NO IORG
Authors Posts by Naci Badel

Naci Badel

5858 POSTS 0 COMMENTS

4

جەلال زیناڤایی

ل شەڤەکا تاری، بارانێ هێدی هێدی ب پەنجەرەیا ژۆرێڤە کەڤالێن خەمگین چێدکرن، هەر وەکی ئەسمان ژی دگەل وی دکەتە دگری، چاڤێن ئۆمێدی ل وێ قولاچێ بوو کو بەری دو سالان دایکا وی ل سەر شەملکێ شەڤنڤێژێن خوە لێ دکرن، تارییا مالێ تژی ڕۆناهی دکر.
دایکا وی نە تنێ کەسەک بوو، ئەو بۆ وی وەلات بوو، ئۆمێدی هەستدکر پشتی وێ یێ بوویە کۆچبەرەکێ بێ ناسنامە و بێ پەناگەھ، دەما دەستێ وی د چوو سەر وێنەیێن کەڤن، شاشەیا مۆبایلا وی د بوو خۆدیکەک مینا هەیڤا چاردە شەڤی، ب وی کراسێ خوە یێ کوردی و ب وێ گڕنژینا کو بێهنا گولێن بوهارێ و نێرگزێن چیا ژێ دهات دیار دبوو.
ئۆمێدی گۆت: دایێ پشتی تە ژیانێ ڕەنگێن خوە یێن جوان بەرزەکرینە، سپێدەهی یێن من بێی دەنگێ تە یێ تژی ئارامی سار و بێ ئەلند ماینە.
ئۆمێدی دزانی کو مرن راستییەکا تەحلە، بەلێ خەریبییا دایکێ د دلێ ویدا ئاگرەکێ گەشە، ب چ ئاڤان ناهێتە ڤەمراندن، بەلێ دا کو هەست ب هندەک گەرماتییێ بکەت، وەک وێ گەرماتییا دەمێ دایکا وی سەرێ وی د دانا سەر چۆکێن خۆ و ب دەستێن خۆ یێن وەستییای پرچا وی ڤەدمالی و ئۆمێدێن ژیانێ پێ دبەخشی، د وێ بێدەنگییا کوژەکدا، ئۆمێدی چاڤێن خوە گرتن، وی هەستکر کو بێهنا وێ یا ل ناڤ قولاچکێن مالێدا دزڤڕیت، هەر چەندە یا ل وەغەرا بێ ڤەگەڕ، بەلێ گیانێ وێ وەکو ستێرەکا گەش د ئەسمانێ ژۆرێڤە دگەڕیا .
بۆ وی دیاربوو خەریبی نە دویراتییا رێکانە، بەلێ ئەو کەلا بورکانێیە یا چو کەس نەشێن ئارام بکەن، ب تنێ دایک نەبیت، نهێنییا وێ ژی ل دەف وی خودایە یێ بەهشت کرییە دبن پیرۆزییا پێ یێن وێڤە.
دگەل خوەدا گۆت: ئەو نە چوویە، بتنێ ئەو یا بوویە چرایەک د ناڤ تاریاتی یێن ژیانا مندا، د هەر سپێدەهییەکێ دا ئەز یێ ل هیڤییا دەنگێ وێ کو ل بن گوهێ من بێژیت (خودێ ل گەل تە بیت کوڕێ من، چونکی بتنێ دوعایا دایکێ کلیلا دەرگەهێن دائێخستییە).

5

مەتین وەرمێلی

یا حەق بوو کو وەسا هزر بکەت؛ قەی دەمەکێ درێژە مە ئێک نەدیتی. ڕاست بوو، بەلێ ئەو بێ ئاگەهـ بوو ژ چاڤ و دلێ من، ژ خەیال و روحا من. نەدزانی کو ئەو هەر ڕۆژ د ناڤ من دا هاتن و چوونێ دکەت. ڕۆژەکێ ژی پارچەیەکا لەشێ من ژ وێ غافل نەبوویە و چ گاڤان ژ بیرا من نەچوویە.
لەوما ژی دەما من دیتی، من هەست ب غەریبیا وان چەند سالێن «نەدیتنا ڕاستەوخۆ» نەکر، چونکی ئەو هەردەم یا ل دەف من بوو. بتنێ تشتێ ئەز گەلەک ژێ غەریب بوویم، دەنگێ وێ بوو؛ دەما پرسیارا حالێ من کری و گۆتی: «چەوانی؟ باشی؟»
د وێ چرکێ دا، من دڤیا چاڤ و دلێ من پێش زمانێ من بکەڤن و بەرسڤا وێ بدن. من دڤیا روحا من ل بەر خۆ کربا، دا زانیبا ژانێن عەشقا وێ چ ل من کریە. من دڤیا پەیاسەیەک د ناڤ بیردانک و خەیالێن من دا کربا، ئەو هەلبەست، ڕۆمان و سکالایێن من ل سەر عەشقا وێ نڤیسین، هەمی خواندبان، بەلکو پیچەکێ هەست ب حالێ من کربا و زانیبا ئەز یێ چەوانم!
بەلێ.. ل سەر ڤێ هەمییێ ڕا، ب درەوەکا کورت و بەرسڤەکا سادە، من بتنێ گۆتێ: «باشم، سوپاس».

