نایف مەحموود

بێگومان هەر پارت و لایەنەكێ سیاسی بەرژەوەندیێن خۆ یێن تایبەت هەنە، ئەڤ چەندە ژی زۆر یا نۆرمال و سرۆشتی یە، بەلێ ئەگەر ئەڤ بەرژەوەندییە بتنێ د وی بازنەی دا د قالب دای بن و بێی مفایێ ڤان بەرژەوەندیان بگەهیتە ملەتی، هینگێ ئەڤە ناچیتە د خانەیا پارتێن نیشتمانپەروەر و نەتەوەیی دا. ژبۆنا پاراستن و بەرفرەهكرنا بەرژەوەندیێن خۆ یێن تایبەت، جاران ئەڤ لایەنە هندەك پلان و نەخشەیان دادڕێژن بۆ هندێ بشێن خۆ ل سەر دەست و پێن خۆ بگرن، داكو بگەهنە وان خواستەك و هیڤیێن خۆ یێن كەسوكی و حزبی. بەلێ ئەگەر ڕهوڕیشالێن هەر ڕێكەفتنەكێ یا كو د بەرژەوەندیا گشتی یا ملەتی دا نەیت، هەلبەت دێ وەكی دیوارەكێ سەر بەفرێ بیت و زوی هەڕفیت، ژبەركو د بنەرت دا هیچ بناغەكێ ب هێز و كونكرێتی نینە، حەتا ئەگەر بایەكێ سڤك ژی دهێت ئەڤ دیوارە دێ ب سەر ئێك دا هێت و خراب بیت، بەلگە ژی بۆ ڤێ چەندێ د نافخوەیا كوردستانێ دا چەندین ڕێكەفتن هاتینە كرن ژ دەرڤەی بەرژەوەندیا ملەتی، لێ سەرئەنجام و تالی هیچ ئەنجامەكێ ئەرێنی و باش تێدا نەبوویە و وەكی تۆزەكێ ب سەرێ وان ب خۆ وەربوویە. گەر چاڤخشاندنەكێ بدەینە سەر دۆخێ گشتی و ئەو ڕێكەفتنێن ل سەر شانۆیا سیاسی یا ناوچەیی و جیهانێ هاتینە ئەنجامدان و ڕۆژانە دەهان ڕێكەفتن و یاداشتنامە دهێنە ئیمزاكرن مینا میناكێن هۆسا یێن كو مە ئاماژە پێ كری، ئەڤ ڕێكەفتنە ژی ل ژێر هەر ناڤەكی بیت دهێنە پێشكێشكرن، لێ ئەگەر مرۆڤ ب كورتی ڤەكۆلینێ تێدا بكەت، دێ بینیت كو هندەك ژ وان ل سەر مێزێن تاری و دویر ژ چاڤێ گەل و ملەتی دهێنە دارشتن و ئەڤ ڕێكەفتنێن ژ دەرڤەی بەرژەوندیا گشتی یا ملەتی، چو جار بنەمایێ وان ل سەر داخوازی و پێدڤیێن خەلكی ناهێتە دانان، بەلكو ل سەر هەڤسەنگیا هێزێ و بەرژەوندیا تەسك یا دەستهەلاتداران دهێنە مۆركرن و دوماهیێن ڤان ڕێكەفتناند كورتن و زویكا د هەلوەشن یان ژی دبنە ئەگەرێ تێكدان و شێواندنا بارودۆخێ گەل و وەلاتن، ڤێجا یێن ناڤخۆیی بن یان ژی یێن د ناڤبەرا وەلات بۆ وەلاتەكێ دی بیت. دبیت دەستپێكا ڤان ڕێكەفتنێن ب ڤی ڕەنگی دەنگ و ڕاگەهاندنا وان ل ئاستەكێ بلند و بهێز دیاربیت و بۆ خەلكی وەكی سپیاتیا بەفرێ ددەنە خۆیاكرن كو هەمی تشت پاك و ڕۆنە و د بەرژەوەندیا خەلكی و ملەتی دانە، بەلێ ل پشت پەردێ و ل ژێر هندەك سەفەقاتێن بازڕگانی هندە مین و لۆغمە دهێنە دانان كو بۆ ملەتی جهێ زیان و زەرەرێنە. ئەڤجار هەر هەڤپەیمانەكا بێی پشتبەستن ب ئیرادەیا گشتی یا ملەتی، بێی شەفافیەت و بێی پشكداریا دامەزراوەیێن هەلبژارتی بهێتە مۆركرن، تەمەنێ وێ یێ كورتە و ل پاشەڕۆژێ ئەو لایەن