د چارچۆڤەیێ گوهۆڕینێن ب لەز و ئالۆزیێن رەوشا رۆژهەلاتا ناڤین، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د چاڤپێكەفتنەكێدا ل گەل كەنالێ (سكای نیوز عربیە) باس ل نووترین پێشهاتێن سیاسی و ئەمنی، هەروەسا بۆچۆنا هەرێما كوردستانێ بۆ ئارامییا دەڤەرێ كر.
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د چارچۆڤەیێ دووڤچوونێ بۆ دووماهی پێشهات و خواندنا هەڤكێشەیێن ئالۆزێن دەڤەرێ، د چاڤپێكەفتنەكا تایبەتدا ل گەل كەنالێ( سكای نیوز عربیە)، ب هووری باس ل دۆسێیێن گەرم یێن رۆژهەلاتا ناڤین كر.
ئەڤ چاڤپێكەفتنە د وەختەكیدایە كو دەڤەر ب رەوشەكا پڕ ژ گوهۆڕینان دەرباز دبیت و بۆچۆن و هەلوەستێن مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، جهێ گرنگییا ناڤەندێن سیاسی و دیپلۆماسییە.
ل دەستپێكێ مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ راگەهاند كو پێدڤییە سەرۆككۆمارێ داهاتیێ ئیراقێ ب گۆرەی نەریتێن دیموكراسی و ئەنجامێن هەلبژارتنان بهێتە بەربژاركرن، هەروەسا دووپاتكر ژی كو پارتی دیموكراتی كوردستان، وەك مەزنترین حزبا سیاسی یا كوردی و نیشتمانی، مافێ وێ یێ رەوایە بەربژارێ سەرۆكایەتییا كۆمارێ پێشكێش بكەت.
گوت ژی» پرۆسەیا پشتی هەلبژارتنێن ئیراقێ دڤێت رەنگڤەدانا ئیرادەیا دەنگدەران بیت، كو ل دیاركرنا سەرۆكایەتییا جڤاتا نوونەران دەست پێ دكەت و ب هەلبژارتنا سەرۆككۆماری و سەرۆك وەزیران ب دووماهی دهێت».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» سەروەری و هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی یێن هەڤسەنگ بۆ ئیراقێ گەلەك د گرنگن و پێدڤییە هەڤبەندی ل گەل ئەمریكا و جڤاكێ نێڤدەولەتی ب هووری و بەرپرسیارانە رەفتار ل گەل بهێتە كرن».
سەبارەت ب پێكئینانا حوكمەتێ، مەسرور بارزانی راگەهاند» بەربژاركرنا سەرۆك وەزیران، ل دووڤ نەریتێ سیاسی، د ستوویێ بۆكێ شیعی دایە، د وەختەكیدا پۆستێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران بۆ پێكهاتەیێ سوننەیە. ب هەمان شێوە، پۆستێ سەرۆككۆماری بەرپرسیارەتییەكا دەستوورییا هێزێن سیاسی یێن كوردییە، هەڤدەم ئەو كەسە نابیتە سەرۆكێ كوردان، بەلكو دێ بیتە سەرۆككۆمارەكێ كوردی بۆ ئیراقێ، هەروەك پارتی دیموكراتی كوردستان د دووماهی هەلبژارتناندا زێدەتر ژ ملیۆن دەنگ ب دەستڤەئیناینە، ب وێ چەندێ ژی مەزنترین حزبە ل ئیراقێ و نێزیكی نیڤا دەنگێن دەنگدەرێن كوردستانێ ب دەستڤەئیناینە».
رۆهنكر ژی» ب گۆرەی هەمان وێ لۆژیكا بۆ بەربژارێن شیعە و سوننە دهێتە بكارئینان، مافێ پارتییە سەرۆككۆماری دیار بكەت، بەلێ دەرگەهێ پارتی یێ ڤەكریە بۆ كۆدەنگیێ و ئێكڕێزییا ئالیێن كوردی ژ پێخەمەت بەرژەوەندییا مللەتێ كورد».