4

دیدار: رەمەزان دەشتمری / زاخۆ

5-6

چالاكیا دووێ‌ ئەم چوون بۆ لێدانا ڕەبیا تەنشتا گوندێ‌ سەرسیلاڤكێ‌ مە ل ئەوێ‌ ڕەبیێ‌ دا بەلێ‌ ئەڤ ڕەبیە نەهات ڕاكرن. ئەوبی پشتی بورینا دوو هەیڤان د ئەركێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ دا وەك بێهنڤەدان ئەز بۆ مالێ‌ هاتم و بۆ ماوێ‌ بیست ڕۆژان ل مالێ‌ من بێهنا خۆە ڤەدا و جارەكادیتر ئەز بۆ ئەركێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ چووم. ئەڤێ‌ جارێ‌ ئەركێ‌ مە یێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ بۆ دەڤەرا گولیا و وان گوندێن بەر لێڤا ڕویبارێ‌ خابیری هاتین. هەر وەسا ل ڕۆژا 24/8/1984ی هێرەشا مەزن یا لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ و دگەل فەوجێن جاشان بۆ سەر دەڤەرا لیژنا ناوچا زاخۆ و لیژنا ناوچا دهوك هات و شەڕێ‌ هەری دژوار كەتە دەور و بەرێن گوندێ‌ ئەرمشتێ‌ و بۆ لایێ‌ لیژنا ناوچا دهوكێ‌ شەرێ‌ هەری دژوار كەتە پشتا گوندێ‌ زێوكا عەبو وگوندێ‌ ناڤشكێ‌ و بانیا گوندێ‌ ئوزمانا، ل ئەوی دەكمی ئەركێ‌ مە یێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ و ڕێكخراوا شەهید محمود یوسف ل پیاكێ‌ هنداڤی گوندێ‌ ئەرمشتێ‌ بوو. شەرەك دژوار و یێ‌ وێنە پێشمەرگەیێن قەهرەمان ب ئەوی چەكی ل بەردەست بەرسینگا ئەڤێ‌ هێزا زەبەلاح یا حكومەتا ئیراقێ‌ گرت، لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ ب چەكێ‌ توپێن دویرهاڤێژ و فروكەیێن هەلیكوپتران بكار ئینان. ئەڤی شەری هەتا ڕۆژا 29/8/1984ی ڤەكێشا و ژبەر ئەوێ‌ شەكستنا لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ كو نەشیایی خۆە ل بەر سینگێ‌ پێشمەرگەیی بگرن و دگەل ڤەكێشانا هێزین خۆە رابوون گوندێ‌ ئەرمشتێ‌ سۆتن و ب سەر شوڕی زڤڕین و دەڤەر ب جهـ لێلان. ب مخابنی ڤە ل ئەڤی شەرێ‌ گران ئەوێ‌ بۆ سەر بارەگایێ‌ لیژنا ناوچا زاخۆ و لیژنا ناوچا دهوكێ‌ دا هاتین ئەڤ داستان و قەهرەمانیە ب خوینا نەه پێشمەرگەیان هات تۆماركرن ئەوژی شەهید سلێمان عەمەر هەوێری بابێ‌ هادی. شەهید فارس سالح كوچەر شەرەفانی. شەهید محسن عەلی گەرگەری. شەهید عەلی فەتاح سەرئافكی. شەهید حەسەن ئەحمەد جانگیر بەرزیری. شەهید عەلی رەشید ئەرمشتی. شەهید سوبحی عیسا كوڕكی. شەهید حاجی عوسمان جەلالی ناسیار ب حاجی پشو. شەهید جەواهر ئیسماعیل ئەرمشتی. هەر وەسا ئەڤ پێشمەرگەیێن ل ئەڤی شەڕی دا هاتین برینداركرن و ئەڤێن ناڤێن ئەوان ب بیرا من ئەڤە بین: حسێن رەمەزان ناسیار ب ئەبو شەعبو. ئوسمان قاسم. بشار محێ‌ تێلی. رەمەزان مژدین. حاجی خدر. ئەمین سەفەر جومار. عەبدولستار مەجید ئەلندكی. تەحسین كەمەكی. عوبەید ئوزمانی. عەبدولقەهار زێوكی. و هەر وەسا دوو پێشمەرگەیێن حزبا شیوعی ژی بریندار ببین بەلێ‌ ناڤێن ئەوان هەردوو پێشمەرگەیێن حزبا شیوعی ل بیرا من نەماینە. ئەو بوو ئەم وەك پێشمەرگەیێن ڕیكخراوا شەهید مەحمود یوسف جارەكادیتر بۆ دەڤەرێ‌ هاتین. ڕێكخراوا مە و دگەل ڕیكخراوا گوڤەند مە چالاكیەك هەڤپشك بۆ لێدان و ڕاكرنا ڕەبیا ل هنداڤی گوندێ‌ ئاڤهێ‌ بی و خوەشبەخاتە ئەڤ رەبیە ب زەند و باسكێن پێشمەرگەیی