NO IORG
نووترين نووچه
Authors Posts by Naci Badel

Naci Badel

8316 POSTS 0 COMMENTS

5

سالار محەمەد دۆسكی:

5-7

ل بەغدا ئەوێ‌ پێشمەرگە ب رێڤەدانا و مە نەزانی كیڤە بوو و ئەز و ئەو كورێ‌ دی هەر دو برینە پشكا سنێلان و كارمەندێن وێ‌ پشكێ‌ گۆتن دێ‌ ڤی وەرگرین بەلێ‌ ئەڤێ‌ دی جەنازە یە و ئەم دێ‌ چ ل ڤی كەین و ئەوا گۆتن هەرن ببنە نەخوشخانا (ئەبو غورێب) وەك پێشتر من ئاماژە پێكری كو پشتی گەلەك واستەكاری یا مالباتا مە گەلەك وەستەگرتین و پارەكێ‌ مەزن مەزاختی هەتا ژ كەركووكێ‌ هاتیمە ڤەگوهاستن بۆ نەخوشخانا زیندانا (ئەبو غورێب) ل باژێرێ‌ بەغدا هێشتا برینێن من ساخ نەبووینە و نەشێم خوە ل سەر پێن خوە بگرم و ئێك ل وێرێ‌ بوو ناڤێ‌ وی ( مەحمود) بوو خەلكێ‌ خانەقین بوو و ڤێگاڤێ‌ ژی فەزلێ‌ ڤی مرۆڤی گەلەك ل سەر من هەیە، زیندانی بوو سزایێ‌ وی هەتا هەتایێ‌ بوو و هەمان دەم خزمەت گوزار ژی بوو و هاتە دەف من و دلێ‌ وی گەلەك ما ب من ڤە و دەرمان ل نەخوشخانا (ئەبو غورێب) نەبوو وی گۆتە من دێ‌ تشتەكی بێژمە تە گوهێ‌ خوە بدەمن و من گۆتێ‌ خێرە گۆت بڤی رەنگی دێ‌ ل ڤێرە مری و ئەگەر تو گوهێ‌ خوە بدەیە من دێ‌ سوباهی دێ‌ رێڤەبەرێ‌ زیندانێ‌ هێتەڤێرە و ژڤانە بهێت و رێڤەبەرێ‌ ساخلەمیێ‌ و چەند بەرپرسێن ساخلەمیێ‌ و رێكخروەكا ماف مرۆڤی یا كارتوونی هەبوو دهێنە ڤێرە و ئەگەر هاتن دێ‌ تە راكەم ژ پیر ڤە و تو بێژە وان بۆ خاترا خودێ‌ چارەكێ‌ بوومن ب بیین و من گۆتێ‌ ئەگەر رابمە ڤە پێن من هەمی سوتینە و دێ‌ پێن من پەقن و دێ‌ خوین ژێ‌ هێت گۆت بلا مرنا جارەكێ‌ بیت و ئەگەر نە دێ‌ ل ڤێرە مری و گوهێ‌ خوە بدە من و یێ‌ رویسم و چ ل بەر من نینە وەكی وی گۆتی سپێدێ‌ چەندین كەس هاتنە ژوور ڤە وەكی هولەكا مەزن بوو و ئەو هاتە دەف من و ملێن من گرتن و پێن من ل سەر تەختی ئینانە خوارێ‌ و راكرمە شپێرڤە و پێن من پەقین و خوین ژ كاشی چوو و جهێن سۆتی پەقی و خوین چوون و هەر هەمی هاتنە دەف من و من بزمانێ‌ عەرەبی گۆتێ‌ بۆ خاترا خودێ‌ چارەكێ‌ ل من بكە و گۆت ئەڤە چەندە سۆتی من گۆتێ‌ سالەك وشنی گۆتن ب ئومبلانسێ‌ ببنە بەغدا وشنی برمە نەخشخانا (كەرخ) وی دەمی شەرێ‌ ئیراق و ئیرانێ‌ بوو و هەیڤا نەه بوو سالا 1981 بوو و دەمێ‌ هاتیمە ڤەگوهاستن بۆ وێ‌ نەخوشخانێ‌ بریندارێن شەری ل وێرێ‌ بوون وشنی ل وێ‌ نەخوشخانێ‌ پیچەكێ‌ چارەسەریا من هاتەكرن، ل كەركووك و ئەبو غورێب هەر چارەسەری نەبوو و پشتی ئینایمە نەخوشخانا (كەرخ) نوژدارەك ل وێرێ‌ بوو دگۆتنێ‌ د. (شەوقی فوزی یوسف) مەسیحی بوو و تایبەتەند بوو و هاتە هنداڤ سەرێ‌ من و هەمی نوژدار و برین پێچ ل گەل خوە ئینان و پرسیار ژ من كرن و من گۆتێ‌ ئەڤە سالەك سۆتیم و گۆت ئەڤە سالەك ڤی حالی دا و بیرا من دهێت دەمێ‌ ئەو نوژدار ل