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ باس ل وێ چەندێ ژی كر» هەكە كۆدەنگی دروست نەبیت، دڤێت پرۆسەیەكا داپەروەرانە و دیموكراسی بڕیارێ بدەت، كو دو میكانیزم هاتینە پێشنیازكرن، ئەوژی یان دەنگدان د ناڤ پەرلەمانێ كوردستانێ بۆ هەلبژارتنا بەربژارەكێ ئێكگرتیێ كورد، یان دەنگدان ژ ئالیێ ئەندامێن كورد ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ و ئەو بەربژارێ پترییا دەنگێن پەرلەمانتارێن كورد ب دەستڤەبنییت ببیتە بەربژارێ كۆدەنگی ل سەر هەی».
مەسرور بارزانی پشتڕاستكر كو پارتی، فوئاد حسێن، وەزیرێ دەرڤەیێ ئیراقێ بەربژاركریە و ب كەسایەتییەكێ هەژی و ب ئەزموون هەژمارت كو دشێت وەك سەرۆككۆمار خزمەتا ئیراقێ بكەت. ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر هەرچەندە ئەركێن سەرۆكایەتییا كۆمارێ د جودانە ژ یێن وەزارەتا دەرڤە، بەلێ رۆلەكێ نیشتمانیێ گرنگە و هەر كەسەكێ پشتی وی پۆستێ وەزارەتا دەرڤە وەربگریت، دێ بەرپرسیارەتییا سیاسەتا دەرڤەیا ئیراقێ ب ستووڤە گریت.
ل دۆر مانا هێزێن ئەمریكا ل دەڤەرێ، مەسرور بارزانی، بەرگریێ ژ بەردەوامییا مانا هێزێن ئەمریكی و هەڤپەیمانان ل ئیراقێ كر و گوت» هاتنا وان داخوازییا هەموو ئیراقییان بوو نەك تنێ كوردان، بۆ شەڕێ دژی داعشێ، هەڤدەم سوپاسییا رۆلێ هەڤپەیمانییا نێڤدەولەتی ب سەرۆكایەتییا ئەمریكا دكەین، ب تایبەتی د پشتەڤانیكرنا هێزێن كوردی كو ل رێزێن بەراهییا شەڕێ وێ گرۆپا تیرۆرستیدا بوون».
مەسرور بارزانی، هۆشداری دا كو داعش ب تمامی نەهاتیە ژناڤبرن، سەرەرای ژ دەستدانا وێ بۆ ئاخێ، شانەیێن نڤستی، نەئارامییا سووریێ و ئازادكرنا چەكدارێن دەستەسەركریێن وێ بوویە ئەگەر كو مەترسی بەردەوام بیت و گوت» گەفا داعشێ گەلەك راستەقینەیە، گرۆپێن توندڕەو د سەقایەكێ پڕ ژ نەدادپەروەریێ، هەژاریێ، نەهەڤسەنگیێ و حوكمڕانییا لاواز دا گەشێ دكەن، كو ئەو رەوشە هەتا نوكە ژی ل هندەك دڤەران ماینە».
سەرەرای ئاماژەدان ب باشتربوونا شیانێن هێزێن ناڤخوەیی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ راگەهاند، پشتەڤانییا هەڤپەیمانان هێشتا پێدڤییە بۆ رێگریكرنێ ل دووبارە رێكخستنا داعشێ ب شێوازەكێ نوو، هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ كر، وەختێ ڤەكێشنا هێزێن ئەمریكی ژ دەڤەرێ د ناڤبەرا واشنتۆنێ و بەغدایێ دا دانوستاندن ل سەر هاتیە كرن، بەلێ ب دیتنا هەرێما كوردستانێ بەردەوامییا هاریكارییان بۆ شكاندنا ئێكجارییا تیرۆرێ هێشتا پێدڤییە.
