دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دیموكراتی كوردستانی راگەهاند سەردانا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بۆ دیمەشقێ و كۆمبوون ل گەل سەرۆكێ سووری ئەحمەد شەرع پێنگاڤەكا ستراتیژی یا گرنگ بوو ژ بۆ باشتركرنا پەیوەندیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و دیمەشقێ دا و پاراستنا رۆژئاڤایێ كوردستانێ.
هشیار سیوەیلی بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دیموكرات كوردستان بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت»راستە بەری نوكە و د سەردەمێ رژێمێن بەرێ یێن سوریایێ دا جۆرەك ژ پەیوەندییان هەبوو و سەرەدانا دیمەشقێ هاتبوو كرن لێ ئەڤە ئێكەم جارە سەرۆكەكێ كورد ب شێوەیەكێ فەرمی ل كۆچكا سەرۆكایەتییا سووریایێ پێشوازی لێ بهێتە كرن و بەری ڤێ سەرەدانێ ب چەند حەفتییان شاندەكێ بلندێ پارتی چوبوو دیمەشقێ و ل گەل سەرۆكێ سوریایێ كۆمببوو و ئەڤ سەرەدانا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ب ئاگەهداری و هەماهەنگییا سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ عەلی زەیدی هاتییە ئەنجامدان و ددەمێ چەند حەفتیێن بوری دا سەرۆك مەسعود بارزانی د ڕێیا تەلەفۆنێ ل گەل سەرۆكێ سوریایێ بووچوون و بیروڕا ل سەر پەیوەندییان و پێشهاتان گوهۆڕینە.
پتر گۆت» سەرەدانا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ پشتی رۆلێ پۆزەتیڤ یێ هەرێما كوردستانێ هات د تەناهیكرنا رەوشا رۆژئاڤایێ كوردستانێ دا و رێگریكرن ل شەڕ و كوشتنێن خوونڕێژ و نێزیككرنا سەركردایەتییا هەسەدێ و دیمەشقێ و ئەنجامدانا رێكەفتننامەیا د ناڤبەرا وان كو سەرۆك مەسعود بارزانی و سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دا رۆلەكێ ب بەرچاڤ و مەزن و پۆزەتیڤ ل سەر ڤێ چەندێ گێڕایە».
سیوەیلی ئاشكراكر گەنگەشەیێن د ناڤبەرا بارزانی و شەرع دا خورتكرنا پەیوەندییان و بەرفرەهكرنا هەڤكاریێ وهەماهەنگییان ل بیاڤێن جوداجودا دا ل خۆ دگرت كو خزمەتا بەرژەوەندیێن هەڤپشك بكەت.
سەبارەت ب گرنگییا سەرەدانا سەرۆكێ هەرێمێ بۆ دیمەشقێ گۆت «بەرژەوەندییا بلند یا هەرێما كوردستانێ وێ چەندێ دخوازێت كو هەرێما كوردستانێ پەیوەندیێن باش و هەڤسەنگ ل گەل جیرانێن خۆ هەبیت و سوریایا نوو ژی كارێكتەرەكا گرنگە د نەخشەیا سیاسی و ئاسایش و ئابۆری یا رۆژهەلاتا ناڤین دا و د دەمەكێ كێم دا شیایە پەیوەندیێن خۆ ل دەڤەرێ و جیهانێ رێكبێخیت كو چو حوكمەتێن بەرێ نەشیاینە ڤێ چەندێ ئەنجام بدەن