دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

ئەندامێ لژنەیا پەترۆل و غازێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان، د.سەباح سوبحی سەبارەت ب رێككەفتنێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا ل دۆر مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ و هنارتنا پەترۆلا هەرێمێ ب رێكا كۆمپانییا (سۆمۆ) بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» لژنەیەك بۆ هەلسەنگاندن و خەملاندنا وان زیانێن بەر ب زەڤییێن پترۆلی یێن هەرێما كوردستانێ كەفتین هاتیە پێكئینان و وەكوئەركێ دەستپێكی كارێن خوە یێن ئەنجامداین، بەلێ وان پێتڤی ب راپۆرتەكێیە تاكو بزانن هەر زەڤییەكا پەترۆلی چەند زیان بەركەفتینە و كەنگی دێ شێن دوبارە دەست ب هنارتنا پەترۆلێ ل ڤان زەڤییان ب ئاسایی كەن ،
لەوما وەك دەستپێك پێزانین ب وەزیرێ پەترۆلا ئیراقێ گەهاندینە و وی ژی راپۆرتا خوە رادەستی ئالیێن پەیوەندیدار كریە، د ڤێ قوناغێدا بەرهەمئینانا پەترۆلێ ل هەرێمێ ژبەر هێرشێن درۆنی 81 هزار بەرمیلێن پەترۆلێنە رۆژانە و یێن دی ژی هەتا چێكرن و سەخبێركرنا ئامیرەیێن كو زیان گەهشتینێ كێمبوویە كو پترییا زیانان ژی بەر ب كارێن كۆمپانیا (دی ئێن ئۆ) كەفتینە ، لەوما بۆ هەر زەڤییەكا پەترۆلی ژڤانەك هاتیە دیاركرن، هەتا كێشەیێن هەین بهێنە چارەسەركرن چونكو وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ داخوازكریە دەستپێكرنا هنارتنا پەترۆلا هەرێمێ ژ 100 هزار بەرمیلان د رۆژەكێدا كێمتر نەبیت بۆ هنارتنا ژ دەرڤە ، ژ بەركو ترباین و ئامیرەیێن پەترۆلێ نەشێن كێمتر ژ ڤێ رێژێ كار پێ بهێتە كرن ، چونكو مەزاختیێن وێ دێ زێدەتر بن ژ قازانج و مفایێن وێ ، لەوما د نوكەدا لژنەیێن وان كار ل سەر ڤێ پرسێ دكەن».
د. سەباح سوبحی زێدەترگوت» ل دووڤ وێ رێككەفتنا دناڤبەرا هەرێمێ و ئیراقێدا هاتیە كرن پێدڤییە هەرێم رۆژانە 230 هزار بەرمیلێن پەترۆلێ رادەستی وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ بكەت و د نوكەدا وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ ب خوە بەرپرسە ژ ڤێ پرسێ ، لەوما ب لەز كارێ چێكرنەڤەیا وان زەڤییێن پەترۆلی دكەت یێن زیان پێگەهشتی ، نەخاسمە ل وان چار زەڤییێن سەرەكی یێن رێژەیا هنارتنا وان 180 هزار بەرمیلێن پەترۆلێ بوو د رۆژەكێدا ، تاكو دەست ب هنارتنا پەترۆلێ ل وان زەڤییێن هەرێمێ بكەت».