دێ باجا ڤان ڕێكەفتن و هەڤپەیمانیان ددەن، دیرۆك و بووریێ مە ژی یێ پرە ژ نموونەیێن ڤێ ڕاستیێ، چونكی چەندین جاران ڕێكەفتنێن نهێنی ل دۆر سامانێن ملەتی، سنۆران، یان هەتا سەروەریا سیاسی هاتینەكرن، لێ ل دەمێ مۆركرنێ، لایەنێن ئیمزاكەر ب زۆری دەستكەفتێن خۆ وەك «سەركەفتنا مێژوویی» ددەنە نیاسین، بەس پشتی دەمەكی، دەما خەلك هەست ب زیانێن وان ڕێكەفتنان دكەت، تووڕەیی و نەڕازیبوون سەرهلددەت، كەواتە بلا دلێ ڤان لایەنان یێ خۆش نەبیت مادەم بەرژەوەندیێن تاكلایەنی و حزبی و كەسۆكی بەری بەرژەوەندیا ملەتی بن. هەلبەت ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ قەیرانێن جڤاكی، شكاندنان باوەریێ ب دامەزراوەیان و د ئاستەكێ مەزنتر دا دبیتە هۆكارێ نەسەقامگیریا سیاسی، لەورا بەرژەوەندیا گشتی یا مللەتی بتنێ ب درووشمان ناهێتە پاراستن، ئەو پێدڤی ب میكانیزمێن ڕۆهن هەیە كو خزمەتا گەل و وەلاتی د ڕێكەفتنان و هەڤپەیمانیان دا بەری بەرژەوەندیێن بەرتەنگێن حزبی بن. ئاشكەرایە كو ئەڤرۆ كوردستان د قووناغەكا هەستیار دایە، پێدڤی ب وان ڕێكەفتنان هەیە كو بەری هەر تشتی پەرلەمانێ كوردستانێ بهێتە كاراكرن و حوكمەتەك بهێتە پێكئینان ل گۆر ئەرئەنجامێن هەلبژارتنان و سەنگێ هەر لایەنەكی پۆست بهێنە دابەشكرن، داكو ئەڤ حوكمەتە ڕەنگڤەدانا وێ باوەریێ بیت یا خەلكێ كوردستانێ ب ڕێیا سندۆقێن هەلبژارتنان پێشكێشی پارتێن كوردستانێ كری، بەروڤاژی ئەو حوكمەت نابیتە جهێ پەسەند و پەژراندنێ ژ لایێ جەماوەرێ كوردستانێ ڤە. ل دوماهیێ هەژیە بێژین ئەو ڕێكەفتنێن ل سەر بنەمایێ بەرژەوندیا نەتەوەیی دهێنە ئاڤاكرن دێ د دویر مەودا بن و جهێ خۆ گرن، بەلێ ئەوێن ل سەر بەفرێ و بەرژەوندیێن وەختی بن، دێ ژ ناڤچن و بن گۆڕ بن، چونكی بەفر دێ هەر حەلهیت، لێ داخوازیێن مللەتی و مافێن وی نامرن. لەورا، ئەگەر مە بڤێت پاشەرۆژەكا سەقامگیر بۆ بەرەبابێن بهێتە دروست بكەین، دڤێت ڕێك ل هەر ڕێكەفتن و هەڤپەیمانەكا تاری بهێتەگرتن، دڤێت هەر تشتەك ب ناڤێ مللەتی بهێتە مۆركرن، دەنگ و ئیمزایا وی مللەتی ل سەر بیت، ئەگەر نە، ئەو لایەنێن ب ڤان درووشمێن تەیسۆكێ دێ سوبەهیەكا كوردستانێ بەرەف هندەك پێشهاتێن خراب ڤە بەن. بلا بۆ مە ڕاست و ڕەوان بیت هەر دەستهەلاتەك، هەر سەركردەك و هەر دیپلۆماتەكێ كو پێنووسا مۆركرنا ڕێكەفتنان د دەستێ دایە، دڤێت وێ ڕاستیێ بزانیت: هێز د كاغەز و مۆرێ دا نینە، هێز د دلێ خەلك و مللەتی دایە. ئەگەر گەل یێ پێ خۆش نەبیت، ئەگەر بەرژەوەندیا گشتی تێدا نەبیت، ئەو ڕێكەفتن ژ دیوارەكێ سەر بەفرێ پێڤەتر چ دی نینە و دێ زوی ڕۆژا وێ ئاڤا بیت.

