ب بەرهەڤبوونا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، دوهی د رێورەسمەكی دا ب ئاماەبوونا كۆمەكا كەسایەتیێن سیاسی و دیپلۆماسی یێن كوردستانێ و نوونەرێن وەلاتان، بەلگەفلمێ محسن دزەیی، دیپلۆماتكارێ كوردستان ل هەولێرێ هاتە نیشا دان.
ئەڤ رێورەسمە هەڤدەمە ل گەلا سالیادا دەستپێكرنا شۆرەشا ئیلۆنێ، رێزگرتنەكە ل كەساتییا دیار و خەباتكەرێ دیار یێ كوردستانێ كو هەمی ژیانا خۆ بۆ خزمەتكرنا نیشتیمان و گەلێ خۆ تەرخانكریە.
د ڤی بەلگەفلمی دا وەستگەهێن ژیان و خەباتا دزەیی ل سەردەمێ شۆرەشێ ل گەل مەلا مستەفا بارزانی، بابێ روحی یێ نەتەوەیا كورد و هەتا دیپلۆماتكار نیشا ددەن.
پشتی نیشادانا بەلگەفلمی، سەرۆكێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ گۆتار پێشكێشكر و پەسنا بەلگەفلمێ‌ محسن دزەیی، دیپلۆماتكارێ‌ كوردستانێ‌ كر كو ژ ئالیێ‌ تۆڕا میدیا رووداوێ‌ ڤە هاتیە بەرهەمئینان و گۆت: (ئەڤ بەلگەفلمە بۆ بەرەبابێن پاشەرۆژێ‌ و گەنجان یێ‌ گرنگە، بۆ وان یێن ل پاشەرۆژێ‌ دێ‌ ڤی وەلاتی برێڤە بەن).
محسن دزەیی، ئێكە ژ كەساتیێن وەفادار و خۆراگر و وەك پێشمەرگەیەكێ دلێر و دیپلۆماتكارەكێ ژێهاتی و د هەمی وەستگەهێن شیانا خۆ دا خزمەتا كوردستانێ كرییە.

نوونەرێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئێكەتییا ئۆرۆپی راگەهاند: ڤەكرنا پاركەكێ ب ناڤێ پێشمەرگەی ل وەلاتەكێ ئۆرۆپی یێ خودان ڤیتۆ ل جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی و داڕێژەرێ سیاسەتا دەرڤەیا ئێكەتییا ئۆرۆپا گرنگییا خوە هەیە.
دلاوەر ئاژگەیی، نوونەرێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئێكەتییا ئۆرۆپا گوت» سەرەدانا سەرۆك بارزانی بۆ فرەنسا و ڤەكرنا پارك و رێیا پێشمەرگە ل پاریسێ، و ئەنجامدانا چەندین كۆمبوونان ل گەل بەرپرسێن فرەنسی هەڤبەندیێن هەرێما كوردستانێ ل گەل فرەنسا و وەلاتێن دی پێشڤە دبەت».
گوت ژی» د وان كۆمبووناندا، هەڤبەندیێن دوقۆلی و هەڤبەندیێن هەرێما كوردستانێ ل گەل ئیراقێ، رۆلێ هەرێما كوردستانێ د ئارامییا دەڤەرێدا هاتبوونە باسكرن».
نوونەرێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئێكەتییا ئۆرۆپا ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» ڤەكرنا پارك و رێیا پێشمەرگەی ل وەلاتەكێ وەكو فرەنسا، گرنگییا خوە هەیە، چونكە فرەنسا ئێك ژ وەلاتێن ب هێز یێن ئێكەتییا ئۆرۆپایە و خودان ڤیتۆیە ل جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی و داڕێژەرا سیاسەتا دەرڤەیا ئێكەتییا ئۆرۆپایە، هەڤدەم فرەنسا و هەرێما كوردستانێ هەڤبەندییەكا دیرۆكی هەیە و هەردەم ل دەمێن دژوار پشتەڤانییا هەرێما كوردستانێ كریە و ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی ژی پشتەڤانا وێ بوو».
ل دۆر رۆلێ سەرۆك بارزانی، ئاژگەیی گوت» ل دەف سەرۆك بارزانی پرسا كوردی ژ سیاسەتێ گرنگترە، لەوما هەردەم د دەمێ پێدڤیدا ب سیاسەتا خوە پشتەڤانییا پارچەیێن دی یێن كوردستانێ كریە، ڤێ چەندێ ژی وەكریە هەر چار پارچەیێن كوردستانێ ب سەرۆكێ خوە بزانن».
