دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

ئەندامەكا كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان دیاركر، وان پێشنیازەك دایە قوباد تالەبانی ئەوژی بەرامبەر پۆستێ سەرۆككۆماری، هەموو پۆستێن دی یێن كوردان ل بەغدا بدەنە ئێكەتیێ كو ئارمانجا پارتی ئەوە ڤەگەراندنا سەنگا كوردا ل بەغدایێ، ب هەمان شێوەیێ ل سەردەمێ رەحمەتی مام جەلالی.
د. ئەشواق جاف، ئەنداما كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» پارتی بتنێ بۆ بدەستڤەئینانا پۆستی هەڤڕكیێ ناكەت، بەلكو دخوازیت پۆستێ سەرۆككۆماری ببیتە ناڤەندا بڕیارێ و هەماهەنگیێ د ناڤبەرا هەموو پێكهاتەیاندا».
د. ئەشواق جاف دیار كر ژی» مەبەستا سەرەدانا شاندێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ بۆ هەرێمێ و كۆمبوون ل گەل سەرۆك بارزانی و ئالیێن دی یێن سیاسی ل هەرێمێ، بۆ گەنگەشەكرنێ ل سەر سێ تەوەرێن سەرەكی كو پێكدهات ژێ پرسا هەلبژارتنا سەرۆككۆماری و بەربژارێ پۆستێ سەرۆك وەزیران و رەوشا هەستییار یا دەڤەر تێدا دەرباز دبیت، چونكو رەوشا دەڤەرێ یا جهگیر نینە و هەر بوویەر و پێشهاتەك ل ولەلاتێن جیران رووبدەت، دێ كارتێكرنا ئێكسەر ل سەر ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ هەبیت، لەوما پارتی دووپاتی ل سەر وێ چەندێ كریە كو نابیت ئیراق ببیتە پشكەك ژ كێشەیان».
رۆهنكر ژی»پارتی پۆستێ سەرۆككۆماری وەك ئیستیحقاقەكێ دەستووری بۆ كاراكرنا رۆلێ كوردان ل بەغدا دبینیت و ئەم دخوازین پۆستێ سەرۆككۆماری وەك سەردەمێ رەحمەتی مام جەلالی لێ بهێت ل بەغدا، چونكو د وی سەردەمیدا هەماهەنگییەكا ب هێز د ناڤبەرا سەرۆك بارزانی و مام جەلالی دا هەبوو، ئەو چەند ژی بوو ئەگەر كو كوردان ل بەغدا سەنگەكا مەزن هەبیت و ئەم دخوازین د. فوئاد حوسێن وی رۆلی بگێڕیت، چونكە خودان ئەزموونەكا دیپلۆماسییا مەزنە و بۆ ڤێ مەبەستێ وەك بەربژارێ پارتی، پێشنیازەك دایە قوباد تالەبانی و گوتیە وی كو پێشنیاز ئەوە، پارتی هەموو پۆستێن خوە ل ئیراقێ بدەتە ئێكەتیێ بەرامبەر پۆستێ سەرۆككۆماری و پێشنیاز ژ ئالیێ قوباد تالەبانی ڤە گەهشتیە ئێكەتیێ، بەلێ هەتا نوكە ئێكەتیێ بەرسڤەكا فەرمی نەدایە».
ل دۆر پۆستێن هەرێما كوردستانێ ژی دیاركر» برایێن مە یێن هێژا ل ئێكەتیێ داخوازا 9 وەزارەتان كریە كو دوو ژ وان وەزارەتێن ئەمنی نە و پارتی كێشە ل سەر هەژمارا وەزارەتان نینە بەلكو كێشە ل سەر جۆرێ وەزارەتانە».
سەبارەت نەڕازیبوونێن ل سەر بەربژاركرنا نووری مالكی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ، ئەشواق جاف گوت» هێشتا یا رۆهن نینە كا نەڕازیبوونێن نێڤدەولەتی، ب تایبەت ئەمریكا، ل سەر مالكی نە یان ل سەر بەرنامەیێ وی یێ سیاسییە و ئەم وەك پارتی مە نەڤێت ببینە پشكەك ژ هەڤڕكییان، بەلكو مە دڤێت بزانین بەرنامەیێ حوكمەتا بهێت چییە بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا و پارتی هەموو بزاڤان دكەت كورد ب ئێك بەربژار و ب ئێكدەنگ بچنە جڤاتا نوونەران، بەلێ دەستبەرداری مافێن دەستووری یێن گەلێ كوردستانێ نابیت بتنێ بۆ رازیكرنا ئالییەكی».