نایف مەحموود

ئەڤ پەند و ئیدیۆمێن كوردی بتنێ هندەك ڕستە و دەربڕینێن سادە نینن، بەلكو كۆمەكا ئەزموون و حیكمەتێن كوورن بۆ ژیانا مە، ئەڤ پەند و گۆتنێن جوان و بالكێش بۆ سەربۆڕا ژیانێ، وانەیێن گرنگن بۆ ئاڤاكرنا كەسەیاتیا مرۆڤان، هەلبەت ئەڤ پەندە ل گۆر ڤەگۆهاستنێ و دوبارە ب كارئینانا ژیانا ڕۆژانە، هەروەسا ل گۆر نڤێسین و پەرتووك و فەرهەنگان، نفش ل دووف نفشی بۆ مە ماینە، گۆتنا (هەر كەس ب پێ پێلاڤا خۆ دچیت) ئێكە ژ وان دەربڕینێن كویر یێن ڕاستەوخۆ ئاماژەیە بۆ هندێ كو هەر مرۆڤەك یێ بەرپرسە ژ ژیانا خۆ و رێكا خۆ، و یا باشتر ئەوە مرۆڤ یێ مژویلی كارێ خۆ بیت و مایتێكرنێ د كاروبارێن خەلكی دا نەكەت، د ژیانێ د هەر ئێك ژ مە خودان بیروباوەر ئاراستە و ئارمانجێن جودایە، ڕێكا كو مرۆڤ تێدا دچیت، ب هەموو ڕێخۆشكەر و ئاستەنگێن خۆ ڤە، بتنێ دەربڕینێ ژ بڕیارێن وی دكەت، دەما مرۆڤ تێدەگەهیت كو ئەو بەرپرسیارێ ئێكەم و دووماهییێ یە ژ سەركەفتن و شكستنێن خۆ، ل وێ دەمی هێزا تاكە كەسی و گەشەپێدانا ڕاستەقینە دەستپێدەت، چونكی كەس نەشێت ل شوینا مرۆڤی كارێن خۆ ب ڕێ بكەت، كەس ژی نە ئارمایا پێلاڤا مرۆڤی هەست پێ ناكەت هەكە یا تەنگ بیت و یا دڕیای بیت دەمێ ل ناڤ ستریان دچین.
پشكەكا مەزن ژ جوداهی و حیكمەتا وێ گۆتنێ، دزڤڕیت بۆ پاراستنا سنورێن كەسایەتیا مرۆڤی، مژویلبوون ب كار و پرۆژێن تایبەت یێن ژیانێ، دەرگەهێ داهێنانێ و سەركەفتنێ ڤەدەكەت، ل لایێ دی، مایتێكرن د كاروبارێن خەلكی دا، ب تنێ دەم و هێزا مرۆڤی ب هەروە دبەت و دبیتە ئەگەرێ دروستبوونا كێشە و نە ڕەحەتیان بۆ مرۆڤی جڤاكی.
