێ (خەزەب) ب خۆ بۆ کەساتییا کن چیڕۆکێ خوازەیەک بهێزە، ئاماژەدکەت کو هەستێن مرۆڤینی و هایدانێ ددەن، کو هەنبەر ئێشانا دژوار و بێهیڤیبوونا دابڕ، ل قولاچەک ڤەدەر هێزەکە نەپەنە، بریسکەکا هەلاتگەریێ هەیە
* زمانێ سۆزداری: دەق ب زمانەکێ پەخشانکیێ سادە داڕژتییە:
«ئەو شه‌ڤا هه‌ری گران و ب ئێش» و « ره‌هێن ملێ خوه‌ قوت بكم» هەلگرێن دەنگڤەدانەک دلینینە! بازدان د ناڤبەرا دوهییەک بێئۆمێد و ئەڤرۆیەک ڤەبڕدا پرەک راکێش دارژتییە، ئەڤە هەستێ رژدبوون و خۆ سەپاندنێ د ڤان دەستواژەیێن کورتدا «ئەز خه‌زه‌بم» و «ره‌هێن ملێ خوه‌ قوت بكم» بهێزدئێخیت.
* ئاماژەیێن فەلسەفی:
دەق ب شارەزایی و نەرمی ئاماژەدکەت بابەتێن فەلسەفی ژ سروشتێ ئازارکێشانێ و خۆ قەبوولکرنێ یان دگەل خۆ ئاشتبوونێ، کو د گاڤێن ژانداریێ دشیاندایە هێزەک ژیندار و هەلاتگەر د ناخێ مرۆڤیدا ل شوینا هێزەک وێرانکر، ببیتە ژێدەرێ ڤیانا خۆیەتی و کەیفخۆشیێ و تێگەهێ خەزەب – کەرب – ژ هێزا نەرێ بۆ هێزەکا پالدەر بۆ موکۆڕییا ئەرێ بهێتە گوهارتن. جوانییا دەقی دەربازبوونە ژ بێهیڤیبوون و ئێشانەک کویر بۆ ڤیان و حەز ژ خۆکرنەکا ژ نشکاڤە د هەڤدژیێن ئاشکرادا، کاکلا دەقی دیدەڤانییە ل سەر هێزدارییا هیڤیێ و سروشتێ ئالۆزێ گیانی مرۆڤی. دەق دەربڕینەک هونەرییە ژ دژوارییا ئارێشەیێن مرۆڤ د ژیواریدا توش دبیتێ، ئانکو ئەم لپێش دو ژیوارانین، ژیوارێ بینڕای و ئێکێ نەبینڕای، ئێکی راستەقینە و ئێکی ڤەگێڕای.
* راڤەکرن:
دەق بزاڤەکە بۆ دەربڕینێ ژ ململانەک ناڤخۆیی یا کوور د ناڤبەرا بهیڤیبوونەک دژوار و حەزا بدووماهیئینانا ئێشانێ، هێزا ڤیانێ و ڤیانا خۆیەتی، لێ دەق یێ بێی خالێن لاواز و کێماسی نینە یێن دەما خواندنەک کوور دهێنە تێبینیکرن، وەکو:
* هەڤدژی:
برگا دەستپێکی دبێژیت (باوه‌ربكن ئەو شه‌ڤا هه‌ری گران و ب ئێشبوو، كو د سه‌ر من ره‌ ده‌رباسبوو، ئەو شه‌ڤا كو ئەز تێده‌ ته‌نێ ل تشته‌كی تووژ دگه‌ریام دا كو پێ ره‌هێن ملێ خوه‌ قوتبكم و ده‌ستێ خوه‌ باڤێژم جهه‌كی دوور) هەڤدژیەک سۆروسۆرە دگەل برگا داویێ (ئەز خه‌زه‌بم، لێ رۆژه‌كێ ژی بێهنا من ته‌نگنه‌بوویه‌ و ئەز بێزار نه‌بوومه، ئەز گه‌له‌كی ژ خوه‌ حه‌زدكم، نایێ بیرا من كو ئەز رۆژه‌كێ ئاجزبوومه‌، هه‌ر ده‌ڤلكه‌ن و كێفخوه‌شم)، ئەڤ هەڤدژییە دیاردکەت کو دەق پیکڤەگرێدای نینە و ب راستگۆ دیارنابیت، چنکو تێدا گوهۆڕین ب راستگۆ دیارنابیت، چنکو تێدا گوهۆڕین یا ژنشکاڤە و بێبەهانەیە.