هنداڤ سەرێ‌ من كومكرین و هەمی دگۆتە ئێكی كەس هوسا ل حەیوانا ژی ناكەتە هەنە و (9) هەیڤا مەمە ل وێ‌ نەخوشخانێ‌ و هەتا سالا 1982ێ‌ ل نەخوشخانێ‌ ژی (9) هەیڤان یێ‌ كلامچە كری بووم د دەستێ‌ ئەوان دا و سالەك و (9) هەیڤان ئەزێ‌ ب تەختان ڤە كلامچە كری بووم و هێشتا برینێن من مابوون هاتمە رەوانەكرن بۆ زیندانیا سنێلان و زێرەڤانی ل من گرت وی نوژداری دگۆت دێ‌ بزاڤا كەم تۆ ل ڤێرە بی چونكە ڤێرێ‌ بووتە خشترە ژ زیندانێ‌ و گەلەك بریندارێن شەرێ‌ ئیراق و ئیرانێ‌ ئینان و هێشتا خوین ب لەشێ‌ من ڤە ئەز ژ نەخوشخانێ‌ دەرخستم و ەك پێشتر من ئاماژە پێكری هاتمە ڤەگوهاستن بۆ پشكا سنێلان و هەیڤا شەش بوو و دەمێ‌ بریمە زیندانیا سنێلان هێشتا برین لەشێ‌ من بوون و برمە هولا چاڤەرێ‌ بوونێ‌ و ئەز ژی بریندارم و كورەك بناڤێ‌(مراد نێروەیی) سلاڤ و رێزێن من بۆ وی ئەو ژی هاتبوو سزادان ب (15) سالان و زارۆكێن عەرەبان یاری پێدكرن و ئەوی ژی دو بۆ سێ‌ كەسان ل وێرێ‌ قوتان و یێ‌ زیرەك بوو و من خوە پاراست و من گۆت ئێك ب من بكەڤیت دێ‌ برینێن من نەخوشتر لێ‌ هێن و كورەك ل وێرێ‌ بوو خەلكێ‌ كفری بوو بناڤێ‌(شوكر) سلاڤ و رێزێن من بۆ وی هەنە و گەلەك چاڤێ‌ خوە دا من و برینێن من دەرمان كرن، و چاڤدێری یا من دكر و گەلەك جاران سەرێ‌ من شوویشت و هەتا 17ی تەموزێ‌ ل سالا 1982ێ‌ ب لێبورینەكا گشتی هاتمە ئازادكرن، دوڤدا چوومە ئەورۆپا و ل وەلاتێ‌ هولاندا و ئەلمانیا و هەتا پشتی ئازادكرنێ‌ ژی ل بەغدا من نشتەگەری ئەنجامدان و هەتا نوكە من (23) نشتەگەری ئەنجامدان.
زیندانیێ‌ سیاسی عەبدالواحد ئەحمەد سیاری، بەحسێ‌ رۆژێن ئازادكرنا خوە ژ زیندانێ‌ دكەت و گۆت: دەمێ‌ لێبورنیا گشتی دایی بابێ‌ من تەوارا من هات كو من ل گەل خوە بینتە ڤە و دەمێ‌ هاتیە بەراهی یا من پسمامەكێ‌ بابێ‌ (حجی ئەحمەد سیاری) ئەو ژی ل گەل هات بوو كورێ‌ وی (حەسەن) خودێ‌ ژێ‌ رازی بیت نەمایە دژیانێ‌ دا ئەوژی ل (ئەبو غورێب) ل پشكا گران بوو و ئەم پێكڤە ئازادكرین و ئەم ل مزگەفتا (علاوی) ل بەغدا گەهشتینە ئێك و ئەم ب شەڤ چووینە مالا ئێكێ‌ مرۆڤێ‌ مە ل بەغدا و رۆژا پاشتر ئەم هاتینە دهۆكێ‌ و بابێ‌ من هاتیە، دویف من را و دایكا من كا دێ‌ چ سەرەدەری دكەت و دایكا من ل مال هندی قودیكەكا روناهیێ‌ هەیە ڤەشارت و هەلگریت و هەتا قودیكا بەر مەغسەلا دەست شوشتنێ‌ شكێنیت دا كەس نەچیتە بەر قودیكێ‌ ژ خویشك و برایێن من ژ بەر من و من خو نەدیتی یە و من سەرۆچاڤ نە دیتی نە و ئەم بەرێ‌ سپێدێ‌ هاتینە مال و دایكا من سەر نڤێژێ‌ بوو وەختێ‌ من دایكا خوە دیتی ناهێتە وەسفكرن و دایكا من نەهێلا چ برایێن من بچنە بەر قودیكا یان سەرێن خوە شە بكەن، وب چ رەنگان و گەلەك جاران ئەگەر پشتا وێ‌ كەفتبا من من دیت روندكێن خوە پاقژ دكرن.

