دیدار: رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ

3-5

ڤێجا دا هەر شەڤ مە ئێك ئێك بۆ ژۆرا ڤەكولینێ‌ بەن و پرسیارا ژمە كەن و بێژن: ناڤێ‌ هەوە چیە و هوین خەلكێ‌ كیڤەنە و هوین سەرا چ تشتی هاتینە گرتن و هەڤالێن هەوە كینە و دەمێ‌ پرسیارێن ئەوان ل دوماهیك هاتبان و دا مە ئەشكەنجە دەن و چوار دەستكی مە ڕاكرن و هاڤێژن دژورا مەڤە. ب راستی ل دابرا ئەمنا دهوكێ‌ مە ددیت ب دەهان كەسێن كورد ب جل و بەرگێن كوری ل ناڤ دائیرا ئەمنێ‌ هاتن و چوون دكرن، و بەهرا پار ژ ئەوان چەكا دەمانجێ‌ دگەل ئەوان هەبین. پشتی بورینا سێزدە ڕۆژان مە دەمێ‌ خۆە ب ئەوی جورێ‌ ئەشكەنجێ‌ بوریندین، ل سپێدەهیا ڕۆژا 2/1/1987ی ئەم ل ترومبێبل سیاركرین بۆ سەربازگەها رەشیدیێ‌ ل باژێڕێ‌ بەغدا ڤەگوهاستن، دەمێ‌ ئەم بۆ سەربازگەها ڕەشیدیێ‌ برین دا ڕۆژانە ل گورەپانا سەربازگەهێ‌ ناڤێن مە خوینن و كەسێن هەوالگیریا لەشكری دا ڤێجا مە ڕویسكەن و جار جارا مەشق ب مەدكرن و جار جاران ژی دا مە درێژی ل ئەردێ‌ كەن، و ل دویف حەز و چیانا خۆە ژی مە ل نیڤا ئەوێ‌ گورەپانێ‌ دا مە قوتن و لاشێ‌ مە ئەشكەنجەدەن. هەتا ئەڤی دەمی مالا مە ژ ژنە نزانن و كا ئەم ل كیڤە هاتینە گرتن و بۆ كیڤە برینە و كا هەتا ئەوی دەمی ئەز ساخم یان مری مە.
زیندانیێ‌ سیاسی وەلید مچولی بەردەوامی دا ئاخفتنێن خۆە و گوت: هەتا ڕۆژا 20/4/1988ی ئەم بۆ دادگەها شۆڕش یا مادێن گران ل بەغدا برن و دادگەهكرن. ل ڤێرێ‌ هەر ناڤێ‌ زیندانیەكێ‌ خواندبا دا بێژتێ‌: تو هندە سالا هاتی حكومكرن. دەمێ‌ ناڤێ‌ من خواندی گوتمە من: وەلید رەشید عەمەر بۆ هەتا هەتا حكوم. ئەوێن دگەل مە ئەوێن خەلكێ‌ باژێرێ‌ زاخۆ دگەل ئێك هاتین حكومكرن ئەڤەبین(وەلید ڕەشید عەمەر بیست سال حكوم، سادق سورو عەزو سندی پازدە سال، حسنی یەحیا سەلمان پازدە سال ، رەمەزان غازی سەعدی پازدە سال، عیسا سەعید عەزو پازدە سال، موسا حامد تێلو پازدە سال ، جەهوەر عەبدولكەریم سلێمان پازدە سال) ئەڤە ئەم دگەل ئێك هاتین حكومكرن و بۆ یندانا ئەبو غرێب هاتین ڤەگوهاستن.
زیندانیێ‌ سیاسی وەلید ڕەشید عەمەر بەردەوامی دا ئاخفتنێن خۆە و گوت: ئەو ڕۆژا ئەز ب دەستێن ڕەشەكێن ئەمنێ‌ هاتیم گرتن و من ڕۆژتنێن خۆە ل زیندانا ئەمنا باژیڕێ‌ زاخۆ و ئەمنا گشتی ل باژێڕێ‌ دهوكێ‌ و هەولێرێ‌ و سەربازگەها ڕەشیدیێ‌ ل باژێرێ‌ بەغدا بوراندین بۆ ماوێ‌ سالك و هەشت هەیف بورین كوخ ێزانا مە هیچ تشتەك ژمە نەزانین كو ئەم كیڤەنە و ب كیش باژێڕێ‌ هاتینە زیندانكرن.
