زنار تۆڤی:

چاڤدێرەكێ سیاسی ڕادگەهینیت: پەیوەندییەكا بهێز د ناڤبە‌را هەرێما كوردستانێ و فڕەنسا دا هە‌یە‌، ب تایبە‌تی ژی د ناڤبە‌را ئیمانوێل ماكرۆن و نێچیرڤان بارزانی دا، ل سە‌ر ڤی بنە‌مای و ل سەر داخوازناما فەرمی یا سەرۆكێ فڕەنسا، ل رۆژا ئەینی 3/11/ 2023 ێ، سەرۆكێ فڕەنسا (ئیمانوێل ماكرۆن) ی ل كۆچكا ئیلیزێ پێشوازی ل نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ كر و د وێ دیدارا دیرۆكی دا چەندین بابە‌تێن گرنگ یێن سیاسی و ئابووری و لەشكری، ب مە‌رە‌ما پێشئێخستنا پەیوەندیێن دبلۆماسی دناڤبە‌را هەردو ئالیان دا، ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندیێن هە‌ڤپشك و دە‌ربازكرنا ڤێ قۆناغا هەستیار ل ڤێ دە‌ڤە‌رێ هاتنە‌ باسكرن، هە‌روە‌سا سەرە‌دانا ڤێ جارێ یا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ جهێ گرنگیدانەكا تایبەتە‌، چونكی ل دە‌مە‌كێ هەستیاردا هاتە‌ ئەنجامدان، كو ڕۆژهەلاتا ناڤین د قەیرانە‌كا كوور دا دە‌رباز دبیت، ب تایبە‌تی ژی ئە‌و شە‌ڕێ د ناڤبە‌را ئیسرائیلێ و حە‌ماس دا دهێتە‌ كرن، لە‌وما وێ سەرە‌دانێ‌ كۆمە‌كا ڕەهەندێن جۆدا بخوەڤە‌ گرت د بیاڤێن (سیاسی، دبلۆماسی، ئاسایش، ئابۆری و كلتۆری) دا.
كارۆخ خۆشناو، چاڤدێرێ سیاسی و سە‌رۆكێ پە‌یمانگە‌ها ڤە‌كۆلینێن ئە‌مریكی _كوردی بۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ)گوت» فڕەنسا وەك وە‌لاتە‌كێ زلهێز، ڕۆلە‌كێ كاریگەر ل سەر ئاستێ دە‌ڤە‌رێ و جیهانێ هەیە، لە‌وما پێشئێخستنا پەیوەندیێن دبلۆماسی یێن هەرێما كوردستانێ ل گەل فڕەنسا گرنگییەكا تایبەت هەیە بۆ پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ و بەرهنگاربوونا وان گوهۆڕینێن كو نوكە‌ ل ڤێ دە‌ڤە‌رێ ڕوو ددە‌ن، داكو هەرێما كوردستانێ د داهاتیدا یا پاراستی بیت و بشێت پێگەهێ خوە بپارێزیت، ب تایبەتی ژی د هە‌ڤكیشەیێن سیاسی یێن دە‌ڤە‌رێ دا، گرنگە پێشكە‌فتن د پەیوەندیێن سیاسی و دبلۆماسی بهێنە‌ كرن ل گە‌ل ناڤەندێن نێڤدەولە‌تی ب گشتی و فڕەنسا ب تایبەتی، چونكی فڕەنسا د دە‌مێ بۆری دا ل گەل بریتانیا ئەندازیار و دیزاینەرا نەخشەیێ ڕۆژهەلاتا ناڤین بوویە‌، هەروەسا دەستپێشخەر بوویە د دەركرنا بڕیارا دژە فرینێ یا هەژمار (688) ێ ژجڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی و دابینكرنا دە‌ڤە‌رە‌كا ئارام بۆ خە‌لكێ هەرێما كوردستانێ، لە‌وما نوكە‌ و د داهاتی دا فڕەنسا ڕۆلە‌كێ مە‌زن گێرایە‌ د پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ دا».
