د چارچۆڤەیا سەرەدانا فەرمی یا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دا بۆ وەلاتێ ئیتالیا، كۆمبوونەكا گرنگ د ناڤبەرا نێچیرڤان بارزانی و سێرجیۆ ماتارێلا، سەرۆككۆمارێ ئیتالیا دا هاتە ئەنجامدان. د كۆمبوونێ دا، دوپاتی ل سەر بهێزكرنا پەیوەندیێن هەڤپشك و رۆلێ هەرێما كوردستانێ د ئاشتی و پێكڤەژیانا دەڤەرێ دا هاتە كرن.
سەرۆكاتییا هەرێما كوردستانێ بەلاڤكر» ل رۆژا سێشەمبی، 19/5/2026، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل كۆچكا سەرۆكاتییا ئیتالیا ل رۆما، ژ ئالیێ سێرجیۆ ماتارێلا، سەرۆككۆمارێ ئیتالیا ڤە ب رێورەسمێن فەرمی پێشوازی لێ هاتە كرن.
د كۆمبوونا دووقۆلی یا ناڤبەرا هەردو ئالییان دا، باسێ پێشڤەبرنا پەیوەندیێن دۆستانە یێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ ل گەل ئیتالیا هاتە كرن. هەردو ئالییان خواستا خوە یا هەڤپشك بۆ ب هێزكرنا ڤان پەیوەندییان د بوارێن ئابووری، سیاسی و گەشەپێدانێ دا نیشان دان.
نێچیرڤان بارزانی، ژ بەر پشتەڤانییا بەردەوام یا ئیتالیا سوپاسییا وی وەلاتی كر، ب تایبەتی د بوارێن سیاسی، مرۆیی و گەشەپێدانێ دا. سەرۆكێ هەرێمێ ب رێز ڤە باسێ هاریكارییا سەربازی یا ئیتالیا كر د دەمێ شەڕێ دژی رێكخستییا تیرۆرستییا داعشێ دا، كو كارتێكرنەكا مەزن ل سەر پاراستنا ئاسایشا هەرێمێ و ئیراقێ هەبوو.
ژ ئالیێ خوە ڤە، سێرجیۆ ماتارێلا، سەرۆككۆمارێ ئیتالیا، سەرەڕای دەربڕینا كەیفخوەشییا خوە ب ڤێ سەرەدانێ، پێگیرییا وەلاتێ خوە بۆ پشتەڤانییا ئارامییا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دوپات كر. ماتارێلا ب رێز ڤە باسێ رۆلێ هەرێما كوردستانێ كر وەك «پارێزەر و لانكەیا پێكڤەژیانا پێكهاتێن جودا» ل رۆژهەلاتا ناڤین
د پشكەكا دی یا كۆمبوونێ دا، دووماهی پێشهاتێن رۆژهەلاتا ناڤین هاتنە لێكگوهارتن. هەردو ئالی هەڤڕا بوون ل سەر گرنگییا پاراستنا ئاشتی و ئارامییا دەڤەرێ، داكو ئەڤ ئالۆزیێن نها هەین نەبنە مەترسی بۆ سەر ئاسایشا جیهانی.
ئەڤ سەردانە وەك دەربرینەكا بهێز یا پەیوەندیێن دیپلۆماسی یێن هەرێما كوردستانێ ل گەل وەلاتێن ئەوروپی دهێتە هەژمارتن، كو ئارمانجا وێ بهێزكرنا پێگەهێ هەرێمێ یە ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی.

پەیڤدارێ سەرۆكاتییا هەرێما كوردستانێ راگەهاند، سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، بۆ ڤاتیكان و ئیتالیایێ، دوپاتكرنە ل سەر پەیاما پێكڤەژیانێ و پاراستنا قەوارەیێ دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ. دیسان دیار كر كو ئیتالیا دێ د پشتەڤانییا هەرێما كوردستانێ و پرۆسەیا رێكخستن و ئێكگرتنا هێزێن پێشمەرگە دا بەردەوام بیت.
دلشاد شەهاب، پەیڤدارێ سەرۆكاتییا هەرێما كوردستانێ د د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا، باس ل ناڤەڕۆكا سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی كر و گۆت: د كۆمبوونا ڤاتیكانێ دا ل گەل پاپایێ ڤاتیكانێ، سەرنج ل سەر پرسا پێكڤەژیانێ ل هەرێما كوردستانێ هاتە دان.
