دوهی سێشەمبی 25/2/2025، سەرۆك مەسعود بارزانی ل سەلاحەدین پێشوازی ل ئاكیرا ئێندۆ، بالیۆزێ یێ ژاپۆنێ ل ئیراقێ كر.
د دیدارەكێدا، بالیۆزێ ژاپۆنێ ل ئیراقێ رێز و پێزانین بۆ قوربانیدان و خەباتا گەلێ كوردستانێ هەبوو، هەروەسا ئارامییا بەرچاڤ و پێشكەفتنێن هەرێما كوردستانێ د وارێن جودا جودا دا بلند هەلسەنگاند.
هەر د وێ دیدارێدا، بیر و بۆچوون ل دۆر گوهۆڕینێن سیاسی و ئەمنی یێن دەڤەرێ و هەڤكێشەیێن نێڤدەولەتی و كاریگەرییا وان ل سەر ئیراقێ و چارەنڤیسێ كوردان ل سووریێ، هاتنە لێكگۆهارتن.
د پشكەكا دی یا وێ دیدارێدا دوپاتی ل پێشڤەبرنا پەیوەندی و دۆستایەتییا د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و ژاپۆنێ دا هاتە كرن.

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دوهی سێشەمبی 25/2/2025 د دیدارەكێدا ل گەل ئاكیرا ئێندۆ، بالیۆزێ ژاپۆنێ ل ئیراقێ، هیڤییا سەركەفتنێ بۆ خواست و هەموو پشتەڤانییەك بۆ سەرئێخستنا ئەركێ وی دیاركر.
نێچیرڤان بارزانی دوپاتی ل خواستا هەرێما كوردستانێ كر بۆ پێشڤەبرنا پەیوەندییان و هاریكارییا هەڤپشك ل گەل ژاپۆنێ د هەموو واراندا.
بالیۆزێ ژاپۆنێ خوەشحالییا خوە ب دەستبكاربوونێ و سەرەدانا خوە بۆ هەرێما كوردستانێ نیشاندا و دوپاتكر كو وەلاتێ وی ب گرنگیڤە دنێریتە پەیوەندیێن خوە ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، هەروەسا هیڤی خواست بشێت ددەمێ ئەركێ خوە دا زێدەتر پەیوەندییان پێشڤەببەت.
هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ، بزاڤێن پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و دووماهی پێشهاتێن دەڤەرێ ب گشتی، تەوەرەكێ دی یێ دیدارێ بوو، كو ئاراكاوا میكیهیرۆ، قۆنسلێ ژاپۆنێ ل هەرێما كوردستانێ بەرهەڤ ببوو.

ئەندامەكێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند، پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانی كوردستان ل سەر نێزیكی هەشت هەتا نەه تەوەران ل دۆر پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یێن رێككەفتین.
بلند ئیسماعیل، ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان و بەرپرسێ لقێ دو یێ پارتی گۆت» ل دووماهی كۆمبوونا كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی باس ل چاوانییا بڕێڤەچوون و ئاستێ رێككەفتنا د ناڤبەرا پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانی كوردستان دا، هاتە كرن».
وی ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» كۆمبوونا ناڤبری، ب ئاستەكێ باش بڕێڤەچوو، ل سەر پشكا هەرە مەزن یا تەوەرێن پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هەر ئالی یێن رێككەفتین كو نێزیكی هەشت بۆ نەه تەوەرانە، یا مای تنێ ل سەر بەلاڤكرنا پۆستان رێككەڤن».
هەروەسا گۆت ژی» بڕیارە د ڤێ حەفتیێدا سەبارەت وێ چەندێ ژی كۆمبوون بهێتە كرن».
بلند ئیسماعیل سەبارەت رێگریێ ل جۆتیارێن كورد ل سنۆرێ دەڤەرا سەرگەڕان ل پارێزگەها كەركووكێ گۆت» ئەو رەفتارا ل بەرامبەر جۆتیارێن كورد روودای هیچ كێمتر نینە ژ ب ئەرەبكرن و دەربەدەركرنێ ل سەردەمێ ژێما بەعس».
هەروەسا ئەوژی بەرچاڤكر» پێدڤییە كورد ژ هەموو ئالییەكی ل جڤاتا نوونەرێن هێ و ل كەركووكێ بهێنە دەنگ و رێكێ نەدەن ستەم ل جۆتیارێن دەڤەرێ بهێتە كرن».
ئەڤە د دەمەكی دایە هەتا نوكە هەردو شاندێن پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانی كوردستان پێنج جاران ل دۆر پێكئینانا كابینەیا دەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یێن كۆمبووین، دووماهی جار ژی ل 4شواتا 2025 ل هەولێرێ بوو.