وەزیرێ ڤەگوهاستن و گەهاندنێ ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و نوونەرێ كریستیانان د كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێمێ دا ل واشنتۆنا پایتەختێ ئەمریكا زنجیرەیەكا كۆمبوونان ل گەل بەرپرسێن ئەمریكا ئەنجامدان و تێدا دووپاتی ل پاراستنا مافێن پێكهاتەیێن ئایینی و نەتەوەیی ل ئیراقێ و سووریێ كر، هەڤدەم بەرپرسێن ئەمریكا ڤەخواندن بۆ پشكداریكرنێ د رۆژا لاڤایا نیشتمانییا كوردستانی دا.
د چارچۆڤەیێ گۆپیتكا جیهانییا ئازادیێن ئایینیدا ل واشنتۆنێ، ئانۆ جەوهەر، وەزیرێ ڤەگوهاستن و گەهاندنێ ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ (وەك نوونەرێ پێكهاتەیێ كریستیان)، ل گەل بەرپرسێن وەزارەتا دەرڤە، كۆنگرێسی، ناڤەندێن بڕیاردانێ و كۆمسیۆنا ئەمریكا بۆ ئازادیێن ئایینێن نێڤدەولەتی (USCIRF) كۆمبوو.
ب گۆرەی بەیاننامەیەكا ئانۆ جەوهەری، د كۆمبووناندا رۆناهی هاتە ئێخستن ل سەر وان مەترسیێن ژ ئەگەرێ دەستێوەردانا گرۆپێن چەكدار و میلیشیان روو ب روویێ خەلكێ دەشتا نەینەوا دبن.
وەزیرێ ڤەگوهاستن و گەهاندنێ دووپاتكر كو دەركرنا گرۆپێن چەكدار ژ دەڤەرێن كریستیانان و ئێزدییان، مەرجەكێ بنەڕەتییە بۆ زڤڕینا ئارامیێ و پاراستنا دیرۆكا وان پێكهاتەیانە.
هەروەسا ئاماژە ب وان گڤاشتنان هاتە كرن كو ل سەر سەركردەیێن ئایینی دهێنە كرن، ب تایبەتی پاتریارك مار لویس ساكۆ، سەرۆكێ كەنیسەیا كلدانی ل ئیراقێ و جیهانێ.
تەوەرەكێ دی یێ دانوستاندنێن ئلنۆ جەوهەری ل واشنتۆنێ، تایبەت بوو ب قانوونا هەلبژارتنێن ئیراقێ و تێدا دووپاتكر كو دڤێت سیستەمێ كۆتا وەك گەرەنتییەكا دەستووری بهێتە پاراستن و دەنگدانا تایبەت ب كۆتایان تنێ بۆ پێكهاتەیان ب خوە بیت، نەك ئالیێن دی خواستا سیاسییا پێكهاتەیان بۆ خوە بكێشن.
د دیداراندا باس ل پێدڤییا بجهئینانا رێككەفتنا شنگالێ هاتە كرن بۆ ئاساییكرنا رەوشا دەڤەرێ و دوورئێخستنا چەكێ نەفەرمی. هەڤدەم، رەوشا پێكهاتەیێن ئایینی و نەتەوەیی ل رۆژئاڤایا كوردستانێ و باكوورێ سووریێ هاتە گەنگەشەكرن و داخواز هاتە كرن جڤاكێ نێڤدەولەتی زێدەتر گرنگیێ ب مافێن وان بدەت.
ئانۆ جەوهەر داخواز كر كریستیان و ئێزدی ل حوكمەتا داهاتییا ئیراقێدا هەڤپشكییەكا راستەقینە هەبیت. هەروەسا دۆسێیا ئێزدیێن رەڤاندی وەك ئەركەكێ ئەخلاقی و مرۆڤایەتی هەژمارت وداخوازا بەردەوامییا بزاڤێن ڤەدیتنا وان كر.
د دووماهییا دیداراندا ل گەل بەرپرسێن ئەمریكا، ئانۆ جەوهەر ڤەخواندنەكا فەرمی ئاراستەی وان كر بۆ پشكداریكرنێ د رۆژا لاڤایا نیشتمانییا كوردستانی كو بڕیارە ل نیسانا 2026 ب چاڤدێری و بەرهەڤبوونا سەرۆك مەسعود بارزانی بڕێڤەچیت.

بەرپرسەکا رێڤەبەریا خوەسەر یا رۆژئاڤایێ کوردستانێ دیار دکەت، نها هەبوونا گەلێ کورد ب فەرمی ل سووریێ هاتیە قەبوول کرن و کار بۆ ڤێ یەکێ ژی دهێتە کرن کو هەموو مافێن گەلێ کورد د دستوورێ سووریێ دا بهێنە گەرەنتیکرن.

