ئه‌ڤرۆ:

هه‌تا نوكه‌ ئالیێن سیاسی یێن كوردستانی نه‌گه‌هشتینه‌ رێككه‌فتنێ ل سه‌ر نڤیسینا دستوورێ هه‌رێما كوردستانێ كو پێدڤیه‌كا حوكمرانیێ یه‌ ل هه‌رێمێ، بسپۆرێن دستووری ژی دبێژن، دستوور دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ یه‌كخستن و ب هێزكرنا پێگه‌هێ هه‌رێما كوردستانێ.

د. نه‌جیبه‌ ئیبراهیم، بسپۆرا قانوونا دستووری بۆ رۆژناما (ئه‌ڤرۆ) گوت” هه‌بوونا دستووری و سه‌روه‌ریا دستووری بۆ ده‌وله‌ته‌كێ یان هه‌رێمه‌كێ كاكلكا سیسته‌مێ قانوونی یێ ده‌وله‌تێ یه‌، ژ به‌ر كو دستوور په‌یوه‌ندیێن د ناڤبه‌را ده‌وله‌تێ و وه‌لاتیان دا دیار دكه‌ت و د ناڤبه‌را ده‌وله‌تێ و سیسته‌مێ قانوونا نێڤده‌وله‌تی دیار دكه‌ت مه‌به‌ست ژێ ئه‌وه‌ رێنمایێن بنه‌ره‌تی یێن بلند كو شێوێ ده‌وله‌تێ و سیسته‌مێ حوكمرانیێ و رێیێن چاوانیا پێكئینانا ده‌ستهه‌لاتێن ده‌ستهه‌لاتداران دیار دكه‌ت هه‌روه‌سا ئه‌ڤ رێنمایه‌ روهنكرنێ دده‌ن ل سه‌ر چاوانیا چه‌سپاندنا ده‌ستهه‌لاتێ و چاوانیا بكارئینانا وێ زێده‌بارێ ورۆهنكرنێ ل سه‌ر تاكان و ئازادیێن وان”.

دیاركر ژی” دستوور وه‌كو قانوونا بنه‌ره‌تیه‌ و چارچۆڤێ سیاسی و جڤاكی و ئابووری ددانیت و تاكه‌ لایه‌نه‌ كو ده‌ستهه‌لاتان دیار دكه‌ت و پێدڤیه‌ ئه‌و ده‌ستهه‌لات رێزێ ل دستووری بگرن چونكه‌ ئه‌و پشته‌ڤانیا شه‌رعیه‌تا وان دكه‌ت”.

وێ بسپۆرا قانوونا دستووری خویاكر” دستوور دشێت رێكارێن حوكمرانیێ رێكبێخیت به‌لێ دڤێت نه‌هیچته‌ ڤه‌شارتن ئه‌م یێن ل هه‌رێمه‌كێ دژین كو ل ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤینه‌ كو دشێین بێژین زێده‌تر هێز رێكارێن حوكمرانیێ دكه‌ت”.

زێده‌تر دبێژیت” ئه‌و ب خوه‌ دستوور په‌یوه‌ندیێن نێڤده‌وله‌تی و هه‌رێمی رێك دئێخیت ژبه‌ر وێ چه‌ندێ دستووری سه‌روه‌ریا ره‌ها یا هه‌ی به‌لێ سه‌باره‌ت هه‌رێما كوردستانێ و ئیراق ژی دگه‌لدا یێن كه‌فتینه‌ دناڤ چارچۆڤه‌كێ هه‌رێمی و ڤێ چه‌ندێ وه‌كریه‌ هنده‌ك ئالی ل بن كاریگه‌ریا وه‌لاتێن هه‌ڤسنوور بن كو په‌یوه‌ندیێن وان زێده‌تر ب رێیا حزبان بن” .

ناڤبریێ ئاماژه‌كر ژی كو هه‌بوونا دستووری دێ گه‌له‌ك كێشێن هه‌رێما كوردستانێ چاره‌سه‌ركه‌ت و دێ بیته‌ هۆكار بۆ ئێكرێزیا كوردان و ب ده‌ستڤه‌ئینانا سه‌قامگیریێ ژبه‌ركو دستوور پێدڤیه‌كا نیشتمانیه‌ بۆ ئێكرێزیا ئالیێن سیاسی.

