دوهی شەمبیێ، 2/5/ 2026، سەرۆك بارزانی ل پیرمام پێشوازی ل عەلی فالح ئەلزەیدی، سەرۆك وەزیرێن راسپیارتیێ ئیراقێ و شاندەكێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كر.
سەرۆك بارزانی و عەلی ئەلزەیدی، د كۆمبوونەكێ دا دوپاتی ل سەر بلەزكرن د پێكئینانا حوكمەتا نوو وچارەسەركرنا كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێر و بەغدایێ دا د چارچۆڤەیێ دەستووری دا كر، هەڤدەم شاندا مێهڤان داخوازا پشكدارییا چالاكانە یا پارتی د پرۆسەیا سیاسی یا بەغدایێ دا كر.
بارەگەهێ بارزانی د بەیاننامەیەكێ دا ناڤەڕۆكا كۆمبوونا سەرۆك بارزانی و عەلی ئەلزەیدی بەلاڤكر و تێدا هاتییە، رۆژا شەمبی، 2ی گۆلانا 2026، سەرۆك مەسعود بارزانی ل پیرمام، پێشوازی ل عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقا فیدرال و شاندەكا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كر.
د كۆمبوونێ دا باس ل پێدڤییا بلەزكرنێ د پێكئینانا حوكمەتێ دا هاتە كرن ل دووڤ ئیستحقاقێ هەلبژارتنان، هەروەسا پێگیری ب دەمێن دەستووری.
هەر د كۆمبوونێ دا، سەرۆك بارزانی باس ل دووماهی پێشهاتان كر و دوپاتی ل سەر پێدڤییا چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرال و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا د چارچۆڤەیێ دەستووری دا كر.
سەرۆك بارزانی ئەو چەندە ژی دیار كر كو بجهئینان و پێگیریبوون ب دەستووری چارەسەرییا سەرەكییە و داخواز ژی كر ژ پێخەمەت ئارامییا وەلاتی هەموو ئالی پێگیری دەستووری بن.
د پشكەكا دی یا كۆمبوونێ دا عەلی ئەلزەیدی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقا فیدرال، تەئكید ل سەر پێدڤییا دەربازكرنا بابەتێن نەرێنی یێن بۆری و ڤەكرنا بەرپەرەكێ نوو یێ پەیوەندیێن د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرال و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا كر، هەڤدەم ل گەل شاندا دگەل دا داخواز كر كو فراكسیۆنا جڤاتا نوونەران و حكومی یا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ پشكدارییەكا چالاكانە د پرۆسەیا سیاسی و پێكئینانا حوكمەتا فیدرال دا ڤەگەرنە بەغدا.
بەری نیڤرۆیا رۆژا شەمبی، 2/5/ 2026، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل فرۆكەخانەیا نێڤدەولەتی یا هەولێرێ پێشوازی ل عەلی فالح ئەلزەیدی، سەرۆك وەزیرێن راسپارتیێ ئیراقێ كربوو.
ئەو شاندێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كو ل گەل عەلی ئەلزەیدی سەرەدانا هەرێما كوردستانێ كری هەر ئێك ژ موحسین مەندەلاوی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا «ئەساس» و عەبدولحسێن موسەوی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا «نەهجێ وەتەنی» وفالح فەیاز، سەرۆكێ دەستەیا حەشدا شەعبی و عەباس عامری، ئەمینداری چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ.
ل شەڤا 27ی نیسانا 2026، سەركردەیێن چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ ل كۆچكا حوكمەتێ ل بەغدا كۆمبوون و ب تێكرا دەنگان (عەلی زەیدی) ب فەرمی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ بەربژار كر.
زەیدی 25 رۆژ د دەست دا ماینە بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقا فیدرال؛ چونكی ل دووڤ دەستوورێ ئیراقێ، پێدڤییە سەرۆك وەزیرێن راسپارتی د دەمێ مەهەكێ دا ئەندامێن كابینەیا خۆ هەلبژێریت، داكو پاشی ل جڤاتا نوونەران باوەری پێ بهێتە دان.
بەری نوكە چەند ژێدەران ژ ناڤ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ راگەهاندبوو، كو ئارمانجا سەرەدانا زەیدی، دانوستاندنە ل سەر پێكئینانا هەر دو حوكمەتێن نوو یێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ و باشتركرنا پەیوەندییێن هەولێرێ و بەغدایە.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل عەلی ئەلزەیدی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقا فیدرال و شاندەكا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كر. د كۆمبوونێ دا بزاڤ و دانوستاندنێن پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا فیدرال هاتنە باسكرن.
