حاجى رهمهزان بێسكى
گهلهك جاران ئهم گوه لێدبین ژیبوونا نشتیمانى و ئهڤ پهیڤه دئێته گوهێن مه ل گهلهك جهان چ رامیارى یان رهوشهنبیرى یان پهروهردهى ژبهر كو ئهڤه ئێك ژ ستوون و بهاگرانیێن جڤاكینه، ژ بهر رامان و بهایێن مهزن و پیرۆز ههنه، كو دبنه جهێ رێزگرتنێ و بهاگرانیێ ل دهف ههر كهسهكى، ژیبوونا ئاینى دبیته بلندترین ژیبوون كو مرۆڤ یێ پێگیرى رێنما و فهرمانێن خودایێ مهزن بیت، كا چ دروستكریه و باشى مرۆڤ شانازیێ پێ دبهت و خوه باش ل گهل دگونجینیت حهتا بگههیته ئارمانجێن فهرمان بۆ مه پێ دهركهفتى و ئهم بگههینه ئهوان ئارمانجا و پێ دووركهڤین ژ كارێن بۆ مه نه باش و خراب، بهلێ ژیبوونا نشتیمانى یا گرێدایه ب ههموو كاروبارێن مروڤى ڤه، ژ بهركو وهلات نهپارچهیهكا ئاخێ یه، بهس ئهم لێ دژین نهخیر ئهو گهلهك مهزنتره ژ ڤێ چهندێ و پهیڤا وهلات مهزنتر و بهرفرههتره ژ ڤێ چهندێ، ژبهركو وهلات دیرۆكا مرۆڤیه و رههوریشالێن مرۆڤى نه و كوگهها رهوشهنبیریا مرۆڤى یه و ههر تشتهكێ ب مرۆڤى ڤه گرێداى و ئهڤه ههموو چ دژبهریهك ل گهل ئاینى نینه، ب دیتنا ئیسلامێ ژ بهر كو ژیبوونا نشتیمانى سهروكانیا وێ ژ ژیبووتا ئاینى هاتیه و ژبهركو زۆربهیا شۆرهشێن گهلێ مه پالدهرێن وان یێ سهرهكى ئاین بوویه.
*جۆرێن ژیبوونێ
1- ژیبوونا زكماكى وهكو یا مرۆڤایهتى.
2- ژیبوونا دئێته وهرگرتن و ئهڤه دبیته سێ جۆر:
• ژیبوون دئێته وهرگرتن، ب رێیا پهروهردێ وهكو پێبهندى ب خێزان و ئاین و وهلاتى ڤه.
ب- پێبهندیا دئێتهكرن وهكو هندهك گرۆپ ل سهر هندهك هزران و بیروباوهران وهكو ژیبوون بۆ هزرهكا رامیارى.
ج- ژیبوون دئێته دروستكرن یان دیتن وهكو ژیبوون ب گرۆپهكى كار ڤه.
*ئهگهرێن لاوازیا ژیبوونا نشتمانى
– كێمبوونا باوهریێ ب وان دامودهزگههان.
– كێمبوونا ئهوان بهرنامێن هێزێ ددهنه ژیبوونا ڤان دهزگههان.
-سروشتێ مررڤى كو ههر كهسهكى بخوه بتنێ دڤێت.
– كێمبوونا پهروهردابهراهیێ.
-ساخلهمی و ژینگهه.
-كێمبوونا رهوشهنبیریا ژیبوونێ ب دهزگههى ڤه.
– رهوشتى كاركرنا دهسههلاتێ ل گهل مرۆڤى.
– دهركهفتن بهرى ئامادهكرنێ.
-جیاوازیێن كهسۆكى یان فهرق و جوداهى.
– كێموكاسیێن پهروهردهى.
-گهلهك دودلى.
-ههست ب ستهمكاریێ.
*چارهسهرى
– پلهبهرزكرن و پاداشتكرن ل دووڤ پرهنسیپێن قانوون و زانستى بن.
-پیتهدان ب پێشنیار و بیروبۆچوونێن ههڤوهلاتیان.
– ئاگههبوون ژ جوداهیا د ناڤبهرا ههڤوهلاتیان دا كو هیچ جیوازى د ناڤبهرا واندا نه بیت.
-گرێدانا مرۆڤان ب ئارمانجێن دهزگههان ڤه.
-دووڤچووونا بهردهوام.
– دادپهروهرى و وهكههڤى.
– هندهك روونشتنێن ڤهكرى د ناڤبهرا دهسههلات و ههڤوهلاتیان دا.
– پیتهدان ب كهسوكارێن ئهنفالكریان و مالباتێن خهباتكهر.
ـ كهسێن ژههژى بۆ جهێن ههژى.
نووترين نووچه
- سەرەدانا مەسرور بارزانی د دەمەكێ هەستیار و گرنگ دا هاتە ئەنجامدان
- سوپاسییا هاریكارییا حوكمەت و گەلێ كووریا دكەین
- دیدارێن دیپلۆماسی ل ئورۆپا بۆ پاراستنا هەرێمێ و چارەسەركرنا كێشەیان ل گەل بەغدا هاتنە ئەنجامدان
- رۆژنامەیا ئەلشەرق ئەلئەوسەت: عەلی ئەلزەیدی تووشی بەربەستەكا مەزن بوویە
- مەحموود ئێزدی: پێدڤییە حوكمەتا نوو یا ئیراقێ دەست ب پێنگاڤێن بجهئینانا رێككەفتنا شنگالێ بكەت
- بۆ چارەسەرکرنا ئاریشەیان ل گەل شامێ رێککەفتینە
- شرۆڤەكارەكا سیاسی: دیپلۆماسییا نەرم یا نێچیرڤان بارزانی، كلیلا چارەسەركرنا ئاریشەیێن هەولێر و بەغدایێ یە
- فەرهاد ئەترووشی: بۆ بەرژەوەندییا گشتی دێ پشكداریێ د دەنگدانێ بۆ كابینەیا عەلی ئەلزەیدی دا كەین
- پەرلەمانتارەك: پارتی سێ پۆستێن بلند د كابینەیا عەلی ئەلزەیدی دا دێ وەرگریت
- مەسرور بارزانی و ئەردۆغانی نەخشەیێ پاشەڕۆژا پەیوەندییان و ئاسایشا دەڤەرێ گەنگەشەكر
حاجی رهمهزان بێسكی
حاجى رهمهزان بێسكى
خیانهتا ههڤژینیى
خیانهتا ههڤژینیێ ئێكه ژ وان ئاریشه و گرفتێن جڤاكى یێن مهزن تووشى گهلهك ژن و مێران دبن ل ڤى سهردهمى و ل سهردهمێن كهڤن ژى ئهوه كو ئێك ژ ژنومێران دێ ههڤنیاسینێ ل گهل كهسهكێ دى كهن و هێدى هێدى دێ خیانهتێ ل ئێكودو كهن و خیانهتێ گهلهك ئهگهر ههنه و جۆر و رێیێن وان ژى دزۆرن ههتا دگههیته كارێن دههمهن پیسیێ و هێژ زێدهتر و خیانهتا ههڤژینیێ ئێكه ژ وان كارێن ئاینێ ئیسلامێ گهلهك هشیارى ل سهر كرى ب ههموو جۆر و رهنگێن وێ ڤه و ههر ئێك ل دووڤ جۆر و قهبارێ وێ خیانهتێ و سزایێن مهزن بۆ داناینه.
• مهرهم ژ خیانهتاههڤژینیێ
خیانهتا ههڤژینیێ ئێك ژ ئهوان رهفتارێن كرێته ئهوێن ل دووڤخۆرا گهلهك زیان و ئاریشان دهێلیت ههتا دگههیته وى رادهى دووماهیێ ب ژیانا ههڤژینیێ دئێنیت ئهگهر ژنێ زانى زهلامێ وێ یێ خیانهتێ لێ دكهت دێ تووشى هنگافتنهك دهروونى یا مهزن بیت و دێ مینته حیبهتى و گوهشى ئایه بۆچى زهلامێ من خیانهت ل من كریه و دێ ل دووڤ ئهگهران گهرێن كا بۆچى خیانهت لێ هاتیهكرن و دبیت زهلام خیانهتێ ل ههڤژینا خوه بكهت بێ كو ئه گهرهكێ دیاركرى ههبیت و ههر وهسا دبیت ئهگهرێن خوهژى ههبن و بهروڤاژى بۆ ههردو ههڤژینان.
*هۆكارێن خیانهتا ههڤژینیێ
1ـ نهدهربرین ژ ئهڤینا خوهههر ئێك بۆ یێ دى.