هه‌ولێر، قائید میرۆ

پتریا ئالیێن سیاسی د رازینه‌ ب ئه‌نجامدانا هه‌لبژارتنێن پێشوه‌خت ل ئیراقێ و جێگرێ سه‌رۆكێ جڤاتا نوونه‌ران ژی ئاشكرا دكه‌ت، بێی كاراكرنا جڤاتا نوونه‌ران هه‌لبژارتن ناهێنه‌كرن، چونكه‌ پێدڤی ب راستڤه‌كرنا قانوونا هه‌لبژارتنایه‌ و بودجه‌یه‌كێ تایبه‌ت هه‌یه‌ هه‌روه‌سا دبێژیت، ئالیێن سیاسی داخوازا گره‌نتیێ دكه‌ن بۆ دوباره‌ كرنا هه‌لبژارتنان.

شاخه‌وان عه‌بدولا، جێگری سه‌رۆكێ جڤاتا نوونه‌رێن ئیراقێ بۆ رۆژناما (ئه‌ڤرۆ) گوت” جڤاتا نوونه‌رێن ئیراقێ كۆمبوونێن خوه‌ ژبه‌ر خوه‌نیشادانان راگرتینه‌ و ژڤانێ كۆمبوونا جڤاتا نوونه‌ران یێ دیار نینه‌، ژ به‌ر كو هه‌كه‌ د ده‌مێ نوكه‌دا جڤاتا نوونه‌ران كۆمببیت دێ ره‌وش زێده‌تر به‌ر ب ئالۆزیان ڤه‌ چیت، چونكه‌ هێشتا خوه‌نیشاده‌ر دناڤا جڤاتا نوونه‌رێن ئیراقێ دانه‌ و دوهی چووینه‌ دناڤ باره‌گه‌هێ ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌ری ژی، ئه‌و پێزانینێن ل دۆر كۆمبوونا جڤاتا نوونه‌ران  ل هه‌ولێرێ ژی دهێنه‌كرن د فه‌رمی نینن، چونكه‌ هه‌كه‌ ره‌وش ته‌نا ببیت و لێكتێگه‌هشتن د ناڤبه‌را ئالیێن سیاسی دا هه‌بیت، دێ جڤاتا نوونه‌ران هه‌ر ل ئاڤاهیێ خوه‌ كۆمبیت، هه‌تا ژلایێ سیاسی ره‌وش سه‌قامگیر نه‌بیت باوه‌رناكه‌م جڤاتا نوونه‌ران چ كۆمبوونان ئه‌نجامبده‌ت، ئه‌ز باوه‌رم پێدڤیه‌ ل ده‌ستپێكێ ره‌وتێ سه‌دری بهێته‌ رازیكرن بۆ ته‌ناكرنا ره‌وشێ، بێی چاره‌سه‌ریێن سیاسی كۆمبوون و رێككه‌فتنا ئالیێن سیاسی یێن ئیراقی سه‌رناگریت ژ به‌ر ڤێ ره‌وشا نوكه‌ ئیراق تێدایه‌، بڕیاره‌جاره‌كادی ئالیێن سیاسی ل سه‌رۆكایه‌تیا جڤاتا وه‌زیران كۆمببن، به‌لێ مه‌رجێ كۆمبوونێ ئه‌وه‌ ره‌وتێ سه‌دری پشكداریێ بكه‌ت، چونكه‌ ئه‌و پشكه‌كێ سه‌ره‌كیێ ئاریشه‌یێن نوكه‌ یێن ئیراقێ یه‌ وبێی پشكداریا وان چ كۆمبوون سه‌رناگرن”.