كارۆخ گوت ژی» ڕەهەندێ لەشكری و ئاسایشێ ئەوە هاریكاریێن فڕەنسا بۆ هێزێن پێشمەرگەی د شەڕێ دژی تیرۆرێ دا، كو ڕۆلە‌كێ بەرچاڤ گێرایە‌ د پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ دا، د داهاتی ژی دا فڕەنسا دێ ڕۆلە‌كێ بە‌رچاڤ هە‌بیت، چونكی فڕەنسا د چارچۆڤەیێ هێزێن ناتۆ دا دێ بەردەوام بیت ل سەر مانا هێزێن وان ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، هە‌روە‌سا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل گەل وەزیرێ بەرگرییا فڕەنسا ل پاریس كۆمبوویە‌ و دانوستاندن ل سە‌ر چە‌ندین بابە‌تێن گرنگ كرینە‌، هە‌روە‌سا ڕەهەندێ دیرۆكی و كووراتییا دیرۆكێ هەروەكو كووراتییا ستراتیژی د پەیوەندیێن دبلۆماسی یێن دناڤبە‌را ئەكتەران كار دكە‌ت، ب وێ ڕامانێ كو ل وی دە‌می د ناڤبە‌را وان هە‌ردو ئەكتەر و ئالیان دا سنوورێن جوگرافی نینن، ئەو ئەزموونا بۆری و دیرۆكی یا پەیوەندییان و كارێ هە‌ڤپشك هەمان كارێ ستراتیژی دكە‌ت و د وی چارچۆڤی دا، دناڤبە‌را فڕەنسا و هەرێما كوردستانێ دا دیرۆكەكا تایبەت هەیە، كو بنەمایێ پەیوەندییەكا تایبەت و درێژخایەن دهێتە‌ دارێژتن و دناڤا وێ پەیوەندییا دیرۆكی دا چەندین سیاسی و كەسایەتیێن تایبەت هەنە، وەكو دانیال میتران و چە‌ندین كە‌سێن دیتر، هەروەسا فڕەنسا ئێك بوویە ژ وان وە‌لاتێن كو گە‌لە‌ك زوو قۆنسلخانەیا خوە ل هەرێما كوردستانێ ڤە‌كری و پەیوەندیێن خوە ل گە‌ل هەرێما كوردستانێ پێشئێخستینە‌، سەرە‌دانا ئاست بلند یا بەرپرسێن فڕەنسا وەكو سەرۆك كۆمارێ فڕەنسا و وەزیرێن دەرڤە و بەرپرسێن بلند یێن لەشكری و بەرگرییێ بۆ هەولێرێ و د بەرامبەر دا پیشوازی ل سەرۆك مەسعود بارزانی، سەرۆكێ بە‌رێ یێ هەرێما كوردستانێ و پاشی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و هەروەسا مەسرور بارزانی، سەرۆك وەزیرێن هەریما كوردستانێ، ئە‌ڤە‌ كووراتییا دیرۆكی یا وان پەیوەندییان دیار دكە‌ت، كو ب گوهۆڕینا سەرۆكێن فڕەنسا و ل هەرێما كوردستانی ئەو پەیوەندی هەر د بەردەوام و ب هێزن.