7

دلڤین رەشید

شێوەكار (سیدرا سلێمان) د دیدارەكێ‌ دا بۆ رۆژناما ئەڤرۆ دیاركر كو ئەو خەلكا كۆمەلگەها گوهبەلە سەر ب قەزا شنگالێ‌ ڤە و پشتی سالا 2014 ئەو دەمێ‌ كو مرۆڤایەتی ل شنگالێ‌ تووشی مەزنترین كارەسات بووی، ئەوێ‌ رێكا هونەری هەلبژارت وەكو ئامرازەك كو دەربڕینێ‌ ژ ئێش و ئازارێن ناخێ‌ وێ‌ دا هەین بكەت.
هەروەسا گۆت : دناڤ جەرگێن ئازارێن قەزا شنگالێ‌ دا و پشتی روودانێن سالا 2014 گەلەك گەنجێن ئێزدیان شیان ژ ناڤ ڕەژیا خەمان بەرب تیرۆژكێن رۆناهیێ‌ ڤە بچن و هەر ئێك ژ وان ل دووف شیانێن خۆ بەرب بەهرەیێن جودا ڤە چوون، ئەز ژی وەكو كچەكا خەلكا شنگالێ‌ من شێوەكاری هەلبژارت و بومە خودان بەهرەیەك و ئەڤێ‌ بەهرەیێ‌ د ناخێ‌ من دا گەشەكر ژ بۆ هندێ‌ كو ئەز بەردەوام بم و بشێم ب رێكا چێكرنا كەڤالان پەیامێن مرۆڤایەتی پێشكێشی جیهانی بكەم و پەیاما من ئەوە ژ بۆ جیهانێ‌ بدەمە دیاركرن كو پشتی ئەو نە هامەتیا ب سەرێ‌ مللەتێ‌ مە دا هاتی و ب تایبەت ژی كچ و ژنان كو هێشتا ئەم خودان هێزەكا مەزن و خۆڕاگرین و دێ‌ هەر خۆ راگڕ مینین.

13

دلۆڤان هالۆ

سترانەكا نوو یا هونەرمەندا بەرنیاس (چۆپی فەتاح) ل ژێر ناڤێ‌ (ئەز كچا كوردم) ب شێوێ‌ ڤێدیۆ كلیپ هاتە بەلاڤكرن، پەیڤێن سترانێ‌ ژلایێ‌ (ڕەشۆ ئیشان) ڤە هاتینە نڤیسین و (عومەر كۆرداخ) ب ئاوازكرنا وێ‌ رابوویە و (كەمال حوسەینی) ب كارێ‌ دەرهێنا كلیپێ‌ رابوویە و ستران ب زارێ‌ كرمانجی یە.
چۆپیێ‌ بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: ژبلی سترانێن سۆرانی ئەز سترانان ب كرمانجی و هەورامی ژی دبێژم، چنكو ئەز دزانم ل دەڤەرا بەهدینان خەلكەك گوهداریا سترانێن من دكەن، هەروەسا ل دەڤەرا هەورامان ژی، لەورا من ل بەرە ل دەمێ‌ بهێت سترانان ب زاراڤێن دی ژی یێن كوردی بێژم، چنكو وەكو مەگۆتی حەزژێكەرێن سترانێن من ژ هەموو دەڤەرێن كوردستانێ‌ نە.