شاخه‌وان عه‌بدولا ئاماژه‌كر” ره‌وشا ئیراقێ یا د قۆناغه‌كا مه‌ترسیدار دا و گه‌هشتیه‌ ئاسته‌كێ دژوار، راگرتنا كۆمبوونێن جڤاتا نوونه‌ران و پێكنه‌ئینانا حوكمه‌تێ كاریگه‌ری لسه‌ر بلندبوونا رێژا گه‌نده‌لیێ هه‌بوویه‌، چونكه‌ چاڤدێری نینه‌ و ب شێوه‌یه‌كێ نه‌ قانوونی ده‌ستكاریا پارێ بودجێ ئاسایشا خوارنێ دهێته‌كرن، ئه‌م وه‌كی كورد پشكداربووینه‌ د كۆمبوونا بۆری دا كو ژئالیێ سه‌رۆك وه‌زیرێن ئیراقێ هاتبو رێكخستن، پتریا ئالیێن سیاسی دگه‌ل دوباره‌كرنا هه‌لبژارتنێن ئیراقێ نه‌، به‌لێ لدۆر شێوازێ رێڤه‌چوونا هه‌لبژارتنێن پێشوه‌خت نه‌گه‌هشتینه‌ ئه‌نجامه‌كێ دیار، ژ به‌ر كو هه‌كه‌ جڤاتا نوونه‌ران بهێته‌ هه‌لوه‌شاندن، ئیراق نه‌شێت هه‌لبژارتنان بكه‌ت، چونكه‌ پێدڤیه‌ په‌رله‌مان یێ كارا بیت بۆ راستڤه‌كرنا قانوونا هه‌لبژارتنان و دیاركرنا ژڤانێ هه‌لبژارتنان بێی په‌رله‌مان رێكارێن ئه‌نجامدانا هه‌لبژارتنان بڕێڤه‌ناچن، ژئالیه‌كێ دیڤه‌ بودجه‌یه‌كا تایبه‌ت بۆ ئه‌نجامدانا هه‌لبژارتنان پێدڤیه‌ و ئه‌ركێ حوكمه‌تێ یه‌ بودجه‌ بهێته‌ مه‌زاختن، ب دیتنا من دڤێت گه‌ره‌نتیه‌ك هه‌بیت بۆ ئه‌نجامدانا هه‌لبژارتنان.

ئه‌ڤرۆ:

هه‌موو ئالیێن سیاسی یێن هه‌رێما كوردستانێ ل سه‌ر وێ چه‌ندێ د هه‌ڤرانه‌ كو قانوونا هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانی بهێته‌ راستڤه‌كرن و نوكه‌ چاڤه‌رێی ب دووماهی هاتنا بێهنڤه‌دانا په‌رله‌مانێ كوردستانێ نه‌.

دلشاد شه‌هاب، شیره‌تكارێ سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ، دووپاتكر كو راستڤه‌كرنا قانوونا هه‌لبژارتنان و كۆمسیۆنا بلند یا سه‌ربخوه‌ یا هه‌لبژارتن و راپرسیان ل هه‌رێما كوردستانێ، گرێدای هه‌ڤدوونه‌.

دلشادی گوت ژی” نوكه‌ هه‌موو ئالیێن سیاسی ل سه‌ر راستڤه‌كرنا قانوونا هه‌لبژارتنان د هه‌ڤرانه‌، ئه‌و گرنگترین خاله‌، تنێ هوورده‌كاریێن دناڤ قانوونێدا یێن ماین ئه‌وژی دناڤ هۆلا په‌رله‌مانیدا دێ هێته‌ ئێكلاكرن”.

كۆمسیۆنا بلند یا سه‌ربخوه‌ یا هه‌لبژارتن و راپرسیان ل هه‌رێما كوردستانێ، قانوونا هه‌لبژارتنان و ب تایبه‌ت ئه‌و ماده‌ و برگێن په‌یوه‌ندی ب بازنێن هه‌لبژارتنان و كورسیێن كۆتا ڤه‌ هه‌ی، خالێن ناكۆكیێ نه‌ د ناڤبه‌را ئالیێن سیاسی.

ب گۆره‌ی قانوونا (هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ – ئیراق) هه‌لبژارتن ب ده‌نگدانا نهێنی یا راسته‌وخوه‌ و ل دووڤ سیسته‌مێ لیستا ڤه‌كری یا سنوردار و ب شێوێ تاكبازنه‌یی دهێنه‌ ئه‌نجامدان.

ل رۆژا ئێك ئاب، سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی پێشوازی ل (جێنین هێنس پلاسخارت) هنارتیا تایبه‌ت یا سكرتێرێ گشتیێ نه‌ته‌وێن ئێكگرتی بۆ كاروبارێن ئیراقێ كربوو، وه‌كو دلشاد شه‌هاب دبێژیت” سه‌رۆك بارزانی د وێ كۆمبوونێ دا ده‌ستپێشخه‌ریك بۆ ئه‌نجامدانا هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ راگه‌هاندبوو و ب جێنین پلاسخارتێ گوتبوو پێدڤیه‌ به‌ربه‌ستێن ل به‌رده‌م هه‌لبژارتنان نه‌مینن و هه‌لبژارتن د زووترین ده‌مدا بهێنه‌ ئه‌نجامدان و مافێن پێكهاته‌یێن نه‌ته‌وی و ئایینی ژی د پاراستی بن. بۆ وێ مه‌به‌ستێ ژی پارتی یا به‌رهه‌ڤه‌ ل هه‌رده‌مه‌كی هه‌لبژارتن بهێنه‌ ئه‌نجامدان”.