ناڤبری ئاشكرا ژی كر»بەری نوكە هاتبوو راگەهاندن كو پێدڤییە پەترۆل بهێتە هنارتن، پاشی دێ مووچە بۆ هەرێمێ هێتە هنارتن، بەلێ پشتی دانوستاندنان، بۆ ئالیێ ئیراقی رۆهن بوو زیان بەر ب پەترۆلا هەرێما كوردستانێ كەفتینە، هەروەسا چارچووڤەیێ هەماهنگییێ ژی یێ گەهشتییە ڤێ باوەریێ ب رێكا راپۆرتێن لژنەیێن هاتینە پێكئینان ژئالیێ وەزارەتێن پەیوەندیدارێن ئیراقێڤە و گوت»هنارتنا پەترۆلا هەرێمێ بۆ دەرڤە و پاشكەفتنا ژڤانێ هنارتنا پەترۆلێ ژی نابیتە رێگر ل سەر نە هنارتنا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ، هەر ژبەر چارەسەركرنا هەبوونا هەر گومانەكێ ل سەر پرسا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ د نوكەدا چار شاندێن هەرێمێ بۆ دانوستاندنان و دووڤچوونا پرسان ل بەغدانە و لژنەیێن بەغدایێ ژی ل هەرێمێ هەنە بۆ دووڤچوونا چارەسەركرنا وان زیانێن ب زەڤییێن پەترۆلێ یێن هەرێمێ كەفتین، و دهێتە پێشبینیكرن ل دەستپێكا حەفتییا بهێت ، دەست ب هنارتنا پەترۆلا هەرێمێ ب رێژەیەكا دیاركری بهێتە كرن و ل ناڤەراستا حەفتییا بهێت ژی بڕیار ل دۆر مووچەیێ مەها شەش یێ فەرمانبەرێن هەرێمێ بهێتە دان».
وی ئەندامێ لژنەیا پەترۆل و غازێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دیاركر» چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ ژی د وێ چەندێ گەهشتییە، لژنەیا وان ژی تشت یێن رۆهنكرین، وەزارەتا پەترۆلێ ژی پێزانین یێن هەین، لەوما گیرۆروونا هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ نابیتە رێگر ل هنارتنا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێمێ».

شارەزایەكێ وارێ پەترۆلێ و گرێبەستێن پەترۆلی ل بریتانیا راگەهاند: چارەنڤیسێ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ دێ پەیوەندی ب وێ دەلیڤەیا نوو هەبیت د ناڤبەرا توركیا و ئیراقێدا ل سەر هنارتنا پەترۆلی ب شێوازەكێ نوو.
دلشاد موانی، شارەزایێ وارێ پەترۆلێ و گرێبەستێن پەترۆلی ل بریتانیا د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا گوت» ب دیتنا من ئیراق و توركیا و هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب رێككەفتنەكا سێكوەشەیی هەیە، گەلەك گرنگە نوكە ئەو جۆرە گرێبەستە بهێتە ئیمزاكرن، هەكە توركیا گوهدارییا خواستا كوردستانێ بكەت، دەمەكی خواستا كوردستانێ د وێ گرێبەستا نوو دا ل بەرچاڤ بهێتە وەرگرتن، د شیاندایە دوبارە كوردستانێ پێنگاڤان ب هاڤێژیتبۆ دوبارە هنارتنا پەترۆلا خوە ب شێوەیێ كەڤن، هەكە ئەڤە ژی روو نەدەت دێ مافێن وێ د پاراستی بن، هەكە ب رێكا (سۆمۆ) پەترۆلا خوە ب هنێریت ئەڤە ژی گرفتەكا مەزن نینە، بەلێ ب مەرجەكی فرۆشتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب رێكا سۆمۆ بچیتە سەر ئەكاونتەكی كو (هەژمارا حیسابی یا پشتڕاست هەبیت)، هەكە ئەڤە روو بدەت وی دەمی كوردستانێ دشێت بەردەوامیێ بدەتە فرۆشتنا پەترۆلا خوە ب رێكا سۆمۆ، چونكە وی دەمی دێ كوردستان یا پاراستی بیت و ب رێكا قانوونەكا نێڤدەولەتی دێ هێتە گرەنتیكرن و ئەو هەژمارە دێ هێتە ڤەكرن و ب گۆڕەی قانوونەكا دەرڤەی ئیراقێ دێ رەفتارێ كەت، چونكە ئەوا ل ئیراقێ هەی قانوون نینە، تنێ میزاجا حزب و دەولەتا كوور رۆل هەیە، ئەوا هەی دادگەها فیدرالییە كو ئەڤە ژی بڕیارا سیاسییە، ل سالا 2022 دبێژیت هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب رێكا خورمەلە یا قانوونی نینە، د دەمەكیدا وەسا نینە، چونكە ل شەڕێ داعشێ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ و كەركووكێ د وێ بۆرییێدا چوویە و بوویە گرەنتییا بلندبوونا داهاتێ گشتیێ ئیراقێ».