هەر وەسا گوت: دەمێ‌ ئەم بۆ زیندانا ئەبوغرێب برین ئەو بۆ ماوێ‌ ماوێ‌ پێنج ڕۆژان بین ئەم ل زیندانێ‌ و ژبەر پێش و نال برینێن لاشێ‌ خۆە من كەسەك دیتر یێ‌ زیندانی ئەوژی عەلی سورو سندی ئەو ل ڕۆژا 25/15/1983ی ل كارەساتا شەهیدێن گوندك و جەلالا ب برینداری هاتبوو گرتن. من ئەوی ل دەمژمێر یازدەیی سپێدێ‌ ل نیڤا گورەپانا زیندانی هاتن و چوون دكر، جارەكاكێ‌ من هوو بەرێ‌ خۆەدایێ‌ ئەڤە برایێ‌ من بەشێر عەمەر هەما هات بەرسینگێ‌ مە و هەما من كرە قێڕی و خۆە هاڤیتێ‌ و من هەمبێزكر، ئەوی ئەز ناسنەكرم و قەد هزرا منژی نەكر. ژبەركو هندی سەر و چاڤێن من ئێڤتی و ڕەش و شین ببین، من گوتێ‌: من گوتێ‌ ئەز وەلیدم بەلێ‌ تو چەوا هاتی ڤێرێ‌؟ ڤێجا ئەم هاتین جهێ‌ مە ڕوینشتن و مە ئاخفت و من گوتێ‌ برا تو چەوا هاتی ڤێرێ‌ و چەوا ب سەرمە هەلبویی؟ بەشیری گوت برا: دەمێ‌ تو هاتی گرتن و برایێ‌ من فەهمی گوتی برایێ‌ مە وەلید ب دەستێن ڕەشەكێن ئەمنی گرتن و بۆ دائیرا ئەمنا زاخۆ برن، گوت ئەم گەلەك ل دویف گرتنا تە گەڕیان و مە هیچ تشتەك ژ تە نەدزانی. هەما ب ڕیكا هەڤالەكێ‌ ئەم چوون باژێڕێ‌ سێمێلێ‌ و بۆ دەف مالا موستەشارەكێ‌ و ئەو موستەشار دگەل مە هات و ئەم بۆ باژێڕێ‌ بەغدا چووین و ئەم بۆ دەف مالا ئەفسەرەكی مەزن یێ‌ حزبا بەعس ئەوا ژناڤچویی و مە بابەتێ‌ گرتنا برایێ‌ خۆە بۆ گوت و كو برایێ‌ مە قوتابی بی و ل دەمێ‌ ژقوتابخانێ‌ دەركەتی و بۆ مالێ‌ هاتی و ل زالگەهێ‌ یێ‌ هاتی دەستەسەركرن. ئەوی ئەفسەرێ‌ لەشكری سویندخوار و دەست هاڤێت كتا سمبێلا خۆە و گوت: هەتا دەهـ رۆژێن دیتر دێ‌ برایێ‌ هەوە ب ساخی دێ‌ بۆ مالێ‌ هێت. ئەو دەهـ ڕۆژ چوون و هەیڤەك و دوو هەیڤ بورین چ تشت دیتر نەبوو. چەندین جاران ئەم بۆ دەف ئەوی موستەشاری چوون و مە گوتی: نە برایێ‌ مە هات بەردان و پارێن مەژی چوون و ئەم موستەشارە هەر جارەكێ‌ دا بهانەیەكێ‌ ل مە گرن و هەتا ئەو پارێن مە خوارین. ڤێجا دایكا من هەر دا بێژت ئها كوڕێ‌ من ئەو پارێن مە هەین هەمی تەكرن دەڤێ‌ موستەشاری دا و برایێ‌ هەوە ژی نەهات بەردان و دڤێت هوین نەڕوینن خوار و هەتا تشتەكێ‌ ژ برایێ‌ خۆە ب زانن كا یێ‌ ساخە یان یێ‌ مری یە، ڤێجا بەشیری گوت: ئەم ب ناڤێ‌ هندەك كەس و كارێن مە ل زاخۆ بۆ سەرەدانا زیندانی ل ئەوبو غرێب هاتین و هەر ئێك ژمە ناڤەك یێ‌ زیندانی ل دەف خۆە ژبەركر.

دیدار: رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ

2-5

ئەوبی ل سالا 1984ی ئەز و دگول برایێ‌ خۆە بەشیر ڕەشید دناڤ ڕیزێن پارتی دیموكراتی كوردستان هاتن ڕێكخستن و ل ئەوی دەمی پەیوەندیێن مە دگەل شەهید جەعفەر موستەفا كادرێ‌ ڕیكخراوا شەهید حەمید حەفزولا یا سەر ب لیژنا ناوچا زاخۆ ڤەبین، ل ئەوی دەمی نامە و بەلاڤوك ب ڕیكا شەهید جەعفەر موستەفیی بۆمە دهاتنو مەژی ب رشێكا ب نهێنی ل ناڤ جادە و ل ناڤ گوڕەپانا قوتابخانا بەدرخانیا كوڕان دا بەلاڤەدكرن.