و نوكە رێككەڤتن و تێكگەهشتنەكا باش د ناڤبەرا رۆژئاڤایێ كوردستانێ و دیمەشقێ هەیە لێ هێشتا كارەكێ زۆر مایە بهێتە كرن و پێدڤییە مافێن گەلێ كورد د چارچۆڤەیەكێ دەستووری یێ نوو دا بهێنە چەسپاندن و وەك من ئاماژە پێكری هەرێما كوردستانێ د بۆری دا رۆلەكێ مەزن گێڕایە و ژ نوكە وێڤە ژی دشێت بەردەوام بیت و ئەگەرێ سەرەكی بۆ بهێزییا پێگەهێ هەرێمێ هەبوونا پەیوەندیێن باش یێن هەرێمێ نە ل گەل رژێما نوو یا سوریایێ و حوكمەتا توركیا یێ و دەولەتێن كەنداڤێ و مەزلوم عەبدی و سەركردەیێن ئەنەكەسە ل سەر ئاستێ ناڤخۆ و دەڤەرێ و د ئاڤاكرن و گوهۆڕینێن سوریایێدا، ئەمریكا و فەرەنسا ژی بەردەوام دشێن رۆلەكێ دیار ببینن و هەرێما كوردستانێ ل گەل ڤان دەولەتان ژی پەیوەندیێن بهێز و ئارام هەنە و زێدەباری وێ سەرۆكێ هەرێمێ ل گەل جەنەرال مەزلوم عەبدی كۆمبوو و نەخشەڕێكا پەیوەندیێن د ناڤبەرا دیمەشقێ و ئیدارەیا كوردی گەنگەشە كرن و هەرچەندە بزاڤ هەنە پەیوەندیێن د ناڤبەرا ئیراقێ و سوریایێ دا بێخنە سەر رێیەكا دروست لێ ژ بەر گەلەك ئەگەرێن جودا هێشتا كێم باوەری د ناڤبەرا هەردوو حوكمەتان دا هەیە و سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دشێت رۆلێ نێزیككرنێ د ناڤبەرا وان ببینێت ب تایبەت ل گەل ڤێ حوكمەتا نوو یا ئیراقێ كو هەرێما كوردستانێ ب هێز پشتەڤانییا وێ دكەت و میلیشیایێن ئیراقێ بزاڤێ دكەن وان پەیوەندی و پشتەڤانییان لاواز و ژناڤ ببەن و ژ روویێ ئابووری ڤە ژی سەرەدان یا گرنگ بوو و شییا زەمینەیا هەڤكارییا ئابۆری د ناڤبەرا سوریایێ و هەرێما كوردستانێ دا باشتر بكەت و دەرفەتێن پتر بۆ كۆمپانیێن هەرێمێ پەیدا بكەت دا پشكدار و هەڤكار بن د هەوا ئاڤاكرنا سوریایا نوودا و دبیت كۆمپانیێن دی یێن هندەك دەڤەرێن دی یێن ئیراقێ ژ بەر گەلەك ئەگەران ئەو رۆل و دەرفەت پێ نەهێنە دان.

هزاران گەنجێن ئیراقی ژ بەر بێكاریێ و ژ پێخەمەت دەستڤەئینانا پارەی، چووینە د ناڤ رێزێن لەشكەرێن رووسیا و ئۆكرانیا دا. هەتا نها سەدان ژ وان هاتینە كوشتن و دەهان كەس ژی ب دیل كەفتینە. دامودەزگەهێن ئێمناهیێ یێن ئیراقێ ژی دەست ب دائێخستنا وان نڤیسینگەهان كریە یێن گەنج ڤەگوهاستینە دەرڤەی وەلاتی.
قاسم عەبوودی، شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ، د دیدارەكێ دا ئاشكەرا كر كو وان پرسەكا مەترسیدار یا هەواڵگری دیتییە، كو د وێ دا هزاران گەنجێن ئیراقی ژ بۆ پارەی چووینە د ناڤ رێزێن هەردو لەشكەرێن رووسیا و ئۆكرانیا دا و نها دژی ئێكودو شەڕی دكەن.