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ دوپات كر كو ئەم دێ پشتەڤانێن پێكئینانا حوكمەتا نوو بین ژ پێخەمەت چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی یێن د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرال دا ل سەر بنەمایێ دەستووری و رێزگرتن ل مافێن گەلێ كوردستانێ و قەوارەیێ فیدرالی یێ هەرێما كوردستانێ.
مەسرور بارزانی دوپات ژی كر كو نوكە دەرفەتەكا نوو هاتییە پێش كو كێشە ب رەنگەكێ بنەڕەتی و ئێكجارەكی بهێنە چارەسەركرن و ب رەنگەكێ دادپەروەرانە سەرەدەری ل گەل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن، هەروەسا بڕێڤەبرنا پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ ل سەر بنەمایێ هەڤپشكی، هەڤسەنگی و لهەڤهاتن بیت.
سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا فیدرال، سوپاسییا پێشوازی و پشتەڤانییا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ كر و دوپات كر كو ب هێزبوونا هەرێما كوردستانێ، ب هێزبوونا حوكمەتا فیدرالە و پشتڕاستیێ ددەین كو ب رەنگەكێ دادپەروەرانە، سەرەدەریێ ل گەل هەرێما كوردستانێ بكەین.

ئەندامەكا كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان، باسێ دلتەنگییا پارتی دكەت ل سەر وی شێوازێ سەرەدەریێ یێ كو د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا هەی و ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەت كو پارتی هەردەم باوەرییا وێ ب لهەڤهاتنێ و پێكڤەكاركرنێ هەبوویە.
د. ئەشواق جاف، ئەنداما كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی (باسنیوز) گۆت «وەك پارتی مە بایكۆتا جڤاتا نوونەران و جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ كریە نەك ڤەكێشاینە، ئەڤە ژی ئێكە ژ پرۆسەیێن دیموكراسی، ژبەر ئەگەرێ بەردەوامبوونا بنپێكرنێن دەستووری و یاسایی و بنپێكرنا مافێن دەستووری یێن خەلكێ كوردستانێ».
هەروەسا دبێژیت «پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ پشتی سالا 2003ێ ل سەر سێ بنەمایان هاتییە ئاڤاكرن، ئەو ژی (هەڤپشكی، هەڤسەنگی و لهەڤهاتن)، بەلێ هاتینە بنپێكرن. بۆ پاراستنا مافێن دەستووری یێن خەلكێ كوردستانێ و پاراستنا شەرعییەتا پرۆسەیا سیاسی، دڤێت ئەڤ بنەمایە بهێنە بجهئینان، لەوما مە بایكۆت كریە. ل ڤێرێ شاش تێگەهشتنەك هەیە، هندەك ئالییان وەسا بەلاڤكرییە كو پارتی ژبەر وێ چەندێ بایكۆت كریە چونكی پۆستێ سەرۆككۆماری بدەست نەخستیە، نەخێر! دەمێ مە بەربژار هەبووی د ڤێ پرۆسەیێ دا، مە دخواست میكانیزما هەلبژارتنا سەرۆككۆماری كو ب عورف بۆ كوردانە، د ناڤا مالا كوردی دا بهێتە ئێكلاكرن، چەوا سوننە و شیعە ئەو مافە دایە خۆ كو د مالا خۆ دا بەربژارێن خوە دیار بكەن، مە ژی وەك كورد ئەو مافە هەبوو، ئیدی ژ كیژ حزبێ بیت كێشە نینە، گرنگ ئەوە میكانیزمەك بیت كورد ب خۆ وی بەربژاری ئێكلا بكەن، نەك یێن دی بۆ ئێكلا بكەن».
گۆت ژی: «د بابەتێ سەرۆككۆماری دا پەیڕەوێ ناڤخۆ یێ جڤاتا نوونەران ژی هاتیە بنپێكرن، ئەو مادەیا كو سەرۆكێ جڤاتا نوونەران و جێگرێن وی خشتەیێ كاری ددانن، نوكە دەستەیا سەرۆكایەتیێ وەسا لێ هاتییە كو هەكە فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران ڕازی ژی نەبیت، هەر بەرنامەیێ كاری ددانن، ئەڤە ژی بنپێكرنە. پارتی لیژنەیەك پێكئینایە و هەموو بابەت گەنگەشە كرینە، كاخەزەك بەرهەڤ كریە بۆ دانوستاندنان ل گەل سەركردەیێن هێزێن سیاسی یێن ئیراقێ ل سەر ڤان خالان، بۆ ڤەگەڕیانا مە ژی ئەم چاڤەڕێی بڕیارا سەركردایەتییا خۆ دكەین بزانین د دانوستاندنان دا دێ چ بیت، دێ ڤەگەڕێین یان نە».
