تەکنۆلۆژیا

ئەڤە ژی تێکستێ تە ب زمانێ کوردی، زاراڤێ بادینی و ب پیتێن عەرەبی:
بەرووڤاژی وێ باوەرییا ل دەڤ گەلەک ژ بکارهێنەران هەی، پلاتفۆرم و هاریکارێن ژیرییا دەستکرد (AI) نەیێ بێ کێماسی نە. هندەک ژ وان، وەک ChatGPT یێ کۆمپانیا OpenAI، شاشیێن مەزن دکەن کو دبیت مە تووشی کێشەیان بکەن.
ل ڤێرە ئەم ئاماژێ ب وێ چەندێ دکەین کو دبێژنێ «هلوسیێن ژیرییا دەستکرد» (AI Hallucinations)، کو د ناڤ ڤان رۆبۆتان دا تشتەکێ گەلەک بەلاڤە. دەمێ ChatGPT یان هەر مۆدێلەکێ دی یێ ژیرییا دەستکرد پێزانینێن خەلەت پێشکێش دکەت، ئەڤە ب هلوسی دهێتە نیاسین. ژیرییا دەستکرد دبیت ڤان شاشیان بکەت ژ بەر چەندین ئەگەرێن جودا. جاران ب تنێ لادانەکا بچووکە یان خەلەتییەکا سادەیە کو وەک یا بێ زیان دیار دبیت، بەلێ جاران ئەم تووشی بەرسڤێن خاپینۆک و چێکری دبین.

د کۆمپیوتەری دا
ل سەر هەر حالەکی، ئەڤ چەندە تشتەکێ حەتمی یە ئەگەر ئەم بۆ دەمەکێ درێژ د گەل پلاتفۆرمێن وەک ChatGPT یان هەڤڕکێن وێ بدەین و بستینین. ئەگەر ئەم وان بەرسڤێن کو ل ڤێرە وەردگرین د کار یان خاندنا خۆ دا بکاربینین، دبیت خۆ تووشی کێشەیان بکەین ئەگەر ب تەمامی پشت ب بەرسڤێن OpenAI ببەستین.
د ڤێ قۆناغێ دا، ئەم دشێین بێژین دا کو تووشی کێشەیان نەبین دەمێ بکارئینانا ژیرییا دەستکرد، باشترین تشت ئەوە کو ئەم ڤان شاشیان زوو بدۆزینەڤە. ب واتایەکا دی، نهێنی د هندێ دایە تو بزانی کو ئەڤ هلوسییە دبیت د هەر گاڤەکێ دا پەیدا ببن. لەوما، یا گەلەک گرنگە تو نیشانێن ڤان حالەتان بزانی.
تو دێ چەوا زانی کو بەرسڤا ChatGPT ب تنێ هلوسییەکا؟
ژ بەر ڤێ چەندێ، د ڤان ڕێزان دا دێ هندەک ژ نیشانێن هەرە بەلاڤ دیار کەین کو ڕێ ددەنە مە بزانین بەرنامێ ChatGPT تووشی هلوسییان بوویە یان د وێ گاڤێ دا شاشیەکێ دکەت:

– بەرسڤێن دیارکری بێ ژێدەرێن باوەرپێکری:
ئێک ژ لایەنێن هەرە مەترسیدار یێن تخمینێن ژیرییا دەستکرد ئەوە کو گەلەک جاران پێزانینێن هویر ددەت کو د ڕاست ددیارن، بەلێ بێی ئاماژەدان ب ژێدەرێن وان. ل ڤێرە باس ل تاریخ، ناڤ و هویرکاریێن دی دکەین کو وا ل مرۆڤی دکەن باوەر بکەت، بەلێ د ڕاستی دا چ بنەما بۆ نینن. دبیت تو هندەک پێزانینێن ڕاست دەربارەی کەسەکی ببینی کو ب چیرۆکەکا چێکری و خەیالی ڤە هاتینە تێکەلکرن. ل ڤێرە یا فەرە تو دویڤچوونا هەر هویرکارییەکێ بکەی کو ئەگەر ژێدەرێ وێ دیار نەبیت دبیت کێشەیان چێبکەت.

– باوەرییا زێدە ب خۆ د بەرسڤدانێ دا:
پێدڤییە ئەم ب گۆمان بین ئەگەر ژیرییا دەستکرد ب تۆنەکا پڕ ژ باوەری بەرسڤێ بدەت. ئەڤە دبیت بەلگە بیت کو ئەو ب تنێ ژ لایێ خۆ ڤە تخمینان دکەت. مۆدێلێن وەک ChatGPT ب شێوەیەکێ هاتینە دروستکرن کو بەرسڤان ب شێوازەکێ ڕەوان و پشتراست بدەن. ئەڤ باوەرییە دبیت وا بکەت پێزانینێن خاپینۆک ب ڕاستی دیار ببن، هەتا ئەگەر چ بنەما بۆ نەبن ژی. بۆ نموونە، ئەگەر دەربارەی بابەتێن زانستی یان نوشداری بەرسڤەکا بڕبڕی دا، پێدڤییە ئەم دویڤچوونا ڕاستییا وان پێزانینان بکەین.