ناڤهاتی ئاشكەرا كر، دامودەزگەهێن هەواڵگری یێن ئیراقێ دیار كریە كو هندەك تۆڕ ب رێیا ئینتەرنێتی و ڤەكرنا نڤیسینگەهان ل پارێزگەهێن باشوورێ ئیراقێ، گەنج بۆ شەڕێ رووسیا و ئۆكرانیا راكێشاینە. ل گۆر خەملاندنان، هەژمارا وان ئیراقیێن د وی شەڕی دا، د ناڤبەرا سێ بۆ پێنج هزار كەسان دایە.
شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ رۆهن كر، هاندەرێ سەرەكیێ وان گەنجان باوەری نینە، بەلكو ژ بەر بێكاری و هەژاریێ بوویە، دیسان سۆزا هندەك پارەیێ زۆر و پێشكێشكرنا رەگەزنامەیێ ل وان هاتییە دان پشتی سالەكێ ژ پشكدارییا وان د شەڕی دا.
قاسم عەبوودی گۆت: «گەنجێن ئیراقی ل هەردوو بەرەیێن لەشكەرێن رووسیا و ئۆكرانیا شەڕی دكەن، ب مخابنی ڤە هەتا نها هەژمارەكا زۆر ژ وان هاتینە كوشتن و نها تەرمێن نێزیكی 200 ئیراقییان ل رووسیایێ نە».
هەروەسا باس ل وێ چەندێ كر كو هەژمارەكا گەنجێن ئیراقی ب دیل كەفتینە و گۆت: «نوونەرێ ئیراقێ ل مۆسكۆ سەرەدانا كەمپەكا دیلان كریە و ل وێرێ چاڤ ب هندەك دیلێن ئیراقی كەفتینە».
عەبوودی دوپاتكر، هێزێن هەواڵگری یێن ئیراقێ دەست ب هەوەكا بەرفرهـ كرینە ل سەر وان نڤیسینگەهان و داینە دائێخستن، هەروەسا چەند كەس ژی ل سەر وێ پرسێ هاتینە دەستەسەركرن.
هەروەسا دیار كر، د هەمان دەم دا حوكمەتا ئیراقێ ب رێیا پەیوەندیێن ناڤنەتەوەیی د دانوستاندناندایە ل گەل هەردوو وەلاتان، ب ئارمانجا ڤەگەڕاندنا وان وەلاتیێن ئیراقی یێن ب دیل كەفتین.
د دەمێ بۆری دا، بەلاڤبوونا چەندین گرتەیێن ڤیدیۆیی ل تۆڕێن جڤاكی، پشكدارییا گەنجێن ئیراقی د بەرەیێن شەڕێ رووسیا و ئۆكرانیا دا سەلماند. ئەڤ دیاردەیە بوو ئەگەرێ كارڤەدانێن توند ل ناڤخۆ.
محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ یێ بەرێ د دەمێ خۆدا، لژنەیەكا بلند ب سەرۆكاتییا قاسم ئەعرەجی، شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ یێ بەرێ، پێكئینابوو بۆ ڤەكۆلینێ ل سەر ڤێ پرسێ.
د هەمان دەم دا، فایق زێدان، سەرۆكێ جڤاتا بلند یا دادوەری یا ئیراقێ، رێنما دابوون بۆ وەرگرتنا پێرابوونێن یاسایی یێن توند ل دژی وان كەس و تۆڕێن گەنجان دخاپینن.
ل گۆر یاسایێن ئیراقێ، پشكداری د شەڕێ وەلاتێن دی دا و بكارئینانا گەنجان بۆ وان ئارمانجان، بنپێكرنا دەستوورییە و دچیتە د چارچۆڤەیێ یاسایا بەرهنگاربوونا تیرۆرێ دا.

ژ ئەگەرێ دائێخستنا ئاڤتەنگا هورمز، كو شادەمارێ سەرەكیێ هنارتنا پەترۆلا ئیراقێ یە بۆ دەرڤە، بەغدا د دەمێ چەند مەهێن بۆری دا تووشی مەزنترین زیانێن دارایی بوویە، ئەڤ چەندە ژی پشتی كو هنارتنا پەترۆلێ كێم بوویە، د دەمەكێ دا كو پەترۆل 90% ژ داهاتێ سەرەكیێ وەلاتی پێك دئینیت.