خویاكر ژی» ڕەهەندێن ئابۆری و وزەیێ ئە‌ون كو فڕەنسا ب ڕێكا دەریا سپی و پاشی لبنانێ و سووریا و ئیراقێ دگە‌هیتە كەنداڤی، لە‌وما بۆ فڕەنسا، لبنان و سووریا و ئیراقێ پێگەهەكێ ستراتیژی هەیە و د ڤێ ناڤە‌ندێ دا ڕۆل و پێگەهێ هەرێما كوردستانێ و ئارامی دێ تێدا پە‌یدا بیت، هەروەسا فڕەنسا ب گرنگیڤە‌ دنێریتە بە‌رفرە‌هكرنا پەیوەندییان ل گەل هەرێما كوردستانێ، دیسان ل سەر ئاستێ سێكتەرێ ئابۆری و وزەیێ، ئێك‌ ژ كۆمپانیێن مە‌زن یێن فڕەنسا (تۆتال) وەبەرئێنانێ ل سێكتەرێ وزێ ل ئیراقێ ب گوژمێ 27 ملیار دۆلاران دكە‌ت، ئە‌ڤە‌ ژی بەلگە‌یەكێ گرنگێ پیگەهێ ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ یە ل سەر نەخشەیێ وزا دە‌ڤە‌رێ و جیهانێ و هەروەسا نوكە‌ 35 كۆمپانیێن فڕەنسی ل كوردستانێ وەبەرئێنانێ دكەن، فڕەنسا ناخوازیت ئیراق و هەرێما كوردستانێ بكەڤنە هە‌مبەر مەترسیێن وی شەڕێ نوكە‌ هەی، لەوما بۆ فڕەنسا گرنگە كو ئە‌ڤ دە‌ڤە‌رە‌ ب گشتی و ئیراق ب تایبەتی نەكەڤیتە ناڤا وان شە‌ڕ و ئالۆزیێن كو زیان بۆ ئاسایش و بەرژەوەندیێن فڕەنسا هەبیت، هە‌روە‌سا ئارامی و سەقامگیری و ئاسایشا هەرێما كوردستانێ بۆ فڕەنسا یا گرنگە و دێ كاریگەری ل سەر بابە‌تێن ئابۆری و ب تایبەتی ژی ئاسایشا وزێ بۆ ئۆرۆپا هە‌بیت».
فڕەنسا پێدڤی ب جهەكێ سەقامگیر و ئارام هەیە، دیسان ژی هە‌ڤپشكا وێ جهێ باوە‌رییێ یە‌ بۆ پاراستنا بەرژەوەندیێن وێ یێن ئابووری، د هەردو رەهەند و بیاڤان دا هەرێما كوردستانێ بۆ فڕەنسا ئەو رۆلێ گرنگ هە‌یە‌.
ڕۆهنكر ژی» ڕەهەندێ كلتۆری و پێكڤەژیانێ ژی هەیە، فڕەنسا گرنگییەكا تایبەت ددە‌تە‌ پێگە‌هێ پێكڤەژیانێ ل هەرێما كوردستانێ، چونكی ئەڤ پێگەهە‌ یێ كێم وێنەیە ل سەر ئاستێ ئیراقێ و ڕۆژهەلاتا ناڤین ژی، ئەڤ بهایێ هە‌ڤپشك هۆكارە‌كە بۆ پاراستنا پێكهاتەیان و ڕێگرییێ ل وێ چەندێ دكە‌ت كو ئە‌و مشەختی ئۆرۆپا نەبن».

د ڕێوڕەسمەكی دا و ب شێوەیەكێ فەرمی دوهی 5/11/2023 ئاڤاهیێ بارەگەهێ مەكتەبا ڕێكخستنا كەركووك – گەرمیان یێ پارتی ڕادەستی پارتی هاتە كرن و پاشی هەر د وی ڕێوڕەسمی دا ئەو ئاڤاهی پێشكێشی زانكۆیا كەركووك هاتە كرن.
شاخەوان عەبدوللا، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ و ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی گوت» ب فەرمی ئاڤاهیێ مەكتەبا ڕێكخستنا كەركووك – گەرمیان یا پارتی هاتە وەرگرتن و ل سەر فەرمانا سەرۆك بارزانی ئەو ئاڤاهی وەكو دیاریەك بۆ زانكۆیا كەركووك هاتە پێشكێشكرن، سوپاسیا محەمەد شیاع سودانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ ژی دكەین بۆ بجهئینانا ڕێككەفتنا سیاسی د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا بۆ ڤەكرنا هەموو بارەگەهێن پارتی ل كەركووكێ».
