عەلی زەیدی وەك بەربژارەكێ سێبەر ل پشت ناڤێن پێشنیازكری یێن شیعە دەركەفت و بوو بەربژارێ فەرمی یێ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ. شیعەیان ب كۆدەنگی ئەو برە كۆچكا سەرۆكاتییا كۆمارێ دا بهێتە راسپاردن بۆ پێكئینانا حوكمەتێ، بەلێ چار ژ سەركردەیێن وان بتنێ پشتەڤانی لێ كریە و دەنگ پێنەدایە.
شەڤا 27ی نیسانێ ناڤێ عەلی زەیدی یێ 40 سالی وەك مەندەهۆشییەكێ، میدیا و تورێن جڤاكی ل ئیراقێ داگرتن، ب تایبەتی ژ بەر كو بابەت گرێدای بوو ب بەربژاركرنا وی بۆ بلندترین دەستهەلات كو سەرۆكێ وەزیرانە.
بازرگانەكێ قونتەرچیێ گرێبەستێن حوكمەتێ، بخوە دبیتە سەرۆكێ وێ حوكمەتێ بۆ چار سالێن بهێت ل ئیراقێ، ناڤێ وی بۆ هندەك ژ وان 12 سەركردەیێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ئاشكرا نەبوو و ئاگەهداری هووركاریێن رێككەفتنێ نەبوون، هەتا وی دەمێ كو ب پەیوەندییەكا تەلەفۆنی ناڤێ وی بۆ هاتە گۆتن.
عەقیل ردێنی، پەیڤدارێ هەڤپەیمانییا نەسر، كو ئێكە ژ پێكهاتەیێن هەڤپەیمانییا چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ، گۆت «راگەهاندنا ناڤێ عەلی زەیدی وەك بەربژارێ پۆستێ سەرۆك وەزیران بۆ پشكەك ژ هەڤپەیمانیێ ژی جهێ حێبەتیێ بوو».
ئەحمەد عیساوی، ئەندامێ دەستەیا گشتی یا باسكێ حیكمە گۆت «ناڤێ وی بەربژاری ژ ئالیێ چەند سەركردەیەكێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ڤە هاتبوو گەنگەشەكرن. ئاشكرانەكرنا وی بۆ راگەهاندنێ بۆ هندێ بوو كو چانسێ بۆ وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكێ وەزیران ژ ناڤ نەچیت».
ئەوا ستێرا زەیدی بەرەف وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكێ وەزیران كێشای، پەیامەكا ئەمریكا بوو بۆ چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ كو «سەرەدەریێ لگەل چو بەربژارێن ژ بن سیبەرا گرۆپێن چەكدار دەركەفتبن ناكەن».
عەقیل ردێنی دبێژیت «ل دووماهیێ پەنا بۆ عەلی زەیدی، بازرگانێ ئیراقی هاتە برن بۆ دەربازبوون ژ بنپێكرنا دەستووری و گیرۆبوونا پێكئینانا حوكمەتێ. ئەمریكا دژی هەر كەسەكی یە كو ژ دەرڤەی چارچوڤەیێ دەولەتێ چەك ل دەف هەبیت، عەلی زەیدی چەك و گرۆپێن چەكدار نینن، بەری بۆ پێكئینانا حوكمەتێ ژی بهێتە راسپاردن یێ دوور بوو ژ سیاسەتێ».
ئەو پەیاما ئەمریكا ل 24ی نیسانێ ژ ئالیێ شیعەیان ڤە هاتییە گەنگەشەكرن و ب وی شێوەی هاتە خواندن كو مەبەست ژێ رەتكرنا باسم بەدری و ئیحسان عەوادی بوو، كو هەتا وی دەمی دوو بەربژارێن هەڤڕك یێن بەرەیێ هەڤپەیمانییا ئاڤەدانكرن و گەشەپێدانێ و دەولەتا یاسایێ بوون.
دوو رۆژان پاشتر ل مالا فالح فەیاز، سەرۆكێ دەستەیا حەشدا شەعبی ل بەغدا، نوری مالكی سەرۆكێ هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسایێ و محەمەد شیاع سودانی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا ئاڤەدانكرن و گەشەپێدانێ كۆمبوون و گەهشتنە تێكگەهشتنەكێ ل دۆر عەلی زەیدی.
ئەو تێكگەهشتنە پتر بەرەف رازیبوونا نوری مالكی بوو، هەمان رۆژ سەركردەیێن دی یێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ژێ ئاگەهدار كرن. ئێكلاكرنا عەلی زەیدی بەری كۆمبوونا چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ل 27ی نیسانێ، پتر وەرگرتنا بووچوونان بوو نەك دەنگدان.