وەزارەتا پێشمەرگەی رادگەهینیت كو شەڤا ئێكشەمبی ل سەر دوشەمبی، گرووپێن ژ یاسایێ دەركەفتی ب چار درۆنان هێرشی سەر بارەگەهەكێ پێشمەرگەی كریە. داخوازێ ژ بەغدا دكەت هەلوەست هەبیت، ئەگەر نە ئەو دێ بێدەنگیێ شكینن و هەلوەستەكی وەرگرن.
رۆژا دوشەمبی، 6/4/2026 وەزارەتا پێشمەرگە ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د بەیاننامەیەكێ دا ئەشكەرا كر: «گرووپێن تیرۆرستی یێن ژ یاسایێ دەركەفتی ب رێكا چار درۆنێن بۆمبڕێژكری هێرش كرە سەر بارەگەهەكێ هێزێن پێشمەرگەیێ كوردستانێ. ئەڤ هێرشە د وەختەكی دایە كو د چەند رۆژێن دەربازبووی ژی دا چەندین هێرشێن ب ڤی رەنگی ل دەڤەرێن جودا یێن هەرێما كوردستانێ بۆ سەر بارەگەهێن پێشمەرگەی هاتینە ئەنجامدان.»
د بەیاننامەیێ دا هاتییە كو ئەڤ زنجیرە هێرشێن كو زیانێن گیانی و ماددی یێن مەزن ل دووڤ خۆ ئیناین، «ب ئاشكرا و ل بەرچاڤێن لەشكر و هێزێن ئەمنی یێن ئیراقێ بۆ سەر هەرێما كوردستانێ و هێزا پێشمەرگەی دهێنە ئەنجامدان.»
وەزارەتا پێشمەرگەی ژ بێدەنگییا بەغدا دلگرانە و دبێژیت: «سەرەرای بەردەوامییا ڤان دەستدرێژییان، هەتا نوكە حوكمەتا فیدرال، فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن چەكدار، فەرماندەیییا ئۆپەراسیۆنێن هەڤپشك و دەزگەهێن ئەمنی یێن ئیراقێ چو هەلوەستەكێ جدی بۆ رێگریگرتنێ ل ڤان هێرشێن تێكدەرانە نەبوویە.»
وەزارەتا پێشمەرگە هۆشداریێ ددەت: «دڤێت ئەڤ دەستدرێژییە ب زووی بهێنە راوەستاندن و تاوانبار بهێنە سزادان؛ چونكو هێزا پێشمەرگەی پشكەكا سەرەكییە ژ سیستەمێ ئەمنی و بەرگری یێ ئیراقێ و رۆلەكێ كاریگەر د پاراستنا ئاسایشێ دا هەبوویە.»
د پشكەكا دی یا بەیاننامەیێ دا، وەزارەتا پێشمەرگەی داخوازێ ژ حوكمەتا ئیراقێ دكەت هەلوەست هەبیت: «ئەم ژ پێخەمەت بەرژەوەندییا هەموو خەلكێ ئیراقێ و كوردستانێ و ژ بەر چاڤگرتنا ڤی بارودۆخێ نەخۆش، مە خۆ راگرتییە، بەلێ هەكە حوكمەتا فیدرال هەر ب ڤی رەنگی بێ هەلوەست بمینیت، ئەم دێ نەچار بین هەلویستەكێ دی وەرگرین.»