شاخەوانی گوت ژی»ل ڕۆژێن داهاتی ب شێوەیەكێ فەرمی بارەگەهێ لقێ سێ یێ پارتی ل كەركووكێ و ئاڤاهیێ نوو یێ مەكتەبا ڕێكخستنا كەركووك – گەرمیان دێ هێنە ڤەكرن و پارتی وەكو هێزێن سیاسی یێن دی یێن كەركووكێ دێ د كار و چالاكیێن سیاسی دا بەردەوام بیت».
ئاماژەكر» هەبوونا پارتی ل كەركووكێ، پێكڤەژیانا ئاشتیانە د ناڤبەرا پێكهاتە و نەتەوەیێن باژێری دێ ب هێزتر لێكەت و دێ پێكهاتەیێن باژێری ژ كورد، ئەرەب، توركمان، كریستیان و پێكهاتەیێن دی «.
ژ ئالیێ خوە ڤە د. عومران جەمال، سەرۆكێ زانكۆیا كەركووك گوت» ژ دل سوپاسیا سەرۆك بارزانی دكەین بۆ ڤێ دەستپێشخەریا وی یا زانستی و ئەكادیمی و ئەڤ ئاڤاهیێ ژ ئالیێ پارتی ڤە پێشكێشی مە هاتیە كرن دێ بیتە ئاڤاهیێ كولیژا ئەندازیاریا پەترۆل و سامانێن سروشتی».

هەرچەندە هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ ل هەرێما كوردستانێ ناهێنە كرن، بەلێ بۆ ئاوارەیان و دەنگدانا تایبەت 49 بنگەهێن دەنگدانێ دێ هێنە ڤەكر، ل پارێزگەها هەولێرێ 19 بنگەه، ل پارێزگەها دهۆكێ 24 بنگەه، ل پارێزگەها سلێمانیێ شەش بنگەه.
پتریا دەنگدەرێن هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ ل سەر ئاستێ هەرێما كوردستانێ ل پارێزگەها دهۆكێ نە كو نێزیكی 40 هزار دەنگەرانە، پاشی ل سنۆرێ پاریچزگەها هەولێرێ كو زێدەتر ژ 20 هزار كەسان مافێ دەنگدانێ هەیە، ل سلێمانیێ ژی نێزیكی چار هزار كەسان مافێ دەنگدانێ هەیە.
هەروەسا پتریا دەنگدەرێن هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ ل هەرێما كوردستانێ كوردێن ئێزدی نە، خالد عەباس، ڕێڤەبەرێ ئۆفیسا دهۆكێ یا كۆمسیۆنا هەلبژارتنێن ئیراقێ گوت» ل سنوورێ پارێزگەها دهۆكێ 40 هزار ئاوارەیان مافێ دەنگدانێ بۆ جڤاتێن پارێزگەها نەینەوا هەیە كو 99% ژ وان كوردێن ئێزدی نە».
گوت ژی» بۆ دەنگدانا ئاوارەیێن سنۆرێ پارێزگەها نەینەوا ئەوێن ل پارێزگەها دهۆكێ دێ 24 بنگەهێن دەنگدانێ هێنە ڤەكرن و تێدا 96 ویستگەهـ دێ هێنە دانان».
ل ڕۆژا 1/11/2023 هەوا هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ دەستپێكریە و بۆ دەمێ 45 ڕۆژان دێ بەردەوام بیت، هەلبژارتن ژی ل 18/12/2023 ل سنوورێ 15 پارێزگەهێن ئیراقێ دێ هێنە ئەنجامدان و 16 ملیۆن و 158 هزار و 788 كەسان مافێ دەنگدانێ هەیە.
كورد ل دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ ب لیستێن جودا دێ پشكداریێ د هەلبژارتنان دا كەن ول پارێزگەهێن نەینەوا، كەركووك، سەلاحەدین و دیالا كودان بەربژار هەنە، هەروەسا ل پارێزگەها بەغدا كورد ب چەند بەربژاران ژ لیستێن جودا دێ پشكداریێ كەن.