ئیلهام ئەحمەد بەرپرسا پەیوەندیێن دەرڤە یا رێڤەبەریا خوەسەر یا رۆژئاڤایێ کوردستانێ دیار کر، ژ ئەنجاما رێککەفتنا ڤێ دووماهیێ ئێدی نها هەبوونا کوردان ل سووریێ وەکو نەتەوەیەک جودا هاتیە قەبوول کرن، لێ ئەو یەک رامانا هندێ نادەت کو هەموو پرسێن هەی چارەسەر بووینە، بەلکو پیلان ل دژی گەلێ کورد هەنە، ل شامێ ب پشتەڤانیا هندەک وەلاتێن هەرێمی بزاڤ دهێنە کرن دا کورد نەگەهنە مافێن خوە، لێ هەموو هێزێن سیاسی یێن رۆژئاڤایێ کوردستانێ نها پێکڤە کار دکەن و گۆت: (ب خەباتا سیاسی یا کوردی ل سووریێ و ب پشتەڤانیا گەلێ کورد دێ پیلانێن ل دژی کوردان هێنە ژناڤبرن، نها پشتەڤانیەکا باش ژی ژ بۆ مافێن کوردان ل سووریێ هەیە و بێگومان وەکو کورد ئەم دێ کار کەین دا هەموو مافێن مە د دستوورێ نوو یێ سووریێ دا بهێنە گەرەنتیکرن، کەس نەشێت ئاستەنگان ل هەمبەر مافێن کوردان دروست بکەت).
ناڤهاتیێ ئەو یەک ژی دیار کر، راستە تشتێ مە وەکو کورد ل سووریێ دڤێت هێشتا مە بدەستڤە نەئیناینە، لێ ب رێیا خەباتا سیاسی دێ کورد گەهنە هەموو مافێن خوە، نها قووناغەکا نوو دەستپێکریە و گرنگە کورد هەموو پێکڤە کار بکەن دا بشێن شامێ نەچار بکەن هەموو مافێن کوردان د دستوورێ نوو یێ سووریێ دا گەرەنتی بکەت، چونکی دستوورێ نها گەلەک ئاریشەیێن خوە هەنە و هەر کەس ژی باش دزانیت کو پێدڤیا سووریێ ب دستوورەک نوو و دیموکراتی هەیە و گۆت: (نها ئیرادەیەکا بهێز یا کوردی ژ بۆ چارەسەریێ ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ هەیە، کورد دشێن پێکڤە دەستکەفتیێن مەزنتر ژی بدەستڤە بینن، ئەم دێ د هەموو بیاڤان دا بۆ گەرەنتیکرنا مافێن گەلێ کورد کار کەین و بێگومان دەمێ ئەم پێکڤە کار بکەین دێ سەرکەفتی بین).
ئیلهام ئەحمەد د دووماهیا ئاخڤتنا خوە دا بەحسێ رەوشا عەفرینێ و سەرێ کانیێ ژی کر و دیار کر، نها کارەک مەزن بۆ ڤێ یەکێ دهێتە کرن دا ئاوارەیێن وان دەڤەران ڤەگەرنە ڤە جهێن خوە، بێگومان دڤێت شام ژی بەرپرسیاریا خوە ل هەمبەر وان دەڤەران بجه بینیت و هەر تشتێ کو مە بۆ حەسەکێ و جهێن دی دڤێت بێگومان مە هەمان تشت بۆ عەفرینێ، گرێ سپی و سەرێ کانیێ ژی دڤێت و گرنگە هەموو دەڤەرێن کوردی ل سووریێ چارەنڤیسێ وان ئێک بیت و رێ نادەین شام ئالۆزیان بۆ دەڤەرێن کورد دروست بکەت و دڤێت کورد وان دەڤەران برێڤە ببەن.

زێدەتر ژ سەد کەسێن رەوشەنبیر، ئەکادیمی، سیاسەتمەدار و پارێزەرێن کورد ل باکورێ کوردستانێ د داخویانیەکا نڤیسکی دا دیار کرن، نها رەوشەکا نوو ل رۆژهەلاتا ناڤین هاتیە پێش و د هەمان دەمی دا دوژمنێن گەلێ کوردستانێ ژی لاواز بووینە، پێدڤیە کورد ل سەر ئاستێ رۆژهەلاتا ناڤین پێکڤە کار بکەن دا بگەهنە مافێن خوە، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی ئەو ب فەر دزانن نها پلاتفۆرما نەتەوەیی یا کورد دامەزرینن و دەست ب خەباتەکا مەزن ژی هاتیە کرن.
د داخویانیێ دا هاتیە دیار کرن کو پلاتفۆرما نەتەوەیی یا هەموو کوردانە و سەر ب چو پارت و هێزەکا سیاسی نینە، ئەو دێ بزاڤێ کەن کو ل رۆژێن ٢٨ و ٢٩ مەها ئادارێ یا ئەڤسالە ل باژێرێ ئامەدێ کۆنفرانسەکێ ساز بکەن و ئارمانجا خوە بۆ هەموو جیهانێ ئاشکرا بکەن، چونکی دڤێت کورد ل سەر ئاستێ رۆژهەلاتا ناڤین وەکو کیانەک جودا بگەهنە مافێن خوە و دەم هاتیە کورد بخوە بریارێ ل دۆر پاشەرۆژا خوە بدەن.