2ـ خهریبى بۆ رۆژێن بهرى ههڤژینیێ.
3ـ نهپیتهدانا ههڤژینان ب سهر و سیما و جوانیا خوه.
4ـ پیتهدان و مژوولكرن بكار و بارێن مالێ ڤه.
5ـ كاركرن و كاودانێن ژیانێ یێن ب زهحمهت.
6ـ كێمبوونا رێزگرتن و بهاگرانیێ د ناڤبهرا هه ڤژینان دا.
7ـ پێكئینان ههڤژینیێ نه ل سهر بنیاتهك درست.
8 ـ ههژارى و كاودانێن ئابوورى یێن خراب. 9ـ ئهنترنێت و ئامیرێن راگههاندنێ یێن جۆرا و جۆر.
10ـ نهگونجاندن و نه تێگههشتن د ناڤبهرا ههڤژنان دا.
بریار ل سهر خیانهتا ههڤژینیێ
بریار(حكم) ل سهر خیانهتا ههڤژینیێ چ دودلى تێدا نینه كو خیانهتا ههڤژینیێ ئێكه ژ وان كارێن حهرام و نهدرست د ئاینێ ئیسلامێ دا و د ههموو ئاینێن خودێ دا ههر وهكو خودایێ مهزن گۆتى(ان الله لایحب كل خوان كفور) بارى تهعالا د ڤێ ئایهتا پیرۆزدا خیانهتا ههڤژینیێ ددانیته بهرامبهر كوفرێ كو هند گونهها وێ یا مهزنه ههر وهسا ژ لایێ جڤاكى ژى ڤه ئهڤ كاره نهدرست و رهوایه.
• چارهسهرى بۆ خیانهتا ههڤژینى
1ـ تۆبهكرن و هشیاركرنا ههستێ ئاینى لدهف ههڤژینان.
2ـ گوهدان و تهماشهكرنا كاروكریارێن پیس و حهرام كو بهرێ ههڤژینان ددهنه كارێن خراب.
3ـ چارهسهركرنا وان ئاریشێن د ناڤبهرا ژنومێران دا پهیدا دبن بهرى ئهڤ ئاریشه مهزنتر لێ بهێن.
4ـ دانپێدان ب شاشیێن خوه ههر ئێك ل جهێ خوه، نهههما بهردهوام بن ههر ئێك ل سهر شاشیا خوه.
5ـ ههلبژارتنا ههڤژین و ههڤژینا باش كو باش بزانن ئهڤه دێ ل گهل ئێكود و گونجن.
6ـ سزادانا خیانهتكارى ب سزایێن توند.
دیاردا خوهكوشتنێ
حاجى رهمهزان بیسكى
وهكو ئهم دبینین دیاردا خوهكوشتنێ د ناڤ جڤاكێ مهدا بهر ب زێدهبوونێ ڤه دچیت و دیاردهك ترسانهكه ل سهر جڤاكێ مه و ئهڤ دیارده زۆر بهربهلاڤ بوویه ل ڤان دووماهیان و بوویه ئهگهرێ وێ چهندێ ههمى دامودهزگههێن فهرمى و نه فهرمى و ههمى دامودهزگههێن جڤاكى و مللى و رێكخراوێن سڤیل یێن جهماوهرى و مامۆستایێن ئاینى دهنگێ خوه بلندبكهن بۆ بنبركرن و نههێلانا ڤێ دیاردێ نهخاسمه ل سهر ئاستێن بلند بهحس لێ بهێته كرن وهكو(پهرلهمان و حوكمهت) و پووتهكێ مهزن بدهنێ ژ بهر كارتێكرنێن وێ یێن زۆر خراب ل سهر جڤاكێ مه، ئهڤ دیارده بهرى نوكه د ناڤ جڤاكێ مهدا زۆر یا كێم بوو یان ههر نهبوو و سۆپاس بۆ خودێ ئهم یێ د ناڤ جڤاكهك بسرمان دا دژین و رێز و بهایى ل رحا مرۆڤى دگریت و ئهو گهلهك پڕبها تهماشه دكهنێ و نابیت ب ههر رهنگهكى ئهو بهێته ئهشكهنجهدان و بێ ههیبهتكرن چ ب كریاران ب گۆتن ل دووڤ رێنمایێن ئاینێ مه یێ پیرۆز كوئهڤ كاره حهرامكریه ل سهر مرۆڤى ژبهر كاریگهریێن وێ یێن جڤاكى و دهروونى ئهڤێن مرۆڤى پالددن بۆ ئهڤان كارێن نهرهوا و نهدروست ژ چ لایان ڤه چ ئوول یان جڤاك یان ئایین، لهورا دڤێت حوكمهتا مه ژى ههولبدهت و سنۆرهكى بۆ ڤێ دیاردێ بدانیت و چارهسهریێن زانستى و جڤاكى و قانوونى و ئاینى بۆ بدانیت
*رێیێن چارهسهریا خوهكوشتنێ د قورئانا پیرۆز دا
ههر چار (4) چڕكا كهسهك خوه دكوژیت ل ڤێ جیهانێ و ههر سال سهدان كهس گیانێ خوه ژدهستددهن ب رێیا خوهكوشتنێ ل ڤێ جیهانێ و ههر سال هژمارهكا زۆر یا كهسان دمرن ب رێیێن خوهكوشتنێ یێن جوداجودا راستى ئهڤه دیاردهكه دڤێت ل سهر براوستین و ب هوورى و دوورى ل سهررهه و ریشالێن وێ و ئهگهرێن وێ بگهرین و كا چارهسهریێن وێ چنه.
ئهگهرێن سهرهكى یێن خوهكوشتنێ و ئهڤ ئهگهره ئهون یێن ب ملیۆنان دۆلار لێ هاتینه مهزاختن و ئارمانج ژێ ئهوه، چارهسهریهكا سهركهفتى بۆ ببینن، بهلێ زێدهبارى ئهڤان مهزاختیێن زۆر لێ دئێنهكرن، چو گوهۆرین یان چارهسهرى، لێ نههاتیهكرن، بهلكو زێدهتر لێ هاتیه هندهك جاران.
ئهم دێ پرسیاركهین؟
ئهرێ قورئانا پیرۆز ژ ڤێ چهندێ بێ ئاگههه و ئهو قورئانا پیرۆز خودایێ مهزن بۆ مه هنارتى و چو تشتهك نه مایه بهحس لێ نههاتبیته كرن و ژ وان ژى ئهڤ دیاردا خوهكوشتنێ و رێیێن چارهسهریێ بۆ بهلێ ئهم دێ بهراوردیێ كهین، د ناڤبهرا چارهسهریا زانستى و یا قورئانێ دا ئهم جیاوازیێن رۆن و ئاشكرا ببینین كا چاوا چارهسهریا قورئانا پیرۆز یا سهركهفتیتره ل سهر چارهسهری و ڤهكۆلینێن وان یێن زانستى.
• هندهك راستیێن ل دۆر خوهكوشتنێ
ل دووڤ ئهوان ئامارێن نهتهویێن ئێكگرتى د ههر وهختهكى دا ئهم بهرێ خوه بدهینه ئاكنجیێن جیهانێ ئهم دێ بینین نێزیكى 450 ملیۆن كهسان ئاریشێن دهروونى و دودلى و عهسهبى و مێژكى ههنه و 90% ژ كهیسێن خوهكوشتنێ د گرێداینه ب دودلى و ئاریشێن دهروونى و تایبهت خهمۆكیا گران ڤه، ئانكو بێ ئومێدى و بێ باوهرى ل دهف وان:
ـ خوهكوشتن ژ ئهگهرێن مرنێ یێن ل نهتهویێن ئێكگرتى یێن ئهمریكى.
ـ زهلام پتر بهرهنگارى خوهكوشتنێ دبن چار جاركى ژ ئافرهتان، بهلێ بزاڤێن خوهكشتنى پترن ل دهف ژنان.
ـ 60% كهیسێن خوهكوشتنێ دئێنه ئهنجامدان ب گولێن چهكى وهكو دهبانجه.
ـ ڤهكۆلین هۆسا دیار دكهن چهند تهمهنێ مرۆڤى یێ مهزن بیت مرۆڤ، پتر بهرهنگارى خوهكوشتنێ دبیت و ژ بهرڤێ چهندێ ئهم دبینین كهسێن خوه كوشتین پتریا وان ژیێ وان د سهر (50) سالیێ دانه و بارا پتر ژ رهگهزێ نێرن.
* هۆكارێن خوهكوشتنێ:ـ
1ـ خهمۆكى پتر دهلیڤى ددهته كهسى بۆ خوهكوشتنێ.
