سندس سالح سلێڤانەیی

هەلبەت ئەڤرۆ 1/6 ڕۆژەكا گرنگ و پرشنگدارە ل هەموو جیهانێ، چنكو دڤێ رۆژێ ل دووف رێكەفتنا نەتەوێن ئێكگرتی مافێن زارۆكان ل سەرتاسەری جیهانێ هاتینە دیاركرن و ل دووف وێ رێكەفتنێ هەموو وەلات نەچاركرینە كو پێگیریێ ب وان خالان بكەن یێن كو د رێكەفتنێ دا هاتینە دیاركرن، كو ئەو ژی گرێدای ماف و ئەركێن زارۆكان، هەروەسا پاراستنا وانە و داكوكی ل سەر وێ چەندێ هاتیە كرن كو نابیت ب چو ڕەنگان توندوتیژی ل گەل زاڕۆكی بهێتە بكارئبنان، بەلكو دڤێت هەموو مافێن وی بهێنە پاراستن، ژوانا (زاڕۆكی مافێ خواندنێ و ساخلەمیێ و یاریكرنێ و گەشتكرنێ و پاراستنێ و دووركرن ژتوندوتیژیێ…هتد) هەبیت و ئەڤە ئەركێ حوكمەتێ یە ب رێیا رێكخراوێن مافێن زاڕۆكان پێدڤیە بۆ بهێنە بەرجەستەكرن، هەروەسا ئەركێ لایەنێن پەیوەندیدارە ژی دویڤچوونا وان خال و مافان بكەن یێن بۆ زارۆكان دوێ رێكەفتنێ دا هاتینە دانان.
ل ڤێرە هەكە ئەم بهیێن بەحسێ مافێن زاڕۆكان ل هەرێما كوردستانێ بكەین، ئەم نابێژین چ بۆ زاڕۆكان نەهاتیە كرن، ڕاستە هندەك تشت یان هندەك ماف هاتینە بەرجەستەكرن، لێ ب ڕێژەیەكا گەلەك كێمن و نە ل دویڤ حەز و خواستا مەنە، چنكو بەری هەر تشتەكی ل پڕانیا قوتابخانەیێن مە ژ بەر نەبوونا جهی هژمارەكا زۆڕا قوتابیان كرینە د پۆلەكێ دا و ڤێ چەندێ كارتێكرنەكا راستەوخۆ كریە سەر قوتابیان كو نەشێن ب شێوەیەكێ دروست وانەیا خۆ وەربگرن، هەروەسا كارتێكرن ل ماموستیان ژی كریە كو نەشێن وەكو پێدڤی وانەیێن خۆ شڕۆڤە بكەن، چنكو هەكە (40) قوتابی یان پتر د پ‌و‌ولەكێ ڤەبن ئەڤە بۆ مامۆستای ژی یا ب زەحمەتە ب دروستی بشێت پلانا خۆ بجه بینیت، بۆ نموونە هەكە جه نەبیت و هژمارا قوتابیان ژی د پۆلێ ڤە یا زۆڕ بیت ب چو ڕەنگان نەشێت سیستەمێ گرۆپان بكاربینت و زەرەرمەندێ ئێكێ بەس قوتابییە، هەروەسا ل پڕانیا قوتابخانەیێن مە باخچەیێ قوتابخانێ ژی نینە كو قوتابی هەر چ نەبیت بشێن وانەیەكێ لێ بخۆینن، بۆ نموونە وانەیا (هونەری، یان زانستێ، یانا كارامەی و …. هتد.
هەروەسا ل دەرڤەی سنوورێ قوتابخانەیان، ئانكو ل تاخان ژی وەكو پێدڤی باخچە و جهێن زاڕۆكان بۆ زاڕۆكان نەهاتینە چێكرن، ب تایبەت تاخێن كەڤنێن دهۆكێ.
یا ژ ڤێ خراپتر و كمباختر كاركرنا زاڕۆكانە ل سەر جادە و ترافیكان، یان ل جهێن پیشەسازی كو گەلەك ژ وان كارێن گران پێ دهێنە كرن و ئەڤ چەندە زێدەگاڤیەكا سۆر ب سۆرە ل سەر رێكەفتنا مافێن زاڕۆكان و پاراستنا وان، ڕاستە د وەختی دا مە هندەك رێكخراو ل دهۆكێ هەبوون و ل بن ناڤێ زاڕۆكان كاردكرن و دبیت نوكە ژی هندەك مابن، لێ دگەل رێزگرتنێن من بۆ وان بتنێ ناڤ بووینە و نەشیاینە وەكو پێدڤی خۆ زاڕۆكێن باژێرێ مە بكەنە خۆدان و مافێن وان بەرجەستە بكەن، لەورا هیڤیا من ژ جهێن شۆلەژێ ئەوە پلانەكا باشتر بۆ پاراستنا مافێن زاڕۆكان دابڕێژن و ل گۆڕەی وێ پلانێ مافێن زاڕۆكان بەرجەستە بكەن و هێدی هێدی كێماسی و لاوازیان دەرحەقی زاڕۆكان نەهێلێن، دا زاڕۆكێن چاڤ گەشێن باژێرێ مە و هەموو كوردستانێ د ژیانەكا خۆش و بەختەوەردا بژین و دووربن ژ هەر توندوتیژیەكێ، چنكو زاڕۆك سامان و پاشەڕۆژا گەلێ مەنە و دڤێت ئەم هەموو خۆ لێ بكەینە خۆدان و بەڕەڤانیێ ژ مافێن وان یێن ڕەوا بكەین.