پارتی دیموكراتی كوردستان پێشنیازه‌كێ بۆ برێڤه‌چوونا هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ ب شێوازێ (رێژه‌یا تێكهه‌ل) پێشكێش دكه‌ت. ب گۆره‌ی وێ پێشنیازێ 50 كورسیێن په‌رله‌مانی ب لیستا گرتی و ئیچك بازنه‌یی بهێنه‌ هه‌لبژارتن و 50 كورسیێن دی ژی ب شێوه‌ێ لیستا ڤه‌كری و فره‌بازنه‌یی بیت.

هاوار محه‌مه‌د، به‌پرسێ پشكا قانوونی ل ده‌زگه‌هێ هه‌لبژارتن یێ پارتی ل رۆژا 11 ئاب راگه‌هاندبوو، پێشنیازا پارتی چاره‌سه‌ریه‌كا گونجایه‌ بۆ هه‌ردو خواستێن سیسته‌مێ هه‌لبژارتنێن فره‌بازنه‌یی و تاكبازنه‌یی، ناڤه‌رۆكا پێشنیازێ ب دو شێوازان بوو، یا ئێكێ 50 كورسی كود بیته‌ 50% ژ كورسیێن په‌رله‌مانی ب شێوازێ ئێك بازنه‌ییا نیشتمانی بیت، شێوازێ دوویێ فره‌بازنه‌یی بیت ل سه‌ر ئاستێ پارێزگه‌هان بهێته‌ دابه‌شكرن كو 50% كورسیان بخوه‌ڤه‌ دگریت”.

دیاركربوو ژی” دبیت شرۆڤێن جودا جودا بۆ وێ پێشنیازا پارتی بهێته‌ كرن، دهێته‌ گوتن ئه‌و سیسته‌مه‌ پێشتر نه‌هاتیه‌ بكارئینان، به‌لێ ئه‌ڤه‌ سیسته‌مێ رێژه‌یا تێكهه‌له‌ كو ب (M.M.P) یێ ناڤداره‌ و ل گه‌له‌ك وه‌لاتان هاتیه‌ په‌یره‌وكرن”.

سه‌باره‌ت مافێ پێكهاته‌یان گوت” به‌رده‌وام بۆچوونا پارتی ئه‌و دڤێت پێكهاته‌ ب خوه‌ بریارێ بده‌ن، داخوازا وان نوكه‌ ئه‌وه‌ كو هه‌لبژارتن تاكبازنه‌ییا نیشتمانی بیت و ل هه‌موو جهه‌كی بشێن ده‌نگ ب به‌ربژارێن خوه‌ بده‌ن، هه‌روه‌سا ب شێوازێ لیستا گرتی بیت، بۆ وێ چه‌ندێ خه‌لكێ دیار و شایسته‌ بهێنه‌ هنارتن بۆ په‌رله‌مانی، ئه‌ڤه‌ ژی داخوازا پتریا لایه‌نایه‌.

٣٣ پارت و ئالیێن سیاسی یێن رۆژئاڤایێ كوردستانێ داخواز ژ حوكمه‌تا سووریێ كرن كو چو رێككه‌فتنان ل گه‌ل توركیا نه‌كه‌ت، چونكی د ره‌وشا نها دا هه‌ر دانوستاندنه‌ك كو ل گه‌ل توركیا بهێته‌ كرن دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ ئالۆزیێن نوو و ئه‌و یه‌ك د به‌رژه‌وه‌ندیا سووریێ دا نینه‌.