2ـ بێ ئومێدى و بێخیرهتى بهرى كهسێ ددهنه خوهكوشتنێ.
3ـ دوبارهكرنا بزاڤێن خوهكوشتنێ پتر كهسێ نێزیكى خوهكوشتنێ دكهن.
4ـ ڤهخوارنا مادیێن بێهۆشكرنێ و ڤهخوارنێن كحۆلى ژ ئهگهرێن خوهكوشتنێ نه.
5ـ بهرزهكرنا كهسهكى یان تشتهكى گران بهایان خوسارهتیهكا مهزن ب گههتى و ل دووماهیێ خوهنێزیكى خوهكوشتنێ بكهت.
6ـ بیروباوهرێن ئاینى ل دۆرخوهكوشتنێ رۆلهكى سهرهكى ههیه، بۆ رێگرتنا ل هزرا خوهكوشتنێ ژ بهركو ههر كهسهكى نهزانیت كو خوهكوشتن نهدرسته و نه رهوایه ژ لایێ ئاینى وى ڤه دێ ب ساناهیتر كهڤیت ل بهر ئهنجامدانا خوهكوشتنێ.
7ـ هۆكاریێن دهروونى و توندوتیژیێ و تنێبوون (الوحده) خوهدووركرن ژخهلكى.
*هۆكارێن خوهپاراستنێ ژ خوهكوشتنێ ل دووڤ زانستێن سهردهمى:ـ
زانایێن دووڤچوونا كهیسێن هزارهها حالهتێن خوهكوشتنێ كرین دیار و دۆپات دكهن كو دڤێت ئهڤ كهسێن تووشى دودلى و ئاریشێن دهروونى دبن دڤێت دووڤچوون و چاڤدێرى و هاریكاریا وان بهێتهكرن ژلایێ دهروونى و ساخلهمی، بهلێ ئهڤ زانایه چارهسهریا ڤێ ئاریشێ ناكهن ههتا پشتى روودانێ نۆشدارێ خوهگریت ههتا ئێش دیار دبیت پشتى هینگێ دێ رابیت دووڤچوون و ڤهكۆلینێ ل سهر كهت و رێیێن چارهسهریێ یێن گونجاى دانیت، لێ ههتا نوكه ئهڤان زانایان نهشیاینه چارهسهریهكا باش و كاریگهر ببینن بۆ كێمكرنا ڤێ دیاردێ و ئهڤ ئامارێن جیهانى هۆسا دیاردكن رێژا خوهكوشتنێ خوهجهه و بهر ب زێدهبوونێ ڤه دچیت و دبیت بگههته ملیۆن كهسان د سالهكێ دا ل جیهانێ.
*هژمارێن ب ترس
دا كهس گومانێ نهبت ژ ڤان هژماران، ئهڤه هندهك سهرژمێریاریێن دروستن ئهڤێن هاتینه ئهنجامدان ل نهتهویێن ئیكگرتى یێن ئهمریكى و ئهڤ ئهنجامێن ل خارێنه:
هژمارا ئهوێن خوهكوشتین گههشته (31) هزاران، ژ وان (25) هزار زهلام (6) هزار ئافرهت پتر ژ (5000) ژ وان كهسێن دان عهمربوون ژیێ وان د سهر (65) سالیێ دابوون ژمارا گهنجان ژ وان كهسان (15ـ24) سال گههشته (4000) هزار خوهكوشتى.
و ل سهر ڤان هژمارا ئهم دشێن بێژین ل ئهمریكا ههر چارێك سهعهت كهسهك خوهدكوژیت و ههر ل ڤێ سهر ژمێریاریێ بۆ دیاردبیت كو (17) هزار ژ ڤان كهسان خوه ب گولهیهیێن دهمانجێ خوهكوشتینه، ههروهسا (6) هزار كهسان ژ وان خوهخهندقاندینه و پتر ژ (700) كهسان ژ وان خوه ژ ئاڤاهیێن بلند هاڤێتینه خار و خوه كوشتینه و پتر ژ (300) كهسان ژ وان خوه هاڤێتینه ئاڤێ و هاتینه خهندقاندن.
ئهم دشێن بێژین ههرسال (100) هزار كهس برێدانێن هاتنوچوونێ و روودانێن دى دچن و ل بهرامبهر ڤێ ژى (30) هزار كهس خوه دكۆژن و تشتى سهیر ل ڤێ سهرژمێریاریێ ئهوه كو (5) ملیۆن ئهمریكیان بزاڤ كرینه خوه بكۆژن، بهرێ دگۆتن هندهك كهسێن دهستنیشانكرى بزاڤا خوهكوشتنێ ل دهف ههیه، بهلێ نوكه و ل سهر دهمێ زانستى، هۆسا دیار بوویه ههر كهسهكێ بهرهنگاره بۆ خوهكوشتنێ، ههكه كاودان یێ گونجاى هاته پێش، ههروهسا دگۆتن ئاخفتن ل گهل كهسێ دڤێت خوه بكوژیت ل سهر بابهتێ خوهگوشتنێ نه باشه و دێ پتر بهرێ وى دهنه خوهكوشتنێ، بهلێ زانستێ نوكه دبێژیت نهخێر ههكه ل گهل باخڤن ل سهر كارتێكرنێن خوهكوشتنێ و دهرئهنجامێن وێ دێ باشتر بیت.
پسیار: ئهرێ قورئانا پیرۆز چ بۆ ڤێ چهندێ گۆتیه، ئهم دبینین قورئانا پیرۆز ئاماژره دایه ڤێ دیاردێ و گهلهك ب گرنگى ل سهر راوهستیایه و رێیێن چارهسهریێ بۆ داناینه و فهرمان ل مه كریه ئهم روح و گیانێ خوه بپارێزین وخوهنه كۆژین، ههر وهكو فهرمۆى (ولاتقتلواانفسكم) النساو 29 ئهڤه فهرمانهكاخودێ یه دڤێت ئهم پێ پێگیربین.
بهلێ ئهڤ فهرمانه دێ بهس بیت و ئهڤێ دیاردا مهترسیدار نهخێر ژ بهر كو ڤهكۆلینێن زانستى هۆسا دیاردكهن كو دڤێت هندهك بیر و باوهر و ئومێد و باوهرى بخوهبوونێ بۆ ئهڤان كهسان دروستبكهین یێن بزاڤا خوهكوشتنێ ل دهف ههى ههروهسا سهرهدهریهكا ب رهحم و باش ل گهل بهێتهكرن، ژ بهر ڤێ چهندێ ئهم دبینین گهلهك سایت و جهێن دى ڤه بووینه بۆ دیاركرن و رێیێن چارهسهریا ڤێ دیاردێ و هاریكاریا ئهڤان كهسێن حهزا خوهكوشتنێ ل دهف ههى و ژبهر ڤێ چهندێ خودایێ مهزن و دلۆڤان دووڤچوونا وێ فهرمانا خوه كریه ب دهنگوباسهكێ خۆش بۆ ههمى بوسرمانان ب ڤێ گۆتنا خوه (ان الله كان بكم رحیما)النساو29 ئهڤه گازیهك پرى دلۆڤانى و ئۆمێد بهخشه بهلێ بۆچى ئهڤ گازیه؟
ههكه ئهم بزانین پتریا كهیسێن خوهكوشتنێ ئهگهرێ وى بێزاربوون و بێ ئومێدیه ژ ههر تشتهكى و ههكه ههست ب پێدڤیا گۆتنێن ل سهر رهحمێ و دلۆڤانیێ بكهین ل سهر ڤێ چهندێ ب تایبهت ئهرێ گۆتن ل سهر دلۆڤانى و ئومێدیى بهسه؟ نه ژبهركو هندهك كهس گوهێ خوه نادهنه گازیا دلۆڤانیێ پێدڤیه ئهو بهێنه ترساندن ب سزایێن ل سهرخوهكوشتنێ هاتینهدان و زانایان پشتراستكریه د ڤهكۆلینێن خوهدا كو دڤێت خوهكوشتن بهێته قهدهغهكرن یان نهمینیت، دڤێت ئهڤ كهسێن ههولا خوهكوشتنێ دكهن بهێنه ئاگههداركرن ل سهر دهرئهنجامێن خوهكوشتنێ و كارتێكرنێن وى یێن خرابكهر و مال وێرانكهر. ئهڤێ رێیێ كارتێكرنا خوهیا باش ههیه ل سهر نههێلانا ڤێ دیاردێ و ئهڤێ قورئانا پیرۆز گۆتى وهكو فهرمۆى (فسوف نصلیه نارا) ب راستى ئهڤه ئهنجامهكى ب ترسه بۆ ههر كهسێ بزاڤا خوهكوشتنێ دكهت.