زێدەتر گوت» د هەمان دەمدا دەستوورێ ئیراقێ یێ ئێكلاكەر نینە، كو بشێت گرفتێن ناڤخوەیی ل ئیراقێ چارەسەر بكەت، لەوما هەكە هەموو داهاتێ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب رێكا سۆمۆ بهێتە فرۆتن و پێشتر بچیتە سەر حیسابەكا پشتڕاستكری و ل بن سیبەر و هەژموونا دەرڤەی دەستوورێ ئیراقێ بهێتە بڕێڤەبرن و ل دەمێ خوە داهاتێ وێ بۆ بزڤریت، وی دەمی دێ باش بیت و د شیاندایە ب رێكا سۆمۆی بهێتە فرۆتن».

بسپۆرەكێ وارێ هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی باس ل پرسا ب دووماهی هاتنا رێككەفتنا پەترۆلی د ناڤبەرا ئیراقێ و توركیا دكەت كو ل سالا 1973 هاتبوو ئیمزاكرن.
سامان شالی، بسپۆرێ هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی گوت» ئەڤ رێككەفتنە ل سالا 1973 هاتبوو ئەنجامدان و ل سالا 1976 بۆری هاتبوونە ڤەكرن و بۆ دەمێ 50 سالان هاتبوو كرن، بەلێ نوكە رەوش یێ هاتیە گوهۆڕین، دبیت توركیا داخوازا گرێبەستەكا نوو بكەت، جاران هەر بەرمیلەكا پەترۆلێ ب دۆلارەك و 18 سەنتان د چوو و نوكە داخوازا زێدەتر دكەت، چونكە ئەو بۆرییە یا توركیا ب خوەیە. ب رێتكرنا ڤێ رێككەفتنێ، توركیا هیچ پێگیرییەك ب ئیراقێڤە نامینیت، وی دەمی هەكە پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب بۆرییا توركیا را ببۆریت، كێشەیا دادگەهێ بۆ توركیا دروست نابیت، هەرێما كوردستانێ دشێت مفای ژ ڤێ چەندێ ببینیت».
وی بسپۆرێ هەڤبەندیێن نێڤدەولەتی گوت ژی» ئارمانجا هێرشان ل سەر زەڤیێن پەترۆلی ل هەرێما كوردستانێ ئەوبوو كۆمپانییان ب مەرجێن وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ رازی بكەن، دیاركربوو هەكە نەهێنە ژێربارێ مە ئەو 10 ملیار دۆلارێن ل ژێرخانەیا وزەیێ ل هەرێما كوردستانێ دێ كەینە ئارمانج، هەروەسا ئارمانجا دوویێ فشار بوو ل سەر حوكمەتا هەرێما كوردستانێ تاكو رازی ببیت ب مەرجێن بەغدایێ، ب ڤێ چەندێ زیانەكا مەزن ل كوردستانێ و ئیراقێ ژی دا».
سامان شالی پتر گوت» هەكە توركیا وێ رێككەفتنێنوو نەكەت كو ل مەها حەف یا سالا داهاتی پێگیری نامینیت، وی دەمی كورد دشێن پەترۆلا خوە بفرۆشن و ل دەمێ خوە ژی تنێ ل دادگەها پاریسێ توركیا ئێك بەند دۆراند، ئەوژی ئەو بوو كو ب گۆڕەی رێككەفتنەكا د ناڤبەرا ئیراقێ و توركیا دا، هاتبوو ئیمزاكرن كو كۆمپانییا (سۆمۆ) یا ئیراقێ پەترۆلێ بفرۆشیت».

هنارتیێ تایبەت یێ سكرتێرێ گشتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ل ئیراقێ هیڤییا وێ چەندێ دخوازیت، پرسا مووچەی زیانێ نەگەهینیتە خەلكی، سەركردایەتییا بەغدا و هەولێرێ كێشەیان چارەسەر بكەن.