هەڤۆکا (ئەز خه‌زه‌بم، لێ رۆژه‌كێ ژی بێهنا من ته‌نگنه‌بوویه‌ و ئەز بێزار نه‌بوومه) هەلگرا هەڤدژییەکا ناڤخۆییە، چنکو کەرب پتری گرێدای هەستێن نەرێ و بێئۆمێدی و تێکدەرە، ڤێچا چاوا کەربە و چجار بێهنتەنگ و بێزار نەبوویە؟ هەڤۆکا (نایێ بیرا من كو ئەز رۆژه‌كێ ئاجزبوومه‌) راستەوخۆ یا هەڤدژە دگەل (ئەز خه‌زه‌بم)، ئەڤە باوەرییا وەرگری لاوازدکەت.
*ئالۆزی و نەرۆهنی:
دەق ژ ناڤەرۆک و هەڤگرێکێ – سیاق – ێبارە، چنکو ئەگەرێ ڤێ شەڤا ب ئێش و ژێدەرێ ئێشێ یێ نڤێسەر پالدایە هزرا دەست بڕینێ دیارنینە؟ ئەڤە تێگەهشتن و کارلێکیا وەرگری دگەل دەقی سنوورداردکەت، راستە ئەو دەربڕینەک خوازەییە ژ حەزا قورتالبوونێیە ژ ئەندامەکێ خۆ یان هاڤێتن و لادان سەربۆڕەکێیە.
راستەوخۆییەکا راپۆرتی: دەق ژ وێنەیێن هۆنەری یێ بێبارە، کو د شیاندایە سەربۆر بۆ وەرگری یا هەستەوەریربیت، کو دەربڕین ژ ئێش و حەزا خۆکوشتنێ بشێوەیەکێ راپۆرتی دارشتییە و ئەڤە کارتێکرنا وێژەیی کێم و لاوازدکەت،
هەڤۆکا(لێ ره‌هێن من نه‌دخوه‌ستن كو خوه‌ ژ ملێ من به‌ردن) سادەی و کەهیکرنە، وەکو پێدڤی خزمەتا رامانێ ناکەت.
دەق ڤەگێڕانەکا خۆیەتییا تیرکرییە، نڤێسەر تێدا رەوشەکا دەروونییا نەجێگیر پیشانبدەت، دبیت (دەستێ ژێکری) هێمایێ حەزا قورتالبوونێ بیت، لێ د هەڤۆکا(ره‌هێن من نه‌دخوه‌ستن كو خوه‌ ژ ملێ من به‌ردن) کو رهـ و دەمار رێرەوێن ژیانێنە، رەهەندەک هێماگەری ل ململانا ناڤخۆیی زیدەدکەت، د گەل هندێ دمینیت راستەوخۆ و پلەداری د رامان و زمانیدا ناهێتە دیتن، کو هزرێ بئازرینیت و بیاڤەکی بۆ راڤەکرن و تێهزرینێ بهێلیت، ئەو ڤەگۆهاستنا ژ نشکانڤەیە ژ بێزارییەک رها بۆ شادبوونەک رها، ل شوینا هەست گەشە و وەرارێ بکەن و ئالۆزببن و گاڤ ب گاڤ گوهۆڕین چێببان و بەهانە بۆ هاتبانەدان، دا دەق بۆ وەرگری ب پێباوەرتر بیت، ئەڤە ئێکبوون و پێکڤەگرێدانا ژ لاتێ وێژەییڤە دەقی لاوازدکەت.
