رەیان پیرۆمەری
بێژە من
پشتی تە رامانا بهارێ چیە؟
دەما هەمی وەرزێن من بوینە پاییزەکا بێ دووماهی
و هەمی گولێن هیڤیێ، ژ بن هەلوەرین!
بێژە من
مفایێ سترانان چیە؟
دەما گوهـ بتنێ حەز ژ دەنگێ تە دکەت
و هەر ئاوازەکا دی ببیتە ئێشانەك.
بێژە من
ئەز چەوا بحەوم، چەوا بنڤم؟
دەما خەونێن من هەمی ببنە مەیدانا رەڤینا تە
و هەر سپێدەیەک ب ئاخینکەك کویر راببم.
بێژە من
ئەز چەوا ژ ڤێ زیندانێ دەربکەڤم؟
زیندانەك، کو دیوارێن وێ هەمی بیرهاتنێن تەنە
و کلیلا دەرگەهێ وێ بتنێ دیتنا لێڤێن تەیە.
پشكا ئێكێ
عەمید (حسێن مستەفا مستەفا) خەلكێ گوندێ رەبەتكێ وەك دیدەڤانەك ل سەر ڤێ بوویەرێ ڤێ گۆتارێ ئاراستەی جهێن پەیوەندیدار دكەت بۆ دیاركرنا چەند ڕاستیەكان دەربارەی ئەنفالێن ڕەش كو ل 25/8/1988 تا 11/9/1988ێ وی ب چاڤێن خۆ دیتینە و ب گوهێن خۆ گوه لێ بوویە و د ناڤ دا ژیایە. ب ڤی رەنگی نڤێسیە:
ل 25/8/1988ێ ڕژێما ئیراقێ هێزەكا مەزن یا لەشكری ڤەگوهاستە بانگڤێركی(دكەڤیتە باكورێ رۆژهەلاتا ناحیا ئەترویش) كو ژ لەشكرێ پیادە و تۆپێن دویر هاڤێژ و تانك و زریپۆشا پێكدهات ل وی دەڤەرێ بنەجهكرن, بۆ هیرشكرنا سەر گوندێن كانیكا ورەبەتكێ وهەسنەكا ونسرا. هەتا وی دەمی ئەم نە هاتبووینە ئاگەهداركرن ژلایێ لیژنا ناڤچەیا شێخان ڤە، كو ئەم خیزانێن خۆ ڕزگار بكەین و ئێدی بەرگری ناهێتەكرن, ژ بەر كو وی دەمی ئەز پێشمەرگەبووم بەلێ ئەز د دەستویردانێدابووم و مالێن مە ل ژێریا گوندێ رەبەتكێ بوون و ئەم بەرانبەری لەشكری ڕژیمێ بووین و مە وەسا هزر دكر كو ل نێزیك ل وێ دەڤەرێ دێ هێزێن پێشمەرگە هوێن و دێ شەڕێ دوژمنی كەین. بەلێ ل ئێڤاریا 27/8/1988 جاب گەهشتە مە كو ئێدی شەڕ ناهێتەكرن و هەر كەس بلا خیزانێن خۆ ڤەگوهێزیت و بەر ب سنوورێن تركیا یان ئیرانێ ڤە بچن, هەر ئێڤاریا هەمان ڕۆژ دەوروبەرێن گوندێ (ڕەبەتكێ) هاتنە تۆپ بارانكرن و گەلەك ژ وان تۆپا نێزیكی مالێن مە كەفتن, بەلێ ئەو تۆپ یێن دوكێلێ بوون تەنێ ژبۆ ڕەسەدیێ بوون و بەرهەڤی بۆ هێرشێ دكرن, بەلێ مە وەسا هزر دكر كو توپێن كیمیاوینە؛ مە زوی ئاگر هەلكر و دەرسۆك تەڕكرن و دانانە بەر سەروچاڤێن خۆ، بەلێ پشتی مە دیتی چ ل گیانەوەران نەهاتی؛ مەزانی كو تۆپێن دوكیلێنە. لەوما ل شەڤا 27 ل سەر 28/8/1988 مە مالێن خۆ ڤەگوهاستن بۆ دەڤەرا (گەڤەرۆشكێ) كو دكەڤیتە پشتا كێریێ گوندێ نسرا كو هندەك خێزانێن خەلكێ گوندێ نسرا ژی ل وێرێ بوون. ل ڕۆژا 28/8/1988ێ ڕژێمی هێرش دەستپێكر و ژ لایێ ڕۆژهەلات هاتن بۆ گوندێ كانیكا و ژ لایێ باكورێ رۆژئاڤا هاتنە گوندێ (هەسنەكا، نسرا و ڕەبەتكێ) و هەر چار گوند ژی سۆتن. ل وی شەڤێ ئەم هندەك هاتین بۆ سەر كەڤرێ هنداڤی گوندێ ڕەبەتكێ؛ هێزێن ڕژێمێ خۆ ڤەكیشان بۆ گوندێ نسرا، پشتی سۆتنا گوندی, وێ شەڤێ ئەم هاتینە ناڤا گوندی، هێشتا ئاگر ب خانیان ڤەبوو, خانی هەڕفتبوون؛ لەوما جارەكا دی ئەم زڤرینە دەف خێزانێن خۆ. ل شەڤا 29 ل سەر 30/8/1988 جارەكا دی، مە دڤیا ئەم بزانین كانێ لەشكر هێشتا نەزڤریە گوندی، بەلێ پشتی ئەم نێزیكی سەرێ كەڤرێ هنداڤا گوندی بووین، مە دەنگێ سەربازێن ڕژێمێ گوه لێ بوو