دهۆك، لەزگین جوقی

بەرپرسەكێ‌ پارتی ل شنگالێ‌ دیاركر، گرۆپێن نەشەرعی ژ ئەگەرێ لاوازیا خوە ل شنگالێ‌ بۆ خاپاندنا خەلكی ب ناڤێ‌ ئێزدیان وئۆلا ئێزدیان دانوستاندنێ‌ ل گەل وەلاتیان دكەن و خەلكێ‌ شنگالێ‌ ژی گەهشتینە وی باوەرێ‌ ئەو گرۆپێن نەشەرعی چەند ڕێگریێ‌ ونەخوەشیان ل شنگالێ‌ دروست بكەن دێ‌ خەلكێ‌ شنگالێ‌ ل سەر سندوقێن دەنگدانێ‌ بڕیارا خوە یا دووماهیی بۆ سزادانا گرۆپێن نەشەرعی دەن.
ئدریس زۆزانی، كارگێرێ‌ لقێ‌ 17 یێ‌ پارتی دیموكراتی كوردستان ل شنگالێ‌ گوت» بۆ تێكدانا ڕەوشا خەلكێ‌ شنگالێ، گرۆپێن نەشەرعی هاتینە د ناڤ شنگالێ‌ دا وئەو گرۆپ خەلكی د ترسینن و دئێشینن و دبەردەوامن ل سەر ڤان كاران و هەروەسا ئەو گرۆپ دناڤ خەلكی دا دگەریێن بەلێ نەشێن كارتێكرنێ‌ ل دەنگدەران بكەن ژ بەر كو خەلكێ‌ شنگالێ‌ ڕاستیا وان گرۆپێن نەشەرعی دزانن كو ئەڤە چەندین سالن دناڤ شنگالێ‌ دا و خەلكی د ترسینن و گەڤان ل وەلاتیان دكەن ونەشیاینە چو خزمەتێ‌ بۆ شنگالێ‌ بكەن وهەتا نوكە شنگالێ‌ یا وێرانكریە وئاوارە ژی ژبەر ڕەفتارێن گرۆپین نەشەرعی نەشێن ڤەگەرن».
زۆزانی خویا كر ژی» ب ڤان كاران گرۆپێن نەشەرعی نەشێن خەلكێ‌ شنگالێ‌ ب خاپینن و مە باوەری ب خەلكێ‌ خوە هەیە هەر ل دەستپێكا هاتنا خوە بۆ شنگالێ‌، گرۆپێن نەشەرعی كار ل سەر خاپاندنا وەلاتیان كریە ونوكە خەلك گەهشتیە وێ‌ باوەریێ ئەو گرۆپ ب تنێ‌ خەلكێ‌ شنگالێ‌ دخاپینن وب هیچ شێوەیەكی نەشێن خزمەتا شنگالێ‌ بكەن».
دیاركر ژی» پەكەكە و حەشدا شەعبی بۆ هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقی ڕێگرن بەرامبەر دەنگدەرێن شنگالێ‌ وگەڤ ومەترسیێ‌ د ئێخنە سەر ژیانا وەلاتیان كو نەشێن ل شنگالێ‌ ئازادانە دەنگێن خوە بدەن لێ‌ پتریا خەلكێ‌ شنگالێ‌ دێ‌ دەنگ ب لیستا پارتی دەت د هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهان دا ژ بەر كو لیستا پارتی بۆ خزمەتكرنا وەلاتیان هاتیە پێكئێنان وخەلكێ‌ شنگالێ‌ باش دزانن پارتی چەند خزمەتا وان دكەت لەورا ژی د هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقی دا خەلكێ‌ شنگالێ‌ بەربژارێن پارتی هەلبژارتن، هەروەسا بۆ هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهان ژی دێ‌ خەلكێ‌ شنگالێ‌ بەربژارێن پارتی هەلبژێرن».