رێزگرتن د ئازادی و هەلبژارتنێن كەسێن دی دا، نیشانا پێگەهشتنا هزری و ڕەوشتێ مرۆڤی یە د ژینگەها تێدا د ژیت، خۆیایە كو ئەڤ پەندە مە فێری بنەمایەكێ زێڕین دكەت ب ئاراستەیا ژیانا خۆ بژی و ڕێ ب دە خەلك ژی ب ئاراستەیا ژیانا خۆ بژیت. دەما هەر ئێك ژ مە یێ مژویلی چاككرنا ڕێكا خۆ و پێشڤەبرنا شیانێن خۆ بیت، جڤاك دێ بەرەف ئارامی و پێشكەفتنەكا مەزنتر چیت، دونیایەكا جوانتر دێ ژیانا مە خەملینیت هەكە هەر مرۆڤەك ل سەر پێلاڤا خۆ و ڕێكا خۆ یا ڕاست بەردەوام بیت و گرنگیێ نەدەتە هندێ خۆ ب مایتێكرنێ ڤە مژویل كەت.

نایف مەحموود

د دیرۆكا هەر مللەتەكی دا، هندەك قووناغ هەنە كو دبنە وەرچەرخان و چارەنڤیسێ پاشەڕۆژێ دیار دكەن، قەوارێ سیاسی و دەستووری یێ هەرێما كوردستانێ نە بەرهەمێ ڕێكەفتنەكا سادە یان دیاریەكا ل سەر سێهنیەكا زێڕینە، بەلكو ئەنجامێ دەهان سالێن خەبات، قوربانیدان، ئەنفال، كیمیاباران و خوینا هزاران شەهیدێن ڤێ ڕێكێ یە. لەوما هزرا لاوازكرن یان ژناڤبرنا ڤی قەواری ژ لایێ نەیار و حەسوودێن كوردستانێ ڤە، چ جاران نابیتە ڕاستی، بەلكو دێ هەر وەك «خەونا حێشتران» مینیت و چ جاران بجه ناهێت. ئەڤ قەوارە نە بتنێ ئیدارەیەكە، بەلكو ناسنامە و كەرامەت و هیڤیا مللەتەكێ بندەستە كو ب درێژاهیا مێژوویێ هەول دایە ب سەرفەرازی بژیت و ب سەربەستی بمینیت. لەوما هەر بزاڤەك و لڤینەك بۆ نەمان یان لاوازكرنا ڤی قەوارەی هەبیت، بێگومان دێ بیتە دەستپێكا قووناغەكا نوو یا ئالۆز، نە بتنێ بۆ كوردان، بەلكو بۆ تەڤایا دەڤەرێ. قەوارێ هەرێمێ دەستكەفتێ سەد سالانە ل پشتی رێككەفتنا سایكس-پیكۆ و پارچەكرنا كوردستانێ، گەلێ كورد هەردەم بێ بەهر بوو ژ مافێ چارەنڤیسێ خۆ، سەرهلدانێن شێخ مەحموود، بارزانیێ نەمر، و پاشی شۆڕشا ئیلۆن و گولانێ، هەمی بۆ هندێ بوون كو كورد ببنە خودان قەوارەیەك ل سەر ئاخا خۆ، ل سالا ١٩٩٢پەرلەمان و حوكمەتا هەرێمێ هاتنە دامەزراندن، و ل ٢٠٠٥ێ دەستوورێ ئیراقێ ئەڤ قەوارە پەسەندكر، ئەڤە سەركەفتنەك مەزن بوو كو هەردەم نەیارێن كوردستانێ حەسویدیێ پێ دبەن و چاڤ پێ نە ڕابن. ل ڤێرێ دێ پسیاركەم و بێژم بۆچی نەیار دخوازن ئەڤ قەوارە نەمینیت؟ هەلبەت وەلاتێن دەوروبەر و هێزێن شۆفێنی ل ناڤ ئیراقێ باش دزانن كو هەبوونا هەرێمەكا ب هێز ب واتایا هەبوونا نموونەیەكا سەركەفتی یە بۆ فیدرالیەت و پێكڤەژیانێ. ئەگەر ئەڤ نموونە بمینیت، دێ بیتە ڕێخۆشكرنەك و ئیلهامەك بۆ پێكهاتەیێن دی یێن ئیراقێ و دەڤەرێ ژی. لەوما هەردەم پێكۆلا دكەن ب رێكا ئابووری، سیاسی و حەتا لەشكری ژی، قەوارێ هەرێمێ لاواز بكەن. برینا بودجەی، دروستكرنا كێشەیێن نافخۆیی، و پشتگوهخستنا مادێ ١٤٠ و هەمی نموونەیێن ڤێ سیاسەتا شەڕەنگێزا دوژمنێن كوردستانێ یە. بێگومان نەیار دخوازن ب رێكا فشاران قەوارێ هەرێمێ ژناڤ ببەن، لێ ئەو باش نزانن كو ئەڤ قەوارە ب ئیرادەیا گەلەكێ زیندی و خودان هەست و سۆزا نیشتمانپەروەری هاتیە ئاڤاكرن، چونكی ئیرادەیا نەتەوەیەكی ناهەلوەشیت ب هندەك پیلان و گەفێن چەپەلان. مێژوویێ سەلماندیە كو كوردان هەر جارەكێ ژ بن دوكێل و ڕەشەبایێن هۆڤ و داگیركەران سەرهلدایە و پیلانێن وان هەلوەشاندینە، ژ بەرهندێ د ڤێ قوناغێ دا گەر بزاڤەك هەبیت بۆ نەمانا ڤی قەوارەی، ئەڤ دێ بیتە خەونا حێشتران و خەونا وان دێ بن ئاخ بیت. من دڤێت سێ ئەگەران دیار بكەم كو نەمانا قەوارێ هەرێمێ دێ بیتە خەونا حێشتران بۆ وان یێن ڤێ دەهۆلێ د قۆتن:
ئێك: هشیاریا نەتەوەیی ل دەف تاكێ كورد گەهشتیە ئاستەكێ كو چ جاران بەرەڤ پاش ناڤەگەریت و نفشێ نوو باش دزانیت قەوارە ب چ بها هاتیە بدەستڤە ئینان. دو: هەرێما كوردستانێ بوویە فاكتەرەكا جیۆپۆلەتیكی یا گرنگ ل رۆژهەلاتا ناڤین، ئارامی و وزە و بازرگانیا دەڤەرێ پەیوەندی ب ئارامیا هەرێمێ ڤە هەیە، نەمانا هەرێمێ دێ ڤالاهیەكا ئەمنی دروست كەت كو چ لایەنەك نەشێت تژی بكەت. سێ: پێشمەرگە و هێزێن ئەمنی یێن هەرێمێ ل شەرێ دژی داعشێ سەلماند كو ئەو شەرێ پاراستنا مرۆڤایەتیێ دكەن و جیهانێ دیت كو بێ هەرێم، نەخشێ دەڤەرێ دێ چاوا بیت و دێ چاوا ئالۆزی كەڤیتە جەرگێ دەڤەرێ و جارەكا دی دەڤەر دێ بیتە گۆما كێشە و گرفتان، ئەڤجار بلا ئەڤ خەونە و هیڤیە د سینگێ هەر كەس و نەیارەكی بن ئاخ ببیت و نەمانا قەوارەیێ هەرێمێ بلا پاتكا خۆ بنڤێسیت و ل وی بالگەهی نە نڤیت.