ناڤهاتی گۆت ژی: « سەرۆكێ هەرێمێ دوبارە كر كو هەرێما كوردستانێ دێ د سیاسەتا خوە یا دابینكرنا ژیانەكا باش و پشتڕاستكرنا كریستیانێن كوردستانێ دا بەردەوام بیت، ئەڤ چەندە ل دەف پاپایێ ڤاتیكانێ گرنگییەكا مەزن هەیە».
پەیڤدارێ سەرۆكاتییا هەرێمێ باس ل مەترسیێن ل سەر هەرێما كوردستانێ كر و گۆت: سەرەڕای وێ چەندێ كو هەرێما كوردستانێ ب هەموو رەنگان هەول داینە نەبیتە ئالیەك د شەڕ و ئالۆزییان دا، لێ ژ ئالیێ گەلەك گرۆپێن «ل دەرڤەی یاسایێ» ب نەحەقی هاتییە ئارمانجكرن و زیانێن مەزن پێ گەهشتینە.
ل دۆر دیدارێن نێچیرڤان بارزانی ل دگەل وەزیرێ بەرگریا ئیتالیا، دلشاد شەهاب راگەهاند كو ئیتالیا وەك وەلاتەكێ كاریگەر ل سەر هەڤپەیمانییا نێڤدەولەتی دژی داعشێ، دێ بەردەوام بیت د هاریكارییا وەزارەتا پێشمەرگە و پرۆسەیا رێكخستنا هێزان دا. دیسان ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو ئیتالیا پشتەڤانییا خوە بۆ هەرێما كوردستانێ دوپات كریە ودلتەنگییا خوە ژی ل دۆر هێرشێن ل سەر هەرێمێ نیشان دایە.
سەبارەت دیدارێن دی یێن سەرۆكێ هەرێمێ، دلشاد شەهاب دیار كر كو دێ د دیدارا خوە دا ل گەل سەرۆككۆمارێ ئیتالیا و وەزیرێ دەرڤەیێ ئیتالیا، باسێ پرسێن گرنگ كەن.
هەرێما كوردستانێ پەیوەندیێن بهێز ل گەل ڤاتیكانێ و ئیتالیا هەنە. پاپا فرانسیس د 7ـێ ئادارا 2021ـێ دا ب فەرمی سەرەدانا هەرێما كوردستانێ كربوو، هەروەسا سەركردایەتییا هەرێما كوردستانێ ژی چەندین جار ب سەرەدانێن فەرمی ل ڤاتیكانێ پێشوازی لێ هاتییە كرن.

ئەندامەكێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان و سەرۆكێ پێشتر یێ پەرلەمانێ كوردستانێ راگەهاند: پارتی دیموكراتی كوردستان ب تەمامییا خوە ڤە بەرهەڤە پەرلەمانێ كوردستانێ كارا بكەت و حوكمەتێ پێكبینیت، دیسان راوەستاندنا پەرلەمانی ب «تاوانەكا مەزن» هەژمارت.
كەمال كەركووكی د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا گوت»د هەموو سیستەمێن دیموكراسی یێن جیهانێ دا، پەرلەمان بلندترین دەزگەهێ دەستووری یە و ئەركێ وی پاراستنا دەزگەهێن سیاسی و دانا باوەریێ یە ب حوكمەتێ».
«راوەستاندنا پەرلەمانی تاوانە»
كەمال كەركووكی د درێژاهییا ئاخڤتنا خوە دا گۆت: «نابیت پەرلەمان ب چو ئەگەرەكی بهێتە پاشئێخستن، ئەو تاوانەكا مەزنە ئەڤرۆ دهێتە كرن».
ناڤهاتی دوپاتی ل وێ چەندێ كر كو پارتی و فراكسیۆنێن دی یێن ل پەرلەمانێ كوردستانێ بەرهەڤن ئەركێن خوە بجهـ بینن، بەلێ ئەوێن بەرهەڤ نینی و ناهێنە هۆلا پەرلەمانی، خیانەتێ ل وێ سوێندێ دكەن یا بۆ خزمەتا گەلی خوارین.
