سندس سالح سلێڤانەی

ل هه‌موو وه‌لاتێن جیهانێ شێوه‌كارێن وان رێزه‌كا مه‌زن ل ده‌ف حكومه‌تێ، هه‌روه‌سا ل ده‌ف خه‌لكێ وی وه‌لاتی هه‌یه‌، چونکۆ ئه‌و كه‌سێن داهێنه‌رن و ده‌مێ پێشانگه‌هه‌كا شێوه‌كاری ڤه‌دكه‌ن ب گۆژمێن مه‌زن كه‌ڤالێن وان ژ لایێ حه‌ز ژێكه‌رێن هونه‌ری، هه‌روه‌سا خه‌لكێ وی وه‌لاتی ڤه‌ دهێته‌ كڕین و هونه‌رمه‌ند هه‌بوویه‌ كه‌ڤاله‌كێ بتنێ هه‌تا ملیۆن دۆلاران فرۆتیه‌ و ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوویه‌ ده‌رگه‌هه‌ك كو یێ به‌رده‌وام بیت و كڕینا كه‌ڤالێ وی دو مفا گه‌هاندینێ، یا ئێكێ ئه‌و پارێ وه‌رگرتی دێ شێت ژیانه‌كا خۆش بۆ خێزان و زارۆكێن خۆ پێ دابینكه‌ت، هه‌روه‌سا یا دویێ ژی ئه‌و چه‌نده‌ دێ بو وی بیته‌ هێزه‌ك كو یێ به‌رده‌وام بیت و به‌رده‌وام داهێنانێ بكه‌ت، لێ مخابن ل وه‌لاتێ مه‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ یان نینه‌، یان هه‌كه‌ هه‌بیت ژی دێ ب رێژه‌یه‌كا گه‌له‌ك كێم بیت، چونکۆ كه‌ڤالێن شێوه‌كارێن كورد گه‌له‌ك ب كێمی دهێنه‌ فرۆتن و هه‌كه‌ هونه‌رمه‌نده‌ك كه‌ڤالێن خوە بفرۆشیت ژی دێ به‌رامبه‌ر پاره‌یه‌كێ گه‌له‌ك كێم بیت، له‌ورا ئه‌ڤ چه‌نده‌ دبیته‌ هۆكار كو ئه‌ڤ هونه‌رمه‌نده‌ نه‌چار دبیت بۆ كاره‌كێ دی بكه‌ت، ژ بەر کو وه‌كو مه‌ گۆتی ب پارێ هونه‌ری نه‌شێت ژیانا زارۆكێن خوە پێ خوەش بكه‌ت، بۆ زانین مه‌ ل كوردستانێ گه‌له‌ك هونه‌رمه‌ندێن باش هه‌نه‌ و كه‌ڤالێن گه‌له‌ك باش و بهێز چێكرینه‌، لێ ژ به‌ر كو ژێ نه‌هاتینه‌ كڕین هنده‌ك ژوان د عمبارێن مالێن خوە دا هه‌لگرتینه‌ و شێوه‌كار هه‌بوویه‌ د مالێ دا جهـ نه‌بوویه‌ و كه‌ڤالێن وی ل ڤێره‌ و وێراهه‌ پرت و به‌لاڤ بووینه‌ و ل هاڤینان ژ به‌ر گه‌رمێ و ل زڤستانان ژ به‌ر بارانێ زیان گه‌هشتینه‌ كه‌ڤالێن وان و جاران هه‌بوویه‌ ئه‌و كه‌ڤال ب ئێكجاری هه‌لوه‌شیایه‌.
له‌ورا ل ڤێره‌ پێشنیار دكه‌م هه‌موو داموده‌زگه‌هێن حزبی و ئیداری و هه‌تا یێن لەشکری ژی چالنجه‌كێ ب ڕاگه‌هینن و هه‌ر ئێك ژ لایێ خوە ڤه‌ چه‌ند كه‌ڤالان بكڕیت و ل باره‌گا و جهێ كارێ خوە ب هه‌لاویسن، هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ چه‌نده‌ دێ جوانیه‌كێ ده‌ته‌ جهێن وان، یا دویێ ژی دێ بیته‌ ئەگەرەک كو پاره‌یه‌ك بگه‌هیته‌ شێوه‌كاری كو ب شێت به‌ر هه‌ر تشته‌كی كه‌ره‌سته‌یێن وێنه‌چێكرنێ پێ بكڕیت، هه‌روه‌سا ژین و ژیارا زارۆیێن خوە هه‌تا راده‌یه‌كی باشتر لێ بكه‌ت، چونکۆ پتریا وان د هه‌ژارن، هه‌روه‌سا دێ هه‌ست پێ كه‌ت كو ئه‌م هه‌موو یێ گرنگیێ ب وان و به‌رهه‌مێن وان دده‌ین.