پشتی تەمامكرنا قوتابخانا ناڤنجی ئەز بۆ قوناغا ئامادەیی ل ئامادەییا زاخۆ یا كوڕان هاتم وەرگرتن. هەلبەت پشتی ئەوی دەمێ‌ ئەز ل قوناغا ئامادەییا زاخۆ هاتم وەرگرتن، مالا مە ژ كومەلگەها تلكەبەرێ‌ بۆ باژێڕێ‌ زاخۆ ل تاخێ‌ كاوە لێ‌ ئاكنجی بووین، دگەل خواندنێ‌ مە بەردەوامی ب كارێ‌ نهێنی یێ‌ ڕێكخستنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل ناڤ سەنتەرێ‌ باژێڕێ‌ زاخۆ دا و چەندین پوستەر و بەلاڤوك ل ناڤ ئاڤاهبێ‌ ئامادەیا زاخۆ یا كوڕان ژلایێ‌ هەڤالێن مەڤە هاتن بەرلاڤەكرن، ئەوبی ل ڕۆژا 19/12/1986ی بۆ دەمێ‌ نیڤرو ئەم ژ دەواما قوتابخانێ‌ دەركەتین و ب ترومبێلێن هێلا تلكەبەرێ‌ بۆ مالێ‌ هاتین، ئەم بۆ زالگەها لەشكری یا سەرێ‌ باژێرێ‌ زاخۆ هاتین، دەمێ‌ ئەم ل زالگەهێ‌ ڕاوەستاین مە بەرێ‌ خۆە دایێ‌ دوو كەسێن ئەمنێ‌ بۆ بەر ترومبێلا مە هاتن و داخوازا ناسنامەیێن مەكرن، ئەو هەردو كەسێن ئەمنێ‌ كاغەزەك ددەستاندا بین و چند ناڤەك ل سەر ئەوێ‌ كاغەزێ‌ نڤیسیبین، دەمێ‌ ئەوی كەسێ‌ ئەمنێ‌ ب زمانێ‌ عەرەبی گوتەمن و هەڤالێن من: كا ناسناخوە بینە؟ منژی دەستدا ناسناما خۆە یا قوتابی و كرە ددەستێ‌ ئەوێ‌ ئەمنێ‌ دا، چەوا ئەوێ‌ ئەمنێ‌ ناڤێ‌ من دیت هەر ئێكسەر ب توڕەیی و ب ئاخفتنێن زڤر گوتنە مە: وەرن خوار، دەمێ‌ ئەم ژ ترومبێلێ‌ هاتین خوار هەر ئێكسەر دچنگلێ‌ منڕا گرت و دەستێن مە كەلامچەكرن و پەرتوكێن مەژی هاڤێتن و ئەم ل ترومبێلا ئەمنێ‌ سیاركرین. ئەز و هەردوو هەڤالێن خۆە جەهوەر مچولی و حسنی یەحیا گرتین.
ل ئەوی دەمی هەما ژ نشكەكێ‌ ڤە من دیت برایێ‌ من فەهمی كو ئەز دیتیم دەمێ‌ ئەمنێ‌ ئەز گرتیم. هات راستا من و هێدیكا گوتە من: وەلید برا ئەڤە تە خێرە؟ من گوتێ‌ برا: ئەڤە ئەمنێ‌ ئەز گرتم. ل ئەوی دەمی كەسەك ژ ئوێن ئەمنێ‌ گوتە برایێ‌ من فەهمی: تە خێرە تو هاتی ڤێرێ‌ و ب لەز ژڤێرێ‌ هەوە . برایێ‌ من بلەز ئەز هێلام و چوو و قەستا مالێ‌ كر. ئەوبی دەست و چاڤێن مە گرێدان و ئەم بۆ ئاڤاهیێ‌ ئەمنا قەسرا حەجی قادو برن. دەمێ‌ ئەم گەهاندین دناڤ ئاڤاهیێ‌ داێرا ئەمنێ‌ دا ل ئەوێ‌ سەرمایێ‌ و بەر دیواری راوەستاندین هەتا دنیا بویە شەڤ و تاری و پاشی ئەم بۆ ژورا زیندانێ‌ برین. ل ئەوێ‌ شەڤێ‌ میلازم دحام كو ڕەكەز عەرەب بی ل ئەوێ‌ شەڤێ‌ نوبەداریا ئەوی بوو. ڤێجا هەر بێهنەكێ‌ دا خوە ل سەر كورسیكێ‌ زڤڕینت و چەند پرسیارا ژمن