هات ڕاكرن و هەژمارەكا چەكێن سڤك وەكی كلاشینكوفان و دگەل چەند تەقەمەنیان بینە دەستكەفتیێن پێشمەرگەیی. هەر وەسا من بەشداری د ئەڤان چاكیێن پێشمەرگایەتیێ‌ دا كرین ئەڤەبوون: ل سالا 1985ی ڕاكرنا بارەگایێ‌ سریا كەلها كانیا ل دەڤەرا شێخان بەلێ‌ ب مخابنی ڤە د ئەڤێ‌ چالاكیێ‌ دا سێ‌ پێشمەرگەیێن قەهرەمان هاتن شەهیدكرن. ئەو نەخوەشی دەردەسەریا من دیتی ل داستانا دیرەلوكێ‌ كو چ جاران ژبیرا من ناچیت ئەوژی ل شەڤا داستانێ‌ ل بەرامبەری رەبیا قولنجی ل تەنشت گوندێ‌ سەرگەلێ‌ بین و هەر ژ ئیڤارێ‌ بەفرێ‌ ل مەكر و هەتا سحارێ‌ و ئەم ب ئێكجاری نەنڤستن و ئەم مانە هشیار هەتا سپێدێ‌ و مە ئەو ڕەبیە راكر و هەتا ئیڤاری ل بەر باران سەرمایێ‌ ماین و هەتا ئەڤ داستانا دیرۆكی یا ناحیا دێرەلوكێ‌ ب زەند و باسكێن پێشمەرگەیی هاتی تۆماركرن.
ل هەیڤا ئیلۆنا سالا 1987ی ل داستانا كانی ماسێ‌ ئەم ل بۆ فەوجا سوتكێ‌ هاتن و جادا گشتی ژ هاتن و چوونا لەشكری ب ئێكجاری بڕی و ب گولەیێن توپا سەد و بیست ملم هێزین حكومەتا ئیراقێ‌ هاتن توپبارانكرن، هەر وەسا ل سالا 1988ی مە پشكداری د داستانا فەوجا شەرانشێ‌ دا كر. هەر وەسا ل هەیڤا شەش سالا 1988ی كو دوماهیك چالاكی بی ئەز تێدا پشكدار بووم ئەوژی ناڤێ‌ رێكخراوا مە هاتبی گوهارتن ب ناڤێ‌ هەكاری هاتبی ناڤكرن و ب هەفكاری دگەل رێكخراوا مهاباد بۆ لێدان و راكرنا ڕەبیا ل ملا ل هنداڤی كومەلگەها بێرسڤی و ئەڤ رەبیە هات راكرن و هەژمارەكا زور یا چەك و تەقەمەنیان بینە دەسكەفتیێن پێشكەرگەیێن قەهرەمان. هەلبەت ل هەیڤا شەش یا سالا 1988ی بابێ‌ من حەجی تاهر و برایێ‌ من عەلی ئەو بۆ ڕۆژهەلاتێ‌ كوردستانێ‌ بۆ ئیرانێ‌ چوبین و ئەم ئەڤێن دیتر ل گوندی مابین. دەمێ‌ ئەنفالا ڕەش یا سالا 1988ی ل ئەوی دەمی وەك بێنهڤەدان ئەو بۆ ماوێ‌ پێنج ڕۆژان بیم ئەز هاتیم بۆ مالێ‌ و ئەم هەمی دەمان د ئامادەباشیێ‌ دا بوون. ل سپێدەهیا ڕۆژا 25/8/1988ی ل ئەوی دەمی من ل مالێ‌ نانێ‌ تێشتێ‌ دخوار و ئەز برایێن خۆە و خێزانا خۆە ل حەوشا مالێ‌ دڕوینشتی بین. ل دەمەكێ‌ مە بەرێ‌ خۆە دایێ‌ دەنگێ‌ فڕوكەیێن جەنگی یێن ئیراقی بۆ سەر دەڤەرێ‌ هاتن. مە دیت كو ئەڤان فڕوكەیان رەمی ل هندەك جهێن دەڤەورێ‌ كر، بەلێ‌ مە نەزانی كو چەكێ‌ كێمیاوی یا ب كارئینایی. هەتا دەمژمێر دەهی سپێدێ‌ مە بەرێ‌ خۆە دایێ‌ خەلكێ‌ ئەوان گوندێن كەرپتێ‌ و گوندێ‌ هەركوندێ‌ ب زاڕوك و خێزان ڤە بۆ گوندێ‌ مە بەرزیركێ‌ هاتن و گوتن فروكەیێن حكومەتا ئیراقێ‌ چەكێ‌ كێمیاوی یێ‌ ل دەڤەرێ‌ ڕەشاندی و چواردە پێشمەرگە یێن ل بارەگایێ‌ گوندێ‌ تویكا هاتین شەهیدكرن و خەلكێ‌ دەڤەر یا بەردایی و دێ‌ قەستا سەر سنوران كەین. ئەوبی مە بەرێ‌ خۆە دایێ‌ چەند پێشمەرگەیێن لیژنا ناوچا زاخۆ ئەوژی بۆ گوندی هاتن و گوتن و مالێن خوە بار بكن و قەستا سەر سنوران بكەن. رۆژ بوو دانێ‌ نیڤرو و مەژی وەكی خەلكێ‌ دەڤەرێ‌ دەستێن زاڕوك و خێزانێن خۆە گرتن و ئەم بۆ گوندێ‌ گوفكا سەری و گوندێ‌ مێسكێ‌ و دگەل ڕۆژ ئاڤا ئەم بۆ گوندێ‌ غولدیا گەهشتن و دونیا بی تاری و ل ئەوێ‌ شەڤێ‌ ئەم ل گوندێ‌ غولدیا ل بەر لێڤا ڕویبارێ‌ خابیری ماین.