سندس سالح سلێڤانەی

د دیرۆكا مللەتان دا، هندەك ڕوودان هەنە دبنە وەرچەرخان و دەستپێكا قووناغەكا نوو یا رۆناهیێ. ل ڕۆژا ٢٢ی نیسانا ١٨٩٨ێ، ل باژێرێ قاهیرە یێ وەلاتێ مسرێ، ژ لایێ خۆدانێ غیرەت و زانینێ «مقداد مەدحەت بەدرخان» ڤە، ئێكەمین ڕۆژنامە ب ناڤێ (كوردستان) هاتە وەشاندن. ئەو ڕۆژ د ڕاستی دا ژدایكبوونا دەنگێ مللەتەكێ بێ دەنگ بوو، كو د ناڤ تاریاتیا زۆلمێ و نەزانینێ دا، وی چراغێ ڕۆژنامەگەریا كوردی هەلكر دا كو جیهان هەمی بێهن و ڕەنگێ كوردی بناسیت. ژبەر گرنگیا وێ ڕۆژێ، ئەڤرۆ مە كریە جەژنا قەلەمی و ڕۆژا ڕۆژنامەگەریا كوردی.
پشتی سەرهلدانا پیرۆزا سالا ١٩٩١ێ، قووناغەكا زێڕین د وارێ ڕاگەهاندنێ دا ل باشوورێ كوردستانێ دەستپێكر. ب پشتەڤانیا حوكمەتێ و حزبان، ب تایبەت پارتی دیموكراتی كوردستان كو خودان خەباتەكا دێرینە د وارێ رەوشەنبیری دا، ب سەدان دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ ژ ڕۆژنامە و گۆڤار و كەنالێن ئاسمانی و ناڤخۆیی هاتنە دامەزراندن. ئەڤ تێكۆشینا مەزن بوو ئەگەر كو كادرێن پرۆفیشنال و ڕۆژنامەڤانێن ب شیان پەیدا ببن، كو ب شەڤ و ڕۆژ د خزمەتا پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەی و گەهاندنا ڕاستیان دانە.
ل دەڤەرا مە، ل پارێزگەها دهۆكێ، دیرۆكا ڕاگەهاندنێ ب شانازی ڤە دهێتە گۆتن. پشتی سەرهلدانێ، ئێكەمین ڕۆژنامە كو ڕێكا ڕاستیێ گرتە بەر، ڕۆژنامەیا (پەیمان) بوو. ئەو ڕۆژنامە وەك قوتابخانەیەكێ بوو كو بناغێ ڕۆژنامەگەریا بادینی ل سەر هاتە ئاڤاكرن. د درێژەپێدەرا وێ خەباتێ دا، ئەڤرۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) ب شێوەیەكێ ڕۆژانە و ب ستایلەكێ سەردەمیانە بەردەوامیێ ددەتە وێ ڕێبازێ و خزمەتەكا بێ وێنە پێشكێشی خواندەڤانێن كورد دكەت.
ل لایەكێ دی، د وارێ بینینی دا، ل سالا ١٩٩٣ێ ئێكەمین تەلەفزیۆن ل دهۆكێ ب ناڤێ (تەلەفزیۆنا خەبات) هاتە ڤەكرن. ئەڤ تەلەفزیۆنە دووڤ دا ناڤێ وێ بوو (كوردستان) و پاشی ب ناڤێ (دهۆك تیڤی) ب ناڤودەنگ بوو و هەتا نوكە ژی یا بەردەوامە. دهۆك تیڤی ب تنێ كەنالەك نەبوو، بەلكو قوتابخانەیەك بوو بۆ پێگەیاندنا ب سەدان ڕاگەهاندنكارێن خودان ئەزموون. د هەمان دەم دا، (ڕادیۆیا دهۆك) ژی وەك دەنگەكێ زەلال و ڕەسەن د ناڤ مالێن مە دا جهێ خۆ كرەڤە. ئەڤ دەزگەهە هەمی، كو سەر ب ڕاگەهاندنا پارتی ڤەنە، بووینە ستوونێن سەرەكی یێن هشیاركرنا جڤاكی و پاراستنا زمان و فۆلكلۆرێ بادینی.
هەروەسا ناڤەندا (خانی) بۆ ڕاگەهاندن و وەشاندنێ، كو دەزگەهەكێ مەزن و پڕی داهێنانە، ب دەهان سازی و پلاتفۆرمێن ب سەر ڤە، ڕۆلەكێ كارا دگێڕن د گەشەپێدانا هزر و فەرهەنگا كوردی دا. ئەڤ ناڤەندە ب خزمەتێن خۆ یێن بەردەوام، شیا پەیاما مرۆڤایەتی و نەتەوی یا گەلێ مە بگەهینیتە هەر جهەكێ.
ل ڤێ ڕۆژا پیرۆز، ئەركە سلاڤان بۆ وان هەمی ڕۆژنامەڤانان بهنێرین یێن كو ب قەلەم و كامیرێن خۆ پاراستنا دەستكەفتێن مە دكەن. ڕاگەهاندنا مە ئەڤرۆ پارێزەرێ دەستكەفتێن شۆرەشێ و ئاڤاكەرێ پاشەرۆژەكا گەشە. ڕۆژنامەگەریا كوردی ب تایبەت ل دەڤەرا مە، یا ئاڤابوویە سەر بنەیاغەكێ موكوم كو چ جاران ناهێتە هەژاندن، چونكی ب خوینا شەهیدان و ئەرەق و ماندیبوونا دلسۆزان هاتیە ئاڤاكرن. سلاڤ ل گیانێ مقداد مەدحەت بەدرخان و هەمی كاروانچیێن ڕێكا ڕاستیێ بن.