سندس سالح سلێڤانەیی

هەڤالینی ئێكە ژ جوانترین و پیرۆزترین پەیوەندیێن مرۆڤاتیێ كو خودێ دایە مە، د ژیانێ دا مرۆڤ نەشێت بتنێ بژیت، چونكی سروشتێ مە یێ وەسا هاتیە ئاڤاكرن كو ئەم پێدڤی ب كەسەكێ دی نە دا كو خەم و خۆشیێن خۆ دگەل پشك بكەین، هەڤالێ دروست ئەو كەسە یێ كو د تەنگاڤی و نەخۆشیان دا ژ تە دوور نە كەڤیت، بەلكو بەری خۆشیێ، ئەو ل دەمێ گریێ و دلتەنگیێ ل پشت تە بیت.
د جیهانا ئەڤرۆدا كو هەموو تشت بوویە بەرژەوەندی، دیتنا هەڤالەكێ دلسۆز كارەكێ ب زەحمەتە، هەڤالینیا راستەقینە ل سەر بنەمایێ باوەریێ و رێزگرتنێ دهێتە ئاڤاكرن. دەمێ تو هەڤالەكێ باش هەلبژێری، تو ب وێ چەندێ ژیانا خۆ گوهۆڕی، چونكی هەڤالێ باش هەرەمەكە و رێكا راست نیشانی تە ددەت، هەكە تو یێ خەلەت بی، ئەو دێ تە راست كەت، نە كو دێ بتنێ ب دلێ تە ئاخڤیت دا كو تە ژ خۆ دوور نەكەت. راستگۆیی ستوینا هەڤالینیێ یە.
هەڤالینی ب تنێ پەیڤ نینن یان ژی پێكەنین و گەڕیانێن ناڤ بازار و سەیرانان، بەلكو هەڤالینی وەفاداری یە، وەفاداری ئەوێ چەندێ دگەهینیت كو تو ل پشت هەڤالێ خۆ بی و د غەیبەتێ دا تو بەرەڤانیێ ژێ بكەی. هەكە هەموو جیهان ل دژی وی ب وەستیت، تو هەر یێ ل نك بی، ئەڤەیە رامانا برایەتیا كو خودێ مروڤی پێ خەلات دكەت، گەلەك جاران هەڤال ژ برایێ پشتێ نێزیكتر دبیت، چونكی هەڤالینی ب هەلبژارتنا مروڤی ب خۆیە و ئەڤ بژارەیە نیشانا ژیری و عەقلمەندیا مرۆڤی یە، هەروەسا دڤێت ئەم بزانین كو پاراستنا هەڤالینیێ كارەكێ گرنگە و مرۆڤ نابیت ژ بەر تشتێن بچووك و كێمسیان دەست ژ هەڤالێ خۆ بەردەت،. لێبۆرین و تێگەهشتن دناڤبەرا هەڤالان دا دبیتە ئەگەرێ هندێ كو ئەڤ پەیوەندییە بۆ ماوەیەكێ درێژ ب مینیت،. هەڤالێ رەسەن ئەو كەسە یێ كو تێرا تە دبینیت بێی كو تو پەیڤەكێ بێژی، ئەو ژ چاڤێن تە دزانیت كا دلێ تە یێ پڕی چییە؟

سندس سالح سلێڤانەی

د ئەڤرۆ دا، ئێك ژ كێشەیێن هەرە مەزن كو وەلاتیێن مە ل باژێرێ دهۆكێ پێ دنالن، گرانییا بێسەروبەر یا بازاڕی و بلندبوونا بهایێن پێدڤیاتیێن رۆژانە یە. ئەڤ دیاردە نە ب تنێ بوویە بارەكێ گران ل سەر ملێن خێزانێن هەژار، بەلكو بوویە ئەگەرێ هندێ كو چینا ناڤین ژی تووشی دلگرانی و تەنگاڤیێن ئابووری ببیت. تشتێ جهێ داخێ ئەوە كو رۆژ ب رۆژ بهایێ كەلوپەلان بلند دبیت، بێی كو چو رێگریەكا دل یان چاڤدێرییەكا كار یگەر هەبیت دا كو سنوورەكی بۆ ڤێ چەندێ دابنیت.
چاڤدێریا بازرگانی، كو ئەركێ وێ یێ سەرەكی پاراستنا هەڤسەنگیا بازاڕی و رێگریگرتنە ل قۆرخكاریێ، وەك پێدڤی نەشیایە ب ئەركێ خۆ ڕاببیت. نەبوونا چاڤدێرییا هوور و سزادانا وان كەسێن كو بهایان ب دلێ خۆ بلند دكەن، وەلایە كو هندەك بازرگان مفای ژ ڤێ بێدەنگیێ وەربگرن و بارێ خەلكی گرانتر لێ بكەن. ناكرێت وەلاتی ب تنێ بمینن د ناڤبەرا بەرژەوەندیێن بازرگانان و بێدەنگیا لایەنێن پەیوەندیدار دا. ئەڤ رەوشە پێدڤی ب دەستێوەردانەكا بلەز و دل هەیە، چنكو ژیان و گوزەرانا خەلكی هێلا سۆرە و نابیت ب چو رێكان یاری پێ بهێتەكرن.
ل ڤێرێ، ئەركێ پەرلەمانتارێن پارێزگەها دهۆكێ یە كو ب بەرپرسایەتی ڤە بهێنە سەرخەت. پەرلەمانتار نوونەرێن خەلكینە و دەنگێ وان گەهاندیە جهێن بلند، لەورا فەرە نوكە ببنە پالپشتێ خەلكێ خۆ. پێدڤییە ئەڤ نوونەرە ل گەل پارێزگەرێ دهۆكێ كۆمبوونێن بلەز ئەنجامبدەن و پلانەكا تۆكمە دابنێن بۆ كۆنترۆلكرنا بازاڕی. دڤێت لژنەیێن بلەز و كاڕا بهێنە پێكئینان كو رۆژانە و ب بەردەوامی ل ناڤ بازاڕی بن، نە ل سەر كاغەزێ یان ب شێوەیەكێ وەرزی.
هەماهەنگی د ناڤبەرا پارێزگاری و پەرلەمانتاران دا دێ هێزەكا پتر دەتە بڕیاران. پێدڤییە سنوورەك بۆ گرانیا كرێیا دوكانان، گرانیا خوارن و پێدڤیاتیێن سەرەكی بهێتەدانان. هەر بازرگانەكێ یان دوكاندارەكێ سەرپێچیێ بكەت، دڤێت ب توندی بهێتە سزادان دا كو ببیتە پەند بۆ كەسێن دی. خەلكێ دهۆكێ یێ وەسادارە و هەمی دەمان پشتەڤانێ دەولەت و دامودەزگەهان بوویە، لەورا نۆكە پێدڤی ب هندێ هەیە كو دەستهەلات و نوونەرێن وان ل هەوارا وان بهێن.
نەبوونا كۆنترۆلێ ل سەر بازاڕی، دێ بیتە ئەگەرێ هندێ كو جڤاك بەر ب نەئارامیێ بچیت. دەمێ سەرۆكێ خێزانەكێ نەشێت پێدڤیاتیێن سادە بۆ زارۆكێن خۆ دابین بكەت، ئەڤە برینەكا كوور د دلێ جڤاكی دا دروست دكەت. لەورا، داخوازا مە ژ پارێزگەرێ دهۆكێ و پەرلەمانتارێن دەڤەرێ ئەوە كو ب ئەركێ خۆ یێ ئەخلاقی و نیشتمانی ڕاببن. پێدڤییە ب شێوەیەكێ مەیدانی د ناڤ بازاڕی دا بن و گوهێ خۆ بدەنە گ گازندەیێن خەلكی.
دڤێت سیستەمێ چاڤدێریا بازرگانی بهێتە گوهۆڕین و نووژەنكرن، چنكو ب ڤێ رەوشا نوكە دیارە كو سەركەفتی نەبوویە. دابینكرنا ئاسایشا خوارنێ و سەقامگیریا بهایان، كێمترین تشتە كو حوكمەت و نوونەرێن پەرلەمانی پێشكێشی وەلاتییان بكەن. بلا پێكڤە كار بكەین بۆ هندێ كو دهۆكا مە یا ئاڤەدان، بۆ وەلاتیێن خۆ ببیتە جهێ ئارامی و ژیانەكا بێ خەم، نە كو هەر رۆژ وەلاتی ل بن ترسا گرانبوونا بهایان ژ خەو ڕابن. دەم هاتیە كریار بهێنە ل پێشیا گۆتنان، و پاراستنا ژیارا خەلكی ببیتە كارێ هەرە ل پێش یێ هەمی بەرپرسان.