سەرۆك بارزانی ل سەلاحەدین پێشوازی ل شاندەكێ حزبا دەعوەیا ئیسلامی كر و پرسا شایستەیێن دەستووری و میكانیزمێن حوكمەتا داهاتییا ئیراقێ گەنگەشەكر.
ب گۆرەی بەیاننامەیەكا حزبا دەعوەیا ئیسلامی، شاندێ حزبا دەعوە ب سەرۆكاتییا عەباس بەیاتی بوویە و د دیدارەكێدا باس ل قووناغێن پیچكئینانا حوكمەتەكا ب هێز و كارا هاتە كرن، ب جۆرەكی كو بشێت داخوازیێن وەلاتییان بجهبینیت و ئارامییا سیاسی ل وەلاتی بچەسپینیت.
وەك د بەیاننامەیا حزبا دەعوە دا هاتی، هەردو ئالییان دوپاتی ل پێدڤییا ب لەزكرنا پێنگاڤان بۆ بجهگەهاندنا شایستەیێن دەستووری د چارچۆڤەیێ قانوونێدا كر. هەروەسا ئاماژە ب بهێزكرنا خالێن هەڤپشك د ناڤبەرا پارتی دیموكراتی كوردستان و حزبا دەعوەیا ئیسلامی هاتە كرن، ئەوژی وەك بنەمایەك بۆ چەسپاندنا ئارامییا دەزگەهان و بەفرەهكرنا ئاسوویێ كاركرنا نیشتمانییا هەڤپشك.
د پشكەكا دی یا دیدارێدا باسی بهێزییا هەڤبەندیێن دیرۆكی و خەباتگیری یێن هەردو ئالییان ل سەردەمێ بەرهنگاربوونا دەستهەلاتێ بەعس و ئاماژە ب وێ چەندێ هاتە كرن، ئەو دیرۆكا هەڤپشك و باوەرییا د ناڤبەرا واندا، نوكە بنەمایەكێ ب هێزە بۆ پێشڤەبرنا هەڤپشكییا سیاسی و نیشتمانی.
ب گۆرەی وێ بەیاننامەیێ، ل دووماهییا كۆمبوونێ سەرۆك بارزانی و شاندێ حزبا دەعوەیا ئیسلامی ڕاگەهاند، دێ هەماهەنگیێن وان بەردەوام بن بۆ پشتەڤانیكرنا پرۆسەیا سیاسی و بجهئینانا خواستا خەلكێ ئیراقێ د دروستكرنا دەولەتەكا ب هێز، دادپەروەر و ئارام دا.

ل ڕۆژا شەمبیێ 21/2/2026، سەرۆك مەسعود بارزانی ب هەلكەفتا ڕۆژا جیهانییا زمانێ دایك پەیامەك بەلاڤكر و تێدا دوپاتی ل گرنگی و پیرۆزییا زمانێ كوردی وەك ناسنامەیا نەتەوەیی كر.
سەرۆك بارزانی ل پێگەهێ فەرمیێ خوە ل تۆڕا جڤاكییا (ئێكس) ڕاگەهاند» زمانێ دایك بنەمایێ ڕەسەنایەتی، ناسنامە، هشیاری و هەڤدەنگییا نەتەوەییە».
هەر د پەیاما خوە دا، سەرۆك بارزانی ئاماژە ب وێ چەندێ كر» پاراستنا زمانێ دایك تنێ پرسەكا كولتووری نینە، بەلكو ئەركەكێ نیشتمانییە ل سەر ملێ مە هەموویان».
ل دووماهییا پەیاما خوە، سەرۆك بارزانی پیرۆزباهییا ڤێ ڕۆژێ ل هەموو كوردستانییان كر.

سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل ڕۆژا جیهانییا زمانێ دایك دبێژیت، شانازیێ دكەین كو هەرێما كوردستانێ لاندكا فرەهیێ و پێكڤەژیانا پێكهاتە و زمانێن جودا جودایە.
نێچییرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل ڕۆژا 21/2/2026، د پەیامەكێدا ب هەلكەفتا ڕۆژا جیهانییا زمانێ دایك پێگیرییا خوە ب پێشڤەبرن و پێشئێخستنا زمانێ دایك دوپاتكر.
سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د پەیاما خوەدا گوت ژی» پێگیرییا خوە ب پێشڤەبرن و پێشئێخستنا زمانێ دایك بۆ هەموویان دوپات دكەین، ژ زمانێ كوردی هەتا زمانێن پێكهاتەیێن نەتەوەیی ( توركمانی، سریانی و ئەرمەنی)».
ل دووماهییا پەیاما خوە، نێچیرڤان بارزانی ڕاگەهاند» پاراستنا زمانێ دایك، پاراستنا ناسنامە و دیرۆكا وێ یا زەنگین و پاشەڕۆژا كوردستانێ یە».

سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل ڕۆژا جیهانییا زمانێ دایك ڕاگەهاند: زمان بنەمایەكێ سەرەكیێ ناسنامەیا مە یا نەتەوەییە. هەڤدەم دوپاتی ل پێگیریبوونا حوكمەتا هەرێمێ ب گرنگیدانێ ب زمانێ كوردی و زمانێ هەموو پێكهاتەیان ل هەرێما كوردستانێ كر.
ل ڕۆژا شەمبیێ، 21/2/2026، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل پێگەهێ خوە یێ تایبەت ل تۆڕا جڤاكییا (ئێكس) پەیامەك ب هەلكەفتا ڕۆژا جیهانییا زمانێ دایك بەلاڤكر و پیرۆزباهییا وێ ڕۆژێ ل كوردستانییان كر.
مەسرور بارزانی د پەیاما خوەدا ئاماژە ب بهایێ زمانێ كر وەك پێناسەیەك بۆ نەتەوەی و گوت» زمان، بنەمایەكێ گرنگ و سەرەكیێ هەبوون و ناسنامەیا مە یا نەتەوەیی و نیشتمانییە».
د پشكەكا دی یا پەیاما خوە دا، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڕۆناهی ئێخستە سەر پێكڤەژیانێ و فرەكولتووریێ ل هەرێما كوردستانێ و دیاركر» هەرێما كوردستانێ ب هەبوونا زمان و كولتوورێن جودا جودا یا زەنگینە وجهێ شانازیێیە، هەموو پێكهاتەیێن كوردستانێ، ئازادانە ب زمانێ دایكا خوە د ئاخڤن و دخوونن».
هەروەسا سەبارەت ب بۆچۆن و كارێ حوكمەتێ د ڤی واریدا، مەسرور بارزانی دوپاتی ل پرۆسەیا پەروەردەیێ كر و گوت» حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێگیربوونا خوە ب گرنگیدانێ ب زمانێ كوردی و زمانێ هەموو پێكهاتەیێن گەلێ كوردستانێ دوپات دكەت».
ڕۆژا 21/2 ل هەموو سالان ژ ئالیێ ڕێكخراوا یونیسكۆ ڤە وەك ڕۆژا جیهانییا زمانێ دایك هاتیە دیاركرن و ل سەرانسەری جیهانێ بیرئینانا وێ دهێتە كرن. ئارمانج ژ ڤێ ڕۆژێ هشیاركرنا جڤاكییە ل دۆر فرەزمانیێ و پاراستنا كولتوورێن جودا جودا.
ل هەرێما كوردستانێ، ب گۆرەی قانوونێن هاتینە دەركرن، مافێ خواندنێ بۆ پێكهاتەیان هاتیە پاراستن. د نوكە دا سەرەرای زمانێ كوردی، ل چەندین قوتابخانەیێن سەر ب وەزارەتا پەروەردەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڤە، پرۆسەیا خواندنێ ب زمانێن توركمانی و سریانی بڕێڤەدچیت. ڤێ چەندێ ژی وەكریە هەرێما كوردستانێ ببیتە نموونەیەكا دیار یا پێكڤەژیانا ئاشتییانە و پاراستنا مافێ زمانەڤانیێ پێكهاتەیان ل ئیراقێ و دەڤەرێ.

