ل دۆر گوهۆڕينێن رۆژئاڤايێ كوردستانێ سه‌رۆك مه‌سعود‌ بارزانى په‌يامه‌ك به‌لاڤكر و راگه‌هاند كو گه‌فا قڕكرنا نه‌ژادى ل دژى كوردان ل رۆژئاڤا هه‌يه‌.
سه‌رۆك مه‌سعود بارزانى د په‌ياما خوه‌ دا ديار دكه‌ت كو گوهۆڕینێن سیاسی یێن سووریێ دەلیڤەيه‌کا باش بوون بۆ دیتنا چارەسەریەکا گونجای داکو مافێن ڕەوا یێن گەلێ کورد ل سووریێ به‌رچاڤ بهێتە وه‌رگرتن و هەموو ئاریشە ژی بهێنە چارەسەرکرن و گۆت: «ژ بۆ وێ مەرەمێ ژی مە د گەل هەموو لایەنان گه‌له‌ك بزاڤ كرن کو فەرە هەر چ ئاريشه‌ و هەڤنەكرنێن هەین ب ڕێيا دیالۆگێ و ب شێوازەکێ ئاشتیانە بهێنە چارەسەرکرن».
گۆت ژى: «به‌لێ ئەو كاودانێ مەترسیدار و ئەو شەڕ و توندوتیژییا کو نوکە ل باژێڕێ حەلەبێ هەی، جهێ دلگرانییەکا زۆرە و مەترسی ل سەر ژیانا خەلکێ سڤیل و وەلاتیێن بێگونەهـ دروست کرییه و گەفێن قڕكرنا نه‌ژادى ل دژی کوردان ل وێ دەڤەرێ هەنە».
سه‌رۆك مه‌سعود بارزانى داخواز ژ دەستهەلاتدارێن سووريێ كر کو هەڤنه‌كرنێن سیاسی نەبنە هەڤنەكرنێن نەتەوەیی و د وان ئاریشە و گرفتێن ل دەڤەرا حەلەبێ دا هەین و گۆت: «ڕێ نەهێتە دان وەلاتیێن کورد تووشی فشار و زەبروزەنگيێ و دەرکرنێ ژ جهێ باب و باپیرێن وان ببن و روو ب روويێ پاقژکرنا نەژادی ببن».
هەروەسا سه‌رۆك بارزانى داخواز ژ لایەنێن کوردی و ب تایبەت (هسد)ێ كر، ئەوا د شیانێن وان دا هەبیت بکەن ژ پێخەمەت ڕاگرتنا شەڕ و پێکدادانان و ڕێگرتن ل ڕشتنا خوینێ یا زێدەتر.
هيڤى ژى خواست كو هەردولا کار بۆ گرتنەبەرا ڕێيا دیالۆگ و دانوستاندنان بکەن بۆ چارەسەرکرنا ئاریشه‌يان.
سه‌رۆك بارزانى ل دووماهيا په‌ياما خوه‌ دخوازيت هه‌بوونا لهه‌ڤنه‌كرنێن سياسى نه‌بيته‌ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ كو ژيانا خه‌لكێ سڤیل بکەڤیتە د بن مەترسیێ دا و پاقژکرنا نەژادی ل دژی گەلێ کورد بهێته‌ بكارئينان، چونکى ئەڤە تاوانەکا دژی مرۆڤاتیێ یە و دێ ئەنجامێن مەترسیدار ل دووڤ خوه‌ ئینیت.

ل بارەگەهێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، فازل میرانی بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی، پێشوازی ل ئەرمان تۆپچو، قونسلێ گشتیێ توركیا ل هەولێرێ كر.
د دیدارەكێدا، فازل میرانی رۆناهی ئێخستە سەر رەوشا ئەڤرۆ یا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ و دەڤەرێ و ئاماژە ب وێ چەندێ كر» دەڤەر ب رەوشەكا هەستییاردا دەرباز دبیت و دڤێت ئەم هەموو ب بەرپرسیاری سەرەدەیێ ل گەل پێشهاتان بكەین».
بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی یا پارتی ل دۆر پێكئینانا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقێ گوت» كۆمبوون بەردەوامن و هیڤیداۆم د دوەختێ دەستووریدا كێشە بهێنە چارەسەركرن و هەردو حوكمەت بهێنە پێكئینان».
د تەوەرەكێ دی یێ ڤێ دیدارێدا، فازل میرانی دوپاتكر «پارتی دیموكراتی كوردستان یا بەرهەڤە هەر هاریكارییەكێ پێشكێش بكەت بۆ بڕێڤەچوونا پرۆسەیا ئاشتیێ ل توركیا و هیڤی خواست ئەڤ پرۆسەیە بگەهیتە ئەنجامەكی و كێشەیا گەلێ كورد ل توركیا ب رێكێن سیاسی و ئاشتییانە بهێتە چارەسەركرن».
دیاركر ژی» دڤێت كێشەیا كوردی ل هەر جهەكی ب ئاشتییانە و دوور ژ دەنگێ چەكی بهێتە چارەسەركرن».
ژ ئالیێ خوەڤە قونسلێ گشتیێ توركیا ل هەولێرێ ئاماژەكر كو هەڤبەندیێن د ناڤبەرا توركیا و هەرێما كوردستانێدا د هەموو واراندا د ئاستێ گەلەك باش دانە.
هەروەسا دووپاتكر كو پرۆسەیا ئاشتیێ ل توركیا ب باشی بڕێڤە دچیت و گوت» هیڤییا مە ئەوە هەموو ئالییەك ب ئەرێنی هاریكار بن د سەرئێخستنا ڤێ پرۆسەیێدا».
ل دووماهیێ هیڤی خواست، هەرێما كوردستانێ د گەشەكرن و پێشكەفتنێدا بیت.

بەرپرسێ دۆسێیا ئیراقێ ل بارەگەهێ بارزانی، رەخنێن توند ل وێ ململانێ دگریت ئەوا ل سەر پۆستان ل ئیراقێ هەی.
د. عەرەفات كەرەم، بەرپرسێ دۆسێیا ئیراقێ ل بارەگەهێ بارزانی گوت» بۆچۆن ل دۆر پۆستان ل وەلاتی هاتیە گوهارتن بۆ ئامرازەكێ دەستكەفتان، ڤێ چەندێ ژی وەكریە جوداهییەكا مەزن د ناڤبەرا ژیانا سیاسەتمەداران و وەلاتییاندا دروست ببیت».
د. عەرەفات كەرەم د تۆرا جڤاكییا ئێكس دا گوت ژی» ئەگەرێ سەرەكیێ وێ هەڤڕكییا توند ئەوا ل سەر پۆستان ل ئیراقێ دهێتە كرن، بۆ وێ چەندێ دزڤریت كو ئەو پۆستە وەك دەستكەفتێن تایبەت دهێنە هەژمارتن».
دووپاتكر ژی» پۆست ل ئیراقێ بووینە جهێ گەهشتنێ ب بەرژەوەندییان و ناڤودەنگیێ، نەك ئەركەكێ نیشتمانی و بەرپرسیارەتییەك بۆ خزمەتكرنا گشتی».
هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» ئەنجامێ ڤێ جۆرە ململانێ وەكریە كو وەلاتیێن ئاسایی د ناڤ هەژاری وژیانەكا دژوار دا بمینن، د وەختەكیدا ئەو سیایەتمەدارێن پۆستان ب دەستڤەدئینن، د ژیانەكا شاهانەدا دژین. ئەڤە ژی وەك ئامارەیەك بۆ وێ نە دادپەروەرییا د بەلاڤكرنا سامانێ وەلاتی و بكارئینانا دەستهەلاتێدا هەی».