هەروەسا دیاركر» ڤەخواندنا سەرۆك بارزانی بۆ فرەنسا، وەك سیمبۆلەك و رێزگرتن ل پێشمەرگەی بوو، چونكە ڤەكرنا پاركەكێ ب ناڤەكێ كوردی بڕیارەكا ب ساناهی نینە، هەروەسا پترییا وەلاتێن ئۆرۆپا هەمان رێز و بۆچوون بۆ پێشمەرگەی هەیە، ڤێ چەندێ ژی كارەكێ مەزن بۆ هاتیە كرن».
نوونەرێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئێكەتییا ئۆرۆپا ئەوژی برەچاڤكر» رێككەفتنا د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیراقێدا بۆ ڤەكێشانا هێزێن ئەمریكی ژ ئیراقێ، وەلاتێن ئۆرۆپی ڤەناگریت و ئەو دێ بەردەوام بن د پشتەڤانییا پێشمەرگەی دا».
پتر گوت» ل مەها داهاتی كۆمبوونەك د ناڤبەرا ئێكەتییا ئۆرۆپا و ئیراقێ دا دێ هێتە كرن و ئەم ژی دێ د وێ كۆمبوونێدا پشكدار بین و تێدا دێ باس ل هەڤبەندیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا هێتە كرن، چونكە هەڤبەندیێن وان بۆ ئێكەتییا ئۆرۆپا گەلەك گرنگە، هەكە هەڤبەندیێن هەولێرێ و بەغدایێ تێكبچن، دێ كاریگەری ل سەر هەڤبەندیێن ئیراقێ و ئێكەتییا ئۆرۆپا هەبیت».
خویاكر ژی» ئێكەتییا ئۆرۆپا دخوازیت هەولێر و بەغدا رێكبكەڤن، ب شێوەیەكی د بەرژەوەندییا هەردو ئالییاندا بیت».

ب هاریكاری و هەماهەنگی د ناڤبەرا بالیۆزخانەیا ئیراقێ ل لیبیا و فەرمانگەها هەڤبەندیێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ چارەنڤیسێ 25 گەنجێن هەرێما كوردستانێ ل وی وەلاتی هاتە دیاركرن و ئازادبوون و ب راسپاردەیا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دێ هێنە زڤراندن بۆ هەرێمێ.
فەرمانگەها هەڤبەندیێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ راگەهاند» پشتی ئازادبوونا وان 25 گەنجان، ب رێكا (ڤیدیۆكۆل) راستەوخوە ل گەل بەرپرسێ فەرمانگەها هەڤبەندیێن دەرڤە یا هەرێمێئاخڤتن و سوپاسییا وی و حوكمەتا هەرێمێ كر كو د خەما وەلاتیێن هەرێمێ دا بوون و شیان دەرباز بكەن».
سەفین دزەیی، بەرپرسێ فەرمانگەها هەڤبەندیێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ» خوەشحالییا نیشادا كو ئەو گەنج ب سلامەتن و سوپاسییا د. ئەحمەد ئەلسەحاف، كاربڕێڤەبەرێ بالیۆزخانەیا ئیراقێ ل لیبیا كر، كو هەردەم هاریكار بوو ل گەل فەرمانگەها هەڤبەندیێن دەرڤە بۆ ڤان جۆرە پرسان».
فەرمانگەها ناڤبری دوپاتكر» ل سەر راسپاردە و پشتەڤانییا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پێرابوونێن زڤراندنا وان گەنجان بۆ هەرێما كوردستانێ هاتینە تمامكرن و پاسپۆرت و تیكتێن زڤڕینا وان بۆ هاتینە دابینكرن و بڕیارە ل رۆژا 10 ڤێ مەهێ بگەهنە هەرێما كوردستانێ».
ل مەها بۆری ژی ب هەماهەنگی د ناڤبەرا فەرمانگەها هەڤبەندیێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و بالیۆزخانەیا ئیراقێ ل لیبیا، شەش گەنج ژ زیندانەكا وی وەلاتی هاتنە ئازادكرن و زڤڕاندن بۆ هەرێما كوردستانێ.

وەزیرێ دەرڤەیێ ئیرانێ د چارچۆڤەیێ كۆڕبەندێ وزەیێ ل بەغدا بۆ رۆژنامەڤانان راگەهاند: دانوستاندنێن هەولێرێ و بەغدایێ گەلەك یێن چووینە پێش، وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ ژی د نووترین داخۆیانیدا راگەهاند: دێ ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و كۆمپانیێن پەترۆلی رێككەڤین.
د. فوئاد حسێن، وەزیرێ دەرڤەیێ ئیراقێ گوت» دانوستاندنێن د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقا فیدرال، ل دۆر داهاتێن نەپەترۆلی گەلەك یێن چووینە پێش».
هەروەسا گوت ژی» ب دیتنا مە ل ڤان رۆژان دێ گەهینە رێككەفتنێ، چونكە كێشە د ناڤبەرا كۆمپانیێن پەترۆلی و حوكمەتا هەرێما كوردستانێدا نەبوویە، یان كۆمپانیێن پەترۆلی و حوكمەتا فیدرالی، لەوما ل ڤان رۆژان كۆمپانیێن پەترۆلی و حوكمەتێن هەرێما كوردستانێ و فیدرالی دێ پێكڤە گەهنە ئەنجامەكی».