ل ڤێرێ بۆ مه دیاردبیت كو قورئانا پیرۆز خوه ژ ڤێ دیاردێ بێ بههر نهكریه و چارهسهریێن پێدڤى بۆ داناینه و ژ بهر ڤێ چهندێ ئهم دبینین ل جیهانا ئیسلامى رێژا خوهكوشتنێ گهلهك كێمتره ژ جهێن دیتر ژبهر رێنمایێن قورئانا پیرۆز بهلێ ل وهلاتێن رۆژئاڤا و دهرڤهى جیهانا ئیسلامى خوهكوشتن گهلهك بهربهلاڤه ژبهركو چو رێنما و زانستێن ئاینى ل ناڤ وان نینن.
ـ خوهكوشتن د ناڤبهرا درهو و زانست و قورئانێ دا
دهمێ قورئانا پیرۆز هاتیه خار هندهك بیروباوهر ل دهف هندهك مللهتان ههبوون و ژ وان بیروباوهران نابیت كهس بهحسێ خوهكوشتنێ بكهت ژ بهر كو ئهڤه دێ بیته پالدهرهك بۆ پترهاندانێ بۆ خوهكوشتنێ و ههكه قورئانا پیرۆز ئاخفتنا پێغهمبهرى با خودێ ژێ رازى بیت و ئهوى كۆم كربیت ژ درهوێن بهربهلاڤ ل سهردهمێ وى وهكو هندهك دبێژن دا یا باشتربیت ئهوى بهحس ل وێ دیاردێ نهكربا ژ بهر ئهوان درهوێن بهربهلاڤ ل سهردهمێ وى و ههكه قورئان ئاخفتنا مرۆڤان بایه، دا چاوا زانیت كوچارهسهریا باش بۆ خوهكوشتنێ ئهوه پێدانا هندهك دلۆڤانى و ئومێدیێ بۆ وى كهسى ههر ل وى دهمى دا دا وى پیچهك ژ مهترسیا ل دووڤ وێ كریارێ دئێت پاشبێن؟ چاوا مرۆڤان زانى چارهسهریا خوهكوشتنێ بهرى زانا چارهسهریێ بۆ دیاركهن بهرى (14) هزار چهرخان و ههبوونا ئهڤان راستیان بهلگهیه ل سهر ههر كهسێ گومان ل سهر قورئانا پیرۆز ههبیت كو قورئانا پیرۆز پرتووكهكه ژ دهف بارى تهعالا:ـ( قُلْ أَنزَڵهُ الَّژِی ێعْڵمُ السِّرَّ فِی السَّمَاۆاتِ ۆالأَرْچِ إِنَّهُ كَانَ غَفُورًا رَّحِیمً) الفرقان 6ا
دا ئهم ئهڤێ گۆتنا بارى تهعالا بخوینین و هزرێن خوه باش تێدا بكهین كا چهند دلۆڤانى و دلنهرمى تێدایه بارى تهعالا دبێژیت (ۆاللَّهُ یُڕیدُ أَن ێتُوبَ عَڵیْكُمْ ۆیُڕیدُ الَّژِینَ ێتَّبِعُونَ الشَّهَۆاتِ أَن تَمِیلُوا مَیْلًا عَڤِیمًا (27) یُڕیدُ اللَّهُ أَن یُخَفِّفَ عَنكُمْ ۚ ۆخُلِقَ الْإِنسَانُ چَعِیفًا (28) ێا أَیُّهَا الَّژِینَ ێمَنُوا ڵا تَأْكُلُوا أَمْۆاڵكُم بَیْنَكُم بِالْبَاگِلِ إِلَّا أَن تَكُونَ تِجَارَهً عَن تَرَاچٍ مِّنكُمْ ۚ ۆڵا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِیمًا (29) ۆمَن ێفْعَلْ ژَٰلِكَ عُدْۆانًا ۆڤُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِیهِ نَارًا ۚ ۆكَانَ ژَٰلِكَ عَڵى اللَّهِ ێسِیرًا (30) إِن تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنكُمْ سَیِّئَاتِكُمْ ۆنُدْخِلْكُم مُّدْخَلًا كَڕیمًا ) النساو 26 ـ 31
ژێدهر: ـ
1ـ عبدالدائم الكحیل
2ـ القران الكریم
3ـ محاچرات دیاكونیا السویدیه
مێهڤان و سهرهدان د ناڤبهرا رێزێ و بێ رێزیێ دا
جڤاكێ مه ئێكه ژوان جڤاكێن عهشیرهتگهری و ئولی وكوردهواری هندهك رهوشت و تیالێن باش و نه باش تێدا ههنه ئێك ژ وان رهوشت و تیتالان سهرهدان و مێڤاندارینه؛ راستی سهرهدان و مێهڤانی گهلهك باشن و بمفانه ژبوَ خوَرتكرنا پهیوهندیێن جڤاكی بهێزتربكهڤن و رهحم و دلوَڤانی و مرۆڤایهتی زێدهتربیت و ههر كهسهكی هاش ئێش و ئازارێن مرۆڤ و كهسوكارێن خوه ههبیت، ئهڤه ههكه سهرهدان و مێهڤانی ژ چارچوَڤێ خوه یێ سروشتی و جڤاكی و ئاینی نه دهركهڤیت ههكه دهركهڤت ژ ڤی چارچوَڤهی دێ بهروَڤاژی لێهێت و ههوو دێ بیته نهخوهشی و زیان و زهرهر و روومهتی و بهرژهوندیێن تایبهت. ئهگهر ئهم سهحكینه مێهڤانداری و سهرهدانا سیستهم و سنوور و رێنمایێن خوه یێن ئاینی و جڤاكی ههنه و ئهگهر مه ئهڤ سنووره دهربازكرن و بهزاندن دێ ئهم گونهه كاربین و شهرمزار ژی بین د ناڤ جڤاكێ خوه دا. گهلهك جورێن مێهڤانداری و سهرهدانان ههنه، مێهڤانێن نێزیك ئانكو خویشك و برا و نهڤی و زاروَكێن وان و پاشی مام و مهت و خال و خالهت و زاروَكێن وان پاشی خزم و گوندی و هه ڤال و جیران. .. . هتد.
مرۆڤێ مرۆڤی یێ ژههموویا نێزیكتر دڤێت پتر یێ پێگیر بیت برێنما و رهوشتێ سهرهدانێ ڤه، نه ههما بێژن مال مالا منه چ گاڤا من بڤێت و بێ دهستووری و بێ روخسهت دێ چمه مالا مهزن یان مالا باپیر یان داپیرێ یان مالا ماموَیه یان مهتێ یان خالهتی یان. .. . هتد.