سندس سالح سلێڤانەی

ل هه‌موو وه‌لاتێن جیهانێ شێوه‌كارێن وان رێزه‌كا مه‌زن ل ده‌ف حكومه‌تێ، هه‌روه‌سا ل ده‌ف خه‌لكێ وی وه‌لاتی هه‌یه‌، چونکۆ ئه‌و كه‌سێن داهێنه‌رن و ده‌مێ پێشانگه‌هه‌كا شێوه‌كاری ڤه‌دكه‌ن ب گۆژمێن مه‌زن كه‌ڤالێن وان ژ لایێ حه‌ز ژێكه‌رێن هونه‌ری، هه‌روه‌سا خه‌لكێ وی وه‌لاتی ڤه‌ دهێته‌ كڕین و هونه‌رمه‌ند هه‌بوویه‌ كه‌ڤاله‌كێ بتنێ هه‌تا ملیۆن دۆلاران فرۆتیه‌ و ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوویه‌ ده‌رگه‌هه‌ك كو یێ به‌رده‌وام بیت و كڕینا كه‌ڤالێ وی دو مفا گه‌هاندینێ، یا ئێكێ ئه‌و پارێ وه‌رگرتی دێ شێت ژیانه‌كا خۆش بۆ خێزان و زارۆكێن خۆ پێ دابینكه‌ت، هه‌روه‌سا یا دویێ ژی ئه‌و چه‌نده‌ دێ بو وی بیته‌ هێزه‌ك كو یێ به‌رده‌وام بیت و به‌رده‌وام داهێنانێ بكه‌ت، لێ مخابن ل وه‌لاتێ مه‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ یان نینه‌، یان هه‌كه‌ هه‌بیت ژی دێ ب رێژه‌یه‌كا گه‌له‌ك كێم بیت، چونکۆ كه‌ڤالێن شێوه‌كارێن كورد گه‌له‌ك ب كێمی دهێنه‌ فرۆتن و هه‌كه‌ هونه‌رمه‌نده‌ك كه‌ڤالێن خوە بفرۆشیت ژی دێ به‌رامبه‌ر پاره‌یه‌كێ گه‌له‌ك كێم بیت، له‌ورا ئه‌ڤ چه‌نده‌ دبیته‌ هۆكار كو ئه‌ڤ هونه‌رمه‌نده‌ نه‌چار دبیت بۆ كاره‌كێ دی بكه‌ت، ژ بەر کو وه‌كو مه‌ گۆتی ب پارێ هونه‌ری نه‌شێت ژیانا زارۆكێن خوە پێ خوەش بكه‌ت، بۆ زانین مه‌ ل كوردستانێ گه‌له‌ك هونه‌رمه‌ندێن باش هه‌نه‌ و كه‌ڤالێن گه‌له‌ك باش و بهێز چێكرینه‌، لێ ژ به‌ر كو ژێ نه‌هاتینه‌ كڕین هنده‌ك ژوان د عمبارێن مالێن خوە دا هه‌لگرتینه‌ و شێوه‌كار هه‌بوویه‌ د مالێ دا جهـ نه‌بوویه‌ و كه‌ڤالێن وی ل ڤێره‌ و وێراهه‌ پرت و به‌لاڤ بووینه‌ و ل هاڤینان ژ به‌ر گه‌رمێ و ل زڤستانان ژ به‌ر بارانێ زیان گه‌هشتینه‌ كه‌ڤالێن وان و جاران هه‌بوویه‌ ئه‌و كه‌ڤال ب ئێكجاری هه‌لوه‌شیایه‌.
له‌ورا ل ڤێره‌ پێشنیار دكه‌م هه‌موو داموده‌زگه‌هێن حزبی و ئیداری و هه‌تا یێن لەشکری ژی چالنجه‌كێ ب ڕاگه‌هینن و هه‌ر ئێك ژ لایێ خوە ڤه‌ چه‌ند كه‌ڤالان بكڕیت و ل باره‌گا و جهێ كارێ خوە ب هه‌لاویسن، هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ چه‌نده‌ دێ جوانیه‌كێ ده‌ته‌ جهێن وان، یا دویێ ژی دێ بیته‌ ئەگەرەک كو پاره‌یه‌ك بگه‌هیته‌ شێوه‌كاری كو ب شێت به‌ر هه‌ر تشته‌كی كه‌ره‌سته‌یێن وێنه‌چێكرنێ پێ بكڕیت، هه‌روه‌سا ژین و ژیارا زارۆیێن خوە هه‌تا راده‌یه‌كی باشتر لێ بكه‌ت، چونکۆ پتریا وان د هه‌ژارن، هه‌روه‌سا دێ هه‌ست پێ كه‌ت كو ئه‌م هه‌موو یێ گرنگیێ ب وان و به‌رهه‌مێن وان دده‌ین.