سندس سالح سلێڤانەیی

مێهڤان ل دەف مە ل دەڤەرا بەهدینان، نە بەس كەسەكە دهێت و دچیت، بەلكو مێهڤان بەرەكەتە و خودێ یێ بۆ مە فرێكری و د كەڤندا دهۆكیان دگۆتن: مێهڤان مێهڤانێ‌ خودێ یە، لەوما هەر دەمێ‌ كەسەك قەستا مالا مە بكەت، پێدڤییە ئەم ب ڕویەكێ گەش و ب دلەكێ ڤەكری پێشوازیێ لێ بكەین. سەرەدەری دگەل مێهڤانان ل دەف مە ب چەند تشتەكان دەست پێ دكەت، یا ئێكێ ژ وان ژی ئەوە كو تو ب چاوا بخێرهاتیێ لێ بكەی، وەك تو بێژیێ: سەر سەران و سەر چاڤان هاتن، یان مال یا تە یە و ئەم مێهڤانێن تە ینە.
دەمێ مێهڤان دڕوینن، نابیت ئەم بێ دەنگ بین یان تەلەفونێن خۆ بكار بینین، لێ‌ یا دروست ئەوە ئەم مژوولی دانوستاندن و پەیڤێن خۆش بین، ل دەڤەرا مە، تشتێ هەرە گرنگ ئەوە كو مێهڤان هەست ب غەریبیێ‌ نەكەت وچا و قەهوە و فێقی، ئەڤە هەمی نیشانێن كەرەمێ نە، بەلێ یا ژ وێ گرنگتر ئەوە كو تو ب كەیف و خۆشی سەرەدەریێ دگەل بكەی، هەكە مێهڤانی دڤێت خوارنێ بخوت، پێدڤییە باشترین تشتێ مە هەبیت ل بەر دانین، نە ژ بەركو ئەم دخوازین خۆ ل بەر دیار بكەین، بەلكو ژ بەر كو ئەم قەدرێ وی دگرین.
هەروەسا نابیت ئەم ل دەف مێهڤانی بەحسێ ئاریشەێن مالێ یان گرانیا ژیانێ بكەین. مێهڤان دهێت دا كو دەمەكێ خۆش بۆرینیت، لەوما پێدڤییە ئەم ب بتنێ دانوستاندنێن مفادار و كەیفخۆش ل بەر دانین، ل سەر خوارنێ ژی، مە دهۆكیان رەوشتەكێ‌ جوان یێ هەی، ئەو ژی ئەوە كو ئەم زێدەتر مێهڤانی هاندەین بۆ خوارنێ و بێژینێ: دەستێ خۆ نەپارێزە، مال یا تە یە.
سەرەدەری دگەل مێهڤانان نیشانا ڕەسەناتیا مە یە. مێهڤان دێ چیت و دێ پەیڤا خۆش ل دووف خۆ هێلیت، هەكە تو یێ ب كەیف بی و ب ڕویەكێ گەش پێشوازیێ لێ بكەی، ئەو دێ زانیت كو تو كوڕەك یان كچەكا ب ئەسل و فەسلی، ژیانا مە هەمی یا ب ڤان پەیوەندییان ڤە گرێدایە و هەر مێهڤانەكێ دهێتە مالا مە، رەنگەكێ دی یێ جوان ددەتە جڤاكێ مە. لەوما بلا هەر دەم دەرگەهێن مە د ڤەكری بن و دلێن مە ژ دەرگەهێن مە مەزنتر بن بۆ هەر كەسەكێ قەستا مە دكەت. قەدرگرتن ل مێهڤانی، قەدر گرتنە ل خۆ و ل وان بەهایێن جوانێن كو مە ژ باب و باپیرێن خۆ وەرگرتین و ئەم پێ د ناڤدارین.

سندس سالح سلێڤانەی

د ڤان سالێن دووماهیێ دا، دەڤەرا مە ب گشتی و ئیراق و هەرێما کوردستانێ ب تایبەتی، د ناڤ رەوشەکا ئالۆز یا هەڤڕکیێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دا دەرباز دبوون. ب تایبەت ئەو و شەڕێن ب هێز ل ناڤبەرا جەمسەرێن هێزێ وەک ئەمریکا، ئیسرائیل و ئیرانێ، کو ب شێوەیەکێ راستەوخۆ یان نەراستەوخۆ کاریگەریەکا نەرێنی ل سەر سەقامگیریا سیاسی و ئابووریا هەرێما کوردستانێ هەبوو. نوکە، پشتی ڕاگرتنا ڤان شەڕان، دەلیڤەیەکا زێڕین بۆ کوردان دا کو ب خۆ دا بچنەڤە و ژ نهو ڤە ناڤمالیا خۆ ب رێکوپێکی ئاڤا بکەن. ئەڤ قۆناغە پتر ژ هەر دەمەکێ پێدڤی ب هزرەکا نیشتیمانی و دویرکەفتن ژ بەرژەوەندیێن بەرتەنگ هەیە.
خالا هەرە گرنگ کو دڤێت هەمی حزب و لایەنێن سیاسی یێن کوردستانی ب جددی ل سەر راوەستن، پرسا تەبایی و ئێکگرتنا ناڤخۆیی یە. د مێژوویێ دا هاتیە سەلماندن کو هەر دەمێ کورد ل ناڤخۆ یەکدەنگ و تەبا بن، چ نەیار و دوژمن نەشیاینە زەفەرێ ل وان و مافێن وان بکەن ڕاگرتنا شەڕی ل دەڤەرێ دێ بیتە ئەگەرێ هندێ کو هندەک گۆڕانکاریێن نوو د نەخشەیێ سیاسی دا پەیدا ببن؛ لەورا ئەگەر کورد ب مالەکا رێکخستی و ب ئێک هەلویستێ نیشتیمانی پێشوازیێ ل ڤان گۆڕانکاریان نەکەن، دێ زیانێن مەزن و دویرودرێژ بەر مە کەڤن. رێکخستنا ناڤمالیا کوردی ب تنێ درووشمەکێ سیاسی نینە، بەلکو پێدڤیەکا نەتەوەیی یا هەنووکەیی یە دا کو ئەم بشێین قەوارێ هەرێمێ ژ هەر مەترسیەکا داهاتی بپارێزین و سەنگا خۆ یا سیاسی ل دەڤەرێ ب پارێزین.
ژ لایەکێ دی ڤە، دڤێت هەمی حزبێن کوردی ب ڤێ راستیێ بگەهن کو بەرژەوەندیێن باڵا یێن کوردستانێ ژ بەرژەوەندیێن حزبی و کەسی گەلەک مەزنتر و پیرۆزترن. دڤێت هەمی ناکۆکیێن ناڤخۆیی یێن بچووک بهێنە وەلادان و زمانێ لێکتێگەهشتنێ و دیالۆگێ ببیتە بنەمایێ سەرەکی بۆ چارەکرنا هەمی کێشەیان. پاراستنا ناڤمالیا کوردی د ڤێ قۆناغێ دا، واتایا هندێ ددەت کو ئەم ل بەغدا ب ئێک دەنگ و ب یەک هەلویست داخوازا مافێن خۆ یێن دەستووری بکەین و ل ئاستێ نێڤدەولەتی ژی وەک ئێک هێز و ئێک قەوارەیا ب هێز خۆ نیشان بدەین. ئەڤ یەکدەنگیە دێ باوەریەکا مەزن ل دەف وەلاتیێن مە ژی دروست کەت و دێ بنەمایێن حوکمڕانیێ ل هەرێمێ بەرەڤ باشتربوونێ بەت.
خالا هەرە هەستیار و گرنگ، پرسا بەرەڤانیکرنێ یە ژ ئاخ و پیرۆزیێن کوردستانێ. پێدڤیە هەمی لایەن ب ئێک هێز، ب ئێک ئیرادە و ب ئێک پلان بەرەڤانیێ ژ کیانێ سیاسی و دستووری یێ هەرێمێ بکەن. ناهێتە قەبیلکەرن کو بۆ مەرامێن سیاسی یێن ناڤخۆیی، یەکدەنگی ل سەر پرسێن چارەنڤیسساز بهێتە تێکدان. هێزا مە هەمی د یەکگرتنا مە دا یە؛ دەما کو هێزێن مە یێن ئەمنی و پێشمەرگەی ب روحیەتەکا نیشتیمانی یا پتی و دویر ژ دەستێوەردانا حزبی کار بکەن، ئەو دەم دێ ئاسایشا نەتەوەیی یا مە یا پاراستی بیت. پاراستنا سنوورێن هەرێمێ و راوەستان ل هەمبەر هەر گەفەکا دەرەکی، پێدڤی ب پشتەڤانیا هەمی لایەنێن سیاسی هەیە ب بێ جوداهی، چنکو مەترسی دەما هات، جوداهیێ د ناڤبەرا چو لایەنەکێ دا ناکەت.
د کۆتایی دا، قۆناغا پشتی ڕاگرتنا شەڕی ل دەڤەرێ، پێدڤی ب چاڤکرنەڤە، هوشیاری و حیکمەتەکا سیاسی یا بلند هەیە. پێدڤیە سەرکردایەتیا سیاسی یا کورد ب ئاوایەکێ زانستی و ژیرانە سەرەدەریێ دگەل ڤێ رەوشا نوو بکەت. ئێکگرتن، تەبایی، و رێکخستنا ناڤمالیا کوردی تنێ رێکا سەرکەفتنا مە یە. ئەگەر ئەم نوکە ڤێ دەلیڤەیێ ژ دەست بدەین و مژوولی کێشەیێن لاوەکی یێن ناڤخۆیی بین، مێژوو دێ ب گران ل سەر مە راوەستیت. باوەریا مە یا بهێز ئەوە کو ب ئێکگرتنی و ب ئێک هێزی، ئەم دشێین کوردستانێ بەرەڤ کەنارێ ئارامیێ ببەین و مافێن گەلێ خۆ د ڤێ جیهانا پڕی گۆڕانکاری دا مسۆگەر بکەین. ئەم هەمی بەرپرسین بەرامبەر ب پاشەرۆژا ڤێ خاکێ و نەوەیێن داهاتی، و ئەرکێ مە یێ مێژوویی یە کو مالا کوردی ب ئێکگرتی و پاراستی بهێلین.