كەت، و قەسێن كرێت و نەخوەش بێژیتە مە و سفكاتیێ‌ ب مە كەت، هەر ل ئەوێ‌ شەڤێ‌ ئێكە ئێكە گازی كرین و لاشێ‌ مە دانە بەر ئەشكەنجێ‌ و هەتا ئەم بێ‌ هش بین، ئەڤە هوسا ئەم ل زاخۆ دایرا ئەمنێ‌ دا ماین، بیرا من دهێت ل ئەوی دەمێ‌ ئەو هەردوو ئەفسەرێن ئەمنێ‌ ب ناڤێ‌ میلازم دهام و میلازم خالد ڤەكولین ددەل مەدكرن و ئەم ئەشكەنجەددان، ئەوبی بۆ ماوێ‌ دەهـ رۆژان ئەم ل زیندانا ئەمنا قەسرا حەجی قادو دا ماین و پاشی ل سپێدەهییا ڕۆژا 29/12/1986ی بۆ دائیرا ئەمنا دهوكێ‌ ڤەگوهاستین. ئەم بۆ اوێ‌ دەهـ ڕۆژێن دیتر ژی ل دائیرا ئەمنا دهوكێ‌ دا ماین و گەلەك جورێن ئەشكەنجێ‌ مە دیتن. ئەو بوو ل سپێدەهیەكێ‌ ئەم ل ترومبێلێن لاندكروزەر سیاركرن چاڤێن مە دگرێدایی بین بەلێ‌ دەستێن مە دڤەكری بین و هندەك جاران ب بهانەیا لاش خوەراندنێ‌ مە دشیا پیچەكێ‌ ئەوی پاتەیی ل سەر چاڤێن خوە ڤەكین. ل دەمێ‌ ئەم ژ باژێڕێ‌ مووسل دابوراندین هەڤالێ‌ من گوت: ئەڤە ئەم بۆ هەرولێرێ‌ چوین و ل دەمژمێر چواری ئێڤاری بۆ ئەمنا گشتی با باژاێرێ‌ هەولێرێ‌ گەهاندین، دەمێ‌ ئەم بۆ بەر دەرگەهێ‌ دایرا ئەمنا گشتی یا هەولێرێ‌ گەهاندین هەر ئێكسەر چەند كەسێن ئەمنێ‌ هاتن و ب قامچیا ئەم قوتاین هەتا ئەم بۆ ناڤ باخچێ‌ دایرێ‌ گەهاندین و هەر دەملدەست ئەم ل سەر پشتێ‌ درێژكرین و ب بوریێن ئاڤێ‌ ڤە گرێداین، ل ئەوی دەمی سەڤایێ‌ دونیایێ‌ یێ‌ وەسا سار و قەڕسی بی و هەر د جهدا لاشێ‌ مە هشك دبی، هەر دەمەكێ‌ كەسەك ژ زەلامێن ئەمنێ‌ دهاتن دا ب قامچییا ل پێن مە دەن كو دا بزانن كا ئەم دساخن یان دمرینە هەكی مە پێن خۆە لڤاندبان دا بێژن ئەڤە دساخن، هەتا ڕۆژا دیتر ئەم د ئەوی كاودانی دا ماین ل دەمەكێ‌ زەلامێن ئەمنێ‌ هاتن ئەم ڕاكرن و برن بۆ ژورا زیندانێ‌ ل بەر دەرگەهێ‌ ئەوێ‌ ژورا ئەم بۆ برین. ل بەر دەرگەهێ‌ ژورێ‌ چاڤێن مە ڤەكرن و ئەم هاڤێتن ژدژورڤە. ئەو ژورە وەسا بات اری بی كوم ە كەسەك تێڤە نەددیت. هەتا پیچەكێ‌ چاڤێن مە ڤەبین مە بەرێ‌ خۆە دایێ‌ سێ‌ كەسێن دیتر ئەوژی یێ‌ د ئەوێ‌ ژوەرێ‌ ڤەنە. ئەم بێهنەكێ‌ ماین ئەم نە ئاخفتن ل دەمەكێ‌ ئێك ژ ئەوان زیندانییان گوت: كاكە نەترسن ئەم ژی كوردن. ئەو زەلامێ‌ زیندانی ئەوێ‌ دگەل مە ئاخفتی گوت: ئەز خەلكێ‌ ناحیا خەباتم و هەردوو هەڤالێن مەژی ئێك خەلكێ‌ هەوێرێ‌ بە و یێ‌ دیتر خەلكێ‌ ناڤێن خۆە بومە گوتن بەلێ نەماینە ل بیرا من.