جێگرێ سەرۆكوەزیرێن ئیراقێ و شاندەكێ بلندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل سەر ئێكخستنا سیاسەتا گومرگی و بجهئینانا سیستەمێ ئەلكترۆنی ل دەروازەیێن سنۆری رێككەفتن، هەڤدەم بڕیار دان رێڤەبرنا گومرگێن هەرێما كوردستانێ ب شێوەیەكێ هەڤپشك بیت.
رۆژا دوشەمبی، 6/4/2026 فوئاد حوسێن، جێگرێ سەرۆكوەزیران و وەزیرێ دەرڤە یێ ئیراقێ، سەرپەرشتییا كۆمبوونا 13 یا جڤاتا وەزاری یا ئابووری یێ وەلاتی كر. د ڤێ كۆمبوونێ دا شاندەكێ بلندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئامادە بوون.
ب گۆرەی راگەهاندنا كۆمبوونێ، مێهڤانكرنا شاندێ هەرێما كوردستانێ بۆ گەنگەشەكرنێ بوو ل سەر ئێكخستنا رێكارێن گومرگی ل دەروازەیێن سنۆری.
شاندێ هەرێما كوردستانێ پێكهاتبوو ژ سكرتێرێ جڤاتا وەزیران، سەرۆكێ دیوانا جڤاتا وەزیران، سەرۆكێ نوونەرایەتییا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل بەغدا، شیرەتكارێ وەزارەتا دارایی، رێڤەبەرێ گشتی یێ گومرگی، رێڤەبەرێ گشتی یێ دووڤچوون و هەماهەنگیێ، ل گەل سەرۆكێن ژوورێن بازرگانی یێن هەولێر، سلێمانی، دهۆك و هەلەبجە.
جڤاتێ ئاماژە ب هندێ كر كو ل سەر ئێكخستنا سیاسەتا گومرگی د ناڤبەرا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دا رێككەفتینە، ب تایبەتی د بوارێ پێناسەیا گومرگی و پاراستنا بەرهەمێ ناڤخۆیی دا. هەروەسا بڕیار هاتە دان سیستەمێ «ئەسیكوودا» ل دەروازەیێن هەرێما كوردستانێ بهێتە بجهئینان، ب مەرجەكی داڕشتنا سیاسەتا گومرگی ئەركێ حوكمەتا فیدرالی بیت و رێڤەبرنا گومركان ژی ب شێوەیەكێ هەڤپشك بیت ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ.
بۆ ڤێ مەبەسێ بڕیار هاتە دان شاندەكێ تەكنیكی یێ رێڤەبەرییا گشتی یا گومرگی ل هەرێما كوردستانێ ل گەل تیمەكا نیشتمانی یا وەزارەتا دارایی یا ئیراقێ كۆمببن بۆ گەنگەشەكرنێ ل سەر میكانیزمێن ئێكخستنا رێكاران ب بەرچاڤوەرگرتنا تایبەتمەندی و یاسایێن كارپێكری ل هەرێما كوردستانێ. بڕیارە د چەند رۆژێن كێم دا هەردوو تیم راپۆرتەكێ بدەنە جڤاتا ئابووری بۆ دەركرنا بڕیارا پێدڤی.
فوئاد حوسێن، جێگرێ سەرۆكوەزیرێن ئیراقێ، د كۆمبوونێ دا راگەهاند كو ئیراق ژ بەر بارودۆخێ شەڕی ل دەڤەرێ روو ب روویێ تەنگاڤییێن ئەمنی و ئابووری بوویە، لەوما ئێكخستنا بزاڤان گەلەك یا پێدڤییە.د
د هەمبەر دا، سكرتێرێ جڤاتا وەزیران یێ هەرێما كوردستانێ ئاماژە ب هندێ كر كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پشتەڤانییا هەر بزاڤەكا حوكمەتا فیدرالی دكەت بۆ ئەلكترۆنیكردنا رێكارێن گومرگی، ئەڤ چەندە دێ زەلالیێ پتر لێ كەت و داهاتێ گشتی بلند كەت.
د دووماهییا بەیاننامەیێ دا هاتییە كو جڤاتا ئابووری بڕیار دا دەروازەیێ سنۆری یێ ترێبیل وەك دەروازەیەكێ فەرمی بۆ هاوردەكرنا زێری بهێتە دیاركرن، هەتا كو قەدەغەیا ئاسمانی ژ بەر ئۆپەراسیۆنێن سەربازی ل سەر وەلاتی دهێتە هەلگرتن.