كو ل سەر زنجیرا كێریێ هنداڤی گوندێن رەبەتكێ و نسرا ئاكنجی ببوون, لەوما ئەم جارەكا دی باش دا زڤڕینە دەف خیزانێ، خۆ, وی دەمی ڕژێم گەلەك یا نێزیكی مە بوو, ب ڕۆژ دەمێ دهاتنە ناڤا ڕەزێن كێریێ گوندێ نسرا، مە دەنگێ وان گوه لێ دبوو, ترسا مە ژ دەنگێ زارۆكان هەبوو؛ لەوما مە دڤیا كو ئەم دەربازی گوندێ مێزی ببین و بەرەف ئاتۆش و سێدرا ڤە بچین, بەلێ مە دیت تانك و زریپۆشێن رژێمێ ژ لایێ سیارەتیكا ڤە دەربازی گوندێن سیارێ و سپێندارێ ببوون، هەتا دگەهیتە گەلییێ كانی مازێ, لەوما ئەم ل چار گۆشا د ناڤبەرا ئاقارێ گوندێن نسرا و رەبەتگێ و گەڤەڕكێ و مێزی دا هاتینە دۆرپێچكرن, ئەم نەچاربووین ب ڕۆژێ هندەكێ خۆ دویری خیزانێن خۆ بكەین، ژ بەر كو گەلەك جاران دەنگێ گریا زارۆیان ژ برسێ كو ئەم نەشیاین ئاگری بۆ هەلكەین دا خوارنەكا گەرم یان شوربەكێ بۆ وان چێكەین, ئەڤەژی دبوو گەفەك ل سەر هەموو خیزانان, لەوما ئەم نەچار دبووین خۆ ژ خیزانان دویربكەین و چاڤدێریا ڕەوشێ بكەین. وی دەمی ڕادیۆیەكا بچوویك ل گەل من هەبوو، بەردەوام مە گوهداریا دەنگوباسان دكر, ب رۆژ مە خۆ ڤەدشارت و ب شەڤ دهاتینە دەف خێزانێنن خۆ و شەش ڕۆژان ئەم د وێ ڕەوشێ دابووین. ل رۆژا 6/9/1988ێ؛ مە گوهداریا دەنگوباسان دكر، دەمەكی ئاگەهداری هاتنەدان كو سەرۆكێ ڕژێمێ دێ بڕیارەكا گرنگ دەت, مە گوهداركر هەتا ئاگەهداری ب دویماهی هاتی و دەنگوباس هاتنە پێشكێشكرن و بریار ئەوبوو كو ڕژیمێ لێبۆرینا گشتی بۆ هەموو ئەو كەسێن ژ بەر ئەنفالان ڕەڤینە؛ بلا بهێن خۆ ڕادەستی ڕژێمێ بكەن ژ پێشمەرگە و سڤیلان، هەر كەس ل نێزێكترین جهێ خۆ, كو خۆ ڕادەستی سەربازێن ڕژێمێ بكەت و دێ ژیانا وان یا پاراستی بیت. هەر چەندە كەیفا مە هات؛ لێ هەر ترس ل دەف مە ب دوماهیك نەهاتبوو، ژ بەر كو ڕژێم یا دكتاتۆر جهێ باوەریێ ل دەف نەبوو, بەلێ مە چ چارەیێن دی نەبوون ژبەر كو خێزان ل گەل مە بوون و ل هەموو لایان ڤە ئەم دۆرپێچكری بووین. وێ ڕۆژێ مە ئامادەكاری كرن مە ئاگر هەلكرن سەر و جلكێن خۆ شویشتن. و ل رۆژا 7/9/1988ێ ئەم گەلەك خێزان یێن گوندێ ڕەبەتكێ و نسرا؛ مە خۆ ل گوندێ نسرا ڕادەستی سەربازێن ڕژێمێ كر. سەربازێن ڕژێمێ گەلەك بێسەروبەربوون, هندەكا تەنێ ئێك ساجۆر ل سەر تفەنگا وان بوو و جلوبەرگێن وان ژی گەلەك كەڤن و بێ سەروبەربوون. ل جهێ پێشوازیێ هەر ئێكسەر هەموو كەلوپەلێن مە؛ ژ مە وەرگرتن, هەروەسا ناسنامەییێن مە ژی؛ ژ مە وەرگرتن و ئەم هەموو پێكڤە سیاری ترۆمبێلێن (زیل) یێن لەشكری كرین و ئەم برینە گوندێ هەسنەكا. ل گوندێ هەسنەكا ئەم ئیناینە خارێ ژ ترومبێلان و خەلكێ هندەك گوندێن دی ژی ل وێرێ د ئامادەبوون. ئەفسەرەكی گازیكر: كی عەرەبیێ دزانیت؟ من گۆتی ئەز دزانم, گۆتە من وەرە, ئەز چوومە دەف وی ل سەر ئەردی ئەو تفەنگێن مە و خەلكێ دی و پێشمەرگەی ڕادەستی وان كرین هەموو ب رێز كربوون. گۆتە من تو عوسات بووی؟ من گۆتێ بەلێ، چەندین پرسیار ژ من كرن ل سەر جۆرێن چەكی ل وێرێ من بەرسڤدان, گۆتە من: تەچەند سەربازین ئیراقی كوشتینە؟, من گۆتی من كەس نەكوشتیە، ژ بەر كو كارێ من یێ رێكخراوێن جەماوەری بوو.. لەوما من پشكداری د شەڕان دا نەكریە. گۆتە من تو چەكێ خۆ دنیاسی؟ من گۆتی: بەلێ. گۆتە من د ناڤدایە من گۆتی: بەلێ ئەوا هەنێ یە. گۆتە من ئەڤا ب رخ ڤە چ جۆرێ چەكی یە؟، من گۆتێ: ئار پی كی یە و یا دی من گۆتێ: رەشاش بڕنۆیە. گۆت باشە بێژە هەموو خێزانان سیاری ترومبێلان ببن و ئەم بەرەف كەلها سەرێ كانیكا ڤە برین, پشتی ئەم گەهشتین و ل میدانەكا بەرفرەه. گۆتی تەنی زەلام وەرنە خارێ و گەلەك خەلكێ دی ل وێرێ بوو, ئەم هەموو ب رێز كرین. ب شێوەكێ بازنەیی و بەرێ لولیێن تانك و زریپۆشان ل سەر مە هاتبوونە ئاراستەكرن, ئەفسەرەكێ پلە بلند د ناڤا بازنەی دا بوو، گازیكر كی زمانێ عەرەبی دزانیت؟ كەسێ دەنگ نەكر.. بۆ جارا دویێ ژی كەسێ دەنگ نەكر بۆ جارا سیێ من دەستێ خۆ بلندكر, گۆتە من: وەرە. لێ پێشەكیێ ئەفسەری گۆتە من: هەڕە بێژە ڤان خێزانان ئەم وە ناكوژین. ژبەر كو ژن و زارۆكان ب دەنگێ بلند و ب گریان ڤە دقیراندن هاوار دكرن؛ دگۆتن زەلامێن مە نەكوژن. پشتی ئەز چوویم بۆ لایێ وان من ئاگاداركرن كو ئەفسەر، دبێژیت بلا نەكەنە هاوار ئەم كەسێ ناكوژین, بەلێ ژبەر كو بەرێ لۆلیێن تانكان هەر ل سەر بوون، وان باوەر نەدكر كو مە ناكوژین ڤێ چەندێ هندەكێ خیزان ئارامتر لێهاتن. پاشی ڤەگەڕیامە دەف وی ئەفسەری. وی پرسیارا ئاستێ خواندنا من كر و كانێ ئەز چاوا زمانی عەرەبی فێربوویمە, من گۆتێ ئەز دەرچوویێ پەیمانگەها تەكنیكی مە یا مووسل، هەروەسا پرسیاركر؛ كانی ئەز چەكداربوویمە یان نە. من گۆتێ ئەز یێ چەكداربووم, پاشی د نیڤا بازنەی دا هندەكێ ل سەر بریارا لێبۆرینا گشتی یا ڕژێمێ ئاخفت و دا دیاركرن كو ئەڤ لێبۆینە بۆ هندێ بوویە سەدامی نەڤیایە خوینا خەلكێ بێگونەه برێژیت و هوین هەڤوەلاتیێن ئیراقینە و ئەڤرۆ دێ ل بن سیبەرا ڕژێمێ ژیانەكا ئارام دەربازكەن و حوكمەت بابێ هەژارایە. من ژی ئەڤ چەندە بۆ ئەوێن ئامادە تەرجومە كر, پشتی ڤان گۆتنان كو ببوو ئێڤارەكا درەنگ، ئەم ل ترومبێلان سیاركرین، بەرەف ناحیا ئەترویش ڤە برین. شەڤا 7 ل سەر 8/9/1988 ئەم ماینە ل ناحیا ئەترویش، وێ شەڤێ من دیت گەلەگ كەس برنە ڤەكۆلینێ، بەلێ من نەزانی كانێ چ جۆرێ ڤەكۆلینێ بوو ل گەل وان كری.
ل رۆژا 8//9 1988ێ ئەم ڤەگوهاستین كەلها نزاركێ كو خەلكەكێ گەلەك زور ژ هەموو گوندێن دەڤەرا بەهدینان تێدابوون. دیاربوو كو بەری مە ل رۆژێن 25/8/1988 هەتا بەری لێبۆرینا گشتی ل 6/9/1988ێ گەلەك خەلكێ دەڤەرا بەهدینان، ژ ئەگەرێن كێمیا بارانكرنێ و هێرشا رژێمێ نەشیاینە دەربازی سنووران ببن و بەری لێبۆرینا گشتی؛ خۆ تەسلیمی رژێمێ كربوون و هەموو زەلامێن وان هاتبوونە گرتن و هندەك هەر ل جهێن وان ب كۆم هاتبوونە ڕەمی كرن وەكو گوندێ كورێمێ و ئەوێن كو ڤەگوهاستینە كەلها نزاركێ بەرێ 6/9/1988 ێ ئەو ب خێزان ڤە بەرەف (سەلامێی) ڤە بربوون و زەلامێن وان ژ خێزانا هاتبوونە جوداكرن و بێ سەروشوینكرن. گەلەك زەلام ژی كو پێشمەرگە بوون ل كەلها نزاركی ژ لایێ ئەمنا رژێمێ ڤە هاتنە ئەشكەنجەدان و هندەك ب بلۆكان شەهیدكرن، كو دەنگێ قێریێن ئەشكەنجەدانا وان هێشتا د ناڤا گوه و مەژیێن زارۆك و خێزانێن وان دانە.