ئەنجامێ دووماهیێ یێ سەرژمێرییا گشتییا ئاكنجیبوویان ل ئیراقێ دیاركر كو رێژەیا بودجەیا دابینكری بۆ هەرێما كوردستانێ كێمترە ژ هەژمارا ئاكنجیێن وێ، ئەڤ چەندە ژی رێكێ ددەتە هەرێما كوردستانێ داخوازا بودجەیا زێدەتر ژ بەغدا بكەت.
فازل نەبی، بریكارێ بەرێ یێ وەزارەتا داراییا ئیراقێ، سەبارەت ڤێ چەندێ بۆ (دەنگێ ئەمریكا) گۆت» ب گشتی ئەنجامێ سەرژمێریێ بۆ هەرێما كوردستانێ باشە ژ بەركو دێ پشكا هەرێما كوردستانێ ژ بودجەیا گشتییا ئیراقێ باشتر بیت».
وەزارەتا پلاندانانا ئیراقێ ل 24 ڤێ مەهێ ئەنجامێ دووماهیێ یێ سەرژمێرییا گشتییا ئاكنجیێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ راگەهاندبوو.
ب گۆڕەی ئەنجامێ سەرژمێرییا گشتی، هەژمارا ئاكنجیێن ئیراقێ زێدەترە ژ 46 ملیۆن و 118 هزار كەسان. ژ وێ هەژمارێ زێدەتر ژ شەش ملیۆن و 503 هزار كەس هەڤوەلاتیێن هەرێما كوردستانێ نە، كو دبیتە 14.1% ژ ئاكنجیێن ئیراقێ.
ئەو هەژمار تنێ یا تایبەتە ب پارێزگەهێن هەرێما كوردستانێ ڤە و دەڤەرێن جهێ ناكۆكیێ ڤەناگریت كو ل بن دەستهەلاتا هەرێما كوردستانێ نە، بەلێ ژ روویێ كاریگێریڤە سەر ب ئیراقێ نە. حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقێ لژنەیەك پێكئینایە بۆ ئێكلاكرنا هەژمارا ئاكنجیێن وان دەڤەران و چاوانییا رەفتاركرنێ د گەلدا .
پشتی ژناڤچوونا رژێما بەعس پشكا هەرێما كوردستانێ ژ بودجەیا ئیراقێ 17% بو. بەلێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ سەرەرای نەرازیبوونا پەرلەمانتارێن كورد ل رۆژا 3/3/2018 ئانكو پشتی نێزیكی شەش مەهان ژ ئەنجامدانا ریفراندۆما سەربخوەییا هەرێما كوردستانێ، بڕیار دا ب كێمكرنا پشكا هەرێما كوردستانێ ژ بودجەی بۆ 12.67%.
فازل نەبی دیاركر» سەركردایەتییا كوردی د دانوستاندنێن گرێدای بودجەی ل بەغدا دشێت داخوازا زێدەكرنا پشكا هەرێمێ ژ بودجەیا گشتییا ئیراقێ بكەت» هەروەسا ئاماژەكر» ب شێوەیەكێ سروشتی پشكا هەرێما كوردستانێ دێ ژ رێژەیا 12.67% هێتە گوهۆڕین و دێ بیتە 14% ئانكو هەرێما كوردستانێ دێ مفای ژ بكاربرنێ و وەبەرئێنانێ و بودجەیا پێشڤەبرنا پارێزگەه و هەرێمان وەرگرین».