سەبارەت ب پرسا كوردی ل دەڤەرێ، گوت» كوردستان ب درێژییا دیرۆكی هاتیە پارچەكرن و دیرۆك یا دادپەروەر نەبوویە وەختێ باس ل پرسا كوردی دهێتە كرن، بەلێ واقعێ نوو هەیە. نوكە كوردستان هاتیە پارچەكرن ب سەر چار وەلاتێن سەرەكی: سووریێ، توركیا، ئیران و ئیراق. هەر پارچەیەك ژ ڤان وەلاتان تایبەتمەندییا خوە هەیە، كورد ل هەر جهەكی بن هەژی مافێن خوە یێن تمامە، پشتەڤانیێ ژی بۆ فیدرالیزمێ ل ئیراقێ دووپات دكەین، ب مەرجەكی ب تمامی بهێتە بجهئینان».
ئاماژە ژی دا، كوردان ژی وەك هەر نەتەوەیێن دی خەون هەیە و نابیت رێگری لێ بهێتە كرن د دەربڕینا هیڤیێن خوە دا و گوت ژی» خودای ئەز دایمە كورد و شانازیێ ب كوردبوونا خوە دكەم». هەروەسا فرەنەتەوەیی و رێزگرتن ل جوداهیێن وێ وەك بنەمایێ ئارامیێ ل دەڤەرێ هەژمارت.
مەسرور بارزانی رەخنە ل وێ چەندێ گرت كو بەغدا نەشیایە پێگیرییا خوە یا دەستووری بەرانبەر هەرێما كوردستانێ بجهبینیت، ب تایبەتی گیرۆبوونا هنارتنا شایستەیێن دارایی و مووچەی، باس ل وێ چەندێ ژی كر، ئەڤ كارە بنپێكرنا دەستوورێ ئیراقێ نە و د دادپەروەر نینن بەرانبەر وەلاتیێن كورد، سەرەرای پشتەڤانییا بەردەوام یا هەرێما كوردستانێ بۆ حوكمەتا فیدرالی یێن ئێك ل دووڤ ئێك، ژ وان ژی حوكمەتا محەمەد شیاع سوودانی.
ل دووماهییا ئاخڤتنێن خوە، مەسرور بارزانی دیاركر كورد دخوازن پشكەك بن ژ چارەسەریێ نەك كێشە، چ ل ناڤ ئیراقێ و چ ل دەڤەرێ. هەروەسا داخوازا ئارامكرنا رەوشێ و دانوستاندنێ و خوەپاراستنێ كر ل ئاستێ ئالۆزیێن دەڤەرێ و دووپاتكر كو پێدڤییە ئیراق بێلایەن بیت و تێكهەلی ململانێیێن دەرەكی نەبیت، ئاماژە ژی دا» مە ئارامی، رێزگرتنا دو ئالییانە و پێكڤەژیانا ئاشتییانە دڤێت، چونكە چارەسەریێن بەردەوام ب ڤی شێوەی دهێنە پەیداكرن».

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

ئەندامەكا كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان دیاركر، وان پێشنیازەك دایە قوباد تالەبانی ئەوژی بەرامبەر پۆستێ سەرۆككۆماری، هەموو پۆستێن دی یێن كوردان ل بەغدا بدەنە ئێكەتیێ كو ئارمانجا پارتی ئەوە ڤەگەراندنا سەنگا كوردا ل بەغدایێ، ب هەمان شێوەیێ ل سەردەمێ رەحمەتی مام جەلالی.
د. ئەشواق جاف، ئەنداما كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» پارتی بتنێ بۆ بدەستڤەئینانا پۆستی هەڤڕكیێ ناكەت، بەلكو دخوازیت پۆستێ سەرۆككۆماری ببیتە ناڤەندا بڕیارێ و هەماهەنگیێ د ناڤبەرا هەموو پێكهاتەیاندا».