ئەم سێ رۆژان ماینە د كەلهێ ڤە و ل هۆلەكا مەزن ل گەل هندەك خێزانێن دی ل سەر سەببێ ڕوینشتین كو تژی گلێش د ناڤدا بوو , هیچ دۆشەك یان بەتانی ل گەل مەدا نەهێلابوون، تەنێ ئەگەر ئێكی چاكیتێ وی ل گەل با دشیا بۆ رائێخستنێ بكارئینیت. هێلانا مە د كەلهێ دا ژبۆ هندێ بوو كو ئەمنا ڕژێمێ ل گەل گەلەك ژ جاشا و سیخۆڕێن خۆ ب تایبەتی ئەوێن كو ب دەستێ پێشمەرگەی هاتبوونە گرتن و پاشی هاتبوونە ئازادكرن ب قەرەبوو, وەكو تۆلڤەكرنەك, ل گەل ئەمنا ڕژێمێ د ناڤا خەلكێ كەلهێ دا دگەریان و ئەوێن وان دنیاسین دبرن و ل گەل ئەمنا ڕژێمێ بێی كو چ ڤەكۆلینان ل گەل بكەن ب شێوەكێ دڕندانە ئەشكەنجەددان، هەتا هندەك ژ وانا گیانێ خۆ ژ دەستدان بەر هۆڤاتیا ئەشكەنجەدانێ. دەمەكی ب شەڤ من ڤیا ئەز بچمە قاتێ دووێ یی كەلهێ كا چ تێدا هەیە، سەربازەكێ خۆدان وژدان ئەز ئاگەهدار كرم، گۆت د ناڤا كەلهێ دا نەگەرە وخۆ دیارنەكە و خۆ ژ خێزانا خۆ دویرنەئێخە, من ژی سوپاسیا وی كر بۆ ئامۆژگاریا وی.
ژیانا د ناڤا كەلهێ دا گەلەك یا نەخۆش و بێزاركەربوو, نە خوارن و نە ڤەخوارن و نەجهێن دەستئاڤا و هیچ جهەكێ پاقژ نەبوو. د ماوەیێ وان سێ ڕۆژێن كو مە ل وێری ب نەخۆشی بۆراندینن تەنێ جارەكێ ب شەڤ مە هندەك سەمۆنە وەرگرتن و ئەوبوو خوارنا مە د ماوەیێ وان سێ رۆژان دا. ل ڕۆژا 11/9/1988 ئەم ل ترومبێلێن (ئیڤا) یێن لەشكری سیاركرین و مە نەزانی كانێ دێ چارەنڤیسێ مە چ بیت و دێ مە كیڤەبەن. پشتی سێ بۆ چار دەمژمێران ئەم گەهاندین كۆمەلگەها زورەملی یا چەژنیكان، كو سەر ب ناحیا بەحركێ ڤەبوو, ئەم ل جهەكی ڕاوەستاندین كو هەموو هستری بوون و ب هزاران خەلكێ هەموو دەڤەرا بەهدینان بەری مە و پشتی مە، هەر ڤەدگوهاستنە وێری. بەلێ لهەمان دەم دا خەلكێ باژێری هەڤلێری كەلوپەلێن ناڤمالی و هەموو پێدڤییێن ژیانا ڕۆژانە بۆ خەلكێ جەژنیكان ڤەدگوهاستن سەرەڕای كو ڕژێمێ گەلەك ئاستەنگی بۆ خەلكێ هاریكار دروست دكرن. بەلێ ئەو هەر ل سەر هاریكاریێن خۆ بەردەوام بوون.
هەرهین محەمەد:
شێوەكار (قێرین عەجو) د دیدارەكێ دا بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ دیاركر كو دەمەكە ئەو مژوولی ڤەكرنا پێشانگەهەكا نوو یە و نوكە ل سەر كەڤالان كاردكەن و بابەتێن كەڤالێن وێ گرێدای كلتۆرێ كوردی نە و ل بەرە ل نێزیك بهێتە ڤەكرن.
قێرینێ گۆت: ڤەكرنا پێشانگەهان گەلەك یا یاب زەحمەتە و هەكە یا تایبەت بیت و گەلەك حەز ژ رەنگێ سورو زەر دكەم و دچێكرنا كەڤالان دا حەز دكەم وان هەردوو رەنگان بكاربینم و چو جاران دەم یێ دیارنینە بۆ كەڤالان، چونكو كەڤال هەیە هەتا هەیڤەكێ دوا مرۆڤ ل سەر كاردكەت و جاران هزرێن نوو دهێنە دسەرێ مرۆڤی دا مرۆڤ حەزدكەت ب دانیتە ل سەر كەڤالی و كەڤالێن من گەلەك بۆ من دنێزیكن، بەلێ دەمێ ژ من دهێتە داخوازكرن ئەز كەڤالێن خوە دفرۆشم و بۆ من گەلەك یا خۆشە دەمێ كەڤالێن خوە ل جهەكی دبینم و هەلاویستی بیت و ل وی دەمی بۆ من دیار دبیت من كارەكێ مەزن یێ كری و بەرهەمێ وی كاری ژی یێ بەرچاڤە و ژبلی كارێ شێوەكاریێ مۆزیكێ ژی دەژەنم و من دەستێ نڤیسینێ ژی هەیە و ل ڤان نێزیكان دێ پەرتووكا من یا دویێ بەلاڤ بیت و نوكە ل چاپێ یە و ژ هژمارەكا هەلبەستان پێكدهێت.
عەیشا عەجیب:
ئەحمەد سبحی، پەیامنێرێ كەنالێ زاخۆ تیڤی، د دیدارەكێ دا بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: دژیێ هەژدە سالیێ من حەزژ كارێ پێشكێشكاریێ و دوبلاژكرنا ڤیدیۆیان هەبوو، من ل ئەكاوەنتێن خوە بەلاڤ دكرن، پشتی دەلیڤە هاتی من دەستپێكر و نوكە رۆژانە پەیامێن وەرزشی ل كەنالێ دەلال تیڤی پێشكێش دكەم.
هەروەسا گۆت: ژبلی كارێ راگەهاندنێ نوكە ئەز قوتابیمە ل زانكۆیا زاخۆ/ كولیژا وەرزشی، ل دەستپێكێ خەلكەكی ئەز ب رێكا تۆرێن جڤاكی دنیاسیم، لێ پشتی بوویمە پەیامنێر خەلكەكی پتر ئەز نیاسیم و ژبەر سەربۆڕا من من شارەزای د بۆارێ راگەهاندنێ داكر و ل دەف من كارەكێ ب ساناهی یە و خۆشحالم ب رێكا كارێ خزمەتا خەلكەكی بكەم.