سندس سالح سلێڤانەی

د دیرۆكا گەلان دا هندەك رۆژ هەنە نابنە ب تنێ ژمارە د سالنامەیێ دا، بەلكو دبنە وەرچەرخانەكا مەزن كو سنوورەكی دكێشن ل ناڤبەرا دو سەردەمێن ژێكجودا؛ سەردەمێ تاریاتی و ژناڤبرنێ و سەردەمێ هیڤی و دەستپێكرنەڤەیا ژیانێ. بۆ گەلێ ئیراقێ ب گشتی و گەلێ كوردستانێ ب تایبەتی، روژا نەهی نیسانا ٢٠٠٣ ئەو رۆژا مەزن بوو كو تێدا كوت و زنجیرەیێن دكتاتۆریەتێ هاتنە شكاندن و رژێما بەعس كو پتر ژ ٤٠ سالان ب ئاسن و ئاگر و ب چەپەرێن خویناوی حوكم ل سەر ڤی وەلاتی دكر، ب ئێكجاری هەلوەشیا.
ئەگەر ئەم ب چاڤەكێ هوور ل وان چار دەهسالێن رەش بەحس بكەین دێ بینین كو خەلكێ ئیراقێ د ناڤ جەهنەمەكا بەردەوام دا دژیان. رێژێما دكتاتۆری هەمی هزر و شیانێن وەلاتی بۆ شەڕێن بێ مفا و چەوساندنا خەلكی بكاردئینان. ل كوردستانێ، ئەڤ زولمە گەهشتە ئاستێ جینۆسایدێ. گەلێ مە تووشی چەندین كارەساتێن دلتەزین بوو كو مێژوویا مرۆڤایەتیێ پێ شەرمزار دبیت. ژ وان ژی كارەساتا كیمیابارانا هەلەبجە، كو د چەند خۆلەكان دا بوو گۆڕستانا هزاران مرۆڤێن بێ گونەھ، و جەستێ زارۆك و ژنان ب گازی هاتە سۆتن. هەروەسا پرۆسەیێن رەشێن ئەنفالێ، كو تێدا ب هزاران گوند هاتنە وێرانكرن و ب دەهان هزار گەنج و پیر و زارۆكێن مە ب ساخی ل بیابانێن خوارێ هاتنە بن ئاخكرن.
نەخۆشی و دەردەسەری ب ڤێ چەندێ ب تنێ ب دوماهی نەهاتن. ل سالا ١٩٩١ێ، پشتی كو خەلكی بریارا سەرهلدانێ دای، رێژێم ب وەحشیانەترین شێوە هێرشی باژار و گوندێن كوردستانێ كرەڤە، ئەڤێ چەندێ ژی كارەساتا رەڤا ملیۆنی ل دویڤ خۆ ئینا. ب ملیۆنان مرۆڤ بەر ب چیا و سنووران رەڤین، د ناڤ بەفر و سەرمایێ دا، بێ ئاڤ و بێ نان. ئەو دیمەنێن برسیبوونا زارۆكان و گیان ژ دەستدانا دانعەمران ل سەر رێكان، برینێن كوور بوون ل سەر جەستێ هەر كوردەكێ و هەمی ژ ئەنجامێ سیاسەتا شۆڤینی و عەقلیەتێ دكتاتوری یێ بەعس بوون.
ل رۆژا ٩/٤/٢٠٠٣، جیهانێ هەمیێ ب سەرسۆرمان ڤە تەماشەی شاشەیێن تەلەفزیۆنێ دكر كا چاوا دیوارێ ترسێ ل بەغدا هەتە شكاندن. دیمەنێ هەرە كاریگەر و مێژوویی، شكاندن و لادانا پەیكەرێ سەدام حسین بوو ل گۆڕەپانا فیردەوس ل ناڤ جەرگێ بەغدا. ئەو پەیكەرێ كو سالانەك بوو نیشانا ترس و زۆرداریێ بوو و كەسێ نەیێرا تەماشەی بكەت، ل بەر چاڤێن جیهانێ هاتە خوارێ و ل بن پێیێن خەلكێ زولم لێكری هاتە هاویركرن. ئەو روژە نە تەنێ كەفتنا كەسەكێ بوو، بەلكو كەفتنا سیستەمەكێ ستەمكار بوو كو باوەر ب پێكڤەژیان و ئازادیێ نەبوو.
ئەڤرۆ، بیست و سێ سال پشتی وێ روژێ، پێدڤیە ئەم ب هووری ل پاشەرۆژێ بنێرین. ئازادیا مە ب دەست ڤە ئینای ب خوینا هزاران شەهیدان و ب فرمێسكێن دایكێن ئەنفالكریان هاتیە ئاڤادان. رۆخاندنا دكتاتوریەتێ دەلیڤەیەكا زێرین بوو بۆ ئاڤاكرنا وەلاتەكێ نوو ل سەر بنەمایێ دادپەروەری، دیموكراسی و رێزگرتن ل مافێن مرۆڤی. ئەركێ مە یێ نەتەوەیی و مرۆڤی ئەوە كو ئەڤێ ئازادیێ بپارێزین و كار بكەین دا كو جارەكا دی رێ بۆ چو هزرێن توندڕەو و دكتاتوری نەمینیت سەرهلدەنە ڤە. بلا بیرەوەریا نەهی نیسانێ وەك وانەیەكا مێژوویی د بیرا مە دا بیت، كو چو زولم و زۆرداری ل بەرامبەر ئیرادا گەلێن ئازادیخواز خۆ ناگرن و ل دوماهیێ هەر حەقی دێ سەردەست بیت.