ئەشواق جاف راگەهاند ژی «كاخەزا پارتی بۆ ڤێ قۆناغێ ئەوە كو هەڤپشكی و هەڤسەنگی و لهەڤاتن بهێنە بجهئینان، چونكی چەند پەرلەمانتارێن وێ د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا هەبن، ئایا دروستە ب پرەنسیپێ زۆرینەیێ سەرەدەری د جڤاتا نوونەران دا بهێتە كرن؟ ب تایبەت د ڤێ قۆناغێ دا؟ د دەمەكێ دا كو دەستوور هەیە و نابیت ئەڤ دەستوورە بهێتە پبنپێكرن. د هەمان دەم دا نابیت ب شرۆڤەیێن سیاسی یێن میزاجی، خواندن یان سەرەدەری بۆ بەندێن وی بهێتە كرن، بەلكو دڤێت دەستوور وەك خۆ سەرەدەری دگەل دا بهێتە كرن، بۆ پاراستنا مافێ هەموو خەلكێ ئیراقێ ژ زاخۆ هەتا بەسرا، ئەم دخوازین بەندێن دەستووری وەك خۆ بهێنە بجهئینان».
دەربارەی وێ چەندێ كو ئالی حەز دكەن پارتی ڤەگەڕیێتە جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، گۆت: «نوكە قۆناغا پێكئینانا حوكمەتێ یە، دڤێت حوكمەتا داهاتی حوكمەتا باوەریێ بیت، پارتی دڤێت رێڕەوێ پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ بهێتە راستكرن، لەوما دڤێت گەنگەشە بهێنە كرن، قۆناغەكا هەستیارە و شەڕ هەیە، پاراستنا مافێ هەموو وەلاتیێن ئیراقێ بێی جوداهی داخوازییا پارتی یە. پارتی بەردەوام ئالییەكێ ئەرێنی بوویە د پرۆسەیا سیاسی دا و دوپاتیێ ل سەر ئارامییا سیاسی و پاراستنا شەرعییەتا سیاسی كریە، هەردەم پێشنیازێن وێ د چارچۆڤەیێ دەستووری دا بووینە. پێگەهێ پارتی و پێگەهێ سەرۆك بارزانی ل ئیراقێ و دەڤەرێ یێ دیارە، پارتی وەك حزب یا ئێكەمە ل سەر ئاستێ ئیراقێ و پێگەهێ وێ یێ ب هێزە، ئەڤێ چەندێ وەكریە كو ئالی حەز بكەن پارتی ڤەگەڕیێتە جڤاتا نوونەران. پارتی رۆلەكێ گرنگ و مەزن هەبوویە د پرۆسەیا سیاسی دا، لەوما گرنگە رێز ل دەنگ و ئیرادەیا وان دەنگدەران بهێتە گرتن یێن دەنگێ خۆ داینە پارتی».

پشتی راسپاردنا عەلی زەیدی بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقی، و ئەو گوهۆڕینێن چاڤەڕێكری یێن كو د شێوازێ حوكمڕانییا سیاسی و ئابوورییا وەلاتی دا ل گەل خۆ دئینیت، سەرنج دكەڤیتە سەر سروشتێ وان ئاستەنگێن ناڤخۆیی یێن كو بەرانبەر سەرۆكێ وەزیران یێ راسپارتی دبن، ل بەری هەموویان ژی پەیوەندیێن د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا.
ئەڤ دانانە د قۆناغەكا سیاسی یا هەستیار دا یە، داخواز دهێتە كرن كو رێكارێن جودا ژ شێوازێن تەقلیدی یێن حوكمەتێن بەرێ بهێنە وەرگرتن، ب تایبەتی ب بەرچاڤگرتنا وان كێشەیێن چارەسەرنەكری یێن كەفتینە سەرئێك د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ دا. ئەڤ پرسە رەهەندێن دەستووری، سیاسی و دارایی یێن تێكەلە دگرنە خۆ، كو ڤێ چەندێ وەكریە چارەسەركرنا وان ببیتە تاقیكرنەكا پێشوەخت بۆ شیانێن حوكمەتا نوو د ڕێڤەبرنا هەڤسەنگیێن ناڤخۆیی دا.
د ڤی چارچۆڤەی دا، عامر ئەلقەیسی، شرۆڤەكارێ سیاسی راگەهاند: «سەرۆك وەزیرێن راسپارتی دێ رووبڕووی قەبخوازیێن ئالۆز بیت كو پێتڤی ب بڕیارێن وێرەك و دووركەفتن ژ سیاسەتا لهەڤهاتنێن نەدیار هەیە بەرەف هەلوەستەكێ رۆهن ل سەر بنەمایێ دیتنەكا جودا بۆ رێڤەبرنا دەولەتێ. قۆناغا نوكە ئێدی بەرگێ وان نیڤ-رێكاران ناگریت كو ل سالێن بۆری سەلماند كو چو كارتێكرن نینە و نابیت ژی».