سندس سالح سلێڤانەی

د دیرۆكا مللەتان دا، هندەك ڕوودان هەنە دبنە وەرچەرخان و دەستپێكا قووناغەكا نوو یا رۆناهیێ. ل ڕۆژا ٢٢ی نیسانا ١٨٩٨ێ، ل باژێرێ قاهیرە یێ وەلاتێ مسرێ، ژ لایێ خۆدانێ غیرەت و زانینێ «مقداد مەدحەت بەدرخان» ڤە، ئێكەمین ڕۆژنامە ب ناڤێ (كوردستان) هاتە وەشاندن. ئەو ڕۆژ د ڕاستی دا ژدایكبوونا دەنگێ مللەتەكێ بێ دەنگ بوو، كو د ناڤ تاریاتیا زۆلمێ و نەزانینێ دا، وی چراغێ ڕۆژنامەگەریا كوردی هەلكر دا كو جیهان هەمی بێهن و ڕەنگێ كوردی بناسیت. ژبەر گرنگیا وێ ڕۆژێ، ئەڤرۆ مە كریە جەژنا قەلەمی و ڕۆژا ڕۆژنامەگەریا كوردی.
پشتی سەرهلدانا پیرۆزا سالا ١٩٩١ێ، قووناغەكا زێڕین د وارێ ڕاگەهاندنێ دا ل باشوورێ كوردستانێ دەستپێكر. ب پشتەڤانیا حوكمەتێ و حزبان، ب تایبەت پارتی دیموكراتی كوردستان كو خودان خەباتەكا دێرینە د وارێ رەوشەنبیری دا، ب سەدان دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ ژ ڕۆژنامە و گۆڤار و كەنالێن ئاسمانی و ناڤخۆیی هاتنە دامەزراندن. ئەڤ تێكۆشینا مەزن بوو ئەگەر كو كادرێن پرۆفیشنال و ڕۆژنامەڤانێن ب شیان پەیدا ببن، كو ب شەڤ و ڕۆژ د خزمەتا پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەی و گەهاندنا ڕاستیان دانە.
ل دەڤەرا مە، ل پارێزگەها دهۆكێ، دیرۆكا ڕاگەهاندنێ ب شانازی ڤە دهێتە گۆتن. پشتی سەرهلدانێ، ئێكەمین ڕۆژنامە كو ڕێكا ڕاستیێ گرتە بەر، ڕۆژنامەیا (پەیمان) بوو. ئەو ڕۆژنامە وەك قوتابخانەیەكێ بوو كو بناغێ ڕۆژنامەگەریا بادینی ل سەر هاتە ئاڤاكرن. د درێژەپێدەرا وێ خەباتێ دا، ئەڤرۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) ب شێوەیەكێ ڕۆژانە و ب ستایلەكێ سەردەمیانە بەردەوامیێ ددەتە وێ ڕێبازێ و خزمەتەكا بێ وێنە پێشكێشی خواندەڤانێن كورد دكەت.
ل لایەكێ دی، د وارێ بینینی دا، ل سالا ١٩٩٣ێ ئێكەمین تەلەفزیۆن ل دهۆكێ ب ناڤێ (تەلەفزیۆنا خەبات) هاتە ڤەكرن. ئەڤ تەلەفزیۆنە دووڤ دا ناڤێ وێ بوو (كوردستان) و پاشی ب ناڤێ (دهۆك تیڤی) ب ناڤودەنگ بوو و هەتا نوكە ژی یا بەردەوامە. دهۆك تیڤی ب تنێ كەنالەك نەبوو، بەلكو قوتابخانەیەك بوو بۆ پێگەیاندنا ب سەدان ڕاگەهاندنكارێن خودان ئەزموون. د هەمان دەم دا، (ڕادیۆیا دهۆك) ژی وەك دەنگەكێ زەلال و ڕەسەن د ناڤ مالێن مە دا جهێ خۆ كرەڤە. ئەڤ دەزگەهە هەمی، كو سەر ب ڕاگەهاندنا پارتی ڤەنە، بووینە ستوونێن سەرەكی یێن هشیاركرنا جڤاكی و پاراستنا زمان و فۆلكلۆرێ بادینی.
هەروەسا ناڤەندا (خانی) بۆ ڕاگەهاندن و وەشاندنێ، كو دەزگەهەكێ مەزن و پڕی داهێنانە، ب دەهان سازی و پلاتفۆرمێن ب سەر ڤە، ڕۆلەكێ كارا دگێڕن د گەشەپێدانا هزر و فەرهەنگا كوردی دا. ئەڤ ناڤەندە ب خزمەتێن خۆ یێن بەردەوام، شیا پەیاما مرۆڤایەتی و نەتەوی یا گەلێ مە بگەهینیتە هەر جهەكێ.
ل ڤێ ڕۆژا پیرۆز، ئەركە سلاڤان بۆ وان هەمی ڕۆژنامەڤانان بهنێرین یێن كو ب قەلەم و كامیرێن خۆ پاراستنا دەستكەفتێن مە دكەن. ڕاگەهاندنا مە ئەڤرۆ پارێزەرێ دەستكەفتێن شۆرەشێ و ئاڤاكەرێ پاشەرۆژەكا گەشە. ڕۆژنامەگەریا كوردی ب تایبەت ل دەڤەرا مە، یا ئاڤابوویە سەر بنەیاغەكێ موكوم كو چ جاران ناهێتە هەژاندن، چونكی ب خوینا شەهیدان و ئەرەق و ماندیبوونا دلسۆزان هاتیە ئاڤاكرن. سلاڤ ل گیانێ مقداد مەدحەت بەدرخان و هەمی كاروانچیێن ڕێكا ڕاستیێ بن.