سیستەمێ سیاسی ل ئیراقێ پشتی سالا 2003 ل سەر بنەمایێ پشكپشكانەیا حزبی و مەزهەبی هاتیە دروستكرن، ئەڤە ژی گەلەك جاران بوویە ئەگەرێ وێ چەندێ ئالیێن سیاسی ململانیێەكا توند بكەن بۆ ب دەستڤەئینانا وان وەزارەت و پۆستێن كو داهاتەكێ مەزن تێدایە، ب دیتنا چاڤدێرێن سیاسی ئەڤ شێوازێ حوكمڕانیێ بوویە ئەگەرێ ئیفلیجكرنا پرۆسەیا چاكسازیێ و زێدەبوونا گەندەلیێ، كو دەرئەنجاما وێ تنێ وەلاتیێن سادە باجێ د دەن.

جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دوپاتی ل گرنگییا پێگیربوونا هێزێن چەكدار ب دەستووری و پاراستنا سەروەرییا نیشتمانی كر.
فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ گوت» پێدڤییە دەزگەهێ سەربازی ب تمامی پێگیری دەستوورێ ئیراقێ بیت و ئەركێ سەرەكیێ كو پاراستنا وەلاتییە، ب باشترین شێوە بجه بینیت».
ئەترووشی بزاڤێن دلسۆزانە یێن هێزێن ئەمنی د ئەنجامدانا ئەركێن خوە بلند هەلسەنگاند و ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو لەشكری رۆلەكێ كاریگەر هەبوویە د روو ب رووبوونا قەبخوازییان و مەترسیێن دەرەكی».
جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دیاركر ژی» هێزێن چەكدار قوربانیێن مەزن داینە ژ پێخەمەت بەرهنگاربوونا توندڕەویێ و تیرۆرێ ب هەموو جۆر و شێوەیان، ئەڤە ژی جهێ دەستخوەشیێیە».

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

شیرەتكارێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان دیاركر، هێشتا ل گەل ئێكەتیێ ل سەر بابەتی پۆستێ سەرۆككوماری نەگەهشتینە رێككەفتنێ و ئارمانجا پارتی ئەوە پۆست د خزمەتا خەلكێ كوردستانێ دا بیت و ل دەف پارتی گرنگە پۆستێ سەرۆككۆماری پۆستەكێ خودان باندۆر بیت.
عارف روشدی، شیرەتكارێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت»پارتی دیموكراتی كوردستان بڕیار دا‌ بوو بۆ پۆستێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ، بەربژارێن خوە پێشكەش بكەت، چونكی ب گۆرەی وەختێ دەستووری، ژڤانێ دیاركری بۆ خوەبەربژاركرنێ بۆ وی پۆستی ب دووماهی دهات و پارتی بۆ هندێ دەسپێشخەرییا خوە بكەت، فوئاد حوسێن و نەوزاد هادی دیار كرن، چونكی تا نوكە ژی ل گەل ئێكەتیێ نەگەهشتینە ئەنجامەكی و پارتی ئارمانجا وێ ئەوە پۆست د خزمەتا خەلكێ كوردستانێدا بن و ل دەف پارتی گرنگە پۆستێ سەرۆككۆماری پۆستەكێ پڕ ب پێستێ خۆ بیت و ب گۆرەی دەستووری بەرگریێ ژ مافێن خەلكێ كوردستانێ بكەت و بنپێكرنان قەبوول نەكەت كو ژ هەر ئالییەكی بهێنە كرن و ل دووڤ نێرینا من پەیاما سەرۆك بارزانی گەلەك یا رۆهن و ئاشكربوو كو دیاركریە پوستێ سەرۆككوماری مافێ خەلكێ كوردستانێیە و هەر كوردەكێ كو هەژی هندێ بیت، مافێ هەی داخوازا وی پۆستی بكەت و مەرج نینە ژ پارتی و ئێكەتیێ بیت، دشێت ژ دەرڤەی ڤان هەردو حزبان ژی بیت، ئەڤە دیاركرنا وێ چەندێیە كو خواستا سەرۆك بارزانی خواستەكا رەوا و نیشتیمانی و نەتەوەییە، نەك د چارچۆڤەیێ حزبەكێدا بیت».