«داخوازیا كاراكرنا لیژنەیان»
كەركووكی داخوازێ ژ ئالییان دكەت كو هەكە د راستگۆ بن، بلا بهێنە ناڤ پەرلەمانی، سەرۆكاتییا پەرلەمانی دابنێن، لیژنەیان كارا بكەن و یاسایان دەرئێخن، نەك ب تنێ ل دووماهییا مەهان مووچەی وەرگرن بێی كو بەرەڤانیێ ژ مافێن خەلكی بكەن.
دیسان گۆت: «هەكە پەرلەمانێ كوردستانێ كارا نەبیت، نەشێین بەرەڤانیێ ژ وان مادەیێن دەستووری بكەین یێن ل دەستوورێ ئیراقێ بۆ پاراستنا مافێن گەلێ كوردستانێ هاتینە چەسپاندن».
«رێژەیا كورسیان و پێكهاتنا حوكمەتێ»
ل دۆر پێكئینانا حوكمەتا نوو یا هەرێما كورددستانێ، كەمال كەركووكی دیار كر كو پارتی بەرهەڤە. دیسان ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو نها 49 كورسی ب زۆرینە دهێنە دانان، چونكی سێ پەرلەمانتاران سوێند نەخوارینە و مافێ وان نەمایە.
سەبارەت ب داخوازییا (50 ب 50) یا ئێكەتیێ ژی گۆت: «ئەو بابەتەكێ سیاسی یە د ناڤبەرا شاندێن هەردو ئالییان دا، بەلێ د ناڤ پەرلەمانی دا 50 ب 50 نینە، چونكی پارتی 39 كورسی و ئێكەتیێ 23 كورسی هەنە، ئالیێن دی ژی ل دووڤ دەنگێن خەلكی خودان كورسیێن خوەنە».
«پارتی دەرگەهێ دانوستاندنێ دانەخستییە»
ل دووماهیێ، كەركووكی دوپات كر كو پارتی پارتەكا خودان دیرۆكە و هەردەم پێنگاڤێن وێ د بەرژەوەندییا خەلكی دانە. ناڤهاتی گۆت ژی: «پارتی چو جاران ل گەل راوەستاندنا پەرلەمانی نینە و دەرگەهێ دانوستاندنێ ل سەر چو ئالییان دانەخستییە و بۆ هەر پێنگاڤەكێ ژی پلانا خوە یا هەی كو د دەمێ گونجای دا دێ راگەهینیت».

بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دیموكراتی كوردستان ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەت كو پرۆسەیا پێكئینانا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ گەهشتییە رەوشەكا راوەستیانا سیاسی و دخوازیت پارتی و ئێكەتی زێدەتر ل ئێكدو نێزیك ببن.
هشیار سیوەیلی، بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دیموكراتی كوردستان د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا ، راگەهاند: «پرۆسەیا پێكئینانا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ گەهشتییە رەوشا راوەستیانا سیاسی، ئەم دزانین گەهشتیینە ڤێ قۆناغێ، هیڤیدكەین ئەو دەستپێشخەرییا هاتییە كرن، هەرێما كوردستانێ ژ ڤێ قۆناغێ رزگار بكەت».
بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دخوازیت پارتی وئێكەتی زێدەتر ل ئێكدو نێزیك ببن و كابینەیا نوو یا هەرێما كوردستانێ دەست ب كار بیت و پەرلەمانێ كوردستانێ ژی بهێتە كاراكرن، د ڤێ دەربارێ دا گۆت: «دخوازین پارتی و ئێكەتی زێدەتر ل ئێكدو نێزیك ببن و ئەنجامێ وێ پێكئینانا كابینەیا دەهێ یا حوكمەتا هەرێمێ بیت و هەموو ئالییان د ناڤ خوە دا بگریت».

فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل پەرلەمانێ كوردستانێ، د سالڤەگەڕا 34 یا ئێكەم هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ دا راگەهاند، پاراستنا پەرلەمانی، پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ یە و دوپاتی ل سەر كاراكرنا پەرلەمانی وەك «پێدڤییەكا نشتیمانی و دەستووری» دكەت.