موزهر محەمەد سالح، شیرەتكارێ دارایی یێ عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرێ ئیراقێ، ئاشكرا كر كو زیانێن ئیراقێ ژ دەستپێكا شەڕی ل دەڤەرێ د ناڤبەرا 40 تا 45 ملیار دۆلارێن ئەمریكی دانە.
ناڤبری زێدەتر گۆت، ئەڤ زیانێن مەزن دزڤریتە وێ چەندێ كو هنارتنا پەترۆلا ئیراقێ بۆ كێمتر ل 10% یا ئاستێ هنارتنا بەرێ هاتییە خوار، ئەڤ چەندە بوویە ئەگەر كو پڕۆژەیێن گەشەپێدانێ یێن كو حوكمەتێ پارە بۆ تەرخان دكرن، ب تەمامی ب راوەستن و ئیراق رووبڕووی كورتهێنانەكا دارایی یا مەزن ببت.
سالح هۆشداری دا كو تێچوویێ شەڕی ل سەر ئیراقێ دێ گەلەك ژ ڤێ ژی پتر لێ هێت هەكە شەڕ بۆ دەمەكێ درێژتر بەردەوام ببت.
هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو نۆكە ئیراق بۆ دابینكرنا مووچەی و چاڤدێرییا جڤاكی ل سەر هێلا سوور یا رەوشا دارایی راوەستیایە، چونكی هەر مەهەكێ پێدڤییا وێ ب هەشت ترلیۆن دینارانە بۆ مووچەیێ نێزیكی 9 ملیۆن مووچەخۆران، لێ ئەو داهاتێ مەهانە یێ دگەهیتە دەستێ بەغدایێ، هەتاكو تێرا دابینكرنا مووچەی ژی ناكەت.

دهۆك، دلۆڤان ئاكرەیی:

سەرۆكێ دەستەیا وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ دیاركر، وەلاتێ چینێ‌ بڕیار دایە دەڤەرەكا مەزن یا پیشەسازییا ترومبێلان ل هەرێما كوردستانێ دروست بكەت، داكو كارێ لێكدانا ترومبێلان ل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن و دبێژیت: ئەڤ پڕۆژەیە دێ كوردستانێ كەتە ناڤەندەكا گرنگ یا پیشەسازیێ ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست و گەلەك دەلیڤەیێن كاری ژی بۆ وەلاتیان دێ‌ پەیدا بن.
د. محەمەد شوكری، سەرۆكێ دەستەیا وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: «ولاتێ چینێ دڤێت پەیوەندیێن خۆ د بیاڤێ‌ ئابووری و وەبەرهێنانێ دا ل گەل هەرێما كوردستانێ بەرفرەهتر بكەت، داكو وەبەرهێنەرێن زێدەتر یێن چینی بهێن و ل هەرێما كوردستانێ كار بكەن، بەتایبەت د كەرتێ پیشەسازیێ دا، لەوما پێشنیار هاتیە كرن، دەڤەرەكا مەزن یا پیشەسازیێ بهێتە ڤەكرن بۆ ئینانا پارچەیێن ترۆمبێلان و ل هەرێما كوردستانێ بهێنە لێكدان».
گۆت ژی: «نوكە ئەم كار دكەین ئەڤ پڕۆژەیە ل هەرێما كوردستانێ بهێتە بجهئینان، چونكی دێ مفایەكێ‌ مەزن بۆ هەرێما كوردستانێ هەبیت، دەلیڤەیێن كاری بۆ وەلاتیان دێ‌ پەیدا بن، هەروەسا كوردستان دێ بیتە ناڤەندەكا گرنگ و ستراتیجی د بیاڤێ پیشەسازییا ترومبێلان دا ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست».