نایف مەحموود

شانازی و ناسنامەیا هەر گەل و نەتەوەیەكێ د جیهانێ دا، ب ڕێیا پاراستنا كولتوور، داب و نەریت و جلێن ڕەسەن دهێتە نیاسین. ل سەر ئاستێ كوردستانێ ژی جل و بەرگێن كوردی نەكو بۆ خۆپاراستنێ یان خۆ جوانكرنێ دهێتە دیتن، بەلكو زمانەكێ بێدەنگە كو مێژوو، ڕەسەناتی و گرێدانا مرۆڤێ كورد ب خاك و سروشتی ڤە گرێددەت. ل دەڤەرا بەهدینان و ب تایبەتی ل باژارێ زاخۆ یێ دێرین و ڕەنگین، فیستەڤالا شەل و شەپكا دەنگڤەدانا خۆ هەیە و د ڕاستی دا بزاڤەكا ستراتیژی و گرنگە بۆ ب كولتووركرن و زیندیكرنا ڤێ ڕەسەناتییا خوەزایی، كو وەك ڕەنگڤەدانەكا زەق یا ڕەنگینی و جوانییا دەڤەرێ خۆ نیشا ددەت، كراسەكێ جوان و قەشەنگ دكەتە بەرێ باژارێ پرا دەلال و خابیر و هیزل و چیایێ خامتیری، ئەڤ چەندە وێ ئێكێ دئینیتە زمان كو خەمخۆرێن ڤی وەلاتی د ئاستێ بەرپرسایەتێ دانە بەرانبەر بلند ڕاگرتنا ڤان جورە چالاكیێن پیرۆز، لەوما د هەمبێزا ڤان فیستەڤالێن دهێنە ئەنجامدان ئاوازێن كەنی و سترانێن شادی و ئازادیێ دهێنە بهیستن كو ژ كویراتیا ڤیانا ڤێ ئاخێ دەردكەڤن. شەل و شەپك هونەرەكێ خوەزایی و شاكارەكێ مەزن و سەنگەینە، ژ بەرهەمێ كەد و ڕەنج و ماندیبوونا دەستێن وان كەسانە یێن قیمەت و بهایێ ڕەساناتی و فولكلۆرێ كوردی دزانن. د ڤێ ڤیستەڤالێ دا، ئەڤ جلوبەرگە وەك شانازییەكا نەتەوەیی دهێنە نمایشكرن، دەمێ گەنج و مەزنێن دەڤەرێ ب شەل و شەپكێن خوە یێن ڕەنگاوڕەنگ و ڕەسەن ڤە دناڤ جادە و كولانێن باژێڕی دا دهێن و دچن، ئەڤە دبیتە دیمەنەكێ سەنجڕاكێش و خەملەكا جوان ب سەر سیمایێ باژێڕی د ئینن و خەلاتەكێ مەزن پێشكێشی ناڤودەنگیا كوردستانێ دكەت، ئەڤ چەندە نیشا مە ددەت كو ل بەركرنا جلێن كوردی د هەلكەفت و بیرەوەری و سەرسال و جەژنان دا ساخكرن و زیندیكرنەڤەیا ڤی فولكلۆریە، ئەڤ چەندە سیمایێ وەلاتی د دەولەمەندیا ڕەسەناتی و خوەزاییێ نیشا بیانیان ددەت. گێڕانا ڤان جۆرە فیستەڤالان بۆ پاراستنا كولتوور و دابونەرتێن كوردی گەنجینەیەكا مەزنە بۆ ڕێزگرتن و گرنگی دان ب سامانێ نەتەوەیەكێ كەڤن و دێرین، ڤێجا ئەنجامدانا ڤان فیستەڤالا وەك پرەكا ئاڤاكەرە د ناڤبەرا بووری و داهاتی دا. ب كولتووركرنا شەل و شەپكا و جلێن كوردی ب ڕێیا فیستەڤالەكا گشتی، پەیامەكا ڕۆنە بۆ نفشێ نوو كو ناسنامەیا خۆ یا نەتەوەیی ژبیر نەكەن، چونكی د سەردەمێ جیهانگیری و تێكەلبوونا جلێن جۆراوجۆر دا، مەترسی ل سەر جلێن ڕەسەن هەیە كو بهێتە پشتگوه هاڤێتن و گرنگی پێ نەهێتەدان، لێ ئەڤ جۆرە چالاكییە مێژوویێ زیندی دكەن و تۆزێ ژ سەر شاكارێن كەڤن یێن دەڤەرێ ڕادكەن و نویاتیەكێ پەیدا دكەن. باژارێ زاخۆ ژی ب سروشتێ خۆ یێ چیا و ڕووبار و (پرا دەلال) ڤە هەمی وەختا ناڤەندەكا جوانیێ بوویە، وەختێ ئەڤ سروشتە دگەل ڕەنگینییا شەل و شەپكێن كوردی یێن شین، خەمری، ئاڤی، و مەخمەلی و….