سندس سالح سلێڤانەیی

مێهڤان ل دەف مە ل دەڤەرا بەهدینان، نە بەس كەسەكە دهێت و دچیت، بەلكو مێهڤان بەرەكەتە و خودێ یێ بۆ مە فرێكری و د كەڤندا دهۆكیان دگۆتن: مێهڤان مێهڤانێ‌ خودێ یە، لەوما هەر دەمێ‌ كەسەك قەستا مالا مە بكەت، پێدڤییە ئەم ب ڕویەكێ گەش و ب دلەكێ ڤەكری پێشوازیێ لێ بكەین. سەرەدەری دگەل مێهڤانان ل دەف مە ب چەند تشتەكان دەست پێ دكەت، یا ئێكێ ژ وان ژی ئەوە كو تو ب چاوا بخێرهاتیێ لێ بكەی، وەك تو بێژیێ: سەر سەران و سەر چاڤان هاتن، یان مال یا تە یە و ئەم مێهڤانێن تە ینە.
دەمێ مێهڤان دڕوینن، نابیت ئەم بێ دەنگ بین یان تەلەفونێن خۆ بكار بینین، لێ‌ یا دروست ئەوە ئەم مژوولی دانوستاندن و پەیڤێن خۆش بین، ل دەڤەرا مە، تشتێ هەرە گرنگ ئەوە كو مێهڤان هەست ب غەریبیێ‌ نەكەت وچا و قەهوە و فێقی، ئەڤە هەمی نیشانێن كەرەمێ نە، بەلێ یا ژ وێ گرنگتر ئەوە كو تو ب كەیف و خۆشی سەرەدەریێ دگەل بكەی، هەكە مێهڤانی دڤێت خوارنێ بخوت، پێدڤییە باشترین تشتێ مە هەبیت ل بەر دانین، نە ژ بەركو ئەم دخوازین خۆ ل بەر دیار بكەین، بەلكو ژ بەر كو ئەم قەدرێ وی دگرین.
هەروەسا نابیت ئەم ل دەف مێهڤانی بەحسێ ئاریشەێن مالێ یان گرانیا ژیانێ بكەین. مێهڤان دهێت دا كو دەمەكێ خۆش بۆرینیت، لەوما پێدڤییە ئەم ب بتنێ دانوستاندنێن مفادار و كەیفخۆش ل بەر دانین، ل سەر خوارنێ ژی، مە دهۆكیان رەوشتەكێ‌ جوان یێ هەی، ئەو ژی ئەوە كو ئەم زێدەتر مێهڤانی هاندەین بۆ خوارنێ و بێژینێ: دەستێ خۆ نەپارێزە، مال یا تە یە.
سەرەدەری دگەل مێهڤانان نیشانا ڕەسەناتیا مە یە. مێهڤان دێ چیت و دێ پەیڤا خۆش ل دووف خۆ هێلیت، هەكە تو یێ ب كەیف بی و ب ڕویەكێ گەش پێشوازیێ لێ بكەی، ئەو دێ زانیت كو تو كوڕەك یان كچەكا ب ئەسل و فەسلی، ژیانا مە هەمی یا ب ڤان پەیوەندییان ڤە گرێدایە و هەر مێهڤانەكێ دهێتە مالا مە، رەنگەكێ دی یێ جوان ددەتە جڤاكێ مە. لەوما بلا هەر دەم دەرگەهێن مە د ڤەكری بن و دلێن مە ژ دەرگەهێن مە مەزنتر بن بۆ هەر كەسەكێ قەستا مە دكەت. قەدرگرتن ل مێهڤانی، قەدر گرتنە ل خۆ و ل وان بەهایێن جوانێن كو مە ژ باب و باپیرێن خۆ وەرگرتین و ئەم پێ د ناڤدارین.