19

چاڤدێرەكێ سیاسی ل پارێزگەها نەینەوا راگەهاند؛ پشتی روودانێن 16ێ ئۆكتۆبەرا سالا2017ێ، گرووپێن چەكدار یێن هاتینە ناڤ باژێڕێ شنگال، زوممار، رەبیعە و تەلكێفێ هەتا دگەهیتە كەركووكێ و دەڤەرێن ماددەیێ 140، چەندین بارەگەهێن سەربازی و سیاسی د ناڤ تاخێن ئاكنجیبوونێ دا ڤەكرینە، كو د نوكە دا بووینە مەترسییەكا راستەقینە ل سەر ژیانا خەلكێ سڤیل ل هەموو دەڤەران.
حەسەن خەلو، چاڤدێرێ سیاسی گۆت: «ئەڤ رەوشە بوویە ئەگەرێ دروستبوونا ترسێ ل دەف خەلكێ سڤیل، ب تایبەت ئەو مالێن دكەڤنە نێزیكی وان بارەگەهان، چونكو بەردەوام مەترسییا هندێ هەیە ژ ئالیێ فڕۆكەیێن ئەمریكا ڤە بهێنە بۆردۆمانكرن.»
ناڤهاتی دیار كر ژی كو هەبوونا بنگەهـ و بارەگەهێن سەربازی یێن حەشدا شەعبی ل ناڤ دەڤەرێن كوردستانی یێن ماددەیێ 140، ژیانا خەلكێ مە ئێخستییە د مەترسییەكا مەزن دا، چونكو بەردەوام دهێنە ئارمانجكرن و ئەڤێ چەندێ دلگرانییەكا مەزن ل دەف وەلاتییان پەیدا كرییە.
زێدەتر گۆت: «خەلكێ مە بەردەوام داخوازێ دكەن ئەو بارەگەهـ بۆ دەرڤەی باژێڕان و دوور ژ جهێن ئاكنجیبوونا خەلكێ سڤیل بهێنە ڤەگوهاستن، دا كو گیانێ وەلاتییان یێ پاراستی بیت.»
حەسەن خەلو تەكەز كر كو ل هندەك دەڤەران گرووپێن چەكدار بارەگەهێن خۆ چۆلكرینە و د ناڤ جهێن ئاكنجیبوونا خەلكێ دا بەلاڤ بووینە، داكو ئەگەر هاتنە بۆردۆمانكرن، خەلكێ سڤیل ببیتە قوربانی و ب ڤێ یەكێ فڕۆكەیێن ئەمریكا تۆهمەتبار بكەن.
ل دووماهییێ بەرچاڤ كر كو ل رۆژئاڤایێ دیجلە و چەندین دەڤەرێن دی، بارەگەهێن گرووپێن چەكدار بووینە ئارمانج، لەوما پێدڤییە ئەڤ گرووپە خۆ ژ ناڤ خەلكێ مەدەنی دوور بێخن و رێ نەهێتە دان ئیراق ببیتە مەیدانا شەڕێ دەولەتان.

15

دەزگەهێ وزەیا ئەمریكا راگەهاند، هنارتنا پەترۆلا ئیراقێ بۆ ئەمریكا كێم بوویە، ئەڤە ژی هەڤدەمە ل گەل نەمانا رێڕەوێ كەشتیێن بارهەلگرێن پەترۆلێ ل ئاڤتەنگا هورمز.
دەزگەهێ وزەیا ئەمریكا ئاشكەرا كر، «تێكڕایا هاوردەكرنا پەترۆلا خاڤ یا ئەمریكا د دەمێ حەفتییا بۆری دا وەلاتێن مەزن گەهشتییە پێنج ملیۆن و 840 ملیۆن بەرمیلان د رۆژەكێ دا، كو هەڤبەر ب حەفتییا پێشتر 49 هزار بەرمیل كێم بووینە.»
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، «هنارتنا پەترۆلا ئیراقێ بۆ ئەمریكا گەهشتییە 140 هزار بەرمیلان د رۆژەكێ دا، كو هەڤبەر ب حەفتییا پێشتر 130 هزار بەرمیلێن رۆژانە كێم بووینە، چونكی د حەفتییا پێشتر دا تێكڕایا هنارتنا رۆژانە 270 هزار بەرمیل بوون بۆ ئەمریكا.»
هەروەسا دەزگەهێ وزەیا ئەمریكی ئاماژە ب وێ چەندێ دا، كەنەدا رۆژانە سێ ملیۆن و 801 هزار بەرمیل هنارتینە ئەمریكا، سعوودیە 629 هزار بەرمیل، پاشی كولۆمبیا ب 418 هزار و مەكسیك ب 398 هزار بەرمیلان د رۆژەكێ دا، د پێشەنگییا هناردەكاران دانە بۆ ئەمریكا».
ل دووف خشتەی، هاوردەكرنا پەترۆلێ ژ ڤەنزوێلا 194 هزار بەرمیل بووینە د رۆژەكێ دا، ژ ئیكوادۆر 103 هزار، ژ نەیجیریا 84 هزار، ژ بەڕازیل 73 هزار و ژ لیبیا دو هزار بەرمیل بووینە د رۆژەكێ دا.
ئەمریكا پترییا پەترۆلا خاڤ یا خۆ ژ ڤان 10 وەلاتان هاوردە دكەت و بكارئینانا رۆژانە ب نێزیكی 20 ملیۆن بەرمیلان دهێتە خەملاندن، ب ڤێ چەندێ ژی دبیتە مەزنترین بكارئینەرێ پەترۆلێ ل جیهانێ.