عامر ئەلقەیسی رۆهن ژی كرەڤە»ئێك ژ دیارترین ئاریشەیان پەیوەندییا بەغدا ل گەل هەولێرێ یە، كو د دەمێ سالێن بۆری دا ئەگەرەكێ راستەوخۆ یێ دووبارەبوونا قەیرانێن سیاسی و دارایی بوویە، ئەڤە ژی دزڤڕیت بۆ پێداگرییا حوكمەتێن لدووڤ ئێك هاتین ل سەر رێڤەبرنا ڤێ پرسێ ب هزركرنەكا ناڤەندی كو دژی سروشتێ سیستەمێ فیدرالی یە یێ كو د دەستوورێ ئیراقی دا هاتیە دیاركرن».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر: «هێزێن كوردی د پتر ژ هەلكەفتەكێ دا پێگیریبوونا خۆ بجهئینانا دەستووری وەك چارچۆڤەیەكێ بنەڕەتی بۆ رێكخستنا پەیوەندییان ل دگەل بەغدا دوپات كریە، هەروەسا رۆلەكێ بەرچاڤ هەبوویە د پشتەڤانیكرنا پێكئینانا حوكمەتێن لدووڤ ئێك و پشكداریكردن د دەربازكرنا وێ ئاستەنگا سیاسی یا كو د دەمێن جودا دا مەترسی ل سەر پرۆسەیا سیاسی دروست كری».
هەروەسا گۆت: «چارەسەركرنا ڤێ پرسێ پێتڤی ب ڤەگەڕیانێ هەیە بۆ بنەمایێن دەستووری، ل بەری هەموویان ژی بجهئینانا مادەیا 140 یا تایبەت ب دەڤەرێن ناكۆكی ل سەر. ئەڤ مادەیە رۆلەكێ چارەنڤیسساز دگێڕیت د چارەسەركرنا پشكەكا مەزن یا كێشەیێن گرێدای ب پرسا كەركووكێ ڤە، زێدەباری دیتنا چارەسەرییەكا دوماهییێ بۆ پرسا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێمێ، چونكی ئەڤە مافەكێ دەستووری یە و نابیت بكەڤیتە بن لێكدانەڤەیێن سیاسی».
رۆهن ژی كرەڤە «هەروەسا مەلەفێ بودجەی و پشكا هەرێمێ ژ دیارترین قەبخوازیێن ل پێشبەری حوكمەتا نوو نە، ئەڤە ژی پێتڤی ب چارەسەرییەكا بنەڕەتی هەیە كو گەرەنتییا ئارامییا دارایی بكەت و رێگریێ ل دووبارەبوونا قەیرانێن سالێن بۆری بكەت.»
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر: «درەنگكەفتنا دەركەفتنا یاسایا پەترۆل و غازێ بوویە ئەگەرێ ئالۆزبوونا پەیوەندیێن د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا، د ئەنجام دا ئەڤە بوویە ئەگەرێ كۆمبوونا ناكۆكییان ل گەل كۆمپانیێن نێڤدەولەتی، كو پشكەك ژ وان گەهشتینە ناڤبژیڤانییا نێڤدەولەتی، زێدەباری وێ چەندێ كو تۆهمەتێن هەڤپشك دەربارەی رێڤەبرنا سامانێن پەترۆلێ زێدە بووینە».
وی شرۆڤەكارێ سیاسی ئاماژە دا وێ چەندێ كو «ئاڤاكرنا باوەریێ د ناڤبەرا هەردو ئالییاندا پێتڤی ب دووركەفتنێ هەیە ژ وان سیاسەتێن كو پارچەبوونێن ناڤخۆیی یێن ئالیێن كوردستانی بۆ دەستكەفتێن سیاسی یێن دەمكی بكار دئینن، ل شوونا وێ كار بكەن بۆ دامەزراندنا هەڤپشكیبەكا راستەقینە ل سەر بنەمایێ پێگیربوون ب ڕێككەفتن و تێكگەهشتنان.»
ل دوماهییێ گۆت»سەرۆك وەزیرێن راسپارتی، د ناڤ هێزێن كوردی دا دێ هەڤپەیمانەكێ باوەرپێكری بینیت هەكە ل سەر بنەمایێ هەڤپشكی و پێگیریبوونا هەڤدو سەرەدەری ل گەل وان بهێتە كرن. ئەڤە ژی دشێت رێكێ خۆش بكەت بۆ ئارامییا سیاسی یا بەرفرهە، نە تنێ د پەیوەندییان دا ل گەل هەرێمێ، بەلكو دێ درێژ بیت بۆ هەموو دیمەنێ سیاسی یێ ئیراقی».