سۆلین سلێمان:
سترانبێژ (دیلان هونەر) كو ژیێ وی (32) سالن و خەلكێ پارێزگەها سلێمانیێ یە، د دیدارەكێ دا بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: نوكە ئەز پتر دچمە لایڤ مۆزیكان و سترانان دبێژم، بۆ زانین ئەز دەرچۆیێ پەیمانگەها هونەرێن جوانم و من پشكداری د ئاهەنگێن قوتابخانێ و چالاكیێن قوتابخانەیان و فەستیڤالێن پەیمانگەهێ دا كریە و من سترانێن هونەرمەندێن نەمر دگۆتن. هەروەسا گۆت: پاشان ل سالا (2011) من پشكداری د بەرنامەیەكێ دەنگخۆشیێ دا كر، ل (2016) ژی من سترانا خوە یا ئێكێ ب ناڤێ (سوێند) بەلاڤكر، د دووڤدا مە چەند كلیپێن دی بەلاڤكرن و خۆشحالم كو بینەرێن وان د یوتیۆپی دا ب ملیۆنانە.
دوهی دوشەمبی 25/8/2025، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل سالڤەگەڕا 37 یا ئەنفالا بەهدینان پەیامەك بەلاڤكر و ئەڤە دوقێ وێ یە:
ل سالڤەگەڕا 37 یا ئەنفالا بەهدینان، ب رێزڤە هەموو شەهیدێن بەهدینان و كوردستانێ ب گشتی د ئینینە بیرا خوە. د ڤێ هەلكەفتێدا كو هەژمارەكا رووفاتێن شەهیدێن تاوانێ ل دەڤەرا بەرێ گارەی، پشتی پێرابوونێن قانوونی و نوشداری د رێوڕەسمەكیدا هاتنە ڤەشارتن، ستەملێكرنا مللەتەكێ نیشا ددەن.
ئەنفالا بەهدینان تاوانەكا دی یا زنجیرەتاوانێن دەستهەلاتدارێن وی دەمی یێن ئیراقێ بوو دژی گەلێ كوردستانێ كو ل 25 ئاب هەتا 6 ئیلۆنا 1988 ل دوماهی قۆناغێن ئەنفالێ، خەلكێ سڤیل و ئاخ و هەوا و ژینگەه و سروشتێ بەهدینان ڤەگرت.
د ڤێ هەلكەفتێدا داخوازییا خوە ژ حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ دوپات دكەین بۆ قەرەبووكرنا قوربانیێن ئەنفالا بەهدینان و هەموو قوربانیێن تاوانێن رژێما بەرێ یا ئیراقێ. دادگەها بلند یا تاوانان ل ئیراقێ ئەنفال ب جینۆساید و تاوانا شەڕێ و تاوانا دژی مرۆڤایەتیێ نیاسییە، لەوما مافێ قوربانییایە ب هەموو شێوەیەكێ بهێنە قەرەبووكرن.
بۆریێ تەحل یێ ئیراقێ، ژبلی مالوێرانیێ چ تشتەكێ دی بۆ ئیراقێ و ئیراقییان نەئینا، ئەنفال و هەموو ئەو تاوانێن دژی گەلێ كوردستانێ هاتینە كرن، دڤێت ببنە وانە و پەند ژێ بهێنە وەرگرتن و ببنە ئەگەرێ مسۆگەركرنا مافێن گەلێ كوردستانێ ب هەموو پێكهاتەیێن خوە ڤە.
ب ڤێ هەلكەفتێ دوپاتیێ ل چارەسەركرنا كێشەیان و پێكڤەژیانا ئاشتییانە و پاراستنا ئارامییا وەلاتی و پێكڤەكاركرنا هەموو ئالیێن سیاسی و پێكهاتەیان ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دكەین، تاكو پێكڤە نوكە و پاشەڕۆژەكا باشتر ئاڤا بكەین.
سلاڤ ل گیانێ پاقژ یێ شەهیدێن ئەنفالا بەهدینان و هەموو شەهیدێن كوردستانێ.
دوهی دوشەمبی 25/8/2025 نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ پشكداری د كۆنفرانسێ نێڤدەولەتیێ جینۆسایدا ئێزدییاندا كر كو ژ ئالیێ ل زانكۆیا كوردستان – هەولێر هاتبوو رێكخستن.
د رێوڕەسمیدا كو میر حازم تەحسین بەگ میرێ ئێزدییان، بابە شێخ و هەژمارەكا وەزیر و بەرپرسێن بلند یێن هەرێما كوردستانێ، ئالیێن سیاسی، قۆنسل و دیپلۆماتكارێن وەلاتان ل هەولێرێ، ئەكادیمی و ڤەكۆلەر ژ ناڤخوە و دەرڤە و مامۆستایێن ئایینی بەرهەڤ بوون، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ پەیڤەك پێشكێشكر، ئەڤە دەقێ وێ یە:
بەرێز میرحازم تەحسین بەگ، میرێ ئێزدییان
بەرێز بابەشێخ
بەرهەڤبوویێن بەرێز..
ب گەرمی ب خێرهاتنا هەوە دكەم بۆ ڤی كۆنفرانسێ نێڤدەولەتی دەربارەی جینۆسایدا ئێزدییان.. ب خێر هاتنەكا تایبەت یا مێهڤان و پشكدارێن بیانی دكەم كو ئەڤرۆ ژ هەر جهەكێ ل جیهانێ هاتین و پشكدارن د ڤی كۆنفرانسیدا. دەستخوەشیێ ل زانكۆیا كوردستان دكەم بۆ سازدانا ڤی كۆنفرانسێ زانستیێ ئەكادیمی كو جارا ئێكێیە ب ڤی ئاستی و ب ڤێ پشكدارییا بەرفرهە، ل هەولێرێ دهێتە سازكرن.