ئهز یێ ئازادم كهنگی بچم و چهند بمینم ل وێرێ و بخَوم و ڤهخوَم و ههر تشتهكێ من بڤێت بكهم یان ههرسحبهتك ههبیت بكهم و مایتێكرنێ د ناڤ شول وكار و بارێن خێزانێ دا بكهم. .. هتد
بوَ وان نهخهمه كا ئهوان چهند نهخوهشی و بهێن تهنگیێ بوَ وێ مالێ چێدكهن بهلكو ئهڤێ مالێ نهخوهشهك ههبیت یان دانعهمرهك یان زاروَكێن ب شیر ههبن یان جهێ وان یێ تهنگ بیت یان كرێدار بن یان ههر تهنگاڤیهك دی ههبیت؛ پێدڤیه مێهڤان هزرا ئهڤان تشتا ههموویان بكهت و خوه بێ رێز و بێ قیمهت و گونههكار نهكهت. ههر كهسهك ژ مه دزانیت دهمێ دچیته سهرهدانهكێ كا مه چهند نهخوهشی و بێهن تهنگی بوَ وێ مالێ چێكریه و چه ند وهختێ وان كوشتیه و چهند مهزاختی ل مه كریه تایبهت د ڤێ قه یرانا دارایی دا ئهڤا ب سهرمهدا هاتی؛ سهرهرای ڤێ چهندێ هندهك مێهڤان ههنه دێ هێن تێرخوَن و ڤهخوَن ئانكو بهس یێن خارنێ نه و هندهك ژ وان یێن دهم بووراندنێ نه و هندهك ژ وان یێن دهنگوباسانه كا چ ل كێ هاته و چ چێبوویه و چ نهچێبوویه و ههر گاڤا ژ دهروكی دهركهفتن دێ بهحسێ وی مالێ بخرابی كهن وكا چ كێم و كاسیێن وان دیتینه یان چ نهێنیهكا وێ مالێ بزانن دێ بهلاڤكن؛ راستی ئهڤ تشته گهلهك یێ بهربهلاڤه دناڤ جڤاكێ مه یێ نوكه دا. مخابن پێدڤیه ل سهر دام و دهزگههێن راگههاندنێ و ڤهكوَلهرێن جڤاكی وماموستایێن ئاینی برێكا منبهران ل سهرڤی بابهتی راوستن و رێك و رێنمایێن درست یێن سهرهدانا و مێهڤانداریا چنه و چ نینن بوَ خهلكێ مه بدنه نیاسین و شروَڤه كهن ژ ههموو لایانڤه جڤاكی و ئاینی و ئابووری و تهندروستی. .. . هتد
ئانكو مرۆڤ وهنهكت ئهو خێزان بكهڤیته كراسێ شهرمێ ههروهسا دڤێت مرۆڤ نهێنی و كێماسیێن وێ خێزانێ بپارێزیت ژبهر كو چ خێزان بێ كیماسی و ئاریشه نینن
تایبهت نوكه خهلكێ مه یێ كهڤتیه بن قهیرانهك ئابووری یا دژوارڤه و بارا پتر ژ ڤی خهلكی تهخا ههژار و دهست كورتن و گهلهك ژ وان كرێدارن و ئهگهر كرێدار نهبن یێن دناڤ خێزانهك مهزن و بوَش دا راستی خهلكێ مه گهلهك گازنده ژ ڤێ چهندێ ههنه لهوما من ب فهر دیت ههر چ نهبیت بابهتهكی ل سهر بنڤیسم و داخازێ ژ ماموَستایێن ئاینی ههروهسا ڤهكوَلهرێن جڤاكی و ههموو دام و دهزگههێن راگههاندنێ دكهم ل سهرڤی بابهتی راوستن تا سنوورهك بوَ بهێته دانان. ل دووماهیێ فهره بێژم نه ههموو خهلكێ مه یێ هوَسایه بهلكو گهلهك پێگیریێ ب رێنمایێن مێهڤانداری و سهرهدانان دكهن لێ تنێ مهرهما من ئهو كهسن یێن پێگیریێ پێ نهكهن و پێشینانێن مه ژ مێژه یا گوتی:”نهزانی چاڤده جیرانی”.
ئۆتیزما زارۆیان و خهمێن دایبابان!
ههر وهكو ئهڤ نهخۆشیا ئۆتیزما زارۆیان چهندهكێ بهلاڤبوویه و دایبوبابێن وان كهفتینه خهمهكا گران ل سهر وێ زهحمهتا ڤێرا دبهن، كو نهشهڤا وان شهڤه و نه رۆژا وان رۆژه. ئۆتیزم نهخۆشیهكا زارۆیانه كارتێكرنێ ل سهر رهفتار و هزر و بیرێن زارۆیان دكهت، ههر وهسا سهرهدهریكرنا وی ل گهل دهوروبهر و جڤاكێ وی, زارۆیێن ئۆتیزم ههین كارتێكرنێن جودا جودا ههنه ئێك بۆ ئێكێ دی هندهك ژ وان كارتێكرنێن سڤك ل سهر ههنه و دشێن خوه بگونجینن ل گهل خێزان و جڤاك و دهوروبهر و كارێن خوه یێن رۆژانه ئاسای برێڤه ببن، بهلێ هندهكێن دی ههنه كارتێكرنێن مهزنتر ل سهر ههنه و ئهڤ زارۆیه پێدڤی هاریكاری و پاڵپشتیێنه ههمی دهمان د ژیانا خوه دا.
ئهگهرێن نهخۆشیا ئۆتیزمێ چنه:ـ
ههتا نوكه ب دروستاهی دیار نهبوویه ئهگهرێن ڤێ نهخۆشیێ چنه و هندی ڤهكۆلێن هاتینهكرن پهنایێ دبنه ئارشێن كێمیاوی د ناڤ مێشكی و ئامیرێن بهرهنگاربوونێ دبیت ئهڤه ئهگهر بن.
هندهك ئهگهرێن دی كو گومان ل سهر ههبن بێ چو تشتهكی زانستی بۆ هاتبیتهكرن ئهو ژی:ـ
*حهساسیا خوارنێ.
*گهلهك گرنگیدان ب خوارنێ.
*هندهك كهرهستێن پیس یێن ژینگههێ.
*هندهك ڤاكسیلدان وهكو (حصبه ـ و نیكاف)
*كێم جاران زارۆ تووشی pku,tuberous sclerosis بهلێ زۆربهیا وان ئهگهر ناهێنه دیاركرن یان نزانن.
نیشانێن نهخۆشیا ئۆتیزمێ:-
*زارۆ نهشێت تێكههلیێ ل گهل دهوروبهران بكهت و زوو نه شێت باخڤت و حهز دكهت ئاخفتنێن خوه دوباره بكهت.
*كێمبوونا تێكههلیێ ل گهل جڤاكێ خوه.
*زارۆ حهز دكهت بزاڤ و چالاكیێن خوه دوباره بكهت و ژ وی چارچووڤێ خوهیێ بهرتهنگ دهرنهكهڤیت.
*هندهك بزاڤێن نهههژی و نهجوان دێ كهت چ ب دهستێ خوه یان ب ههر رێیهكا دی و ل ڤێرێ دێ ئهڤ تشته ل دهف دیاربن:-
1-گهلهك تێكههلیێ ل گهل زارۆیێن دهوروبهرێن خوه ناكهت.
2-دڤێت ههمی تشتێن خوه دروست دانیت و ئێك ل دووڤ ئێكی و ب هژمار.
3- ئاستهنگێن بهرخودانێ ب چاڤان دێ ههبن.
چارهسهریانهخۆشیا ئۆتیزمێ
بنیاتێ چارسهریا ئۆتیزمێ ئهوه بهرنامهیهكی دهستپێكی یێ تایبهت و دۆمدرێژ ژ لایێ بسپۆرێن تایبهتمهندڤه بۆ بهێته دارێتن كا چ پێدڤیه بهێتهكرن بۆ زارۆیێ درهنگ زانی ئۆتیزم یاههی و ئهڤ بسپۆرێن ههنێ ژ ڤان كهسان پێكهاتینه:-
1-نۆشدارهكی تایبهتمهند یێ پێشكهفتن و وهررا زارۆیان.
2-نۆشدارهكێ دهروونی یێ زارۆیان.
3-نۆشدارهكێ ئاخفتنێ و زمانی یێ تایبهتمهند.
4-هاریكارهكێ جڤاكی یێ تایبهتمهند.
5-مامۆستایهكی تایبهتمهند یێ زارۆیێن خودان پێداویستیێن تایبهت.
گرۆپهكێ ب ڤی رهنگی دووڤچوونا زارۆیێ نهخۆش بكهت دێ گهلهك یا ب مفابیت ژ لایێ چارهسهریێ و فێربوونێ و خواندنێ ڤه دانانا بهرنامهكێ تایبهت كو بشێن زارۆی فێری تێهكهلیێ بكهن ل گهل جڤاكی ب رێیا ئاخفتنێ و رییكێن دی وهكو ئیشارهتان یان وێنان و دێ ههوڵدن ڤی زارۆی ژ ی چارچووڤێ بهرتهنگ دهربێخن و دبیت هندهك زارۆ ژ ڤان پێدڤی ب دهرمانان ببن.
ههر وهسا بهرنامێ چارهسهریێ دڤێت نهخۆشیا وی ل سهر سڤك بكهن ب رێیا ئهڤان خالێن ل خارێ دیاركرین:ـ
*كێمكرنا رێك و دهرۆكان ئانكو رێكێن ب ساناهی.
*بهرههڤكرنا هوڵهكێ بۆ ئامیرێن خواندن و فێربوونێ.
*هولێن تایبهت بۆ فێربوونا تایبهت و هۆلهكا دی بۆ فێربوونا ل گهل گرۆپان گهلهكا ب زهحمهته زارۆیێ ئۆتیزم ههی بشێت ل گهل زارۆیێن ئاسایی بگونجیت و بخوینیت دڤێت قوتابخانێن تایبهت بۆ بهێنه ڤهكرن داخوازا ساخی و سلامهتیێ بۆ ههمی زارۆیێن وهلاتێ مه دخوازین و خودێ هاریكارێ دایبوبابان بیت.