د. ئەشواق جاف دیار كر ژی» مەبەستا سەرەدانا شاندێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ بۆ هەرێمێ و كۆمبوون ل گەل سەرۆك بارزانی و ئالیێن دی یێن سیاسی ل هەرێمێ، بۆ گەنگەشەكرنێ ل سەر سێ تەوەرێن سەرەكی كو پێكدهات ژێ پرسا هەلبژارتنا سەرۆككۆماری و بەربژارێ پۆستێ سەرۆك وەزیران و رەوشا هەستییار یا دەڤەر تێدا دەرباز دبیت، چونكو رەوشا دەڤەرێ یا جهگیر نینە و هەر بوویەر و پێشهاتەك ل ولەلاتێن جیران رووبدەت، دێ كارتێكرنا ئێكسەر ل سەر ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ هەبیت، لەوما پارتی دووپاتی ل سەر وێ چەندێ كریە كو نابیت ئیراق ببیتە پشكەك ژ كێشەیان».
رۆهنكر ژی»پارتی پۆستێ سەرۆككۆماری وەك ئیستیحقاقەكێ دەستووری بۆ كاراكرنا رۆلێ كوردان ل بەغدا دبینیت و ئەم دخوازین پۆستێ سەرۆككۆماری وەك سەردەمێ رەحمەتی مام جەلالی لێ بهێت ل بەغدا، چونكو د وی سەردەمیدا هەماهەنگییەكا ب هێز د ناڤبەرا سەرۆك بارزانی و مام جەلالی دا هەبوو، ئەو چەند ژی بوو ئەگەر كو كوردان ل بەغدا سەنگەكا مەزن هەبیت و ئەم دخوازین د. فوئاد حوسێن وی رۆلی بگێڕیت، چونكە خودان ئەزموونەكا دیپلۆماسییا مەزنە و بۆ ڤێ مەبەستێ وەك بەربژارێ پارتی، پێشنیازەك دایە قوباد تالەبانی و گوتیە وی كو پێشنیاز ئەوە، پارتی هەموو پۆستێن خوە ل ئیراقێ بدەتە ئێكەتیێ بەرامبەر پۆستێ سەرۆككۆماری و پێشنیاز ژ ئالیێ قوباد تالەبانی ڤە گەهشتیە ئێكەتیێ، بەلێ هەتا نوكە ئێكەتیێ بەرسڤەكا فەرمی نەدایە».
ل دۆر پۆستێن هەرێما كوردستانێ ژی دیاركر» برایێن مە یێن هێژا ل ئێكەتیێ داخوازا 9 وەزارەتان كریە كو دوو ژ وان وەزارەتێن ئەمنی نە و پارتی كێشە ل سەر هەژمارا وەزارەتان نینە بەلكو كێشە ل سەر جۆرێ وەزارەتانە».
سەبارەت نەڕازیبوونێن ل سەر بەربژاركرنا نووری مالكی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ، ئەشواق جاف گوت» هێشتا یا رۆهن نینە كا نەڕازیبوونێن نێڤدەولەتی، ب تایبەت ئەمریكا، ل سەر مالكی نە یان ل سەر بەرنامەیێ وی یێ سیاسییە و ئەم وەك پارتی مە نەڤێت ببینە پشكەك ژ هەڤڕكییان، بەلكو مە دڤێت بزانین بەرنامەیێ حوكمەتا بهێت چییە بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا و پارتی هەموو بزاڤان دكەت كورد ب ئێك بەربژار و ب ئێكدەنگ بچنە جڤاتا نوونەران، بەلێ دەستبەرداری مافێن دەستووری یێن گەلێ كوردستانێ نابیت بتنێ بۆ رازیكرنا ئالییەكی».

وەزیرێ ڤەگوهاستن و گەهاندنێ ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و نوونەرێ كریستیانان د كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێمێ دا ل واشنتۆنا پایتەختێ ئەمریكا زنجیرەیەكا كۆمبوونان ل گەل بەرپرسێن ئەمریكا ئەنجامدان و تێدا دووپاتی ل پاراستنا مافێن پێكهاتەیێن ئایینی و نەتەوەیی ل ئیراقێ و سووریێ كر، هەڤدەم بەرپرسێن ئەمریكا ڤەخواندن بۆ پشكداریكرنێ د رۆژا لاڤایا نیشتمانییا كوردستانی دا.