فەرمانگەها میدیا و پێزانینان ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كۆمەكا داتا و پێزانینان ل دۆر دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ بەلاڤكرن و حوكمەتا ئیراقێ ب ( گوهۆڕینا دیموگرافی و ب ئەرەبكرن) تۆمەتبار دكەت. سەرۆكێ دەستەیا دەڤەرێن كوردستانێ ژی دبێژیت: ل وان دەڤەران ڕێژەیا كوردان ب شێوەیەكێ مەترسیدار هاتیە خوار.
فەرمانگەها میدیا و پێزانینان، ل ڕۆژا شەمبیێ 21/2/2026، ڕاپۆرتەك ب ناڤونیشان (بەلگەنامە و پێزانینێن تایبەت ب مادەیا 140 یا دەستوورێ ئیراقا فیدرال) بەلاڤكر و تێدا چەندین داتابەرچاڤكرن.
د ڕاپۆرتێدا ئاماژە ب وێ چەندێ هاتیە كرن، ل سالێن 2005 بۆ 2025، زێدەتر ژ دو ترلیۆن دینار بۆ بجهئینانا مادەیا 140 هاتینە تەرخانكرن و نەهاتە بجهئینان.
دەهان پۆست ژ كوردان هاتینە وەرگرتن
فەرمانگەها ناڤبری دبێژیت» پشتی 16 ئۆكتۆبەرا سالا 2017، سیاسەتا ب ئەرەبكرنێ ب چاڤدێرییا ئیدارەیا سەپاندیێ باژێڕان دەستپێكر و گوهۆڕینێن مەزن د پۆستێن كارگێریدا هاتنە كرن و دەهان پۆستێن بلند ژ كوردان هاتنە ستاندن».
د ڕاپۆرتا فەرمانگەها میدیا و پێزانینان دەڤەرێن دناڤا مادەیا 140 هاتینە دیاركرن كو ئەڤەنە:
-كەركووك: سەنتەرێ باژێڕی و هەموو قەزا و ناحیێن وێ ڤەدگریت.
-نەینەوا: قەزا شنگالێ، قەزا حەمدانیە، قەزا شێخان، قەزا مەخموور، قەزا زوممار، قەزا تلكێف، ناحیا بەعشیقە، ناحیە قەحتانیە، ناحیە ڕەبیعە) ڤەدگریت.
-دیالا: قەزا خانەقین و ناحیێن وێ گولالە، سەعدیە، مەیدان، قۆرەتوو، قەزا قەرەتەپە، قەزا شارەبان و ناحیێن وێ، قەزا بەلەدروز و ناحیا مەندلی ڤەدگریت.
-سەلاحەدین: دووزخورماتوو، ئامرلی، سلێمان بەگ ڤەدگریت.
-واست: قەزا بەدرە و ناحیا جەسان ڤەدگریت.
-ل هەرێما كوردستانێ ژی چەمچەمال، ئاكرێ، فەیدیێ، كفری و كەلار هەنە.
11 هزار دۆسێ هاتینە ئێكلاكرن
د پشكەكا دیدا فەرمانگەها میدیا و پێزانینان ئاماژەكر، بۆ هەلوەشاندنا گرێبەستێن چاندنێ و بڕیارێن جڤاتا سەركردایەتییا شۆڕشێ یا هەلوەشیای (دەستهەلاتا بەرێ یا ئیراقێ)، بڕیارێن حوكمەتا ئیراقێ و (قانوونا هەلوەشاندنا بڕیارێن جڤاتا بلند یا شۆڕشێ یا ڕژێما بەعس) بۆ زڤڕاندنا مولك و مالی بۆ خودانێن وان یێن ڕەسەن نەهاتینە بجهئینان.
ب گۆرەی فەرمانگەها میدیا و پێزانینان، ژ سالا 2012 و وێڤە 118 هزار دۆسێ ل پارێوگەهێن كەكووك، دیالا، نەینەوا، سەلاحەدین هاتینە ئێكلاكرن و قەرەبوویا دەربەدەران و هاوردەكریان هاتیە كرن.
ڕاپۆرتا ناڤبری ئاماژكر» ل كەركووك، خانەقین و گولالە 11 هزار و 800 دۆنەمێن ئەردی (ل دووڤ بڕیارێن 29 و 30 یێن سالا 2012) هاتینە زڤڕاندن بۆ خودانێن وان یێن ڕاستەقینە پشتی هەلوەشاندنا گرێبەستێن چاندنێ».
د پشكەكا دی یا پێزانینێن وێ فەرمانگەها حوكمەتا هەرێمێ دا هاتیە» ل كەركووك، خانەقین و گولالە دۆسێیێن 48 هزار خانییان هاتینە ئێكلاكرن.
گوهۆڕینا دیموگرافی