– ئاماژەدان ب ژێدەرێن وەسا کو نینن:
ژێدەر و سەرچاوە ئامرازەکێ باشن بۆ پشتراستبوونا ژ ئاخفتنا ChatGPT. بەلێ، جاران ژیرییا دەستکرد ژێدەرێن وەسا ددەتە مە کو د باوەرپێکری ددیارن، بەلێ د ڕاستی دا ئەو ژێدەر نینن. ئەڤ جۆرێ خەیالێ یان هلوسیێ ب تایبەتی د بوارێن ئەکادیمی دا کێشەیە، لەوما پێدڤییە ئەڤ پێزانینە بهێنە پشتگوێخستن.

– پرسیارێن دویڤچوونێ یێن دژبەیەک:
ئەگەر ChatGPT د ئاخفتنێن خۆ دا دژبەیەک (متناقچ) بوو، واتە شاشیەک یا هەی. ژ بەر ڤێ چەندێ پرسیارێن دویڤچوونێ گەلەک ب مفا نە. ژ بەر کو ژیرییا دەستکرد یا چێکەر (Generative AI) بنکەیەکێ جێگیر یێ داتایان د ناڤ خۆ دا نینە، دبیت د پرسیارێن پاشتر دا ئاخفتنا خۆ نه‌هێلیت و بەرسڤێن دی بدەت. ئەڤ چەندە گەلەک جاران دیار دبیت دەمێ پرسیارەکا دویڤچوونێ ل سەر ئیدعایەکا وی یا بەری نوکە دهێتە کرن، و ل وێرێ دێ بینی کو بەرسڤێن وی هەڤدژن.

پشتی مە دیارکری کا هێرشێن BitB چنە، دێ باس ل هندێ کەین کا دێ چەوا خۆ پارێزی. ئارمانج ئەوە تو نەبییە قوربانییا ڤی جۆرێ گەفێن ئەولەهیێ، یێن کو دبیت پێزانینێن تە یێن کەسی و کۆنترۆلا تە لسەر ئامیرێ تە د ناڤ ئینتەرنێتێ دا بێخنە د مەترسیێ دا.
دەمی تو دچییە د ناڤ ئەکاونتێ خۆ دا (Login)، یا فەرە تو بخۆ ناڤێ سایتێ (URL) بنڤیسی دا بگەھییە ئیمێلێ خۆ، یان ئەکاونتێن تورێن جڤاکی، یان هەر پلاتفۆرمەکا دی. ئاگەهدارێ وان پەنجەرێن ڤەکری (Pop-up windows) بە یێن کو وەک یێن ڕاستی دیار دبن بەلێ د ساختەنە. تو دشێی تاقی بکەی و وان پەنجەران بلەڤینی دا پشتراست ببی کا ب ڕاستی د ناڤا وێبگەڕێ تە دانە یان نە.
هەروەسا یا فەرە تو تایبەتمەندییا «پەسەندکرنا دوو-قۆناغی» (Two-factor authentication) ل سەر هەمی ئەکاونتێن خۆ کارا بکەی. ئەڤە وەک بەربەستەکێ بەرگریێ یێ ب هێزە دژی هێرشێن فێڵبازیێ (Phishing). هەتا ئەگەر کەسەک بشێت پاسوۆردێ تە ژی بدزیت، دێ پێدڤی ب پێنگاڤا دویێ بیت دا بشێت بچیتە د ناڤ ئەکاونتێ تە دا. لەوما، هەر دەمێ بشێی ڤێ تایبەتمەندیێ کارا بکە.
بێگومان، یا گرنگە تو وێبگەڕێ خۆ بەردەوام نوو بکەیەوە (Update). د گەلەک جاران دا، هاککەر مفای ژ کێماسیێن (Bugs) د ناڤ پرۆگرامان دا وەردگرن. بکارئینانا نویترین وەشان (Version) دبیتە ئەگەرێ چارەسەرکرنا ڤان کێماسییان و ناهێلیت هێرشبەر مفای ژێ وەربگرن.
ب کورتی، هێرشێن BitB کێشەکا مەترسیدارن، چونکی دبنە گەفەک کو دبیتە ئەگەرێ دزینا پاسوۆرد و پێزانینێن تە یێن کەسی. لەوما، یا فەرە بەردەوام وێبگەڕێ خۆ نوو بکەیەوە و خۆ ژ شاشیان بپارێزی.