پشتی سەرەدانا سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ بۆ شامێ مەزلوم عەبدی ژی ل گەل سەرۆک کۆمارێ سووریێ کۆمبوو و دیار کر ئەو بەرهەڤن هەموو خالێن رێککەفتنێ بجه بینن، لێ دڤێت گەرەنتیەکا دستووری بۆ مافێن گەلێ کورد ل سووریێ هەبیت.

پشتی سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ بۆ شامێ بەری دو رۆژان مەزلوم عەبدی ژی ل گەل ئیلهام ئەحمەد چوونە شامێ و ل گەل ئەحمەد شەرع سەرۆک کۆمارێ سووریێ کۆمبوون و د کۆمبوونێ دا مەزلوم عەبدی دیار کر، ئەو بەرهەڤن هەموو خالێن رێککەفتنێ بجه بینن، لێ گرنگە شام ژی گەرەنتیا دستووری بدەت، ئانکۆ دڤێت د دستوورێ نوو یێ سووریێ دا هەموو مافێن گەلێ کورد بهێنە گەرەنتیکرن، بێی گەرەنتیا دستووری ئەو نەشێن رێککەفتنێ بجه بینن و گۆت: (دڤێت هەموو مافێن نەتەوا کورد ل سووریێ د دستوورێ نوو دا بهێنە گەرەنتیکرن و هەروەسا دڤێت هەبوونا رێڤەبەریا خوەسەر ژی ب فەرمی ژ ئالیێ شامێ ڤە بهێتە قەبوول کرن، ئەو یەک ژ بۆ چارەسەرکرنا هەموو ئالۆزیێن هەی ل سووریێ ژی یا گرنگە).
فەرماندارێ گشتی یێ هێزێن سووریا دیموکرات ئەو یەک ژی دیار کریە، چ ئاریشە د هندێ دا نینە کو سازیێن رێڤەبەریا خوەسەر سەر ب شامێ بن، لێ دڤێت هەبوونا رێڤەبەریا خوەسەر ب دستووری بهێتە گەرەنتیکرن و هەروەسا بابەتێ پەروەردەیا ب زمانێ کوردی ژی دڤێت بهێتە قەبوول کرن و نابیت شام چو ئاستەنگان ل هەمبەر پەروەردەیا ب زمانێ کوردی دروست بکەت، هەکە ئەو یەک ژ ئالیێ شامێ ڤە ب فەرمی بهێتە قەبوول کرن وی دەمی دێ رێککەفتنا د ناڤبەرا شامێ و هەسەدێ دا گەهیتە ئەنجامەک گەلەک باش.
ل گۆر زانیاریان د کۆمبوونێ دا ئەحمەد شەرع سەرۆک کۆمارێ سووریێ ژی دیار کریە، رێککەفتنا د ناڤبەرا شامێ و هەسەدێ دا ژ بۆ هەموو سووریێ یا گرنگە، راستە هەتا نها گەلەک خالێن رێککەفتنێ هاتینە بجهئینان، لێ رێککەفتن گەلەک سست برێڤە دچیت و دڤێت لەز د بهجئینانا هندەک خالێن رێککەفتنێ دا بهێتە کرن، چونکی وەکو دەستهەلاتا نوو یا شامێ وان دڤێت هەموو پرسێن هەی چارەسەر بکەن و ئەو ل دژی مافێن رەوا یێن گەلێ کورد ل سووریێ نینن.
دەزگەهێن راگەهاندنا سووریێ ژی بەری دو رۆژان بلاڤکرن کو نێچیرڤان بارزانی داخواز ژ سەرۆک کۆمارێ سووریێ کریە کو رێز ل مافێن هەموو پێکهاتەیێن ل سووریێ ب تایبەتی ژی یێ گەلێ کورد بهێتە گرتن و هەکە کورد ل سووریێ بگەهنە مافێن خوە دێ رەوشا سووریێ ژی یا ئارام بیت و ئالۆزیێن هەی ژی دێ هێنە چارەسەرکرن.