ل دەستپێكێ ئەڤرۆ هەموو قوربانیێن ئێزدی و هەموو قوربانیێن دەستێ داعشێ ب رێزڤە دئینینە بیرا خوە. سلاڤان بۆ گیانێ وان دهنێرین. ئەو چو جاران ژ بیرا مە ناچن و بۆ هەردەم ب رێزڤە دێ بیرئینانا وان ساخ كەین.
سازدانا كۆنفرانسێ زانستی- ئەكادیمی دەربارەی جینۆسایدا ئێزدییان، كارەكێ ئێكجار پێدڤی و گرنگە، ب تایبەتی كو ب ڤی شێوەی پسپۆر و شارەزا ژ ناڤەندێن زانستی و ئەكادیمی یێن جیهانی، تێدا باس و ڤەكۆلینێن خوە پێشكێش دكەن.
ئەڤە رۆلەكێ گرنگ و پێدڤییە د دۆكیومێنتكرنا جینۆسایدی و دەرئەنجامێ وێ دهێتە گێران. ڤەكۆلینێن زانستی و ئەكادیمی ل دۆر جینۆسایدا ئێزدییان ل رەهەندێن دیرۆكی و سیاسی، قانوونی و رەهەندێن دەروونی، دێ بنە ژێدەرەكێ گرنگ بۆ نوكە و پاشەڕۆژا ڤێ پرسێ و ڤەكۆلین د هەموو ئالیێن وێ جینۆسایدێ دا.
د وێ باوەریێدا مە كو ئەڤ كۆنفرانسە دێ ئازاران گوهۆڕیت بۆ زانینێ و مەینەتان دێ گوهۆڕیت بۆ پەند و وانەوەرگرتنێ. هەروەسا دێ بیتە پرەك د ناڤبەرا زانستێ و سیاسەتێ و مرۆڤایەتیێدا، پشكداریێ و هەڤپشكیێ دكەت د بەرفرەهبوونا دانپێدانا نێڤدەولەتی ب وێ جینۆسایدێ و لێپرسینێ ژ ئەنجامدەرێن وێ تاوانێ.
ل 3 ئاب 2014 داعشێ بزاڤكر پێكهاتەیەكێ رەسەنێ كوردستانێ و ئیراقێ و كەلتوورێ فرەهیێ و پێكڤەژیانێ ژناڤ ببەت. ب هزاران زەلام و گەنج كوشتن، ب هزاران ژن و كچێن ئێزدی رەڤاندن و جۆرەها تاوانێن دەستدرێژی و ب كویلەكرنێ بەرامبەر وان ئەنجامدان. سەدان هزار ژێ ئاوارە و دەربەدەر كرن و پەرستگەه و سیمبۆلێن ئایینی و كەلتووری یێن ئێزدییان، روو ب روویێ پرۆسەیەكا ژناڤبرنێ یا بەرنامەدار بوون.
لەوما ئەڤ تاوانكارییە روودانەكا دیرۆكی یا دەڤەرێ نەبوو، بەلكو برینەكا كوور بوو، هەروەسا شەرمزارییەكە د دیرۆكا مرۆڤایەتیێدا. هەموو رزگاربوویێن ڤێ جینۆسایدێ، هەموو دایك و بابێن ئێزدی كو رۆلێن خوە ژ دەستداین، هەموو زارۆكێن بێ دایك و باب و بێ خێزان و كەسوكار ماین، دیدەڤانەكێ زیندی یێ وێ كارەساتێیە.
هەرێما كوردستانێ هەر ژ دەستپێكا كارەساتێ، وەك ئەركێ نیشتمانی و مرۆڤایەتییا خوە، پێشوازی ل سەدان هزار ئێزدییان كر، ب سەدان پێشمەرگە ب فەرماندەییا سەرۆك مەسعود بارزانی، ب گیان و خوونا خوە، هەر چ یا ژدەست هاتی كر بۆ پاراستنا ئێزدییان و رزگاركرنا شنگالێ، وەكو پرسەكا كوردستانی مە رەفتار ل گەل وێ كارەساتێ كر، چونكە ئێزدی پشكەكا رەسەنێ پێكهاتەیێن كوردستانێ نە.
راستە، سالانە ب چەندین شێوازان و ل چەندین جهان، بیرئینانا ڤێ كارەساتا ب ئازار دهێتە ساخكرن، ئەڤە یا گرنگە و پێدڤییە بەردەوام بیت بۆ وێ چەندێ نەڤیێن داهاتی بزانن وەك هەموو پێكهاتەیێن دی یێن كوردستانێ، چ كارەساتەك ب سەر ئێزدییاندا هاتیە.
جهێ مخابنییەكا مەزنە پشتی 11 سالان ژ وێ كارەساتێ، هێشتا نێزیكی نیڤا جڤاكا ئێزدی، ژیانەكا دژوار د ناڤ كەمپاندا د بۆرینن، زارۆكێ ئێزدی هەیە ئەڤرۆ 11 سالە و هەموو ژیێ خوە د ژینگەهەكا دژوار یا كەمپاندا ژیایە. هێشتا ئومێدەكا راستەقینە بۆ گوهۆڕینەكا ئەرێنی د رەوش و ژیانا واندا نینە و چارەنڤیسێ وان یێ رۆهن نینە.