فەرمانگەها میدیا و پێزانینان ل حوكمەتا هەرێمێ باس ل گوهۆڕینا سینوورێ دیموگرافی یێن یەكەیێن كارگێڕی ل كەركووك، خانەقین، گولالە و شنگال كریە و ڕاگەهاند» دەربەدەركرنا ئاكنجییان و ئینانا ئەرەبێن هاوردە زێدەكرنا هەژمارا ئەرەبا و كێمكرنا هەژمارا كوردان ئەنجامدایە».
پشتی ڕوودانێن 16 ئۆكتۆبەرا 2017
د وێ ڕاپۆرتێدا هاتیە» ل 16 ئۆكتۆبەرا سالا 2017 حوكمەتا ئیراقێ هزرا سەپاندنا هێزێ بێی پێرابوونێن قانوونی وبەرۆڤاژی دەستووری بكارئینا، كو ل مادەیا 13 ژ دەستووری هاتیە( لەشكر نابیتە ئامرازەكێ سەركوتكەرێ گەلێ ئیراقێ). حوكمەتا ئیراقێ ب لڤینا هێزێن لەشكری و حەشدا شەعبی، هێرش كرە سەر دەڤەرێن ناكۆكی ل سەر و داگیركرن. ژ ئەگەرێ وێ چەندێ جارەكادی سەدان هزار كەس ژ خەلكێ ڕەسەنێ وان دەڤەران ئاوارەبوون و تاوانێن شەڕی و دژی مرۆڤایەتیێ بەرامبەر خەلكێ وان دەڤەران ب تایبەت كەركووكێ و خورماتوو هاتنە ئەنجامدان، ژ ئەگەرێ وان ڕوودانان ژی جارەكادی دی پرۆسەیا ب ئەرەبكرنێ ل وان دەڤەران دەستپێكر.
ب گۆرەی ڕاپۆرتێ، پشتی 16 ئۆكتۆبەرا 2017 ئەڤ كارە هاتنە ڕوودان:
-پێدانا گرێبەستێن چاندنێ ب ئەرەبێن هاوردە و دەست ب سەر داگرتنا زەڤیێن وەلاتییان.
-كێمكرنا پشكداریپێكرنا كوردان د دامودوزگەهێن حكومی یێن وان دەڤەران و گوهۆڕینا سینۆرێ یەكەیێن كارگێڕی.
-دەست ب سەرداگرتنا سێكتەرێن ئابۆری و دەست ب سەرداگرتنا زەڤیێن پەترۆلی ل وان دەڤەران، ژ ئالیێ حوكمەتا ئیراقێ ڤە.
فەرمانگەها میدیا و پێزانینان دیاركر ژی» پشتی هێرشێن لەشكرێ ئیراقێ و حەشدا شەعبی، ب ئەرەبكرنێ ل پارێزگەها كەركووكێ و دەڤەرێن دی دەستپێكر. هەر ژ دەستپێكا داگیركرنێ پترییا پۆستێن ئیداری ل دەڤەرێن كوردستانێ ب تایبەت كەركووك، خورماتوو، خانەقین و شنگال، ژ كوردان هاتنە ستاندن و خەلكێ ئەرەب و توركمان ل شوونا وان هاتنە دانان، دیارترین ئەو كارە ژی لادانا پارێزگەرێ كەركووكێ بوو، ب شێوەیەكێ گشتی ل كەركووكێ 10 پۆستێن ئیداری، ل زوممار چار پۆست، ل دووزخورماتوو 10 پۆست و ل شنگالێ چار پۆستێن ئیداری ژ كوردان هاتنە ستاندن و خەلكێ ئەرەب و توركمان ل جهێن وان هاتنە دانان».
د پشكەكا دی یا ڕاپۆرتێدا باس ل ئاكنجیێن وان دەڤەران هاتیە كرن و هاتیە ڕاگەهاندن» پشتی 16 ئۆكتۆبەرا 2017 ب ساناهی ئێخستنا كاری بۆ ئەرەبێن هاوردە هاتیە كرن ژ ڤەگوهاتسنا ناسنامە، فۆرما ئاهێن خوارنی، كارتا پێزانینان و پێدانا پالپشتیێ بۆ ئاكنجیبوونێ، بێی زڤڕین بۆ تۆمارا نفووسا 1957 و بڕیارێن تایبەت ب دەڤەرێن سینۆرێ مادەیا 140، هەروەسا ل وی وەختێ پارێزگەرێ سەپاندیێ كەركووكێ ب كریار دەست بجهئینانا سیاسەتا ب ئەرەبكرنێ و ڤەگەڕاندنا وان ئەرەبان كر كو پێشتر ڕژێما بەرێ ئیمتیازات و زەڤی پێدابوون (خودانێن ڕەسەنێن زەڤییان پترییا وان كورد بوون و هندەك توركمان بوون). هەروەسا هێزێن لەشكرێ ئیراقێ و حەشدا شەعبی پشكەك بوون ژ بجهئینانا سیاسەتا وی وەختی یا پارێزگەرێ كەركووكێ بۆ ب ئەرەبكرنا دەڤەرێ».