٣٣ پارت و ئالیێن سیاسی یێن رۆژئاڤایێ كوردستانێ د داخۆیانیه‌كا هه‌ڤپشك دا دیار كرن كو نها ره‌وشا سووریێ گه‌له‌ك خرابه‌ و د ره‌وشه‌كا وه‌سا خراب دا كو پێشبینیا گه‌له‌ك گوهۆرینان ژی دهێته‌ كرن نابیت شام خوه‌ نێزیكی توركیا بكه‌ت، چونكی هه‌تا نها ژی قه‌یرانا سووریێ نه‌هاتیه‌ چاره‌سه‌ركرن و وه‌لاتی چاڤه‌ریێ گوهۆرینێن مه‌زن ل سووریێ دكه‌ن، د ده‌مه‌كێ وه‌سا دا هه‌كه‌ شامێ بڤێت ل گه‌ل توركیا ده‌ست ب دانوستاندنان بكه‌ت ئه‌و یه‌ك دێ ئه‌نجامێن خوه‌ یێن گه‌له‌ك خراب بۆ خه‌لكێ سووریێ هه‌بیت، چونكی ل وان ده‌ڤه‌رێن كو ل ژێر كۆنترۆلا توركیا دانه‌ خه‌لكی ب توندی نه‌رازیبوونا خوه‌ دیار كر و راگه‌هاندن كو ئه‌و ب چو ره‌نگه‌كێ قه‌بوول ناكه‌ن توركیا ل سه‌ر خوونا وان سیاسه‌تێ بكه‌ت.

د داخۆیانیێ دا ئه‌و یه‌ك ژی هاتیه‌ دیار كرن كو به‌ری هه‌ر تشته‌كێ دڤێت پرسا سووریێ د ناڤ سووریێ دا بهێته‌ چاره‌سه‌ركرن، دڤێت دستووری نها بهێته‌ گوهۆرین چونكی پێدڤیا سووریێ ب دستووره‌كێ‌ دیموكراتی هه‌یه‌، لێ هه‌كه‌ شامێ بڤێت ب جهێ چاره‌سه‌ركرنا قه‌یرانا نها ل گه‌ل توركیا دانوستاندنان بكه‌ت دێ گه‌لێ سووریێ ب توندی به‌رسڤا شامێ و ئه‌نقه‌ره‌ ده‌ن و دێ ئه‌و یه‌ك ژی بیته‌ ئه‌گه‌رێ ئالۆزیێن نوو ل سووریێ، چونكی هه‌ر دانوستاندنه‌ك د ناڤبه‌را شامێ و توركیا دا بهێته‌ كرن ژ بۆ خه‌لكێ سووریێ ب گشتی دێ یا خراب بیت و ژ به‌ر هندێ ژی باشتره‌ شام خوه‌ ژ كاره‌كێ وه‌سا دوور بكه‌ت.

ل ئالیێ دی دوهی مه‌ولوود چاڤوش ئوغلۆ وه‌زیرێ ده‌رڤه‌ یێ توركیا ژی راگه‌هاند كو سه‌رۆك كۆمارێ ئه‌ردۆغان ل گه‌ل به‌شار ئه‌سه‌دێ سه‌رۆكێ رژێما سووریێ چو هه‌ڤدیتنان ناكه‌ت و ئه‌و تشتێن كو ل هنده‌ك ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ ل دۆر وی بابه‌تی ژی به‌لاڤ بووینه‌ راست نینن و چو به‌رهه‌ڤی ژی بۆ هندێ نه‌هاتینه‌ كرن.

وه‌زیرێ ده‌رڤه‌ یێ توركیا ئه‌و یه‌ك ژی دیار كر كو دڤێت پرسا سووریێ ب رێیێن ئاشتیانه‌ بهێته‌ چاره‌سه‌ركرن و نها توركیا ل گه‌ل رۆسیا و ئیرانێ بۆ ڤێ یه‌كێ كار دكه‌ت، لێ ژ بۆ چاره‌سه‌ریا قه‌یرانا سووریێ دڤێت شام ژی هه‌لوه‌ستێ خوه‌ ل هه‌مبه‌ر هێزێن ئۆپۆزسیۆنێ بگوهۆریت، نابیت شام ئۆپۆزسیۆنا سووریێ وه‌كو هێزێن تیرۆرست ببینیت، دڤێت شام ل گه‌ل هێزێن ئۆپۆزسیۆنێ ده‌ست ب دانوستاندنان بكه‌ت و توركیا ژی به‌رهه‌ڤه‌ ژ بۆ چاره‌سه‌ریا قه‌یرانا نها ل سووریێ یا پێدڤی بكه‌ت.