سندس سالح سلێڤانەی

ل رۆژا ٢١ێ ئادارا ١٩٩١ێ، چریسکا سەرهلدانێ گەهشتە کەرکووکا دلێ کوردستانێ. ل وێ رۆژێ، پێشمەرگەیێن قارەمان ب هاریکاریا جەماوەرێ دەڤەرێ، شیان کەرکووکێ ژ دەستێ رژێما بەعس ئازاد بکەن. ئەڤ رۆژە د دیرۆکا نوی یا کوردستانێ دا رۆژەکا زێرین و پیرۆزە، چونکی دو هەلکەفتێن مەزن تێدا هەڤدو گرتن. یا ئێکێ، رۆژا نەورۆزا کوردی بوو کو هێما و روح و سیمبۆلا سەرهلدان و ئازادیێ یە. یا دووێ ژی، رۆژا ئازادکرنا باژێرێ کەرکووكێ بوو، ئەوا کو ب دێرین و گرنگییا خۆ ڤە جهەکێ تایبەت د دلێ هەر کوردەکی دا هەیە.بارزانیێ نەمر، وەکو سەرکردەیەکێ دووربین و دلسۆز، هەردەم گۆتیە: «کەرکوک دلێ کوردستانێ یە» و ئەڤ گۆتنە بویە دروشمەک بۆ هەمی کوردان. وی هەروەسا گۆتیە: «هەکە رۆژەک بهێت ئێک کورد ژی د کەرکوکێ دا نەمینت، هەر باژێرێ کوردانە و ناسنامەیا وێ کوردستانی یە». ئەڤە نیشانا وێ چەندێ یە کو ناسنامەیا کەرکووکێ د خاکا کوردستانێ دا نە تنێ گرێدایی دەمۆگرافیایێ یە، بەلکو تشتەکێ کویرتر ب دیرۆک و جوگرافیایێ ڤە گرێدایە.ب درێژاهیا دیرۆکێ، سەرکردایەتیا کوردی، ب تایبەت ژی پارتی، گەلەک گرنگی ب کەرکووکێ دایە. سەرکردەیێن کورد بەردەوام قوربانی بۆ مانا کەرکووکێ وەک باژێرەکێ کوردی داینە، و دگەل هەمی هەولان بۆ گوهۆرینا دێموگرافیا باژێری، کو رژێمێن دیکتاتۆر ب درێژیا سالان پێ رابۆین، کوردان بەرخۆدان کریە و ناسناما کەرکووکێ یا کوردستانی پاراستیە.نوکە ژی، سەرۆک مەسعود بارزانی گەلەک گرنگیێ ب دۆزا کەرکووکێ ددەت. وی هەردەم ئەڤ باژێر کریە ئارمانج و ئەگەرەکێ سەرەکی بۆ خەباتا سیاسی یا کورد، و بەرەڤانیەکا بهێز ژێ دکەت ل سەر هەمی ئاستان. ئەڤ هەلوەستە گەلەک جاران ئاشکرا بوویە، و سەلماندیە کو دۆزا کەرکووکێ نە تنێ دۆزەکا خاکی و ئابووری یە، بەلکو دۆزەکا نەتەوەیی و نیشتمانی یە.ئازادکرنا کەرکوکێ دەستکەفتەکێ مەزن بوو د سەرهلدانا بهارا ١٩٩١ێ دا، هەرچەندە پشتی چەند رۆژان رژێما بەعس دیسا هێرش کرەڤە سەر باژێری. بەلێ ئەڤ رۆژە هەر وەک رۆناهیەکێ د شەڤا تاری دا بوو بۆ گەلێ کورد، و هیڤی و ئومێدەک بوو بۆ پاشەرۆژا کەرکووکێ د ناڤ سنوورێن هەرێما کوردستانێ دا. هەر ژبەر ڤێ چەندێ یە کو کورد ڤێ رۆژێ ب گرنگی ڤە یاد دکەن و رێزەکا تایبەت ژێ را دگرن.
ل سالوەگەرا ئازادکرنا کەرکوکێ، ئەم پێدڤی یە رۆلێ شەهیدێن قارەمان و خورتێن کورد بینین بیرا خۆ، ئەوێن کو گیانێ خۆ قوربان کر ژبۆ ئازادیا کوردستانێ و کەرکووکا پیرۆز. سلاڤ بۆ گیانێ پاک یێ هەمی شەهیدان.