ئەمیندارێ گشتیێ بەرێ یێ جڤاتا نوونەران و بسپۆرێ یاسایی رۆناهی ئێخستییە سەر وێ پێلا هێرشێن كو دەمەكە باژیڕێن هەرێما كوردستانێ و ب تایبەتی هەولێرا پایتەخت دكەنە ئارمانج. د ڤێ راپۆرتێ دا هاتییە دیاركرن كو ئەڤ هێرشە نەك بتنێ گەفەكا ئەمنی نە، بەلكو نیشانا شكەستنا بنەرەتییا سیستەمێ فیدرالی نە ل ئیراقێ.
ئەیاد حاجی نامق، ئەمیندارێ گشتیێ بەری یێ جڤاتا نوونەران و پسپۆرێ یاسایی ئاماژێ ب هندێ دكەت كو هەرێما كوردستانێ ب گۆرەی مادەیێن (117) و (121) ژ دەستوورێ ئیراقێ، قەوارەیەكێ یاسایی و فەرمی یە. لەوما هەر هێرشەك بۆ سەر هەولێرێ، وەك ناڤەندا دەزگەهێن دەستووری و نوونەرایەتییێن نێڤدەولەتی، یان بۆ سەر دهۆك، سلێمانی و هەلەبجە، ب رامانا بەزاندنا سەروەرییا دەولەتێ دهێت.
ئەڤ یاساناسە د نڤیسینا خۆ دا پرسیارێن جدی ئاراستەی حوكمەتا فیدرالی دكەت و دبێژیت: بۆچی فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن چەكدار ل هەمبەر ڤان هێرشێن دووبارەبووی بێدەنگە و هەلوەستەكێ كاریگەر نینە؟ هەروەسا چەوا گرووپێن چەكدار ل دەرڤەی چارچۆڤەیێ دەولەتێ و بێی پێگیریبوون ب زنجیرا فەرماندەییا سەربازی، دشێن چەكێن پێشكەفتی یێن وەك درۆن و مووشەكان بكاربینن؟
هەروەسا دوپاتیێ ل سەر هندێ دكەت كو ئەڤ رەوشە بنپێكرنا ئاشكرایا ڤان مادەیێن دەستوورێ ئیراقێ یە:
مادەیێ (9/ئێكێ/ب): كو پێكئینانا میلیشیایان ل دەرڤەی هێزێن فەرمی قەدەغە دكەت.
مادەیێ (78): كو سەرۆك وەزیران وەك بەرپرسێ راستەوخۆ یێ ئاسایشێ دیار دكەت.
مادەیێ (110): كو پاراستنا سەروەری و ئاسایشێ دكەتە ئەركێ دەسهەلاتا فیدرالی.
دبێژیت ژی: «بەردەوامییا ڤان هێرشان نیشانا شكەستنا جڤاتا نوینەرانە د چاڤدێریێ دا، و شكەستنا دادگەها بلند یا فیدرالی و سەرۆككۆمارییە د پاراستنا دەستووری دا (ب گۆرەی مادەیێن (67) و (93)».
پتر گۆت: «پاراستنا وەلاتییان و قۆرخكرنا چەكی د دەستێ دەولەتێ دا، نەك بتنێ ئەركەكێ سیاسی یە، بەلكو پێگیرییەكا دەستووری یا بنەرەتییە. هەر خەمسارییەك د ڤی ئەركی دا، دێ بیتە ئەگەرێ هەلوەشاندنا شەرعییەتا دەولەتێ و تێكچوونا ئاشتییا جڤاكی.»
ل دووماهیێ داخوازكر كو گرنگە فەرماندەیێ گشتیێ هێزێن چەكدار ل ئیراقێ د بەیاننامەیەكا فەرمی و رۆهن دا ئەنجامدانا پێرابوونێن توند یێن یاسایی بۆ كۆنترۆلكرنا چەكی و چالاككرنا رۆلێ جڤاتا نوونەران و دادوەری بۆ لێپرسینێ ژ وان ئالیێن هێرشان ئەنجام ددەن، دەربكەت.