ئیراق وەلاتەكێ زەنگینە، جڤاكا ئێزدی وەكو وەلاتیێن ئیراقی، گەلەك ماف ل سەر دەولەتێ هەیە. پێدڤییە ئیراق گەلەك زێدەتر خوە ژ وەلاتیێن ئێزدی بكەتە خودان. ئەركێ مە هەموویانە ل هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ، هەروەسا ئەركێ جڤاكا نێڤدەولەتییە كو هەر چ یا پێدڤی بیت بۆ ئێزدییان بهێتە كرن.
بەری هەموو تشتەكی پێدڤییە باوەری و ئومێد ب ئێزدییان بهێتە دان بۆ وێ چەندێ بشێن ل سەر وێرانێن بۆری یێ تەحل، ژیانەكا نوو دەست پێ بكەن، ئەو چەندە ناهێتە كرن هەكە دادپەروەری بۆ ئێزدییان ب دەستڤە نەهێت.
ب دەستڤەئینانا دادپەروەریێ بۆ ئێزدییان، تنێ سزادانا تاوانكاران و ئەنجامدەرێن جینۆسایدێ نابیت، بەلكو دێ ب چاڤدان و كاركرنا جدی بۆ ئێزدییان بیت كو هەموو ئالی و وارێن ژیانا وان ڤەگریت. ب پێدانا پشتڕاستبوونێ كو جارەكادی روو ب روویێ كارەساتەكا وەسا نابن.
نوكە ژی پشتی 11 سالان ژ جینۆسایدا جڤاكا ئێزدی، هێشتا ئەڤ جڤاكە د هلهەژیانەكا كوور دایە. هلهەژیانەكا دژوار یا دەروونی و جڤاكی كو دەرئەنجامێن وێ هەتا دەمەكێ درێژ دێ بەردەوام بن. ئەركێ مە هەموویانە هاریكارییا وان بكەین بۆ چارەسەربوون و دەربازكرنا ئازارێن وان یێن دەروونی. ئەوا ئەڤرۆ هوینێن ڤەكۆلەر دكەن، دێ پشكەكا گرنگ یا وێ هاریكاریێ بیت.
ئەم ل هەرێما كوردستانێ وەك هەردەم د بەرهەڤین بۆ هەر هاریكاری و هەماهەنگییەكێ ل گەل حوكمەتا ئیراقا فیدرال بۆ پێشكێشكرنا هەر هاریكارییا پێدڤی بۆ پێكهاتەیێ ئێزدی. پاراستنا فرەهیێ و پێكڤەژیانێ و هەڤدوقەبوولكرنێ، ئەركێ بەراهیێ یێ مە هەموویانە ل كوردستانێ و ئیراقێ. فرەهی و هەمەرەنگییا جڤاكا ئیراقێ ب هەرێما كوردستانێڤە، هێز وزەنگینییە، نەك كێشە و مەترسی، دڤێت هەردەم كاری بۆ ب هێزكرنا وان بكەین.
ئەڤرۆ سادەترین مافێن ئێزدییان ئەوە هندەك ئارامی و ئاسایش ل دەڤەرێن وان هەبیت، تاكو بشێن بزڤرن. خومەتگوزاری هەبن، بشێن بەر ب جهێن خوە بچن و ژیانەكا نوو دەست پێ بكەن.
لەوما پێدڤییە رێككەفتنا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ بۆ ئاساییكرنا رەوشا شنگالێ و دەور و بەرێن وێ بهێتە بجهئینان، ئێدی ئێزدی و دەڤەرێن وان مەیدانا هێزێن نە قانوونی و ئێكلاكرنا ئەجیندەیێن هەرێمی نەبیت. بۆ ڤێ چەندێ ل گەل بەغدا بەرهەڤی هەر هاریكاری و هەماهەنگییەكێ نە.
د بزاڤێن خوەدا دێ بەردەوام بین هەتا رزگاركرنا دوماهی رەڤاندیێ ئێزدی، هەروەسا بۆ ب پارێزگەهكرنا شنگالێ و بۆ وێ چەندێ كۆمكوژییا ئێزدییان ب شێوەیەكێ بەرفرەهتر ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی بهێتە نیاسین. تاوانكار بهێنە سزادان و دادپەروەری بۆ ئێزدییان ب دەستڤە بهێت، هاریكاریێن مادی و دەروونی ب دەستڤەبینن بۆ شیاندن و دەربازكرنا هلهەژیانا دەروونی یا وان.
رێز و سوپاسی بۆ هەموو ئەوان دووپات دكەین كو ل هەرێما كوردستانێ وئ یراقێ، ل دەڤەرێ و ل جیهانێ ب هەر شێوەیەكێ بیت هاریكارییا جڤاكا ئێزدییان كری و بەردەوامن و هاریكاریێ دكەن.
هیڤییا سەركەفتنێ بۆ كۆنفرانسێ هەوە دخوازم. هەموو پشتەڤانییەكێ ل كار و چالاكی و كۆنفرانسەكی ژ ڤی جۆری دكەین. هیڤیدارم د ڤی ئەركیدا سەركەفتی بن و بەردەوام ژی بن.
پشتی پشكداریكرنێ د كۆنفرانسێ نێڤدەولەتیێ جینۆسایدا ئێزدییان ل زانكۆیا كوردستان – هەولێر ل باژێرێ هەولێرێ، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا باس ل بزاڤێن دابینكرنا مووچەی، رەوشا سلێمانیێ و هنارتنا پەترۆلێ كر.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ گوت» بۆ چارەسەركرنا كێشەیا مووچەیێ وەلاتیێن هەرێما كوردستانێ هەولێر وبەغدا د دانوستاندنێن چڕ دانە، هیڤیدارین نێزیك بین ژ وێ چەندێ بگەهینە چارەسەرییەكێ. كۆمبوون بۆ وێ مەبەستێ ل هەولێرێ و بەغدایێ ژی د بەردەوامن».
سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ گوت ژی» كارێ بەراهیێ یێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئەوە كو چاوان كێشەیا مووچەی چارەسەر بكەت, ئەز ب خوە وەسا دبینم ل دەمەكێ نێزیك ئەو كێشەیە دێ هێتە چارەسەركرن».
نێچیرڤان بارزانی ل دۆر روودانێن 22 ئاب ل سلێمانیێ گوت» مە پەیام ل سەر روودانێن سلێمانیێ هەبوویە، ئەوا ل دەف مە گرنگ هەموو بابەت ب شێوەیەكێ قانوونی بڕێڤە بچن».
سەبارەت هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ژی، نێچیرڤان بارزانی گوت» د دانوستاندنەكا گەلەك چڕ داینە. بەری چەند رۆژان ل گەل بالیۆزێ ئەمریكا ئاخڤتم ل سەر وی بابەتی. ل گەل كۆمپانییان ژی ئاخڤتینە. هەموو بزاڤا مە ئەوە ب زووترین دەم ببینین پەترۆل ل بۆرییا هەرێما كوردستانێ بۆ دەرڤە بهێتە هنارتن».
ل دۆر پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژی، نێچیرڤان بارزانی گوت» دانوستاندن د ناڤبەرا پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانی كوردستان د بەردەوامن، بەلێ هیچ ژڤانەك دیار نینە و ئەوا هەی دانوستاندنێن تمام یێن هەین».
د بەرسڤا پرسیارەكێدا ل دۆر روودانێن سلێمانیێ، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ گوت» ئینشائەللا دێ چارەسەر بیت. یا گرنگ سەر و مال وەلاتییان بهێتە پاراستن و بابەت رێڕەوەكێ قانوونی وەربگریت. ژ هەموویێ گرنگتر ئەوە دڤێت قانوون سەروەر بیت».
سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل دۆر پرۆسەیا چارەسەریێ ل توركیا و باكوورێ كوردستانێ گوت» پێنگاڤێن باش یێن چووینە پێش، پرۆسەیەكا ب ساناهی نینە ب شەڤ و رۆژەكێ بچیتە سەر، بەلێ ئەوا نوكە هەی راستە پرۆسە یا خاڤە، بەلێ پێنگاڤێن جدی هەنە».
سەبارەت سەرەدانا وی بۆ بەغدا و دانوستاندن بۆ چارەسەركرنا كێشەیا مووچەی، نێچیرڤان بارزانی گوت» مە نیاز هەیە و دێ چین، نزانم دێ كەنگی چین، بەلێ بەغدا پایتەختێ مەیە و هەر دەمێ پێدڤی بیت دێ چین».
دوهی دوشەمبی 25/8/2025، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د دیدارەكێدا ل گەل زافەر سراكایا، جێگرێ سەرۆكێ پارتا داد و گەشەپێدانا دەستهەلاتدار ل توركیا بۆ كاروبارێن دەرڤە، هەڤبەندیێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ ل گەل توركیا و رەوشا دەڤەرێ گەنگەشەكر.
هەردو ئالییان دوپاتیل گرنگییا هەڤبەندییان د ناڤبەرا واندا و هاریكارییا هەڤپشك د وارێن جودا جودادا كر كو خزمەتا بەرژەوەندییا هەردو ئالییان و پاراستنا ئارامیێ ل دەڤەرێ دكەت.
نێچیرڤان بارزانی دوپاتكر هەرێما كوردستانێ وەك هەڤسنوورەكا گرنگ دنێریتە توركیا كو بەرژەوەندیێن هەڤپشك و درێژخایەن كۆمڤەدكەت، هەروەسا رێز و سوپاسییا خوە بۆ رۆلێ رەجب تەی ئەردۆگان، سەرۆككۆمارێ توركیا و ئال پارتی د هێزكرنا هەڤبەندیێن توركیا ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دەربڕی.
ژ ئالیێ خوەڤە سراكایا سەرەرای نیشادانا خواستا بەردەواما توركیا بۆ بەرفرەهكرنا هەڤبەندیێن خوە ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێد هەموو واراندا، پەیوەندی و دۆستایەتییا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل گەل توركیا و رۆلێ وی یێ ئەرێنی ل سەر ئاستێ دەڤەرێ بلند هەلسەنگاند.
پرۆسەیا ئاشتیێ ل توركیا و چەند پرسێن جهێ گرنگییا هەڤپشك، تەوەرەكێ دی یێ دیدارێ بوو.
ل سالڤەگەڕا ئەنفالا بەهدینان، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ داخوازێ ژ حوكمەتا ئیراقێ دكەت، قەرەبوویا كەسوكارێن قوربانییان بكەت.
دوهی دوشەمبی 25/8/2025، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل تۆرا جڤاكییا (ئێكس) پەیامەك ب هەلكەفتا سالڤەگەڕا 37 یا تاوانا ئەنفالا بەهدینان بەلاڤكر.
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ ب رێز بیرئینانا وێ تاوانا دڕەندانەیا رژێما بەرێ یا ئیراقێ كر و جارەكادی داخواز ژ حوكمەتا فیدرال كر، ئەركێ خوە یێ قانوونی و دەستوورید قەرەبووكرنا كەسوكارێن قوربانییان بجهبینیت.
د پەیاما خوە دا، مەسرور بارزانی سلاڤ بۆ گیانێ پاقژ یێ قوربانیێن جینۆسایدا ئەنفالێ و هەموو شەهیدێن كوردستانێ هنارتن و دووپاتكر» حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دێ بەردەوام بیت د خزمەتكرنا كەسوكارێن شەهید و ئەنفالكرییان و بزاڤێن خوە بۆ ب جینۆساید نیاسینا ڤان تاوانان ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی.
نيشاندان