ل دۆر هەلوەستێ پارتی ئاشكراكر» پێشنیازەك هاتیە كرن بۆ ئێكەتیێ، هشیار زێباری، بافل تاڵەبانی هەڤدوو دیتییە، پارتی دو مەرجێن كوردانە هەنە، كو ئەو ژی ل سەر ئێك بەربژاری رێكبكەڤێن یان ژی دێ پارتی بۆچۆنا خوە هەبیت، هەروەسا ئێكەتی ژی بهێتە پێش بۆ پێكئینانا كابینەیا دەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و هەكە ئەڤ دو پێشنیازە بهێنە قەبوول كرن، دشێین ل سەر كەسەكێ هەڤپشك رێكبكەڤێن و جودا ل وێ بێی زڤرین بۆ وان بنەمایێن پارتی و سەرۆك بارزانی، هەر كەسێ ببیتە سەرۆككۆمار، دێ وەك سەرۆككۆمارێن دی یێن بەرێ دەسهەلات هەبیت، چونكی ئەویین ئەڤ پۆستە وەرگرتی، نەشیاینە ب گۆرەی وێ دەسهەلاتا هەبووی ئەركێ خوە بجهبینن، چونكی پۆستێ سەرۆككۆماری ب تنێ تەشریفاتی نینە، ب گۆرەی دەستووری دەسهەلاتا وی زێدەترە و پێش سەرۆك وەزیران ناڤێ سەرۆككۆماری هاتیە و پشكەكا هەرە گرنگ یا دەستهەلاتا بجهئینانێ سەرۆككۆمارە و هەكە هات و سەرۆككۆمارەكێ ب هێز و نیشتیمانپەروەر بیت، دەسهەلاتا وی گەلەكە و دشێت ستەمان ل دژی كوردستانێ ب راوەستینیت و نەهێلیت خواستێن دوژمنان سەربگرن».

سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ راگەهاند، هەرچەندە ژڤانێ خوە بەربژاركرنێ بۆ پۆستێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ ب دووماهی هاتیە، بەلێ دەرگەهێ دانوستاندنێ د ناڤبەرا ئالییان ب تایبەتی ئێكەتی پارتی دیموكراتی كوردستان و ئێكەتی نیشتمانی كوردستان یێ ڤەكریە و دبێژیت: هەكە ئەم رێكنەكەڤین، ئالیێ سیێ شیعە و سوننە دێ سەرۆككۆماری ئێكلاكەن.
شاخەوان عەبدوللا، سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا سەبارەت پۆستێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ و دانوستاندنان گوت» مخابن نەبوونا ئێكدەنگییا كوردان ل سەر بەربژارەكی بۆ پۆستێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ وەكریە هەژمارا بەربژاران بۆ وی پۆستی گەلەك بیت، ئەڤە ژی مەترسییا وێ چەندێ دروست دكەت د پاشەڕۆژێ دا دەستێوەردانا دەرەكی ل سەر ڤی كەسێ دبیتە سەرۆككۆمار».
دیاركر ژی» جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ ئەنجامێ هەسەنگاندن و دانوستاندنان دێ هەژمارا وان 81 بەربژارێن پۆستێ سەرۆكۆماری كێم كەت».
سەبارەت ب ئەگەرێ رێككەفتنا پارتی و ئێكەتی، شاخەوان عەبدوللا گوت» هەرچەندە ژڤانێ خوە بەربژاركرنێ بۆ پۆستێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ ب دووماهی هاتیە، بەلێ دەرگەهێ دانوستاندنێ د ناڤبەرا ئالییان ب تایبەتی پارتی و ئێكەتی یێ ڤەكریە، پشتڕاستم هەر وەختێ ئەو دو حزبە رێكبكەڤن، چارەسەركرنا بابەتێ بەربژاران دێ ب ساناهی بیت، ئەڤجا ب خوەڤەكێشانێ بیت یان ب رێككەفتنێ ل سەر بەربژارەكێ هەڤپشك».
سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ باس ل وێ چەندێ ژی كركو وان داخواز ژ ئێكەتی نیشتمانی كوردستان كریە، كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پێكبینن، چونكە ل دەف مە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كارێ بەراهیێیە، نابیت حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پشتی سالەكێ ژ هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ هێشتا پێك نەهاتبیت، هزر د دەزگەهێن حوكمەتا فیدرالیدا بكەین» .
هەروەسا شاخەوانی هۆشداریدا هەكە كورد د ناڤخوەدا رێكنەكەڤن، دێ ئالیێ سیێ كو ئەوژی چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ و ئالیێن سوننی نە، رۆلێ د ئێكلاكرنا پۆستێ سەرۆككۆماریدا بینن، ئەڤە ژی وەك ئاماژەیەك بۆ وێ چەندێ كو هەر كەسێ زۆرینەیا جڤاتا نوونەران ب دەستڤەبینیت، ئەو دێ بیتە سەرۆككۆمار.
هەلبژارتنا سەرۆككۆمارێ ئیراقێ ل جڤاتا نوونەران ژ هەلبژارتنا سەرۆكێ جڤاتا نوونەران ب زەحمەتترە، چونكە ل گەرا ئێكێ دڤێت هەر بەربژارەك 220 دەنگان ب دەستڤە بینیت.
سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دووپاتكر، ئەڤ پۆستە تنێ یێ تەشریفاتی نینە و ب گۆڕەی دەستووری گەلەك دەستهەلات یێن هەین و گوت» ل دەمێ بۆری ژ ئەگەرێ وێ چەندێ كەسەكێ ب هێز د وی پۆستیدا نەبوو، بنپێكرن بەرانبەر مافێن دەستووری یێن هەرێما كوردستانێ، بودجە و مادەیا 140 هاتینە كرن، لەوما پارتی دخوازیت كەسەك بچیتە وی جهی كو بشێت بەرگریێ ژ مافێن دەستووری یێن هەرێما كوردستانێ بكەت».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» دەستەكێ دەرەكی هەیە كو ناخوازیت ئیراقێ سەرۆككۆمار و سەرۆكێ جڤاتا نوونەران و سەرۆك وەزیران یێن ب هێز هەبن، چونكە ب هێزبوونا ئیراقێ ب مەترسی ل سەر خوە دبینن و نەشێن وەكو نوكە مفای ژ ئابۆرێ ئیراقێ وەربگرن».
شاخەوان عەبدوللا رۆهنكر ژی» وەك چاوان شیعە سەرۆك وەزیران ب زۆرینە دیار دكەن و سوننە ژی سەرۆكێ جڤاتا نوونەران، پارتی ژی وەك زۆرینەیا كوردان مافێن وێ یە پۆستێ سەرۆككۆماری دیار بكەت، بەلێ ژ پێخەمەت بەرژەوەندییا گشتی و ئێكڕێزییا كوردان، پارتی یا بەرهەڤە بۆ دانوستاندنێ».
سەبارەت ب هەڤبەندییان ل گەل چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ، شاخەوانی ئاشكرا كر كو وان ژی داخواز كریە كورد ب ئێك بەربژار بۆ پۆستێ سەرۆككۆماری بچنە بەغدا، هەروەسا ل دۆر هەڤبەندییان ل گەل هەیبەت حەلبووسی، سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، شاخەوانی دیاركر كو هەڤبەندیێن ئاسایی نە و ئەو گرژیێن پێشتر ل سەر پرسێن ئیداری و ئەردی هەبوون یێن هاتینە چارەسەركرن.
سەبارەت بەربژارێ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ، گوت» هێشتا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ ل سەر بەربژارەكێ ئێكلا نەبوویە و هەتا نوكە ژی ناكۆكی د ناڤبەرا واندا زێدەتر دبن و ئالیێن دەرەكی و ناڤخوەیی دەستێوەردانێ دكەن و پێشبینیێ دكەین هەكە رەوش ب ڤی شێوەی بچیت، دبیت پەنا بۆ بەربژارەكێ لهەڤهاتنێ بهێتە برن. رێكنەكەفتن د ناڤبەرا واندا وەكریە گڤاشتنان بۆ دیاركرنا سەرۆككۆمارێ نەكەن».