د چارچۆڤەیێ گۆپیتكا جیهانییا ئازادیێن ئایینیدا ل واشنتۆنێ، ئانۆ جەوهەر، وەزیرێ ڤەگوهاستن و گەهاندنێ ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ (وەك نوونەرێ پێكهاتەیێ كریستیان)، ل گەل بەرپرسێن وەزارەتا دەرڤە، كۆنگرێسی، ناڤەندێن بڕیاردانێ و كۆمسیۆنا ئەمریكا بۆ ئازادیێن ئایینێن نێڤدەولەتی (USCIRF) كۆمبوو.
ب گۆرەی بەیاننامەیەكا ئانۆ جەوهەری، د كۆمبووناندا رۆناهی هاتە ئێخستن ل سەر وان مەترسیێن ژ ئەگەرێ دەستێوەردانا گرۆپێن چەكدار و میلیشیان روو ب روویێ خەلكێ دەشتا نەینەوا دبن.
وەزیرێ ڤەگوهاستن و گەهاندنێ دووپاتكر كو دەركرنا گرۆپێن چەكدار ژ دەڤەرێن كریستیانان و ئێزدییان، مەرجەكێ بنەڕەتییە بۆ زڤڕینا ئارامیێ و پاراستنا دیرۆكا وان پێكهاتەیانە.
هەروەسا ئاماژە ب وان گڤاشتنان هاتە كرن كو ل سەر سەركردەیێن ئایینی دهێنە كرن، ب تایبەتی پاتریارك مار لویس ساكۆ، سەرۆكێ كەنیسەیا كلدانی ل ئیراقێ و جیهانێ.
تەوەرەكێ دی یێ دانوستاندنێن ئلنۆ جەوهەری ل واشنتۆنێ، تایبەت بوو ب قانوونا هەلبژارتنێن ئیراقێ و تێدا دووپاتكر كو دڤێت سیستەمێ كۆتا وەك گەرەنتییەكا دەستووری بهێتە پاراستن و دەنگدانا تایبەت ب كۆتایان تنێ بۆ پێكهاتەیان ب خوە بیت، نەك ئالیێن دی خواستا سیاسییا پێكهاتەیان بۆ خوە بكێشن.
د دیداراندا باس ل پێدڤییا بجهئینانا رێككەفتنا شنگالێ هاتە كرن بۆ ئاساییكرنا رەوشا دەڤەرێ و دوورئێخستنا چەكێ نەفەرمی. هەڤدەم، رەوشا پێكهاتەیێن ئایینی و نەتەوەیی ل رۆژئاڤایا كوردستانێ و باكوورێ سووریێ هاتە گەنگەشەكرن و داخواز هاتە كرن جڤاكێ نێڤدەولەتی زێدەتر گرنگیێ ب مافێن وان بدەت.
ئانۆ جەوهەر داخواز كر كریستیان و ئێزدی ل حوكمەتا داهاتییا ئیراقێدا هەڤپشكییەكا راستەقینە هەبیت. هەروەسا دۆسێیا ئێزدیێن رەڤاندی وەك ئەركەكێ ئەخلاقی و مرۆڤایەتی هەژمارت وداخوازا بەردەوامییا بزاڤێن ڤەدیتنا وان كر.
د دووماهییا دیداراندا ل گەل بەرپرسێن ئەمریكا، ئانۆ جەوهەر ڤەخواندنەكا فەرمی ئاراستەی وان كر بۆ پشكداریكرنێ د رۆژا لاڤایا نیشتمانییا كوردستانی كو بڕیارە ل نیسانا 2026 ب چاڤدێری و بەرهەڤبوونا سەرۆك مەسعود بارزانی بڕێڤەچیت.