8

بالیۆزخانەیا ئەمریكا ل بەغدا هوشدارییەكا توند ددەتە حوكمەتا ئیراقێ و گەفێن دژوار ل گروپێن میلیشیا دكەت، كو ئێدی ل هەمبەر هێرشان بێدەنگ نامینن، هەڤدەم خەلاتەكێ چەند ملیۆن دۆلاری راگەهاندیە بۆ هەر كەسەكێ پێزانینێن هوور ل سەر گروپێن میلیشیا بدەت.
پەیڤدارێ بالیۆزخانەیا ئەمریكا ل بەغدا، بەیاننامەیەكا رۆژنامەڤانی بەلاڤكر و دیار كر، میلیشیایێن تیرۆرستی ل ئیراقێ ل شەڤا شەمبییا بۆری، ژ پێخەمەت تیرۆركرنا دیپلۆماتكارێن ئەمریكی، دوو هێرشێن مەترسیدار كرینە سەر دەزگەهێن دیپلۆماسی یێن ئەمریكا ل ئیراقێ.
هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ ژی دا «ژ بلی ڤان هەردوو هێرشان، د چەند حەفتیێن دەربازبوویدا، گروپێن میلیشیا ژ ناڤخۆیا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ و ژ وەلاتێن جیرانێن ئیراقێ ژی، وەلاتیێن ئەمریكی و دەزگەهێن حوكمەتا ئیراقێ و خەلكێ سڤیل كرینە ئارمانج، كو د ناڤ هێرشان دا نوونەراتیێن مە یێن دیپلۆماسی ژی هاتینە ئارمانجكرن».
پەیڤدارێ بالیۆزخانەیا ئەمریكا ل بەغدا دوپات كر، كو چەندین جاران داخواز ژ حوكمەتا ئیراقێ كرینە ب زووترین دەم ئەركێ خۆ بجهبینیت بۆ راگرتنا هێرشان ل سەر دەزگەهێن ئەمریكا و رێگریێ ل میلیشیایێن تیرۆرستی بكەت، كو ئێدی ئاخا ئیراقێ بۆ هێرشكرنێ بكارنەئینن؛ هەڤدەم پەیڤداری هوشداری دا حوكمەتا فیدرال و گەف كر، هەكە حوكمەتا ئیراقێ پێگیر ب ئەرك و سۆزێن خۆ نەبیت، ئەمریكا ئێدی د پاراستنا وەلاتی و بەرژەوەندیێن خۆ دا بێدەنگ نامینیت.
هەروەسا خەلاتەكێ سێ ملیۆن دۆلاری راگەهاند بۆ هەر كەسەكێ پێزانینێن دروست ل سەر ئاشكراكرنا ناسنامە و جهێ گروپێن میلیشیایێن بەرپرس ژ ڤان هێرشێن دهێنە سەر ناڤەندێن دیپلۆماسی یێن ئەمریكا ل ئیراقێ، بدەت.

7

د. عەلی تەتەر، پارێزگارێ دهۆكێ ب مەرەما ژ نێزیك ئاگاهداربوون ل سەر ڕەوشا كارەبێ و چاوانیا بڕێڤەچوونا كاروبارێن وەلاتیان، دوهی 6/4/2026 سەرا ڕێڤەبەریا بەلاڤكرنا كارەبێ دا و ب ئامادەبوونا حازم محەمەد، ڕێڤەبەرێ گشتی یێ كارەبا دهۆكێ ب وەكالەت گۆهداریا گازندەیێن وەلاتیان كر و سەحكرە كاروبارێن تەكنیكی یێن ڕێڤەبەریێ و گۆت: پڕۆژەیێ ڕۆناهی، پڕۆژەكێ حكومی یێ وەزارەتا كارەبێ یە و پێدڤیە كاروبارێن وەلاتیان ب زووترین دەم و بێ گیرۆبوون بهێنە بڕێڤەبرن، دیسا هەموو ئاسانكاری بۆ داخوازیێن وان بهێنە كرن.
پارێزگارێ دهۆكێ ل گەل ڕێڤەبەر و بەرپرسێن پشكێن ڕێڤەبەریێ كۆمبوو و دوپاتی ل سەر باشتركرنا خزمەتكرنا وەلاتیان كر و ڕێڤەبەریێن پەیوەندیدار ڕاسپاردن د خزمەتا وەلاتیان دابن و ئاریشەیێن پەیدا دبن ب شێوەیەكێ زەلال بهێنە دەستنیشانكرن و هەر وەلاتیەكێ وەسا ببینیت، كو بهایێ كارەبێ ب زێدەهی یان شاشی بوو هاتیە، دشێت سەرەدانا ڕێڤەبەریا ناڤبری بكەت و نابیت مافێ‌ چو وەلاتیەكی بهێتە بەرزەكرن.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com