محەمەد شەلحەسان، هنارتیێ تایبەت یێ سكرتێرێ گشتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ل ئیراقێ راگەهاند: بابەتێ گرێدای ب مووچەیڤە، پرسەكا ئیراقییە و هیڤی خواست رەوش ب زیانگەهاندنێ بۆ خەلكێ ئاسایی درێژە نەكێشیت.
هنارتیێ تایبەت یێ سكرتێرێ گشتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ل ئیراقێ د كۆنفرانسەكێ رۆژنامەڤانیدا گوت» ژیرییا سەركردایەتییا بەغدا و هەولێرێ ئیراق بەر ب ئەنجام و چارەسەریێ ئاراستە كریە».
سەبارەت ئیراقێ ژی گوت» رێكخستنا ناڤمالا ناڤخوەیی و پاراستن باشكرنا وێ ژ بۆ ئیراقێ یا پێدڤی و گرنگە».

پەیڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات دیار دکەت پشتی روودانێن ل سوەیدا گەلەک تشت ئاشکرا بوون و نها هەلوەستێ تۆم باراکی ژی ل هەمبەر رێڤەبەریا خوەسەر هاتیە گوهۆڕین و ئەو دزانن کو هەسەدە ژ بۆ هەموو سووریێ دشێت رۆلەکێ کاریگەر بگێریت.

فه‌رهاد شامی په‌یڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات راگەهاند، کو د هەڤدیتنا ڤێ دووماهیێ یا د ناڤبەرا تۆم باراکی ل گەل مەزلوم عەبدی دا دیار بوو هەلوەستێ ئەمریکا ل هەمبەر رێڤەبەریا خوەسەر و هەسەدێ ب رەنگەکێ گەلەک باش هاتیە گوهۆڕین، روودانێن ل سوەیدا ئەو یەک سەلماند کو هێشتا ژی لەشکرێ سووریێ هێزەکا ئێکگرتی و نشتیمانی نینە، بەلکو ژ گەلەک گرۆپێن توندرەو پێکهاتیە و دشێت ببیتە مەترسیەکا گەلەک مەزن بۆ پاشەرۆژا سووریێ و گۆت: (د هەڤدیتنا ڤێ دووماهیێ یا د ناڤبەرا تۆم باراکی و مەزلوم عەبدی دا، نوونەرێ ئەمریکا ب رەنگەکێ ئاشکرا داخواز ژ فەرماندارێ هەسەدێ کریە رۆلەک ئەرێنی و باش ژ بۆ هەموو سووریێ بگێرن و هەروەسا داخواز هاتە کرن رێڤەبەریا خوەسەر هاریکاریا خەلکێ سڤیل ل سوەیدا بکەت، ئەو یەک ژی نیشا ددەت هەلوەستێ نوونەرێ ئەمریکا ل هەمبەر هەسەدێ و رێڤەبەریا خوەسەر ب رەنگەکێ باش هاتیە گوهۆڕین و بێگومان ئەو یەک ژ بۆ پاشەرۆژا سووریێ ژی گەلەک یا گرنگە).
پەیڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، تۆم باراکی داخواز ژ مەزلوم عەبدی کریە، هێزێن سووریا دیموکرات بچنە باژێرێ سوەیدا و خەلکێ سڤیل بپارێزن، تۆم باراکی ب رەنگەکێ ئاشکرا دیار کریە، ل سوەیدا کۆمکوژی هاتیە کرن و هەکە هەسەدە هاریکاریا وان نەکەت دبیت رەوش گەلەک خرابتر لێ بهێت و گۆت: (نوونەرێ ترامپی د هەڤدیتنا ل گەل فەرماندارێ گشتی یێ هەسەدێ دا دیار کریە، وان دڤێت هەسەدە ببیتە هێزا هەموو خەلکێ سووریێ، هەسەدە دشێت ل هەموو دەڤەرێن سووریێ کار بۆ ئارامیێ بکەت، وەکو ئەمریکا وان ژی دڤێت هەسەدە هاریکار بیت دا ئەو بشێن رەوشا سووریێ ئارام بکەن، چونکی نها رەوش گەلەک خرابە و پشتی کۆمکوژیا ل سوەیدا ژی باوەریا جڤاکێ نێڤدەولەتی ب دەستهەلاتا نها یا شامێ گەلەک کێم بوویە).