6

ئەمریكا ب ڕێكا بالیۆزخانەیا خوە ل بەغدا، دەلیڤەیا 48 ساتان دایە سەركردەیێن شیعەیێن ئیراقێ یێ د ناڤا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێدا تاكو كەسەكێ دی بۆ بەربژاركرنێ ل شوونا نووری مالكی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ ئێكلا بكەن.
سەبارەت ڤێ پرسێ ژێدەرەكی ژ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ د داخۆیانییەكا ڕۆژنامەڤانیدا ئاشكراكر» بالیۆزخانەیا ئەمریكا دووماهی مۆلەت دایە چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ تاكو چارەنڤیسێ نووری مالكی وەك بەربژار بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ ئێكلابكەت».
وی ژێدەری دیاركر ژی» ڕۆژا ئێكشەمبی 22/2/2026، دووماهی ژ ڤانە بۆ ئێكلاكرنا ڤێ پرسێ، بۆ ڤێ چەندێ ژی سەركردەیێن چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ بزاڤێن خوە چڕتركرینە تاكو شوونگرەكی بۆ مالكی وەك بەربژار بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ دەستنیشان بكەن».
پێشتر باسم عگێلی، ئەندامێ تیما راگەهاندنا هەڤپەیمانییا ئاڤەدانكرن و گەشەپێدان ب سەرۆكاتییا محەمەد شیاع سوودانی د داخۆیانییەكا ڕۆژنامەڤانیدا راگەهاند» چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ بزاڤا دەستنیشانكرنا دو بەربژارێن دی دكەت بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ و پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ، بۆ ڤێ چەندێ ژی هەر ئێك ژ محەمەد شیاع سوودانی و حەمید شەتری نێزیكن ژ وێ چەندێ وەك بەربژارێن چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ بهێنە راگەهاندن».
ل ڕۆژا 22/11/2025، جڤاتا شوورا یا حزبا دەعوەیا ئیسلامی ب تێكڕایا دەنگدان بڕیاردابوو، نووری مالكی، ئەمیندارێ گشتیێ حزبا دەعوە، بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ بەربژار بكەت، بەلێ ل 27/1/2026، دۆنالد ترەمپ، سەرۆكێ ئەمریكا گەفەكا توند كر هەكە مالكی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ بهێتە بەربژاركرن.
بڕیاربوو ل ڕۆژا پێنجشەمبییا بۆری 19/2/2026، چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كۆمببیت بۆ ئێكلاكرنا پۆستێ سەرۆك وەزیرێن نوو یێ ئیراقێ، بەلێ كەنالێ (ئەلجەزیرە) ژ زاردەڤێ سەركردەیەكی چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ بەلاڤكر» ئەو كۆمبوونا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كو بڕیاربوو ل ئێڤارییا ڕۆژا پێنجشەمبی 19/2/2026، بڕێڤەبچیت، هاتە هەلوەشاندن».
ناڤبری ئاشكراكربوو» كۆمبوون هاتە هەلوەشاندن، چونكە ژ ئەگەرێ پێداگیرییا نووری مالكی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا دەولەتا قانوونێ ل سر بەربژاركرنێ بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیران، گرێدانا وێ كۆمبوونێ ب بێ مفا هاتبوو زانین».

4

زاخۆ، دلۆڤان هالۆ:

ل زانكۆیا زاخۆ ب چاڤدێریا سەرۆك بارزانی ل مەها گولانێ‌ یا ئەڤ سالە ئێكەمین كۆنفرانسێ زانستی یێ نێڤدەولەتی ل ژێر ناڤێ (ئالۆدەبوون ب مادەیێن هۆشبەر و كارتێكرن ل سەر جڤاكی ئەگەر و دەرئەنجام و چارەسەریێن ستراتیژی) دێ‌ هێتە ئەنجامدان.
مژارێن كۆنفڕانسی دێ ڤان بابەتان ب خوەڤە گرن، وەكو: ڕەوشا ئالۆدەبوونا ب مادەیێن هۆشبەر ژ لایێ ‌دیرۆكی و ساخلەمی و دەروونی و جڤاكی و ئابووری و پەروەردەیی و یاسایی ڤە، ئاستێ بەلاڤبوونا مادەیێن هۆشبەر د ناڤ جڤاكی دا، هەر دیسا ئەگەر و پالدەرێن سەرەكی یێن ئالۆدەبوون ب مادەیێن هۆشبەر، كارتێكرنا مادەیێن هۆشبەر ل سەر تاك و جڤاكی، ڤەدیتنا ڕێك و شێوازێن سەردەم بۆ سەرەدەریكرن ل گەل ئالۆدەبوویان و هشیاركرنا تاكێن جڤاكی.
دیسا زێدەباری ڤەكۆلەرێن ناڤخۆیی، چەندین بسپۆرێن بیانی ب ڕێكا پێشكێشكرنا ڤەكۆلینان و نیشادانا ئەزموونا وەلاتێن خوە د ڤی كۆنفرانسی دا دێ‌ پشكدار بن.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com