بیژن د جڤاكهكی مه دا
جڤاك چاوا تهماشهی ژنا بیژن دكهت، ههر ژنهكێ رۆلێ خوهیێ ههی د ناڤ جڤاكێ خوه دا، بهلێ ژنا بیژن نێچیرا جڤاكی یه، ما چ گونهها ژنێ یه وهكو ههمی ژنان, ئهو دبن دلۆڤانیا جڤاكهك پاشكهفتی دابیت؟
ههر ئهندامهكی جڤاكی رۆلێ خوه یێ تایبهت ههیه د ناڤ جڤاكی دا چ كچ چ كور یان ژن یان مێرچ بێ مێر بیت یان بێژن بیت، بهلێ ل ڤێرێ ئهم دێ بهحسێ ژنا بیژن كهین و سهرهدهریا جڤاكی د گهلدا دئێتهكرن, ژنا بیژن چ گونهها خوه ههیه جڤاك ب چاڤهك كێم و خراب بهرێ خوه بدهنێ و ل بن گهف و چاڤدێریا جڤاكی دابیت ئهو جڤاكێ بێ وژدان و بێ دلۆڤانی ئهرێ ما نه ئهو ژنه یا كو بێهنفرهه و ب تهحهمل و ههمی بزاڤان دكهت پێخهمهت زارۆیێن خوه بخودانكهت و باش پهروهردهكهت و رزقهكی بۆ وان پهیداكت یێ بێ منهت ل شوونا ئهم دلۆڤانیێ و هاریكاریا وان بكهین ئهم رابین ب چاڤهكێ كێم بهرێ خوه بدهینێ والله ئهڤه گونهههكا گهلهك مهزنه ل ههمبهر وان دا دئێته كرن، دڤێت سنۆرهك بۆ ڤێ چهندێ بهێته دانان و ئهم دووربكهڤین ژ وان رهوشتوتیتالێن كهڤن و خراب د ناڤ جڤاكێ مه دا ئهڤ ژنا ب ههمی شیانێن خوهڤه بزاڤێ دكهت چ كارهكی ههبیت بكهت و دبیت گهلهك كاران بكهت دا نههێلیت زارۆیێن وێ موعیز و رهزیل بن و چاڤێ وان نهمینته ل بهر دهستێ كهسكێ دی و خهما وێ بهس دێ زارۆیێن وێ بن و دێ خوه ژبیركهت دبیت یا گهنج و جوان بیت ههر دهمهكێ وێ بڤێت دشێت بخوه شوو بكهت، بهلێ ئهو ڤێ چهندێ ناكهت و دێ مینته ل سهر زارۆیێن خوه و ههكه سهحكینه جڤاكێ خوه یێ كوردستانێ ئهم دێ گهلهك بیژنان لێ بینین و پرانیا وان ژنێن شههیدانه ئهڤ شههیدێن گیانێ خوه گوری كورد و كوردستانێ كرین پێخهمهت ئهم ههمی ب ئازادی و سهربلندی و تهناهی لێ بژین و ل سهر مه ئهركهك مهزنه ئهم رێزێ ل ڤان ژنان بگرین راستی چ بۆ ژنا بیژن یا كوردستانێ ناهێته گۆت تایبهت ل دهڤهرا مه یا بههدینان وهكو من ب چاڤێن خوه گهلهك نموونه دیتین، ژنا بیژن تایبهت ژنێن شههیدان جهێ رێزگرتن و شانازیێ نه هند یا ل بهرخوه راوستیایه و چاڤێ وان بهس ل سهر زارۆیێن وانانه و پاشهرۆژا وان و بۆ نموونه زارۆیێن گهلهك ژ وان گههشتینه قووناغێن بلند ژ خواندنێ و گهلهك ژ وان باوهرنامێن باش بدهستخوهڤه ئیناینه راستی ر ۆلێ حوكمهتا مه ژی ناهێته ژبیركرن گهلهك چاڤێ خوه دایه زارۆیێن شههیدان و رێزگرتنهك باش لێ هاتیه گرتن و جڤاكێ مه ژی یێ باشه حهتا رادهیهكی رێز و بهایهك تایبهت ددهنه ژنێن بیژن تایبهت ژنێن شههیدان، ههلبهت ژنا بیژن دێ دهركهڤیت و دێ كاركهت و دبیت دو سێ كاران بكهت داكو بشێت زارۆیێن خوه باش بخودان كهت و باش پهروهرده بكهت، ئهڤجا نابیت ئهم ڤان كارێن وێ بۆ بكهینه كێماسی و ب چاڤهك كێم بهرێ خوه بدهینێ، ئهڤه ههمی ژ نهچاری دئێته كرن، چنكو دبیت كهس نه بیت چاڤێ خوه بدته وان و هاریكاریا وان بكهت، تایبهت د ڤی كاودانێ نوكه ئهم تێدا دژین ههر ئێك ب حالێ خوه ڤه یێ مژووله و مووچه تنێ تێرا پێدڤیێن خێزانێ ناكهت و دبیت كهسوكارێن وانژی ددهست كورت بن و نهشێن هاریكاری و یا پێدڤی بۆ بكهن ژ بهر ڤێ چهندێ دێ نهچار بن و دهركهڤن بۆ كاركرنێ دا بشێت رزقهكی بو زاررۆیێن خوه دابین بكهن و بگههیننه ئارمانجێن وان و ل دووماهیێ دێ بێژم ل سهر كاروخزمهتا خوه بهردهوام به ئهی شیرهژنا كورد یا ته ژیانا خوه و جوانیا خوه گۆری زارۆیێن خوه كری دڤێت تو جهێ رێزگرتن و بهاگرتنێ بی د ناڤ جڤاك و مللهتێ خوه دا راسته نه گهلهك ب ساناهیه ئێك خوه قوربانی هندهكێن دی بكهت دا ئهو بژین راستی ئه ڤه گوپیتكا مرۆڤاتی یێ یه، دڤێت رێزگرتن بۆ ڤان كهسان ههبیت د ناڤ جڤاكی دا و خودی سهبر و ههدارێ بدهته خێزانێن ههمی شههیدێن كورد و كوردستانێ.
ئافرهت و جڤاك
ئهم دزانین گهلهك گوهۆرین ب سهر جڤاكێ مه دا هاتینه بهرێ (20) سالان رۆلێ ئافرهتێ گهلهك یێ لاوازبوو و یا دۆرپێچ كریبوو ل بن گهفێن خێزان و جڤاكی، بهلێ ئهڤرۆ جڤاكێ مه پتریێ ڤه بووی و پێشكهفتی و رۆلێ ئافرهتێ نهبهس مایه د مال دا ب تنێ بۆ پهروهردهكرنا زارۆكان نهخێر، رۆلێ وی یێ بهرفرههتر، لێهاتی د ناڤ ههمی واران دا سیاسی و ئابووری و جڤاكی و ساخلهمی.. . هتد.
ئاینێ ئیسلامی و چو ئاینهكێ خودێ رێ ل ئافرهتێ نه گرتیه چو كاران نهكت ژبلی كارێ مالێ بهروڤاژی كو ئاینی پالپشتیا ئافرهتێ كریه بۆ كارێن دهرڤهی مالێ، ههروهسا پێغهمبهرێ مه (س) دهرفهت دایه كو ئافرهت ل بهرۆكێن شهڕی بهرههڤبیت بۆ چارهسهركرنا لهشكرێن بریندار و نهخۆش، ههروهسا ههر هاریكاریهكا دی كو بشێت پێشكێش بكهت بۆ لهشكران و ل ڤێرێ بۆ مه باش دیار دبیت كو ئافرهتێ گرنگی و سهنگهكا ب هێز ههیه د ناڤ جڤاكی دا و نهبهس ئاینێ ئیسلامێ پشتهڤانی بۆ ئافرهتێ كریه نهخێر ههمی ئاینێن خودێ پشتهڤانی ل ئافرهتێ كریه وهكو مهسیحی.. . هتد، ل سهر دهمێ هاشمیان مهلكهكێ گۆت ئافرهت نیڤهكا جڤاكیه ههكه تهڤیا دهستان بقوتی دڤیا ههردو دهستان بقوتی ههكه نه چ دهنگ و رامان بوو و هۆسا دیاردبیت كو زهلام دهستهكه و ئافرهت دهستێ دیه و ههردو تمامكهرێن ئێكودونه ههروهسا دبێژن پشت ههر زهلامهكێ سهركهفتی و بهاگران ژنكهكا هێژایه و ئهڤه سالۆخهتهكه بۆ ته ئافرهتا هێژا دا تو پتر خوه پێشبێخی باش بزانه باوهرنامه گهلهك گرنگه بهس دڤێت تو خوه رهوشهنبیر بكهی د ههمی بیاڤاندا جڤاكی دهروونی ئابووری سیاسی ئاینی.. . هتد، هندی ته پێ چێبیت خوه پێشبێخه بهلێ زهلامێ خوه و مالا خوه ژبیرنهكه و هندی بشیێ مالا خوه پێشبێخی و خێزانهك بهختهوهر ئاڤا بكهی و بزاڤێ بكه خێزاناته یا پێشهرهو بیت بۆ جڤاكێ خوه و ئهز پالپشتیا ئافرهتێ دكهم بۆ كاركرنێ نه بهس كارێ مالێ ب تنێ و ههبوونا وێ د ناڤ جڤاكی دا، دێ پتر فێری پێدڤیێن ژیانێ بیت و دێ باش شههرهزا بیت كا چ باشه و چ نه باشه ئهو پێشكێشی خێزان و جڤاكێ خوه بكهت، بهلێ دڤێت كارێ وێ كارتێكرنێ نهكت ل سهر خێزانا وێ پێدڤیه ههماههنگیهكا باش ههبیت د ناڤبهرا خێزان و كاری وێ یی ژدهرڤه ئانكو ببه دهیك و ژنهكا باش و زارۆیێن خوه باش پهروهرده بكه و بهرێ وان بده باشی و چاكیێ و ل سهر كارێ خوه ژی یا زیرهك و وهفاداربه و هزر و شیانێن خوه بێخهكاری و چاڤ ل كهسهكێ نهكه بلا باوهریا ته بخوه و شیان و هزرێن ته ههبیت و داخوازا سهركهفتنێ بۆ ههمی دهیك و خووشكێن خوه دخوازین.