زاخۆ، دلۆڤان هالۆ:

ئەندامەكێ پەرلەمانێ كوردستانێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) دیار كر: هنارتنا پشكا بودجەیا هەرێما كوردستانێ د دەمێ خوە دا گەرەنتیا ئیراقەكا فیدرال ددەتە هەرێمێ و باوەریێ بۆ حوكمەتا هەرێمێ پەیدا دكەت، هەروەسا هنارتنا بودجەی د دەمێ خوە دا دێ پێڤاژویا سیاسی و حوكمڕانیێ د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێدا دا بهێزتر كەت.
بەنستان عسمەت دینۆ، ئەندامێ پەرلەمانێ كوردستانێ ژ فراكسیۆنا پارتی گۆت» هەردەمەكێ حوكمەتا ئیراقێ پێگیری قانوونا بودجەی ببیت چو ئاریشەیێن قانوونی و دارایی د ناڤبەرا حوكمەتا ئیراقێ و هەرێمێ دا نامینیت و پێگەهێ سیاسی و دیموكراسییێ ئیراقێ دێ بهێزتر بیت هەم ژ روویێ قانوونی و هەم ژ ڕوویێ ناڤدەولەتی ڤە.
بەنستانی خویاكر ژی» هەر چەند زووتر كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بهێتە پێكئینان دێ ئاستەنگێن ل هەمبەر هەولێرێ و بەغدایێ ب سانەهیتر هێنە چارەسەركرن، پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتێ گرێدای بزاڤێن هەموو ئالییەكیە و ئەز ب ئومێدم ل نێزیك دێ كابینەیا نوو یا حوكمەتێ هێتە پێكئینان و گۆتارێن ئالیێن سیاسی یێن هەرێمێ ئومێد بەخشن كو نێزیكبوونەكا رژد یا هەی كو پێكئینانا كابینەیا نوو د دەمەكێ كورتدا هەم داخوازیا خەلكێ هەرێمێ و هەم داخوازیا كۆمەلگەها ناڤدەولەتی یە”.

دهۆك، لەزگین جوقی

ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: ژ بەری دو سالان وهەتا نوكە 10 هزار خێزانێن ئێزدی یێن ڤەگەریانە شنگالێ، بەلێ ئاماژەكر كو هەتا نوكە پترییا وان نەهاتینە قەرەبووكرن .
مەحما خەلیل، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان گۆت» وەزارەتا كۆچ وكۆچبەرێن ئیراقێ دبێژیت ئەو پارەیێن كو د قانوونا بودجەیا ئیراقێ دا دەنگ ل سەر هاتیە دان بۆ ئاوارەیان بهێنە مەزاختن یێن ل هندەك تشتێن دێ هاتینە مەزاختن ونەگەهشتیە ئاوارەیان وئەم دێ سكالایێ ل دادگەهێن ئیراقی دژێ وان كەس وئالییان تۆماركەین».
مەحمای گۆت ژی» هەتا نوكە حوكمەتا ئیراقێ وەكو پێدڤی كار ل سەر كەیسا ئاوارەیان نەكریە وخەلكێ زیانڤێكەفتیێن شنگالێ نەهاتینە قەرەبووكرن وئاڤەدانی وتەناهی هەتا دادپەروەریا جڤاكی ژی ل شنگالێ نینە لەورا هەموو ئاوارە نەشێن ڤەگەرن».
ئاشكرا ژی كر» هێشتا سەدان روفاتێن قوربانیێن جینۆسایدا شنگالێ ل نوژدارییا داد ل بەغدا ماینە وناسنامەیێن وان نەهاتینە ئاشكراكرن وكار گەلەك سست وخاڤ دكەیسا شنگالێدا دهێنە بڕێڤەبرن».
پتر گۆت» هەر چەند رۆژان جارەكێ بەغدا برینێن ئێزدیان نوو دكەت ئەڤە رامانا ئێشاندنا جڤاكێ ئێزدییە ژئالیێ بەغدایێڤە وحوكمەتا محەمەد شیاع سودانێ د بەرنامەیێ خوە دا كار وخزمەت بۆ شنگالێ هەبوون لێ نەهاتیە بجهئینان وبەری چەند رۆژان مە سكالا ل دادگەها فیدرالی یا تۆماركری وپێدڤییە كەیسا شنگالێ بهێتە ئێكلاكرن ورەوشا شنگالێ خوەش و ئارام ببیت».
مەحما خەلیل ئەوژی دیاركر» ئەو كەسێن خەلكێ شنگالێ كوشتین نابیت بهێنە ئازادكرن ومە سكالایا دڤێ كەیسێ دا ژێ تۆماركری و مە داخواز كریە هەر كەسەكێ دەستێ وی د رێشتنا خوونا خەلكێ مە دا ل سالا 2014ێ هەبیت، نابیت بهێتە ئازادكرن وقانوونا لێبۆرینا گشتی ژێ بگریت وپێدڤیە هەموو تاوانبارێن كەیسا شنگالێ بگەهنە سزایێ خوە و ب توندترێن شێوە بهێنە سزادان».
مەحمای ئاماژە كر «هندەك بەرپرس ل ئیراقێ هەڤپشكێن جینۆسایدا شنگالێ نە وئێك ژ بەلگەنامەیان ژی ئەوە یێ خێزانێن تێرۆرستێن داعش ژ سووریێ ڤەدگۆهێزنە دناڤ شنگالێدا بێی رێزگرتن ل هەستێن خەلكێ شنگالێ بهێتە گرتن بەلكو هەستێن وان پتر دئێشینن وبرینێن شنگالییان نوو دكەن ئەو خێزانێن داعش یێن ژ كەمپێن سووریێ یێن دئینن و ل كەمپا (جەدعە) ل پارێزگەها نەینەوا ئاكنجی دكەن بەلكو گەلەك رێز ژی لێ دهێتە كرتن و د بەرامبەر دا رێز ل قوربانییان ناهێتە گرتن وئەڤە چەندێن سالن خەلكێ شنگالێ ئاوارەنە بەلێ هەر بوو حوكمەتا ئیراقێ خەم نینە و وەزارەتا كۆچ وكۆچبەرێن ئیراقێ بۆ وان چو ناكەت و هەڤپشكێن جینۆسایدا شنگالێ نە».

