ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان، راگەهاند كو پێشبینی دهێتە كرن تەماوكرنا كابینەیا حوكمەتا عەلی زەیدی گیرۆبیت، چونكی ئیراق نۆكە ب قەیرانەكا مەزن تر یا پەترۆلی ڤە مژوولە.
د. زیرك زێباری، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان گۆ»عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ د ڤان رۆژان دا دێ سەرەدانا توركیا، سووریێ و سعودیێ كەت، داكو دەرگەهەكێ بۆ هارتنا پەترۆلا ئیراقێ ببینیت، هەكە ئەڤ چەندە ب زووترین دەم نەهێتە كرن، ئیراق دێ تووشی قەیرانەكا دژوار یا دارایی بیت. هەكە ئەو دەرگەهێ كوردستانێ نەبا، ئیراق دا ژ بەرێ ڤە تووشی گەلەك قەیرانان بیت، لێ مخابن ئەڤە نەخۆشە بۆ زەیدی پشتی كۆمبوونا وی ل گەل كۆمپانیێن پەترۆلی، هێرش ل سەر وان هاتە كرن و كارێ وان هاتە راگرتن، لەوڕا كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ دێ ب ڤی رەنگێ نۆكە مینیت تا دەمەكێ نەدیار».
د. زیرەك زێباری ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو زەیدی دڤێت هەڤسۆزییا ئیرانێ ب دەست بێخیت داكو رێگریێ ل هنارتنا پەترۆلێ ب رێیا سعودیێ ڤە نەكەت، هەروەسا دڤێت توركیایێ و سووریێ ژی رازی بكەت.
ناڤبری دووپات كر كو هەرچەندە سووریێ، سعودیێ و ئوردەن وەلاتێن گونجاینە بۆ هنارتنا پەترۆلێ، لێ ئەڤ چەندە دەم دڤێت، چونكی پێدڤی ب رێككەفتنێن درێژخایەن و رازیبوونا پەرلەمانێن وان وەلاتانە، ژ بلی كو پەیوەندیێن ئیراقێ ل گەل سووریێ و سعودیێ هێشتا وەكو پێدڤی نینن.

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

د. ئاگرین عەبدوللا بریكارێ وەزارەتا ئاڤەدانكرن و ئاكنجیكرنێ ل هەرێما كوردستانێ دیار كر كو كێشەیا بودجەیا هەرێما كوردستانێ ل گەل حوكمەتا فیدرالا ئیراقێ كێشەیەكا سیاسییە و رەهەكا كوور هەیە و ب مخابنی ڤە پشتی سالا 2014ێ ب بەرفرهی ئەڤ كێشەیە سینگێ هەرێما كوردستانێ گرتییە و دەستهەلاتا سیاسی و وەلاتیێن هەرێمێ ژی ب پلەیا ئێكێ زیان پێ گەهشتییە و سەختی و ئەزیەت دیتینە و كێشەیا بودجەیا هەرێمێ كو د ناڤ دا بابەتی بودجەیا پرۆژەیان و مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ بخۆ ڤە دگریت بابەتەكێ چێكرییە و هەكە دەستهەلاتدارێن سیاسی ل ئیراقێ مەبەست ل دەف هەبیت چارەسەركرنا وێ ب زەحمەت نینە ب تنێ ڤەگەریان بۆ بنەمایێن دەستوورێ ئیراقێ و بجهئینانا وێ بەسە بۆ چارەسەركرن و راگرتنا وێ گڤاشتنێ ل سەر هەرێما كوردستانێ.
د. ئاگرین عەبدوللا گۆت» چنكو د ڤی بابەتی دا دو كەس ل سەر ناكۆك نینن كو یاری ب رێژەیێن بودجەیا هەرێمێ د یاسایا بودجەی دا هاتییە كرن بۆ نموونە هەتا سالا 2014ێ رێژەیا هەرێمێ 17% بوو پاشی بێ هەبوونا چ ئەگەرەكا قایلكەر هاتە كێمكرن بۆ 12،67% و نهۆ ژی كو سەرژمێرییا سالا 2024 ێ ب سەرپەرشتییا دامودەزگەهێن حوكمەتا فیدرالا ئیراقێ هاتییە كرن و رێژەیا هەرێمێ تێدا بوو 14،14% بەلێ دەستهەلاتدارێن فیدرال هێشتا هەر رەفتارێ ل گەل هەرێمێ ب رێژەیا 12،67% دكەن و هەكە ئەم وەسا دانین كو هەرێم ب 12،67% رازی بوو ئانكو پێدڤییە ئەم ڤەگەڕین بۆ بنەمایێ یاسایی یێ یاسایا بودجەیا سالا 2023ێ كو تێدا پشكا سالانەیا هەرێمێ پشتی كێمكرنێن جۆراوجۆر ببوو 60،16 تریلیۆن دینار كو مەهانە دبوو نێزیكی 3،1 تریلیۆن دینار
بەلێ حوكمەتا فیدرالا ئیراقێ نە تنێ ئەو پشكە ب رەوا نەدیت بۆ هەرێمێ بەلكو چەندین داهێنانێن نەگونجایێن چێكری دەرئێخستن ب رەخ مەرجێن یاسایا ئیدارەدانا دەولەتێ و چەندین مەرجێن دی ژی دانان بۆ هنارتنا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێمێ و دیاركر هەكە هەرێم ب وان مەرجێن سەیر یێن د ناڤ یاسایا ئیدارەدانا دەولەتێ دا رازی بوو ئانكو پێدڤییە حوكمەتا فیدرال بهێت تەماشای داهاتێ ناڤخۆ یێ هەرێمێ بكەت كو ب رۆهنی و زەلالی د پەڕێن دۆكیۆمێنتێ تەرازییا پێداچوونا مەهانە دا دیارە چنكو نوكە هنارتنا پەتڕۆلێ و داهاتێ وێ ل دەف وەزارەتا پەتڕۆلا ئیراقێ یە ب هەماهەنگییا تەكنیكی ل گەل وەزارەتا سامانێن سروشتی ل هەرێما كوردستانێ.
دیار كر ژی كو ل وی دەمی بۆ نموونە هەكە داهاتێ ناڤخۆ 250 ملیار دینار بیت دشیێت نیڤا وێ ئانكو 125 ملیار دیناران ژ پشكا هەرێمێ ببڕیت و مەهانە 175،1 تریلیۆن دیناران بهنێریت و ژ بەر كو ل دووڤ پرۆسەیا هەژماركرنێ د یاسایا بودجەی دا پێدڤییە پاشماییێن مافێن دارایی بۆ پرۆژەیێن ئاڤەدانكرنێ بهێنە هنارتن بەلێ د راستیدا نە تنێ ئەو مافێ رەوا ب تەمامی ناهێتە هنارتن بەلكو داهێنانەكا نەگونجای ب سەر هەرێمێ دا سەپاندییە و تنێ رێژەیا مووچەی نێزیكی 960 ملیار دیناران بهنێریت ئەو ژی گرێدایی ب هنارتنا نیڤا داهاتێ نە-پەتڕۆلی یێ ناڤخۆ یێ هەرێمێ ڤەیە و هیڤیدارم دەستهەلاتدارێن سیاسی یێن ئیراقێ چاڤ ب ڤی بابەتی دا بخشینن و رێزێ ل بنەمایێن دەستووری یێن ئیراقێ بگرن و ل دووڤ یاسایێ بچن و نەبنە رێگر ل بەرامبەر پێشكەفتن و ئاڤەدانكرن و خۆشگوزەرانییا خەلك و ئاكنجییێن هەرێما كوردستانێ.