هونهرێ سهرهدهریكرنێ ل گهل سنێلان
زانایێن دهروونی دبینن قووناغا سنێلاتیێ ترسناكترین و سهختترین قووناغه د ژیانا مرۆڤی دا، چونكی ئهو قووناغهكا دهربازبوونێ یه د ناڤبهرا قووناغا زارۆكینیا دۆمدرێژ و تێگههشتنا زوو گههشتی، ژ بهر ڤێ چهندێ ئهم دبینین پتریا سنێلێن كچ و كوڕ د ڤێ قووناغێدا بزاڤێ دكهن خوه ژ ههمی كارێن گرێدای زارۆكینیێ ڤه خلاس بكهن و ههولددن وهكو مهزنان سهرهدریێ بكهن بزاڤهكه ژ وان بۆ چوونا ناڤ ژیانهك جودا یا پتر ئازاد كو دبیت ئهو گهلهك كاران گوهێ خوه نه دته دایك و باب و برایێن مهزن، پێنج جۆرێن ئاخفتنێ نابیت بێژنه زارۆی یان ل دهف بێژین گهلهك ئاخفتنێن ههین نابیت بێژینه زارۆیان یان روی ب رووی وان بێژین وه كو: 1. تو پیسی یان بێخێری ڤێ ئاخفتنێ چو جاران نه بێژنه زارۆی چونكی دی قیمهتێ وی پێ هێته خار ل دهف ههڤالێن وی و دبیت ببیته پرسگرێكهكا دهروونی بۆ وی ژ بهر ڤێ ئاخفتنێ. 2. ئاخفتنێن كرێت وهكو خهبهر یان نهعلهت، نابێت ب چو رهنگهگهكی ئهڤ ئاخفتنه بهێنه گۆتن روو ب روو وی یان بۆ وی ئهڤ ئاخفتنێن كرێت دێ كهساتیهك لاواز و بێ قیمهت ل دهف پهیدا كهت 3. دوعایێن مرنێ لێ نهكه، نابێت دوعایێن مرنێ لێ بكهی وهكو بێژیێ: خودێ تهنه هێلیت یان خودێ تو كوشتبایه و بهلا ته ژ مه ڤهكربایه، ئهڤ چهنده دێ بێهنا وی تهنگ كهن و دبیت بهرێ وی بدهنه خوهكوشتنێ. 4. تو كسلانی و ب كێر چو تشتی ناهێی، ئهڤ پهیڤه گهلهك ب مه ترسینه ئهگهر ته گۆتنه زارۆی ئێدی باوهری بخوه نامینیت و نهشێت چو كاران بكهت یان باش بخوینیت. 5. گهلهك بكارئینانا (نه) یان نهخێر هۆ نهكه وی كاری نهكه نهچه وێرا ههنێ ل گهل وی كهسی نهگهره نابیت تو هۆ بهكی بهلێ ل شوونا ڤان ئاخفتنان هندهك ئاخفتنێن جانتر بێژیێ وهكو بێژیێ دبیت ئهڤ كارێ ههنێ چێَتر بیت یان باشتره تو هۆ بكی یان ئهو ههڤاله ژ یێن دی باشتره.. . هتد.
باشترین (10) شیرهت بۆ پهروهردهكرنا سنێلان
ئهڤه باشترێن شیرهتێن كارتێكهرن بۆ پهروهردهكرنا سنێلان ل ڤێرێ، مه دڤێت دیار بكین پهیوهندیا دایكوبابان ب زارۆیێن خوهڤه یێن سنێله چ كچ چ كوڕ پتریا ئهڤان ئاریشا د ناڤبهرا دایكوباب و زارۆیێن وان دا ب ئهڤان ههر (10) خالانڤه دگریداینه: ـ
1. بهرپرسایهتی:ـ
دبیت تو ببینی زارۆیێن ته هندی مهزن ببن تو ئهوان بچووك ببینی و یاراست و درست هۆسا نینه و سنێله ب شێوهیهكێ تایبهت دبینیت ئهو مهزنه هند مهزنه كو دشێت بهرپرسایهتیا خوه بخوه بكهت د گهلهك كاران دا و باش تێبگههن و شارهزا بن و رێیێ بدهنه زارۆیێن خوه هندهك بهرپرسانه دێت خوه بخوه برێڤه ببیت و پسیارێ ژێ بكه و ژ لایهكێ دی ڤه دێ باوهریا وی ب وی زێدهبیت و ژ لایهكێ دی ڤه دێ زانیت چاوا بهرپرسایهتیا خوه بخوه كت:
2ـ رێزگرتن :ـ
سهرهدهریێ ل گهل زارۆیێن خوه بكن ب رێز و بهاگرتن ئهو ژی دێ رێزێ ل ته گریت سهرهدهریایهكا باش ل گهل ههمی خهلكی بكه دێ سهرهدهریا وانژی دگهل ته یا باش بیت و نیشا زارۆیێن خوه بكه سهرهدهریهكا باش ل گهل خهلكهكی بكهن ب هندهك رێنمایێن ساناهی و سڤك و خۆش بزاڤێ بكه چو جارهكێ ب تنی یان قهسێن كرێت نه بێژیه زارۆیێن خوه تایبهت ل بهر چاڤێن خهلكهكی.
3ـ سنۆرێن دیاركری: ـ
ئهو چیه ههڤركیێ پهیدا دكت د ناڤبهرا دهیكوباب و زاۆیان؟ دبیت ئهڤ سنۆر و رێنمایه د تاری بن یان نه یێن دیار بن دڤێت ئهڤ سنۆره دهست نیشانكری بن و د دیاربن و رامانهكێ ب تنێ بدهن دهمێ تو هندهك رێنمایان ددانی بۆ زارۆیێن خوه ئانكو زارۆ ب ساناهی تێبگههیت ژ بهر كو سنێله زۆر تێگههشتی نه بخوه رێیهكی ببینت و ژڤان رێنمایان دوور كهت.
4ـ گوهۆرین:ـ
ههكه كوڕێ ته مهزن بوو و هاته گوهۆرین ودێ پترهێته گوهۆرین و ههر مهههكێ دی گوهۆرینهك چیت و دێ ئێكا دی هێت و دێ هزرێ د هزار تشتان دا كهت و دڤێت هزار تشتان بزانیت و دێ هزار تشتان هێلیت دڤێت تو بگوهۆرینێن ب وی رازی بی و ب سینگهكێ ڤهكری وهربگری و بزانی دێ چاوا سهرهدهریێ ل گهل وان گوهۆرینان كهی دا ببیه دایكوبابهك بهركهفتی.