فەرهاد شامی ئەو یەک ژی دیار کر، بۆ وان ئاشکرا بوو بەرپرسێن شامێ زانیارێن گەلەک شاش ل دۆر هێزێن سووریا دیموکرات دابوونە ئەمریکا، وان وەسا دیار کربوو کو هێزێن سووریا دیموکرات ناخوازن لەشکرەک نوو بهێتە ئاڤاکرن، هەروەسا هندەک ژ بەرپرسێن شامێ د راپۆرتەکێ دا بۆ تۆم باراکی دیار کربوون، هێزێن سووریا دیموکرات کار بۆ پارچەبوونا سووریێ دکەن و دڤێت رێگری ل هەسەدێ بهێتە کرن و گۆت: (لێ د هەڤدیتنا ڤێ دووماهیێ یا د ناڤبەرا مەزلوم عەبدی و تۆم باراکی دا، نوونەرێ ئەمریکا تێگەهشت کو هندەک کەس ل شامێ دخوازن ئالۆزیان دروست بکەن، وان نەڤێت رەوشا سووریێ ئارام بیت و دخوازن ئەمریکا دژبەریا هەسەدێ بکەت، لێ تۆم باراکی ژ بۆ مەزلوم عەبدی دیار کر، وەکو ئەمریکا ئەو دێ ب هەموو رەنگەکێ پشتەڤانیا هەسەدێ کەن، چونکی هەسەدە هێزەکا هەری کاریگەر و رێکخستیە ل هەموو سووریێ).
ناڤهاتی د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، وەکو هێزێن سووریا دیموکرات وان دڤێت رەوشا سووریێ یا ئارام بیت، لێ د هەمان دەمی دا دڤێت کورد و نەتەوەیێن دی یێن ل سووریێ ژی بگەهنە مافێن خوە یێن رەوا، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی دڤێت سیستەمێ نوو یێ سووریێ سیستەمەک نە ناڤەندی بیت و گۆت: (ئەزموونێن بەری نها ل سووریێ سەلماندینە، هەتا کورد و پێکهاتەیێن دی یێن ل سووریێ نەگەهنە مافێن خوە، رەوشا سووریێ ژی ئارام نابیت، مە دڤێت د دستوورێ نوو یێ سووریێ دا مافێن گەلێ کورد بهێنە گەرەنتیکرن، هەتا ئەو یەک نەهێتە کرن بێگومان نە پرسا کوردی و نە ژی پرسێن دی یێن ل سووریێ ناهێنە چارەسەرکرن).
پەیڤدارێ هێزێن سووریا دیموکرات د دووماهیا ئاخڤتنا خوە دا دیار کر، هێزێن سووریا دیموکرات د شەڕێ ل دژی داعشێ دا بەرەڤانی ژ هەموو خەلکێن سووریێ کرینە و نها د ناڤ هێزێن سووریا دیموکرات دا کورد، عەرەب، ئاشووری و گەلەک پێکهاتەیێن دی هەنە و ئەو یەک ژی نیشا ددەت هێزێن سووریا دیموکرات ژ بۆ ئازادیێ و دیموکراسیێ ل سووریێ کار دکەن، ئەمریکا و وەلاتێن دی یێن هەڤپەیمانیا نێڤدەولەتی یا شەڕێ ل دژی داعشێ ژی ژ بەر ڤێ یەکێ ب سالانە هاریکاریا هەسەدێ دکەن و گۆت: (هەبوونا هەسەدێ ژ بۆ هەموو سووریێ گرنگە، لاوازبوونا هەسەدێ دێ بیتە ئەگەرێ بهێزبوونا داعشێ و گرۆپێن دی یێن تیرۆرستی و ئەو یەک دێ بیتە ئەگەرێ مەترسیەکا گەلەک مەزن ژ بۆ هەموو سووریێ، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی نوونەرێ ئەمریکا ڤێ دووماهیێ جارەکا دی دیار کر ئەو دێ ب هەموو رەنگەکێ هاریکاریا هەسەدێ کەن).