سندس سالح سلێڤانەی

د ڤان سالێن دووماهیێ دا، دەڤەرا مە ب گشتی و ئیراق و هەرێما کوردستانێ ب تایبەتی، د ناڤ رەوشەکا ئالۆز یا هەڤڕکیێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دا دەرباز دبوون. ب تایبەت ئەو و شەڕێن ب هێز ل ناڤبەرا جەمسەرێن هێزێ وەک ئەمریکا، ئیسرائیل و ئیرانێ، کو ب شێوەیەکێ راستەوخۆ یان نەراستەوخۆ کاریگەریەکا نەرێنی ل سەر سەقامگیریا سیاسی و ئابووریا هەرێما کوردستانێ هەبوو. نوکە، پشتی ڕاگرتنا ڤان شەڕان، دەلیڤەیەکا زێڕین بۆ کوردان دا کو ب خۆ دا بچنەڤە و ژ نهو ڤە ناڤمالیا خۆ ب رێکوپێکی ئاڤا بکەن. ئەڤ قۆناغە پتر ژ هەر دەمەکێ پێدڤی ب هزرەکا نیشتیمانی و دویرکەفتن ژ بەرژەوەندیێن بەرتەنگ هەیە.
خالا هەرە گرنگ کو دڤێت هەمی حزب و لایەنێن سیاسی یێن کوردستانی ب جددی ل سەر راوەستن، پرسا تەبایی و ئێکگرتنا ناڤخۆیی یە. د مێژوویێ دا هاتیە سەلماندن کو هەر دەمێ کورد ل ناڤخۆ یەکدەنگ و تەبا بن، چ نەیار و دوژمن نەشیاینە زەفەرێ ل وان و مافێن وان بکەن ڕاگرتنا شەڕی ل دەڤەرێ دێ بیتە ئەگەرێ هندێ کو هندەک گۆڕانکاریێن نوو د نەخشەیێ سیاسی دا پەیدا ببن؛ لەورا ئەگەر کورد ب مالەکا رێکخستی و ب ئێک هەلویستێ نیشتیمانی پێشوازیێ ل ڤان گۆڕانکاریان نەکەن، دێ زیانێن مەزن و دویرودرێژ بەر مە کەڤن. رێکخستنا ناڤمالیا کوردی ب تنێ درووشمەکێ سیاسی نینە، بەلکو پێدڤیەکا نەتەوەیی یا هەنووکەیی یە دا کو ئەم بشێین قەوارێ هەرێمێ ژ هەر مەترسیەکا داهاتی بپارێزین و سەنگا خۆ یا سیاسی ل دەڤەرێ ب پارێزین.
ژ لایەکێ دی ڤە، دڤێت هەمی حزبێن کوردی ب ڤێ راستیێ بگەهن کو بەرژەوەندیێن باڵا یێن کوردستانێ ژ بەرژەوەندیێن حزبی و کەسی گەلەک مەزنتر و پیرۆزترن. دڤێت هەمی ناکۆکیێن ناڤخۆیی یێن بچووک بهێنە وەلادان و زمانێ لێکتێگەهشتنێ و دیالۆگێ ببیتە بنەمایێ سەرەکی بۆ چارەکرنا هەمی کێشەیان. پاراستنا ناڤمالیا کوردی د ڤێ قۆناغێ دا، واتایا هندێ ددەت کو ئەم ل بەغدا ب ئێک دەنگ و ب یەک هەلویست داخوازا مافێن خۆ یێن دەستووری بکەین و ل ئاستێ نێڤدەولەتی ژی وەک ئێک هێز و ئێک قەوارەیا ب هێز خۆ نیشان بدەین. ئەڤ یەکدەنگیە دێ باوەریەکا مەزن ل دەف وەلاتیێن مە ژی دروست کەت و دێ بنەمایێن حوکمڕانیێ ل هەرێمێ بەرەڤ باشتربوونێ بەت.
خالا هەرە هەستیار و گرنگ، پرسا بەرەڤانیکرنێ یە ژ ئاخ و پیرۆزیێن کوردستانێ. پێدڤیە هەمی لایەن ب ئێک هێز، ب ئێک ئیرادە و ب ئێک پلان بەرەڤانیێ ژ کیانێ سیاسی و دستووری یێ هەرێمێ بکەن. ناهێتە قەبیلکەرن کو بۆ مەرامێن سیاسی یێن ناڤخۆیی، یەکدەنگی ل سەر پرسێن چارەنڤیسساز بهێتە تێکدان. هێزا مە هەمی د یەکگرتنا مە دا یە؛ دەما کو هێزێن مە یێن ئەمنی و پێشمەرگەی ب روحیەتەکا نیشتیمانی یا پتی و دویر ژ دەستێوەردانا حزبی کار بکەن، ئەو دەم دێ ئاسایشا نەتەوەیی یا مە یا پاراستی بیت. پاراستنا سنوورێن هەرێمێ و راوەستان ل هەمبەر هەر گەفەکا دەرەکی، پێدڤی ب پشتەڤانیا هەمی لایەنێن سیاسی هەیە ب بێ جوداهی، چنکو مەترسی دەما هات، جوداهیێ د ناڤبەرا چو لایەنەکێ دا ناکەت.
د کۆتایی دا، قۆناغا پشتی ڕاگرتنا شەڕی ل دەڤەرێ، پێدڤی ب چاڤکرنەڤە، هوشیاری و حیکمەتەکا سیاسی یا بلند هەیە. پێدڤیە سەرکردایەتیا سیاسی یا کورد ب ئاوایەکێ زانستی و ژیرانە سەرەدەریێ دگەل ڤێ رەوشا نوو بکەت. ئێکگرتن، تەبایی، و رێکخستنا ناڤمالیا کوردی تنێ رێکا سەرکەفتنا مە یە. ئەگەر ئەم نوکە ڤێ دەلیڤەیێ ژ دەست بدەین و مژوولی کێشەیێن لاوەکی یێن ناڤخۆیی بین، مێژوو دێ ب گران ل سەر مە راوەستیت. باوەریا مە یا بهێز ئەوە کو ب ئێکگرتنی و ب ئێک هێزی، ئەم دشێین کوردستانێ بەرەڤ کەنارێ ئارامیێ ببەین و مافێن گەلێ خۆ د ڤێ جیهانا پڕی گۆڕانکاری دا مسۆگەر بکەین. ئەم هەمی بەرپرسین بەرامبەر ب پاشەرۆژا ڤێ خاکێ و نەوەیێن داهاتی، و ئەرکێ مە یێ مێژوویی یە کو مالا کوردی ب ئێکگرتی و پاراستی بهێلین.