رۆژا سێشەمبی، 19ـێ ئایارێ، فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ب هەلكەفتا دەربازبوونا 34 سالان ب سەر ئەنجامدانا ئێكەم هەلبژارتنا پەرلەمانێ كوردستانێ (19ـێ ئایارا 1992)، بەیاننامەیەك بەلاڤ كر. د بەیاننامەیێ دا هاتییە، ئەڤ هەلكەفتا دیرۆكی ئێكە ژ «گرنگترین وەستگەهێن دامەزراندنا قەوارەیێ سیاسی و یاسایی و دەزگەهی یێ هەرێما كوردستانێ».
فراكسیۆنا پارتی ئاماژە ب وێ چەندێ كریە كو پەرلەمانێ كوردستانێ بنەمایەكێ سەرەكی یە بۆ وێ چەندێ كو ئیرادەیا وەلاتییان ببیتە ژێدەرێ دەستهەلات و شەرعییەتێ، دیسان دبێژیت: «پاراستنا پەرلەمانی، پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ و مافێن دەستووری یێن گەلێ كوردستانێ یە ل ئیراقێ، كو ب خەباتەكا دوورودرێژ و قوربانیدانەكا بێهژمار هاتییە ب دەستئێخستن».
ل دۆر رەوشا نها یا پەرلەمانی و پاشەڕۆژا وی ، فراكسیۆنا پارتی دبێژیت: «فراكسیۆنا مە پێشوازیێ ل هەر دەستپێشخەرییەكێ دكەت بۆ كاراكرنا پەرلەمانێ كوردستانێ، داكو ئەڤ دەزگەهێ گرنگ بشێت رۆلێ خوە یێ سروشتی و یاسایی بجهـ بینیت».
د بەشەكێ دی یێ بەیاننامێ دا جەخت ل وێ چەندێ هاتییە كرن كو كاراكرنا پەرلەمانی د ڤێ رەوشێ دا «پێویستیەكا نشتیمانی، دەستووری و دامەزراوەیی یە»، ب تایبەتی ل بەر رۆناهیا وێ رەوشا هەستیار یا ناوچە تێدا دژیت، كو پێویستی ب پەرلەمانەكێ كارا هەیە بۆ پاراستنا بەرژەوەندیێن بلند یێن هەرێما كوردستانێ.
ل دویماهیا بەیاننامێ، فراكسیۆنا پارتی «سەرێ رێزێ بۆ شەهیدێن كوردستانێ چەماند» و دوپات كر كو پەرلەمان وەك دەستكەفتەكێ دەستووری دڤێت هەردەم پاراستی و كارا بیت بۆ خزمەتكرنا وەلاتییان.

سوپاسالارێ وەزارەتا پێشمەرگەی راگەهاند: پرۆسەیا ئێكگرتنا هێزێن پێشمەرگەی د چارچۆڤەیا وەزارەتێ دا د قۆناغێن خوە یێن دووماهیێ دایە و ل دووڤ پلانێ، هەتا مەها ئیلۆنا یا ئەڤ سالە دێ ب تەمامی ب دووماهی هێت.
فەریق روكن عیسا عوزێری، سوپاسالارێ پێشمەرگەی د كۆنگرەیەكێ رۆژنامەڤانی دا ئاشكرا كر: وەزارەتا پێشمەرگەی تا نها هەشت فیرقە پێكئیناینە و كارێن فەرماندەیا دەڤەرا ئێك ژی ب دووماهی هاتینە.
عیسا عوزێری ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو نها چاڤەڕێی لیستا ناڤێن فیرقەیا 10 و فەرماندەیا دەڤەرا دوو دكەن كو رادەستی وەزارەتا پێشمەرگەی بهێنە كرن.
سوپاسالارێ وەزارەتا پێشمەرگەی گۆت ژی: «ل دووڤ یاداشتا تێكگەهشتنێ، دڤێت هەتا 25ـێ ئیلۆنا 2026، ئەم بگەهینە وێ ئارمانجێ كو ئێك هێزا نشتیمانی ل ژێر چەترا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و سەرۆكاتییا هەرێمێ هەبیت».
سوپاسالارێ پێشمەرگەی دوپاتی ل وێ چەندێ كر كو هەموو بزاڤێن وان بەر ب وێ ئارمانجێ نە و گۆت: «مە بزاڤەكا جددی كریە و كارێن مە یێن د بەردەوامن. ئەم گەلەك گەشبینین كو د وێ ژڤانی دا وێ پرۆسەیێ ب فەرمی ب دووماهی بینین».