سندس سالح سلێڤانەی

هونەر رامانا جوانیێ یە، هونەر دەربڕینا هەستا یە، هونەر ناسنامە یە. هونەر وێنەیێ راستینە یێ هەر جڤاکەکی یە، و ب رێیا هونەری، جڤاک پەیاما خوە دگەهینتە جیهانێ. هونەر بخوە ژی زمانەکێ جیهانی یە کو هەر کەس تێدگەهیت، نە گرێدایی سنوورا یە و نە گرێدایی زمانی ژی.
لێ دڤێت باخڤێ شێوەیێ بزاڤا هونەری ل دهۆکێ و ئاستێ وێ و ئەو ئاستەنگێن دڕێیا وێ دا هەین.
دهۆک باژێرەکێ جوانە، تژی خەلکێن خودان هونەرمەندیێ و هزرێن کووریە، خەلکێن خوەدی ناسنامە و کەلەپوورەکێ دەولەمەندن، و هەردەم ژی شیان هەبووینە کو د ڤان وارا دا جوداهیێ دروست بکەن. ب تایبەتی د وارێ موزیکێ، شانۆیێ، وێنەکێشانێ و ئەدەبیاتێ دا، و د هەمان دەمدا ژی بەرهەمێن هونەری یێن جوان پێشکێش جڤاکێ خوە کرینە. لێ د ڤان سالێن دویماهیێ دا، بزاڤا هونەری ل دهۆکێ نە د ئاستێ پێدڤی دا یە و نە وەک بەرێ گەشەکرنەکا باش دیار دکەت چەند هۆکار هەنە کو وا کرینە بزاڤا هونەری ل دهۆکێ پاشڤە بچیت، ئان ژی نەشێت وەک پێدڤی گەشە بکەت. ئێک ژ وان ئەگەران نەبوونا پشتەڤانیەکا درست ژ لایێ حکومەتێ ڤە یە. حکومەت بخوە خودان هندەک دامەزراوەیێن هونەری یە ل دهۆکێ، وەک پەیمانگەها هونەرێن جوان و کولێژا هونەران، لێ پشتەڤانیەکا درست نە بۆ ڤان دامەزراوا هەیە و نە بۆ هونەرمەندا ب گشتی. هونەرمەند ژی ل لایێ خوە ڤە گازندا دکەن کو حکومەت باش گوهداریا وان ناکەت و پێدڤیێن وان بجهـ نائینیت، بۆ نموونە، هۆلێن تایبەت یێن نمایشکرنا بەرهەمێن هونەری یێن هەمەجۆر نینن، وەک سەنتەرێن شانۆیێ، سینەمایێ، موزیکێ، وێنەکێشانێ و هتد. دیسان، بودجەیەکا دروست بۆ هونەری ژلایێ حکومەتێ ڤە ناهێتە تەرخان کرن، و ناهێتە مەزاختن بۆ هاندانا کارێن هونەری، چ بۆ کارێن تاکە کەسی یان بۆ کارێن گرووپی.
ئەگەرەکێ دی یێ لاوازیا هونەری ل دهۆکێ، نەبوونا مێڤانداریا بۆ هونەرمەندێن جیهانی یە دا بێنە دهۆکێ و بەرهەمێن خوە نیشان بدەن، و هەروەسا بۆ رێڤەبرنا فێستیڤالێن هونەری یێن جیهانی ل دهۆکێ. هەروەسا، نەشیاندنا هونەرمەندێن دهۆکێ بۆ دەرڤەی وەلاتی، نەشیاندنا وان بۆ بەشداربوون د فێستیڤال و کارێن هونەری ل دەرڤە، ئەڤە ژی بوویە ئەگەرێ کو بزاڤا هونەری ل دهۆکێ د ناڤ چوارچوڤەیێ خوە دا بمینیت و نەشێت بەرەڤ پێشڤە بچیت. دیسان، ئەگەر هونەرمەند خوە نەگەهیننە جیهانێ، نەشێن هزرێن نوی وەربگرن و بهێنە جڤاکێ خوە، و د ئەنجام دا، بزاڤا هونەری دێ هەر د ناڤ سنوورێن خوە دا مینیت.
بۆ چارەسەریا ڤان گرفتا، پێدڤی یە حکومەت جورەکێ گوهۆڕینێ د سیاسەتا خوە یا بەرامبەر هونەری و هونەرمەندان ئینیت. بۆ نموونە، سەنتەرێن تایبەت بۆ کارێن هونەری بهێنە دروست کرن، ل دووڤ پیڤەرێن جیهانی. هەروەسا، بودجەیێن تایبەت بۆ پشتەڤانیا کارێن هونەری بهێنە تەرخان کرن. دڤێت تایبەت فێستیڤالێن سالانە یێن هونەری ل دهۆکێ بهێنە رێکخستن، و هونەرمەند بهێنە هاندان دا پشکداریێ د فێستیڤالێن هونەری ل دەرڤەی وەلاتی بکەن.ب کورتی، بزاڤا هونەری ل دهۆکێ بەر ب پێشڤە ناچیت، ئەگەر حکومەت نە باوەر پێ ئینا کو هونەر پێدڤی یە بهێتە پشتەڤانی کرن وەک وارەکێ گرنگ یێ جڤاکی، و ئەگەر پلانێن درێژ خایەن بۆ گەشەپێدانا هونەری و هونەرمەندا نەهێنە دانان.