سندس سالح سلێڤانەی

د دیرۆكا گەلان دا هندەك رۆژ هەنە نابنە ب تنێ ژمارە د سالنامەیێ دا، بەلكو دبنە وەرچەرخانەكا مەزن كو سنوورەكی دكێشن ل ناڤبەرا دو سەردەمێن ژێكجودا؛ سەردەمێ تاریاتی و ژناڤبرنێ و سەردەمێ هیڤی و دەستپێكرنەڤەیا ژیانێ. بۆ گەلێ ئیراقێ ب گشتی و گەلێ كوردستانێ ب تایبەتی، روژا نەهی نیسانا ٢٠٠٣ ئەو رۆژا مەزن بوو كو تێدا كوت و زنجیرەیێن دكتاتۆریەتێ هاتنە شكاندن و رژێما بەعس كو پتر ژ ٤٠ سالان ب ئاسن و ئاگر و ب چەپەرێن خویناوی حوكم ل سەر ڤی وەلاتی دكر، ب ئێكجاری هەلوەشیا.
ئەگەر ئەم ب چاڤەكێ هوور ل وان چار دەهسالێن رەش بەحس بكەین دێ بینین كو خەلكێ ئیراقێ د ناڤ جەهنەمەكا بەردەوام دا دژیان. رێژێما دكتاتۆری هەمی هزر و شیانێن وەلاتی بۆ شەڕێن بێ مفا و چەوساندنا خەلكی بكاردئینان. ل كوردستانێ، ئەڤ زولمە گەهشتە ئاستێ جینۆسایدێ. گەلێ مە تووشی چەندین كارەساتێن دلتەزین بوو كو مێژوویا مرۆڤایەتیێ پێ شەرمزار دبیت. ژ وان ژی كارەساتا كیمیابارانا هەلەبجە، كو د چەند خۆلەكان دا بوو گۆڕستانا هزاران مرۆڤێن بێ گونەھ، و جەستێ زارۆك و ژنان ب گازی هاتە سۆتن. هەروەسا پرۆسەیێن رەشێن ئەنفالێ، كو تێدا ب هزاران گوند هاتنە وێرانكرن و ب دەهان هزار گەنج و پیر و زارۆكێن مە ب ساخی ل بیابانێن خوارێ هاتنە بن ئاخكرن.
نەخۆشی و دەردەسەری ب ڤێ چەندێ ب تنێ ب دوماهی نەهاتن. ل سالا ١٩٩١ێ، پشتی كو خەلكی بریارا سەرهلدانێ دای، رێژێم ب وەحشیانەترین شێوە هێرشی باژار و گوندێن كوردستانێ كرەڤە، ئەڤێ چەندێ ژی كارەساتا رەڤا ملیۆنی ل دویڤ خۆ ئینا. ب ملیۆنان مرۆڤ بەر ب چیا و سنووران رەڤین، د ناڤ بەفر و سەرمایێ دا، بێ ئاڤ و بێ نان. ئەو دیمەنێن برسیبوونا زارۆكان و گیان ژ دەستدانا دانعەمران ل سەر رێكان، برینێن كوور بوون ل سەر جەستێ هەر كوردەكێ و هەمی ژ ئەنجامێ سیاسەتا شۆڤینی و عەقلیەتێ دكتاتوری یێ بەعس بوون.
ل رۆژا ٩/٤/٢٠٠٣، جیهانێ هەمیێ ب سەرسۆرمان ڤە تەماشەی شاشەیێن تەلەفزیۆنێ دكر كا چاوا دیوارێ ترسێ ل بەغدا هەتە شكاندن. دیمەنێ هەرە كاریگەر و مێژوویی، شكاندن و لادانا پەیكەرێ سەدام حسین بوو ل گۆڕەپانا فیردەوس ل ناڤ جەرگێ بەغدا. ئەو پەیكەرێ كو سالانەك بوو نیشانا ترس و زۆرداریێ بوو و كەسێ نەیێرا تەماشەی بكەت، ل بەر چاڤێن جیهانێ هاتە خوارێ و ل بن پێیێن خەلكێ زولم لێكری هاتە هاویركرن. ئەو روژە نە تەنێ كەفتنا كەسەكێ بوو، بەلكو كەفتنا سیستەمەكێ ستەمكار بوو كو باوەر ب پێكڤەژیان و ئازادیێ نەبوو.
ئەڤرۆ، بیست و سێ سال پشتی وێ روژێ، پێدڤیە ئەم ب هووری ل پاشەرۆژێ بنێرین. ئازادیا مە ب دەست ڤە ئینای ب خوینا هزاران شەهیدان و ب فرمێسكێن دایكێن ئەنفالكریان هاتیە ئاڤادان. رۆخاندنا دكتاتوریەتێ دەلیڤەیەكا زێرین بوو بۆ ئاڤاكرنا وەلاتەكێ نوو ل سەر بنەمایێ دادپەروەری، دیموكراسی و رێزگرتن ل مافێن مرۆڤی. ئەركێ مە یێ نەتەوەیی و مرۆڤی ئەوە كو ئەڤێ ئازادیێ بپارێزین و كار بكەین دا كو جارەكا دی رێ بۆ چو هزرێن توندڕەو و دكتاتوری نەمینیت سەرهلدەنە ڤە. بلا بیرەوەریا نەهی نیسانێ وەك وانەیەكا مێژوویی د بیرا مە دا بیت، كو چو زولم و زۆرداری ل بەرامبەر ئیرادا گەلێن ئازادیخواز خۆ ناگرن و ل دوماهیێ هەر حەقی دێ سەردەست بیت.

سندس سالح سلێڤانەی

ل رۆژا ٢١ێ ئادارا ١٩٩١ێ، چریسکا سەرهلدانێ گەهشتە کەرکووکا دلێ کوردستانێ. ل وێ رۆژێ، پێشمەرگەیێن قارەمان ب هاریکاریا جەماوەرێ دەڤەرێ، شیان کەرکووکێ ژ دەستێ رژێما بەعس ئازاد بکەن. ئەڤ رۆژە د دیرۆکا نوی یا کوردستانێ دا رۆژەکا زێرین و پیرۆزە، چونکی دو هەلکەفتێن مەزن تێدا هەڤدو گرتن. یا ئێکێ، رۆژا نەورۆزا کوردی بوو کو هێما و روح و سیمبۆلا سەرهلدان و ئازادیێ یە. یا دووێ ژی، رۆژا ئازادکرنا باژێرێ کەرکووكێ بوو، ئەوا کو ب دێرین و گرنگییا خۆ ڤە جهەکێ تایبەت د دلێ هەر کوردەکی دا هەیە.بارزانیێ نەمر، وەکو سەرکردەیەکێ دووربین و دلسۆز، هەردەم گۆتیە: «کەرکوک دلێ کوردستانێ یە» و ئەڤ گۆتنە بویە دروشمەک بۆ هەمی کوردان. وی هەروەسا گۆتیە: «هەکە رۆژەک بهێت ئێک کورد ژی د کەرکوکێ دا نەمینت، هەر باژێرێ کوردانە و ناسنامەیا وێ کوردستانی یە». ئەڤە نیشانا وێ چەندێ یە کو ناسنامەیا کەرکووکێ د خاکا کوردستانێ دا نە تنێ گرێدایی دەمۆگرافیایێ یە، بەلکو تشتەکێ کویرتر ب دیرۆک و جوگرافیایێ ڤە گرێدایە.ب درێژاهیا دیرۆکێ، سەرکردایەتیا کوردی، ب تایبەت ژی پارتی، گەلەک گرنگی ب کەرکووکێ دایە. سەرکردەیێن کورد بەردەوام قوربانی بۆ مانا کەرکووکێ وەک باژێرەکێ کوردی داینە، و دگەل هەمی هەولان بۆ گوهۆرینا دێموگرافیا باژێری، کو رژێمێن دیکتاتۆر ب درێژیا سالان پێ رابۆین، کوردان بەرخۆدان کریە و ناسناما کەرکووکێ یا کوردستانی پاراستیە.نوکە ژی، سەرۆک مەسعود بارزانی گەلەک گرنگیێ ب دۆزا کەرکووکێ ددەت. وی هەردەم ئەڤ باژێر کریە ئارمانج و ئەگەرەکێ سەرەکی بۆ خەباتا سیاسی یا کورد، و بەرەڤانیەکا بهێز ژێ دکەت ل سەر هەمی ئاستان. ئەڤ هەلوەستە گەلەک جاران ئاشکرا بوویە، و سەلماندیە کو دۆزا کەرکووکێ نە تنێ دۆزەکا خاکی و ئابووری یە، بەلکو دۆزەکا نەتەوەیی و نیشتمانی یە.ئازادکرنا کەرکوکێ دەستکەفتەکێ مەزن بوو د سەرهلدانا بهارا ١٩٩١ێ دا، هەرچەندە پشتی چەند رۆژان رژێما بەعس دیسا هێرش کرەڤە سەر باژێری. بەلێ ئەڤ رۆژە هەر وەک رۆناهیەکێ د شەڤا تاری دا بوو بۆ گەلێ کورد، و هیڤی و ئومێدەک بوو بۆ پاشەرۆژا کەرکووکێ د ناڤ سنوورێن هەرێما کوردستانێ دا. هەر ژبەر ڤێ چەندێ یە کو کورد ڤێ رۆژێ ب گرنگی ڤە یاد دکەن و رێزەکا تایبەت ژێ را دگرن.
ل سالوەگەرا ئازادکرنا کەرکوکێ، ئەم پێدڤی یە رۆلێ شەهیدێن قارەمان و خورتێن کورد بینین بیرا خۆ، ئەوێن کو گیانێ خۆ قوربان کر ژبۆ ئازادیا کوردستانێ و کەرکووکا پیرۆز. سلاڤ بۆ گیانێ پاک یێ هەمی شەهیدان.