*هەڤرەنگی و هەڤدەردییا دەروونی:
دەق لدور کەسەکییە د ململانەک ناڤخۆیی دایە، ژانا دژوارا دگەهیتە راددەیا خۆکوشتنێ و هێزەکا پالدەرا ناڤخۆیی بۆ بەرگری و خۆراگرتنێ، برگا ئێکێ ژانەک دەروونییا دژوارا ل کۆپیتکێ، کو چێکەرا هزرا خۆکوشتنێیە، د برگا دوویێدا میکانیزمەکا بەرەڤانییا دەروونییا بهێز، کو گوهۆڕینا ژ نشکانڤە رەنگڤەدانا ماندەلکرنا ئێشانا پێشوەختە (ئەز خه‌زه‌بم، لێ رۆژه‌كێ ژی بێهنا من ته‌نگنه‌بوویه‌ و ئەز بێزار نه‌بوومه، ئەز گه‌له‌كی ژ خوه‌ حه‌زدكم، نایێ بیرا من كو ئەز رۆژه‌كێ ئاجزبوومه‌، هه‌ر ده‌ڤلكه‌ن و كێفخوه‌شم) بابەتێ خواندنێ ل ئاستێن دەروونیێن جودایە وەکو: ماندەلکرنا ئێشانا بۆری، دبیت ده‌ڤلكه‌ن و كێفخوه‌شی قەرەبوکرن بیت بۆ هەستێن کەربێ، دیسان دبیت هەڤۆکا(به‌رخوه‌بده، بلا هێڤیا ته‌ خورتبه‌) دەربڕینە راستەقینەبیت ژ دەربازکرنا نڤێسەرێ ژ قەیرانێ و پەیامەک ناڤخۆیە کو پشکەک ژ خۆیەتیێ ب رادەستبوونێ قایلنابیت.
ململانا ناسنامەیێ: هەڤدژییا (ئەز خه‌زه‌بم) و (بیرا من كو ئەز رۆژه‌كێ ئاجزبوومه‌) ئاماژەیا ململانەکێ د خۆتێگەهشتن و بزاڤەکا ئاشتبوونەڤە و لهەڤکرنێ د ناڤبەرا هەستێن هەڤدژدا، دەق بزاڤەکە بۆ دەربڕینێ ژ سەربۆرەک دەروونییا ئالۆزە د ناڤبەرا لاوازی و هێزی، هیڤیبوون و نائۆمێدیێ، لێ لداویێ سەرکەفتن بۆ هیڤیبوونێیە.
*داوی:
خواندنا خواندەڤانەک ئاسایی بۆ دەقی دبیتە سەربۆرەک مرۆڤینی، لێ ل بەرچاڤوەرگرتنا ژینگەهـ، دەم، کاودانێن نڤێسەرێ بۆ منێ کورد هەڤکێشێ سەرۆبندکەت، نڤێسەر کچەک کوردە سالا 2000ێ ل باژێرێ حەسەکێ ل ژێر گرانە فشارا سۆلا ئەرەبکرنێ بوویە، ل ژیێ یازدە سالیێ سەرهلدان و شۆرەشا رۆژئاڤایێ کوردستانێ دیتییە، لڤێرە سەمتا دەقی ژ بابەتەک مرۆڤینی د شیاندایە ب رەوشا دەروونییا مللەتێ کوردڤە بهێتە ئاراستە و شرۆڤەکرن، کورد ب گشتی و بتایبەت ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ تاکو ژ ناسنامەیێ یێ زڕبەهربوو، ژ وێ بێئۆمێدیێ د ماوەیەکێ پیڤەریدا ئەوێن شکەستی مەزنترین هێزا تاریستانێ بەزاند، ئەوێن ل قولاچەک تاری دژبیرکری بوونە سەردێرێن راگەهاندنا جیهانی و دەستپێکا گرنگترین نۆچەیان، ئەوێن بێ ناسنامە ل کۆجکا سپی و ئەلیزێ ب فەرمی هاتنە پێشوازیکرن، ئەوێن بێدەنگ ل سەکۆیێن کۆڕبەندێن نێڤدەولەتی ب زمانێ ئەجنەکرییان پەیڤین! ئەرێ هەڤدژی ژ ڤێ مەزنتر و بەرچاڤتر هەیە؟
* فاتما موراد: سالا2000 ل حەسەکێ – رۆژئاڤایێ کوردستانی بوویە، دەرچوویا پەیمانگەها ئامادەکرنا مامۆستایانە، رۆمانەک چاپکری ب ناڤێ“Xwe li ser kirin” هەیە