د. فوئاد حسێن خویاكر ژی» هیڤیدارین لژنە هەتا رۆژا دوشەمبی، كارێن خوە تمام بكەن، بۆ وێ چەندێ ل رۆژا سێشەمبی راپۆرت بهێنە رادەستكرن بۆ جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ و ب ئەرێنی بڕیار ل سەر بهێتە دان».
ب گۆڕەی قانوونا كارگێری و دارایی و ل دووڤ بودجەیا سێ سالی، حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یا پێگیرە ب وێ چەندێ، 50% ژ داهاتێ فیدرالی، رادەستی بەغدایێ بكەت، بەلێ نوكە حوكمەتا ئیراقێ هەموو داهاتێن باج و رسوماتێن هەرێما كوردستانێ دڤێت، ل گەل هەموو داهاتێ فیدرالی، پشتی كو 50% ژ وی داهاتێ دهێتە زڤراندن بۆ هەرێما كوردستانێ، حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژی، ڤێ چەندێ ب نەقانوونی و نەدەستووری دزانیت، چونكە د بەرانبەردا، حوكمەتا ئیراقێ بودجەی نادەتە هەرێما كوردستانێ، بەلكو تنێ مووچەی ددەت، ب شێوەیەكی مووچەی ژی ددەت، بەهرا هەموو فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ناكەت، ئەڤێ چەندێ وەكریە كێشەیا قانوونی دروست ببیت.
وەزیرێ دەرڤەیێ ئیراقێ سەبارەت داهاتێن نە پەترۆلی رۆهنكر « ل دۆر داهاتێن نە پەترۆلی هەردو ئالی یێن گەهشتینە تێكگەهشتنێ، چونكە بۆ وی بابەتی یێن چووینە سەر قانوونان. هەر ئالییەك ژ روانگەها خوەڤە خواندنێ بۆ قانوونان دكەت».
ژ ئالیێ خوەڤە باسم محەمەد خزەیر، بریكارێ وەزارەتا پەرتۆلا ئیراقێ راگەهاند» پرسا هنارتنا پەترۆلێ زێدەتر پشتبەستنێ ب حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و كۆمپانیێن پەترۆلی دكەت، مە هەموو ئاسانكاری بۆ وەرگرتنا پە ترۆلا هەرێمێ و هنارتنا وێ یێن كرین».
بریكارێ وەزارەتا پەرتۆلا ئیراقێ، ئاماژە ب وێ چەندێ كر، ل چەند رۆژێن داهاتی، دێ ل گەل حوكمەتا هەرێمێ و كۆمپانیێن پەترۆلی گەهینە رێككەفتنێ ل دۆر وێ پرسێ».
عەلی نزار، رێڤەبەرێ گشتیێ گۆمپانییا ب بازاركرنا پەترۆلا ئیراقێ (سۆمۆ) د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا ل ڤێ حەفتیێ گۆتبوو» ژ ئالیێ مەڤە ل دۆر رێككەفتنێ و گرێبەستان هەموو تشتەك هاتیە تمامكرن و هەموو بەرهەڤی بۆ دەستپێكرنا هنارتنا پەترۆلێ ب رێكا بەندەرێ جەیهان یێ توركیڤە هاتینە كرن».
رێڤەبەرێ گشتیێ گۆمپانییا (سۆمۆ) باس ل وێ چەندێ ژی كربوو» نوكە ئەم چاڤەڕێنە هەرێم پەترۆلێ بۆمە ب هنێریت، هەروەسا وەزارەتێن سامانێن سروشتی یا هەرێما كوردستانێ و پەترۆلێ یا ئیراقێ هەموو بزاڤێن خوە بۆ دوبارە هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ئێخستینە كاری».

ئەندامەكێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان ئاماژە ب وێ چەندێ كر، حوكمەتا ئیراقێ وێرەكی نینە تاوانبارێن هێرشێن سەر هەرێما كوردستانێ دیار بكەت.
هشیار زێباری، ئەندامێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، ل بەرپەرێ خوە ل تۆرا جڤاكییا (ئێكس) بەلاڤكر» گرۆپێن چەكدار ل ناڤ ئیراقێ ل مەها تیرمەها ئەڤسالە 38 جاران ب درۆنان هێرش كرنە سەر هەژمارەكا زەڤیێن پەترۆلی و دەزگەهێن ژێرخانەیا هەرێما كوردستانێ، هەڤدەم حوكمەتا ئیراقێ وەكو نەریتەكێ دوبارە لژنەیەك بۆ دووڤچوونا راستییان پێكئینا».