سندس سالح سلێڤانەی

هونەر رامانا جوانیێ یە، هونەر دەربڕینا هەستا یە، هونەر ناسنامە یە. هونەر وێنەیێ راستینە یێ هەر جڤاکەکی یە، و ب رێیا هونەری، جڤاک پەیاما خوە دگەهینتە جیهانێ. هونەر بخوە ژی زمانەکێ جیهانی یە کو هەر کەس تێدگەهیت، نە گرێدایی سنوورا یە و نە گرێدایی زمانی ژی.
لێ دڤێت باخڤێ شێوەیێ بزاڤا هونەری ل دهۆکێ و ئاستێ وێ و ئەو ئاستەنگێن دڕێیا وێ دا هەین.
دهۆک باژێرەکێ جوانە، تژی خەلکێن خودان هونەرمەندیێ و هزرێن کووریە، خەلکێن خوەدی ناسنامە و کەلەپوورەکێ دەولەمەندن، و هەردەم ژی شیان هەبووینە کو د ڤان وارا دا جوداهیێ دروست بکەن. ب تایبەتی د وارێ موزیکێ، شانۆیێ، وێنەکێشانێ و ئەدەبیاتێ دا، و د هەمان دەمدا ژی بەرهەمێن هونەری یێن جوان پێشکێش جڤاکێ خوە کرینە. لێ د ڤان سالێن دویماهیێ دا، بزاڤا هونەری ل دهۆکێ نە د ئاستێ پێدڤی دا یە و نە وەک بەرێ گەشەکرنەکا باش دیار دکەت چەند هۆکار هەنە کو وا کرینە بزاڤا هونەری ل دهۆکێ پاشڤە بچیت، ئان ژی نەشێت وەک پێدڤی گەشە بکەت. ئێک ژ وان ئەگەران نەبوونا پشتەڤانیەکا درست ژ لایێ حکومەتێ ڤە یە. حکومەت بخوە خودان هندەک دامەزراوەیێن هونەری یە ل دهۆکێ، وەک پەیمانگەها هونەرێن جوان و کولێژا هونەران، لێ پشتەڤانیەکا درست نە بۆ ڤان دامەزراوا هەیە و نە بۆ هونەرمەندا ب گشتی. هونەرمەند ژی ل لایێ خوە ڤە گازندا دکەن کو حکومەت باش گوهداریا وان ناکەت و پێدڤیێن وان بجهـ نائینیت، بۆ نموونە، هۆلێن تایبەت یێن نمایشکرنا بەرهەمێن هونەری یێن هەمەجۆر نینن، وەک سەنتەرێن شانۆیێ، سینەمایێ، موزیکێ، وێنەکێشانێ و هتد. دیسان، بودجەیەکا دروست بۆ هونەری ژلایێ حکومەتێ ڤە ناهێتە تەرخان کرن، و ناهێتە مەزاختن بۆ هاندانا کارێن هونەری، چ بۆ کارێن تاکە کەسی یان بۆ کارێن گرووپی.
ئەگەرەکێ دی یێ لاوازیا هونەری ل دهۆکێ، نەبوونا مێڤانداریا بۆ هونەرمەندێن جیهانی یە دا بێنە دهۆکێ و بەرهەمێن خوە نیشان بدەن، و هەروەسا بۆ رێڤەبرنا فێستیڤالێن هونەری یێن جیهانی ل دهۆکێ. هەروەسا، نەشیاندنا هونەرمەندێن دهۆکێ بۆ دەرڤەی وەلاتی، نەشیاندنا وان بۆ بەشداربوون د فێستیڤال و کارێن هونەری ل دەرڤە، ئەڤە ژی بوویە ئەگەرێ کو بزاڤا هونەری ل دهۆکێ د ناڤ چوارچوڤەیێ خوە دا بمینیت و نەشێت بەرەڤ پێشڤە بچیت. دیسان، ئەگەر هونەرمەند خوە نەگەهیننە جیهانێ، نەشێن هزرێن نوی وەربگرن و بهێنە جڤاکێ خوە، و د ئەنجام دا، بزاڤا هونەری دێ هەر د ناڤ سنوورێن خوە دا مینیت.
بۆ چارەسەریا ڤان گرفتا، پێدڤی یە حکومەت جورەکێ گوهۆڕینێ د سیاسەتا خوە یا بەرامبەر هونەری و هونەرمەندان ئینیت. بۆ نموونە، سەنتەرێن تایبەت بۆ کارێن هونەری بهێنە دروست کرن، ل دووڤ پیڤەرێن جیهانی. هەروەسا، بودجەیێن تایبەت بۆ پشتەڤانیا کارێن هونەری بهێنە تەرخان کرن. دڤێت تایبەت فێستیڤالێن سالانە یێن هونەری ل دهۆکێ بهێنە رێکخستن، و هونەرمەند بهێنە هاندان دا پشکداریێ د فێستیڤالێن هونەری ل دەرڤەی وەلاتی بکەن.ب کورتی، بزاڤا هونەری ل دهۆکێ بەر ب پێشڤە ناچیت، ئەگەر حکومەت نە باوەر پێ ئینا کو هونەر پێدڤی یە بهێتە پشتەڤانی کرن وەک وارەکێ گرنگ یێ جڤاکی، و ئەگەر پلانێن درێژ خایەن بۆ گەشەپێدانا هونەری و هونەرمەندا نەهێنە دانان.