5ـ كارتێكرنا هنده كان:ـ
نه تو ب تنێ زارۆیێ خوه پهروهرده دكهی و كارتێكرنێ ل سهر دكهی نهخێر قوتابخانه ههیه و ههڤال ههنه و جیران ههنه و كولان ههنه و راگههاندن ههیه وهكو تهلهفزیءۆن رادیۆ.. . هتد. نا بێژین زارۆیێن خوه زیندانكهن د مالێ دا و بێ بههر كهن ژ ڤان تشتان بهروڤاژی ڤێت تو رازی بی ب ڤان تشتان، بهلێ دڤێت تو بزانی دێ چاوا سهرهدهریێ ل گهل كهی و تشتێن باش نیاشا دی و ئهڤێن خراب و كارتێكرن ل سهر كرێن تو بزانی دێ چاوا ژێ پارێزی و قهدهغهكرن ژێ نه رێكه بۆ كورێ د قووناغا سنێلیێدا.
6ـ ههڤال:ـ
ههڤالینی گهلهكا گرنگه د ژیانا سنێلهیێ دا، ژبهر كو گهلهك گرنگه بۆ سنێلهی ئهوی بهایێ خوه ههبیت ل نك ههڤالان و كارتێكرنهك باش ل سهر وان ههبیت و پێ داخبار بن. زارۆیێ خوه باش پهروهرده بكه ههر ژ دهستپێكا زارۆكینیا وی و فێری سهربخوهیی و ئازدی و باوهری بخوهبوونێ بكه داكو ئهو شارهزا بیت چاوا رهفتارێ ل گهل ههڤالێن خوه بكهت و بشێت ب ساناهی بێژیت (نه) و بخوه ئهوان ههڤالێن باش بهێلیت و خوه ژ ههڤالێن خراب دوور بكهت.
7ـ باوهری بخوهبوون: ـ
ئهم دزانین باوهری بخوهبوون جودایه ژ كوڕهكی بۆ كوڕهكی. دهما دایكوباب حێبهتی دبن ل سهر رهفتارێن كوڕهكی خوه و تهماشه دكهنه كوڕهك دی یێ خوه تێگههشتی و وێرهك، بهلێ ل ڤێرێ باوهریێ بدهنه كوڕێ خوه كو ئهو باش بزانیت كو ههوه باوهری یا ب وی ههی ههر دهمێ كوڕێ ته ههست پێكر كو ههوه باوهری پێ ههیه ههلبهت ئهو دێ خوه ماندی كهت و كاركهت ههتا ببیته جهێ رێزگرتنێ ل دهف ههوه.
8ـ پالپشتی:ـ
ل ڤێرێ جوداهیهك تمام ههیه د ناڤبهرا پالپشتی و كۆنترۆلكرنێ دایه. دهمێ زارۆیێ ته دهێته دهف ته و داخوازا ئامۆژگاری و هاریكاریێ ژ ته دكهت بۆ ههمی تشتی رۆن و ئاشكراكه و ل دووماهیێ بریارێ ب وی بهێله وهنهكهی كو ئهو ههمی ئامۆژگاریێن ته گۆتینێ ههمیێ وهكو ته بڤێت جێ بهجێ بكهت دبیت هندهك هزرێن خوه ژی تێدا بكاربینیت.
9ـ پێكڤه گرێدان:ـ
بلا د ناڤبهرا ههوه دا دانوستاندن و گفتوگۆیێن بهردهوام ههبن وهكو دهنگوباس و سهرهاتی و چالاكیێن دو قولی ههمی دهمان یێ بهرههڤبه د ژیانا زارۆیێ خوه دا وهكو لایهنهكێ هاریكارنه وهكو ئێكێ فهرمانا لێدكهت و یا وی بهس جێبهجێكرنه و هۆسا دێ گهلهك ب ساناهی د ئێكودو گههن و نێزیكی ئێك بن و دێ دوور بن ژ گهلهك ئاریشان.
10ـ تایبهتمهندی :ـ
بیرا ته ل زارۆكینیا ته دهێت دهمێ ته دهروهك ل خوه دگرت و ته دڤیا روونی بمینیه ب تنێ؟ گوهێ خوه بدهیه ئاوازهكێ یان سترانهكێ یان بخوینی یان بنڤێسی یان هزرێن خوه بكهی یان ههتا ل گهل ههڤالهكێ خوه بئاخڤی ب تهلهفۆنێ، زارۆیێن ته ژی دێ وهكو تهكهن ههلبهت.. . و ڤێ چهندێ ب سینگهك بهرفرهه وهرگره.
بوهۆژینا سنۆران. ..
ڤهكرنا پێنچ خالێن سنۆری د ناڤبهراباكۆرێ كوردستانێ و باشۆرێ كوردستانێ پێنگاڤهكا گهلهك گرنگه ژلایێ حوكمهتا كوردستانێ ڤه هاتیه هاڤێتن ژبۆ خورتكرن و ب هێزكرنا پهیوهندیێن جڤاكی و ئابووری و گهشتوگوزاری و سیاسی ومرۆڤایهتی.. . هتد.
ژمێژه خهلكێ مه ل باشۆر و باكۆر چاڤهرێ ڤهكرنا ڤان خالێن سنۆری بوون، ههلبهت كوردستان ئێك پارچه بوو، لێ ژلایێ نهحهزێن كوردانڤه هاتیه پارچهكرن و ههتا ئهڤ پارچه بگههنه ئێك دهمهكێ زۆر پێدڤێت و ب ڤان رییێن هه دێ هێدی هێدی شێن پهیوهندیێن خووه بزڤرینین و سنۆر نه مینن د ناڤبهرا مه دا و ئهز ب ئۆمێدم ب ڤهكرنا و ڤهبوونا ڤان خالێن سنۆری د ناڤبهرا باكۆر و باشۆر دێ پهیوهندیێن مه و وان موكومتر لێ هێن ژ ههمی لایانڤه نه خا سمه زوربهی خهلكێ مه تایبهت دهڤهرا بههدینان زۆربهیا وان مرۆڤ و ناسیار و خزم و كهسوكار ل باكۆر ههنه و بهروڤاژی و گهلهك ژ خهلكێ باشۆر بنیاتێ وان یێ كهڤن ژ باكۆرن ژبهر ئهگهرێن جوداجودا بابوباپیرێن وان قهستا باشۆر كرینه و لێ ئاكنجی بۆینه و ماینه ههتا نوكه پشتی سهرهلدانا گهلێ مه ل سالا 1991 گهلهك مرۆڤێن ئێك ب سهر ئێكدو هلبۆینه و ئێكدو ناسكرنه و پێكڤه شادو دلخۆش بۆینه ومرۆڤایهتیا خوه نووكرینهڤه و گهلهك خزماتی د ناڤبهرا واندا چێبوویه، و ههكه ئهم بهرێ خوه بدینه شۆرهشێن خوه یێن ل باشۆر هاتینه كرن نهخا سمه شۆرهشا بابێ نهتهوا كورد مهلا مستهفا بارزانی مللهتێ كوردێ باكۆر ب ههمی شیانێن خوهڤه هاریكار و پشتهڤان بۆینه و گهلهك ژ وان گه هشتنه ناڤڤ رێزێن شۆرهشێ و چهكێ پێشمهرگاتیێ ههلگرتینه و ههر تهنگاڤیهك كهتبا بهر سینگی شۆرهشێ، ئهوان تهخسیری نه دكر ب ههر رێیهكا ههبا و ههتا دهمێ كۆچا ملیۆنێ یا گهلێ مه ل باشۆر ل سالا 1991ههكه هاریكاریا وان نهبایه دبیت قوربانیێن مه مهزنتر بانه ژ یێن مه داین، لێ خهلكێ مه یێ دلسۆز و كوردپهروهر ل باكۆر تهخسیری نهكرن و ههتا گۆرێن خوه ژپێن خوه دكرن و دكرنه پیێن مه و پیێن ژن و زارۆیێن مه، ئهڤه یا من ب چاڤێن خوه دیتی، ههروهسا سامایهدارێن وانژی تهخسیری نه دكرن بۆ هنارتنا كهلهبهلێن خارنی و جلك وههر تشته كی پێدڤی راستی چ بوناهێت گۆتن و رۆلێ وان ناهێته ژبیركرن و ههكه خودێ حهزكر و ئهڤ دهرگههێن ههنێ بهێنه ڤهكرن دێ ههمی خهلكێ مه پێ كهیفخۆش و شاد بیت رێ دێ كورت بن پهیوهندیێن جڤاكی و مرۆڤایهتی و ئابووری دێ ب هیزتر و خورتر لێهێن و ئهو قهربالغا ئیبراهیم خهلیل كێم بیت، هیڤیدارین ژ خودایێ مهزن هێدی هێدی كوردستان پێكڤه بهێته گرێدان و برایهتی و ئێكرێزیا گهلێ كورد موكمتر و ب هێزتر لێ بهێت و كوردستانهك ئازاد و سهربهخوه ببینین و پێ شاد و بهختهوهر بین.
نيشاندانWP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com