هشیار زێباری دیاركر» حوكمەتا ئیراقێ و ئالیێن فەرمی و پەیوەندیدارێن وێ راپۆرتەك ل دۆر ڤێ چەندێ دەركر و دانپێدان ب هێرشان كریە، بەلێ وێرەكی نینە تاوانبارێن هێرشێن ل سەر هەرێما كوردستانێ بدەنە نیاسین».
ل دەستپێكا مەها تیرمەها ئەڤسالە 38 هێرشێن درۆنی و مووشەكی ل سەر باژێرێن هەرێما كوردستانێ هاتنە كرن، ژ وان ژی 9 هێرش ل سەر زەڤیێن پەترۆلی بوون ئەوژی (خورمەلە، كۆرمۆر، سەرسنك، ئەترووش، بای حەسەن، پێشابیر، تاوكێ، هەنت ئۆیل)، هێرشێن دی ژی ل سەر هێزێن ئەمنی و فرۆكخانەیان بوون.
ل رۆژا 28/7/2025، شاندەكێ ئیراقی یێ بلند ب سەرۆكایەتییا قاسم ئەعرەجی، شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ گەهشتبوو هەولێرێ و د كۆنگرەیەكێ رۆژنامەڤانیێ هەڤپشكدا ل گەل رێبەر ئەحمەد، وەزیرێ ناڤخوە ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ راگەهاندبوو» هێرشێن ردۆنی ل سەر هەرێما كوردستانێ، زیانێ دگەهیننە ناڤودەنگی و ئابۆرێ ئیراقێ، وان هێرشان پرۆتەستۆ دكەین و هێرشكار ژی دێ گەهنە سزایێ خوە».

دهۆك ،لەزگین جوقی

ڤیان دەخیل، ئەنداما جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان كو د هەمان دەمدا پەیڤدارا فراكسیۆنێیە ژی راگەهاند، ئەم ل سەر بڕیارەكا وەزارەتا كۆچ و كۆچبەرێن ئیراقێ بێدەنگ نابین و رێك ناهێتە دان ب چو شێوەیەكێ كەمپێن ئاوارەیان ببنە جهێن ئاكنجیبوونێ، 72 فەرمان هاتنە سەر خەلكێ مە و شنگال چول نەكریە، وەزارەتا كۆچ و كۆچبەرێن ئیراقێ نەشێت خەلكێ مە ژ شنگالێ دوور بكەت.
ڤیان دەخیل گوپاتكر ژی» حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بەردەوام پشتەڤانییا شنگالێ دكەت، ب هنارتنا نوشدارێن نەشتەرگەرییان و پسپۆر و ستافێن مەزن بۆ چارەسەركرنا ئێزدییان».
ڤیانێ رخنەیێن توند ل حوكمەتا ئیراقێ گرتن و راگەهاند» ئەوا پشتەڤانییا مە بەردەوام بۆ ئێزدییان دكەت، حوكمەتا هەرێما كوردستانێیە، بەلێ حوكمەتا ئیراقێ چو بۆ ئێزدییان نەكریە».
ژ ئالیێ خوەڤە پیر دەیان جەعفەر، رێڤەبەرێ كۆچ و كۆچبەران و بەرسڤدانا قەیرانان ل پارێزگەها دهۆكێ گوت» حوكمەتا ئیراقێ بزاڤی دكەت بابەتێ ئاوارە و كەمپان ب ئێكجاری نەمینیت وهەموو ئاوارەیێن كەمپان تێكهەلی وان جهان ببن یێن لێ دژین ئانكو وەزارەتا كۆچ وكۆچبەرێن ئیراقێ بزاڤێ دكەت گوهۆڕێنا دیموگرافی ل شنگالێ دروست بكەت».
پیر دەیان جەعفەر، گوت ژی» بڕیارا وەزارەتا كۆچ وكۆچبەرێن ئیراقێ دژی خەلكێ شنگالێیە و بزاڤێن گۆهۆڕێنا دیموگرافی ل شنگالێ دكەت، ئەڤ چەندە گەلەك یا ب زەحمەتە و بڕیارەكا شاشە ودێ زیانەكا مەزن گەهینیتە خەلكێ شنگالێ كو نوكە میرێ ئێزدییان وجڤاتا رۆحانییا ئێزدییان وكەسایەتێن ئێزدی دژی بڕیارا حوكمەتا ئیراقێ نە و ئاماژێ دكەن كو نابیت كەمپ ببنە جهێن ئاكنجیبوونێ وپێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ هەڤكار وپشتەڤانییا ئاوارەیان بكەت بۆ زڤرینێ ورێیكەفتنا د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ وحوكمەتا ئیراقێدا بكەڤیتە د وارێ بجهئینانێدا بۆ ئاساییكرنا رەوشا شنگالێ وڤەگەراندنا ئاوارەیان».