سندس سالح سلێڤانەی

ئەڤرۆ، پێدڤی یە ئەم ب هۆیریڤە باسی گرنگیا ئێكڕێزیا كوردی ل بەغدا بكەین. دەمێ حوكمەتا نوی یا ئیراقێ دئێتە پێكئینان، هەبوونا دەنگەكێ ئێكگرتی یێ كوردی دێ بیتە كلیلا بدەستڤەئینانا دەستكەفتان. ئێكبوونا ناڤمالا كوردی نە ب تنێ رامانەكە، بەلكو پێدڤیەكە ژ بۆ پاراستنا بەرژەوەندیێن میللەتێ مە.
جودابوون و پەرتبوون د ناڤبەرا حزبێن كوردی دا، دێ بنە ئەگەرێ لاوازبوونا دۆزا مە و كێمكرنا هەلوەستێ مە ل بەغدا. دەمێ ئەم ب جودایی دچینە ناڤ گەنگەشەیان، لایەنێن دی دێ ژ ناكۆكیێن مە سودو وەرگرن. لەوما ئەم پێدڤی ب ئێكڕێزیەكا ڕاستەقینە نە، كو تێدا هەموو هێز و شیانێن كوردان دێ هێنە كۆمكرن د چارچووڤەیەكێ دا.
لیستەكا ئێكگرتیا كوردی ل بەغدا، دێ بیتە سەدەما بهێزكرنا پێگەها مە د هەر دانوستاندنەكێ دا. ئەڤ چەندە، دێ هاریكاریا مە كەت ژ بۆ بدەستڤە ئینانا وەزارەتێن گرنگ و پێشكێشكرنا بەرنامەیەكێ هەڤگرتی ژ بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ.
كوردان د دیرۆكا نوی یا ئیراقێ دا، هەردەم ڕۆلەكێ بەرچاڤ هەبوویە. د دەستوورێ ئیراقێ دا، چەندین مادە هەنە كو مافێن میللەتێ كورد و نەتەوەیێن دی پاراستینە. لێ پێدڤی یە ئەم ب هەڤڕا كار بكەین ژ بۆ جێبەجێكرنا ڤان مادەیان. كوردان دیسا پێدڤی یە ڕۆلێ خۆ ب باشی بگێڕن ژ بۆ سەقامگیریا ئیراقێ و پێشكێشكرنا چارەسەریان ژ بۆ كێشەیێن هەبووی، نەخاسمە بابەتێن پێكڤەژیانێ، ئاشتی و ئەمنیەتێ.
هەرێما كوردستانێ و ناڤچەیێن كوردی یێن دەرڤەی هەرێمێ، پێدڤی یە ب ئێك دەنگ ل بەغدا بێنە نوینەركرن. ڕۆژانە پرسگرێكێن ئابووری، ئەمنی، سیاسی و جڤاكی یێن گرنگ، دێ هێنە گفتوگۆكرن ل پەرلەمان و حكومەتا ئیراقێ. نوینەرێن كوردان دێ چاوا بشێن بەرژەوەندیێن میللەتێ كورد پارێزن، ئەگەر ئەو ب خۆ یەكدەست و ئێكگرتی نەبن؟
ئێكڕێزیا ناڤمالا كوردی دێ بیتە هۆیێ چارەسەركرنا كێشەیێن د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا. كێشەیێن وەكی بودجە، نەفتێ، ناڤچەیێن جەنجال، مووچە و پرسێن دارایی یێن دی. ب هەلویستەكێ یەكگرتی، ئەم دێ بشێین فشارەكا زێدەتر ل سەر بەغدا دروست بكەین ژ بۆ گوهداریكرنا داخوازیێن مە.
دەرفەتێن پێشكەفتنێ ژ بۆ هەرێما كوردستانێ، د چارچووڤەیا ئیراقەكا فیدرال و دیموكرات دا، دێ زێدەتر بن دەمێ ئەم ب ئێكڕێزی كار بكەین. د وارێ ئابووری، سیاسی، لەشكەری و دیپلۆماسی دا، دەنگەكێ یەكگرتی یێ كوردی دێ كاریگەرتر بیت.
ل دوماهیێ ، ئەز دبێژم كو، ئێكڕێزیا ناڤمالا كوردی نە ب تنێ خەونەكە، بەلكو پێدڤیەكا ژیاری یە ژ بۆ داهاتویەكا گەش یا میللەتێ كورد ل ئیراقێ. بلا هەموو لایەن پێكڤە كار بكەن، داكو نوینەراتیەكا شایستە یا میللەتێ كورد بكەن ل بەغدا.