ئیدارەیا نوو یا ئەمریكا ب سەرۆكایەتییا دۆنالد ترەمپ، دوپاتكر كو واشنتۆن دێ پەیوەندیێن خوە ل گەل هەرێما كوردستانێ پێشڤەبەت و د كاركرنێدا ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و هاریكارییا هێزا پێشمەرگەی، دێ بەردەوام بیت.
ساموێل ووربێرگ، پەیڤدارێ هەرێمیێ وەزارەتا دەرڤەیا ئەمریكی گۆت» ب پشتڕاستیڤە ئیدارەیا دۆنالد ترەمپ، سەرۆكێ ئەمریكا، دێ بەردەوام بیت د كاركرنێدا ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و پەیوەندیێن خوە یێن دو قۆلی دگەلدا دێ پێشڤەبەت».
وی بەرپرسێ وەزارەتا دەرڤەیا ئەمریكی د پشكەكا دی یا ئاخڤتنێن خوە دا دوپاتكر ژی» واشنتۆن دێ بەردەوام بیت د هاریكارییا هێزا پێشمەرگێ كوردستانێدا د چارچۆڤەیێ هەڤپەیمانییا نێڤدەولەتییا دژی داعشێ».
ئەڤە د دەمەكیدایە، بەری چەند رۆژان ئاژانسا رویتەرز ل سەر زارێ چەندین ژێدەران ئاماژە ب وێ چەندێ كربوو، ئیدارەیا سەرۆكێ ئەمریكی، دۆنالد ترەمپی هۆشداری دایە ئیراقێ كو دڤێت ب زووترین دەم هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ بهێتە دەستپێكرن.
د دەمێ چەند سالێن بۆریدا، پەیوەندیێن هەرێما كوردستانێ و ئەمریكا ب شێوەیەكێ بەرچاڤ پێشڤەچبوون و ل دەمێن بۆری، سەرۆكێ ئەمریكا ژ دیموكراتیخوازان یان كۆمارییان با، هیچ ژ وێ ستراتیژیێ نەهاتییە گوهۆڕین كو ئەمریكا و هەرێما كوردستانێ پێكڤە گرێدای.
پشتی ژناڤچوونا رژێما بەعس ل سالا 2003، پەیوەندیێن ئەمریكا و هەرێما كوردستانێ زێدەتر پێشڤەچوون و زێدەتر رەهەندێن سەربازی و ئەمنی بخوەڤە دیت، ئەڤە ژی زێدەتر ژ بەر هاریكارییا د ناڤبەرا پێشمەرگەی و لەشكرێ ئەمریكا دا د پرسا ژناڤچوونا رژێما بەعس و پاشی بەرهنگاربوونا تیرۆرستان و شكاندنا داعشێ دا.