ل دووڤ هندەك ژێدەرێن دناڤا چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ دا عەلی زەیدی ژ كۆما 12 سەركردەیێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ، رازیبوونا هەشتان وەرگرتییە. وچار ژ سەركردێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ هەلوەستێ خۆپارێزیێ هەبوو د دەنگدانێ دا بۆ وی بەربژاری، بەلێ دژی نەڕاوەستان و سۆزا پشتەڤانیێ دانێ ژ پێخەمەت ئێكڕیزییا نوو یا هەڤپەیمانیێ.
هومام حەموودی، سەرۆكێ جڤاتا بلند یا ئیسلامی؛ ئەبو ئالا وەلائی، ئەمیندارێ گشتی یێ كەتیبەیێن سەیدولشوهەدا؛ محەمەد شیاع سوودانی و عەمار حەكیم، سەرۆكێ باسكێ حیكمە ئەو چار سەركردە بوون كو ئەو هەلوەستە هەبوو.

د دەمەكێ دا گڤاشتنێن ئەمریكا بۆ دوورئێخستنا چەكێ گرۆپێن چەكدار ل ئیراقی بەردەوامن، هێزێن چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ ژ بەر هەڤڕكیێن دەڤەرێ و كارتێكرنا شەڕێ ئیرانێ، ل هەمبەر بژاردەیەكا ب زەحمەتن: یان ئێخستنا میلیشیایان بن بارێ دەولەتێ، یان ژ دەستدانا پشتەڤانییا نێڤدەولەتی.
ل دووڤ راپۆرتەكا رۆژنامەیا (ئەلشەرق ئەلئەوسەت)، سەرەرای وێ چەندێ كو ئەمریكا ب ئاشكرا سزایێن خۆ ل سەر سەركردە و گرۆپێن چەكدارێن ئیراقی زێدەكرینە، لێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ وەكی بڕیاردەرێ سیاسی ل ئیراقێ، هەتا نوكە نەشیایە ڤێ دۆسییێ ئێكلا بكەت.
ل دووڤ ئاخفتنا ژێدەرەكێ ئاگەهدار، ئەو شەڕێ ل دەڤەرێ هاتییە هەلكرن، بهانەیەكا ب هێز دایە دەست میلیشیایان دا كو ب ناڤێ (بەرگریێ) رەت بكەن چەكێ خۆ دانن، ئەڤ چەندە ژی پرسا پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ ئێخستیسە د بارەكێ هەستیار دا.
د. باسل حوسێن، ڤەكۆلەرێ سیاسی، دبینیت كو ئاریشەیا سەرەكی تنێ چەك نینە، بەلكو سیستەمێ دارایی یێ وان میلیشیایانە. ئەو رۆهن دكەتەڤە كو گرۆپ بووینە پشتبەندا ئابووری یا حزبان ب رێكا دەروازەیێن سنۆری، بەندەران و گرێبەستێن حكومی. هەر بزاڤەكا راستەقینە بۆ هەلوەشاندنا وان، د بنەڕەت دا هەلوەشاندنا وێ تۆرا ئابووری یە ئەوا ژیێ وان حزبان درێژكری، ژ بەر هندێ بزاڤێن حوكمەتێ دێ هەر د سنۆردار بن.
بۆ دەربازبوون و چارەسەركرنا ڤێ رەوشا ئالۆز، فیراس ئیلیاس، پسپۆرێ زانستێن سیاسی، نەخشەرێیەكا پێنج پێنگاڤی پێشنیاز دكەت:
1- جوداكرنا تمام یا حەشدا شەعبی وەك دەزگەهەك ژ گرۆپێن چەكدار.
2- كۆنترۆلكرنا ژێدەرێن پارەی و هووربینیكرنا مووچە و گرێبەستێن وان.
3- گوهۆڕین د پێكهاتەیێ سەركردایەتیێن سەربازی دا و دوورئێخستنا وان ژ سنۆران.
4- جوداهی د ناڤبەرا وان گرۆپێن كو ئامادەنە تێكهەل ببن و یێن رەت دكەن.
5- بكارئینانا گڤاشتنێن ئەمریكا وەك بهانەیەكێ ل ناڤخۆ دا بۆ نەچاركرنا میلیشیایان ب پێگیریكرنێ.
د دووماهییێ دا، راپۆرت دوپاتیێ ل سەر وێ چەندێ دكەت كو هەكە (چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ) بڤێت د ڤێ دۆسییێ دا سەركەفتی بیت، نابیت چاڤەڕێی ئێك لێدان و هەلوەشاندنەكا ب نیشكەكێ ڤە بیت، بەلكو پێدڤییە ب رێكا ئەندازەكارییا هوور یا هێزێ، هێدی هێدی سەربەخۆییا سەربازی و دارایی ژ میلیشیایان وەربگریتەڤە و وان بێخیتە بن سیبەرا دەزگەهی یا دەولەتێ، هەكە نە بەردەوامییا رەوشا نوكە ئانكو درێژەدان ب نەجێگیریێ و مەترسییا ژ دەستدانا پشتەڤانییا نێڤدەولەتی بۆ ئیراقێ.