سندس سالح سلێڤانەی

ئالایێ کوردستانێ، ئەو ئالایێ رەنگین و مەزن کو ل سەر چیایێن کوردستانێ دبریسقیت، نیشانەکا بلندە ژ هەست و شانازیا مللەتێ کورد. ئەڤرۆ، ل رۆژا ئالایێ کوردستانێ، ئەم هەموو ب هەڤرا ڤێ نیشانێ پیرۆز دکەین و بلند دکەین، نیشانا کو ژ دل و گیانێ مە دئاخڤیت.
ئالایێ کوردستانێ، ئەو پەردێ سۆر و کەسک و سپی ب رۆژەکا زێرین د ناڤەراستا خوە دا، گەلەکی ژ دل و هەستێن مە ڤە گرێدایە. ئەڤ رەنگێن ئالایێ کوردستانێ هەر ئێک واتایەکا خوەیا تایبەت هەیە. رەنگێ سۆر نیشانا خوینا شەهیدانە، ئەوێن گیانێن خوە بۆ ئازادیێ بەخشین. رەنگێ کەسک، نیشانا بهار و ژیانێ یە، هێڤیا داهاتنەکا گەش و بەرکەتی یە. رەنگێ سپی، نیشانا ئاشتی و ژیانەکا بێ شەر و ناخۆشی یە. و رۆژا زێرین، ژ رۆناهیێ دئاخڤیت، رۆناهیا کو هەتاڤا کوردستانێ هەردەم دهاڤێژیتە ل سەر گەل و ئاخا وی.
ل رۆژا ئالایێ کوردستانێ، ئەم ل هەموو جێهەکێ سەر و سینگێن خوە پێ رازی دکەین. ل خانی، ل سەر شەقامان، ل دەزگەه و رێکخراوێن مە، ل قوتابخانە و زانکۆیێن مە، ئەم هەموو ئالایێ خوە یێ پیرۆز بلند دکەین. ئەم ب دل و ب پر شانازی، سەلاڤ و رێزێن خوە ددەینە ئالایێ خوە یێ پیرۆز.
ئەڤ ئالایە، نیشانا ئێکگرتن و ئێکبوونا مللەتێ کوردە. ئالا کو چەندین سال و دەمان، ل بن دەستێن نەیاران، نەشیابوو بلند ببیت، ئەڤرۆکە ل سەر ئەردێ کوردستانێ د ئەزمانی و گەلێ کورد پێ شانازیێ دبەت. ئەم هەمی ددینە ل پشت ئالایێ خوە و هەر دەم ئامادەنە ب خوینا خوە بپارێزین.
ئالایێ کوردستانێ، بلا هەر بلند بیت ل سەر چیایێن کوردستانێ. بلا هەر مەزن بیت د دلێن زارۆکێن کوردستانێ دا. بلا هەر رۆژەکا نوی ژ ژیان و هێڤیا بێ کۆتا ببیتە دیاری بۆ مللەتێ کورد. بلا رۆژا ئالایێ کوردستانێ، ببیتە رۆژا ئێکگرتن و برایەتی و ئاشتیێ ل ناڤ هەموو گەلێن جیهانێ دا.
بەلێ، ئالایێ کوردستانێ نیشانا مەزناتی و شانازیا مەیە، و ئەم هەموو، ب یەک دەنگ، ب یەک دل، پێشوازیێ ژ رۆژا ئالایێ کوردستانێ دکەین و ئەم هیڤیدارین کو هەموو رۆژێن داهاتی، رۆژێن سەرکەفتن و ئازادیا گەلێ کوردستانێ بن.

سندس سالح سلێڤانەی
زاخۆ ئەو باژێرێ جوان ل سنوورێ کوردستانێ، ئەو جهێ ب ناڤێ «بووکا کوردستانێ» دهێتە نیاسین، ئەڤرو پێدڤی ب دەنگێ مە دهۆکییا هەیە، ئەوا دنوکە دا هەڤڕکیێ بۆ ب دەستڤەئینا ناسناڤێ باشترین پشتەڤان ل سەر ئاستێ جیهانێ کو ژلایێ فدراسیۆنا فوتبۆلا جیهانێ فیفایێ د ڕاوەرگرتنا سالانەدا دێ ل ٢٨ێ ڤێ مەهێ ڕێورەسمێن خەلاتێ the best بۆ باشترنێن جیهانێ ل سویسرا ئەنجامدەت کو تیدا هەموو کەسانێن وەرزشی و یاریزانێن فوتبۆلێ دێ چاڤەرێ ئەنجامان بن، یانەیا زاخۆ وەکو نوونەرا مە یا کوردستانێ و هەتا کێشوەرێ ئاسیا ژی پشکدارە، لەوما ژی پێدڤی مەیە کو بڕێیا لینکێ دهێتە پلاڤکرن د رۆژنامێ ژی دا پشتەڤانییا زاخۆ بکەین، د ڤێ سەردەمێ دا رێکێن پشتەڤانیێ گەلەک بوونە و ئێک ژ وان ژی پشتەڤانیا ئونلاینی یە، ئەم د دهۆکێ دا وەکۆ باژێرەکێ نێزیکی زاخۆ، دشێن هێزا خوە بکەینە ئێک و دەنگێ خوە بلند بکەین بۆ پشتگیریا زاخۆ و خەلکێ وێ رێکا ئونلاینی دبیتە دەرفەتەکا مەزن بو مە کو ئەم هەمی پێکڤە، بێ سنوورێن جۆگرافی، دەنگێ خوە بگەهینینە هەر دەرەکی ب رێیا تورێن جڤاکی، ماڵپەرێن ئینتەرنێتێ و هەر ئامیرەکێ دیجیتال، ئەم دشێن پشکداریێ د لڤینەکا بهێز دا بکەین بۆ پشتگیریا زاخۆ.
زاخو د دیرۆکێ دا، هەردەم چاڤەکێ گرنگ یێ کوردستانێ بوویە و پێدڤیە ئەم ژی وی چاڤی بپارێزین، هەر جارەکێ زیان دگەهیتە زاخۆ، ئەو نە ب تنێ زیانە بۆ خەلکێ زاخۆ، بەلکو زیانە بۆ هەمی کوردستانێ، ژ بەر هندێ دەنگێ مە یێ ئۆنلاینی بۆ زاخۆ گەلەک گرنگە و دڤێت ب هێز بیت.
ئەم دشێن ب رێیا ئۆنلاینێ ئاگەهیێ بدەینە خەلکی دەربارەی هەر تشتەکێ پێدڤی بۆ زاخۆ، چ بیت ئەو تشت هەر وەسا ئەم دهەر ئاستەنگەکا دگەهیتە زاخۆ، ب رێیا ئونلاینێ بەردەم چاڤێن جیهانێ بکەین داکو هەر کەسەک ببینیت کا چ ب زاخۆ دهێت.
دیسان ب رێیا ئۆنلاینێ، ئەم دشێن چیرۆکێن زاخۆ و جوانیێن وێ و گرنگیا وێ ژ بۆ کوردستانێ بەلاڤ بکەین، ئەڤە دێ بیتە ئەگەرێ کو پتر خەلک هەست ب گرنگیا زاخۆ بکەت و بزانیت کا چەوا بشێت هاریکاریا وێ بکەت.