دهۆك، لەزگین جوقی

رێكخراوا «بەتریكور» یا مافێن مرۆڤی ل شنگالێ راگەهاند: بڕیارا دادگەها هەرێمی یا بلند ل میونیخ ل ئەلمانیێ هاتییە دەركرن، كو تێدا سزایێ زیندانكرنا هەتاهەتایێ بۆ»توانا هـ. س» یێ ناڤدار ب ناسناڤێ «ئەبو عەبدوللا» هاتییە بڕین، و سزایێ نەهـ سال و شەش مەهان زیندانكرن بۆ هەڤژینا وی «ئاسیا ر. ئە» ل سەر بنەمایێ یاسایا سنێلان یا ئەلمانی، پشتی كو هاتینە تاوانباركرن ب ئەنجامدانا تاوانێن جینۆساید، تاوانێن دژی مرۆڤاتییێ و تاوانێن شەڕی، ل گەل چەندین تاوانێن دی دژی دو كچێن ئێزدی. ئەڤ بڕیارە هێشتا دشێت بێتە تانەدان ل پێشبەری دادگەها داد یا فیدڕالی یا ئەلمانی.
ل دووڤ دەركەڤتنا راستییان ل پێشبەری دادگەهێ، هەر دو تاوانباران د ناڤبەرا سالێن 2015 و 2017 دا ل دەڤەرێن بن كۆنترۆلا رێكخراوا داعش ل ئیراقێ و سووریایێ ژیاینە. «توانا هـ. س» چەكدارەك بوو د رێزێن رێكخراوێ دا، د دەمەكێ دا كو هەڤژینا وی داخواز كربوو كچەكا ئێزدی یا دیل (كوێلە) بدەنێ. ل سالا 2015، ئەڤی هەڤژینی دەست ب سەر كچەكا ئێزدی دا گرت كو ژیێ وێ ژ شەش سالان كێمتر بوو، و پاشی ل سالا 2017 كچەكا دی یا ئێزدی كو ژیێ وێ 12 سال بوو كرە كویلە ل نك خۆ.
رێكخراوا «پەتریكۆر» یا مافێن مرۆڤی گۆت، ئەڤ بڕیارە دادپەروەرییەكا مەزنە بۆ قوربانی و رزگاربوویان و گرنگییا دەستهەلاتا دادوەرییا جیهانی دیار دكەت د سزادانا ئەنجامدەرێن تاوانێن جینۆساید، تاوانێن دژی مرۆڤاتییێ و تاوانێن شەڕی دا، هەتا هەكە ئەڤ تاوانە ل دەرڤەی ئاخا وێ دەولەتێ ژی هاتبنە ئەنجامدان یا كو دادگەهكرنێ ئەنجام ددەت.
رێكخراوا ناڤبری گازی ل دەولەت و ئالیێن دادوەری یێن پەیوەندیدار دكەت كو بەردەوام بن ل سەر دووڤچوونا هەموو ئەوان كەسێن دەست د تاوانێن دژی ئێزدییان دا هەین و هەڤكارییا بهێز بكەن د لێكگۆهارتنا بەلگە و پێزانینان دا، و مسۆگەر بكەن كو هاتنوچۆنا تاوانباران د ناڤبەرا دەولەتان دا یان دەربازبوونا سالان ل سەر ئەنجامدانا تاوانان نەبیتە ئەگەرەك بۆ دەربازبوون ژ سزایی كو‌ دادگەهكرنا بەرپرسێن ئەڤان تاوانان پشكەكا سەرەكییە ژ مافێ قوربانییان د گەهشتنا دادپەروەرییێ و ژ بزاڤێن یاسایی یێن كو ئارمانج ژێ دەرخستنا راستییا كو ب سەرێ جڤاكێ ئێزدی دا هاتی ژ سالا 2014 وەرە.