هتد دبنە یەك، تابلۆیەكی هونەری یێ گەلەك بالكێش كو چ وێنەكێش نەشێت ب دووری وەسفا ڤی دیمەنێ قەشەنگ بكەن، هینگێ ئەڤە دبیتە ڕەنگڤەدانەكا مەزن ل سەر پیتەدان و بەردەوامیێ ب ڤان چالاكیان. ژ بلی نمایشكرنێ ئەڤ فیستەڤالە خزمەتا دەربڕینا هەستێن نیشتمانپەروەری دكەت، ڤێجا دەمێ دیلانێن كوردی ل بەر دەنگ ئاوازێن سترانێن ڕەسەن دهێنە كرن، ل وی دەمی دیمەنەكێ گشتی یێ پڕی ژیان، ئاشتی و جوانیێ پێشكێش دكەن كو ڕەنگڤەدانا پێكڤەژیان و ڕەسەناتیا مرۆڤێ كوردی یە ل سەر ڤێ ئاخێ و پاشی خریقێن دكەڤنە جەستەیێ ڤی نیشتمانی و مرۆڤ هەست ب هەبوونەكا مەزن دكەت. هەلبەت ڕەوایە بێژین دەما كو خەلك ژ نێزیك و دوور پشكدار دبن د ڤێ كەڕنەڤالا پیرۆز دا ب كولتووركرن و پاراستنا ڤێ ڕەسەناتیا خوەزایی دبیتە سەروەریەكا مەزن بۆ نەتەوا كورد دناڤ ملەتێن بیانی دا و كوردستان مینا بووكەكا جوان و قەشەنگ دهێتە دیتن.

نایف مەحموود

پێشمەرگە ئەو ڕۆمەتە، ئەو ناڤ و ناسناڤێ پیرۆز و گرانە یێ كوردستان شانازیەكا مەزن پێ دبەت، لەوما د دیرۆكا گەلان دا هندەك ناڤ و چەمك هەنە كو ژ پەیڤەكا ئاسایی دەرباز دبن و دبنە سیمبۆلێن نەتەوەیی، دبنە هێما و تاج و سەروەری. بۆ گەلێ كورد ژی پەیڤا «پێشمەرگە» نە بتنێ ناڤێ چەكدارەكی یە، بەلكو پێناسەیا مانونەمانێ یە، ئیرادەكا پیلایی یە كو د چاڤێن چیا و گۆتنێن سەربلندیێ دا دهێتە خواندن و بوویە ئەو چیایێ خۆڕاگری و بەرخوەدانێ یێ كو د سەخترین و تاریترین قووناغێن مێژوویێ دا، سینگێ خۆ كریە قەلغان بۆ پاراستنا خاك و كەرامەتا مللەتێ خۆ و چ جاران ژی سەرێ خۆ بۆ دوژمن و داگیركەران نەچەماندیە. كوردستان ژ مێژ وەرە ب سروشتێ خۆ یێ چیایی هاتیە نیاسین، بەلێ چیا د مێژوویا مە دا نە بتنێ بەربەستێن سروشتی بووینە، بەلكو وەك پشت و پەنا بووینە بۆ شۆڕشگێڕان. دەمێ پێشمەرگەی پێ یێن خۆ د ناڤ دۆڵ و چیا و وان رۆژگارێن سەخت دا د دنان، هینگێ وی خۆ دكرە پشكەك ژ وی سروشتێ سەربلند، وەك چاوا چیا ل هەنبەر با و بارۆڤان ڕادوەستن و نالەرزن و نا لڤن، پێشمەرگە ژی ب هەمان شێوە ل هەنبەر هێزێن داگیركەر و تۆپباران و كیمیابارانان بوو چیایەكێ نەهێتە هەژاندن. دەمێ دوژمن ژبەر حنێر و پەهلەوانیا پێشمەرگەی ڤەدجنقی و لەرزك دكەتە ناخ و دلێ وان، نەكو ژ بەر چەكی و ئامرازێن شەڕی بوو، بەلكو ژ ئەنجامێ وێ باوەرییا دلسۆزانە بوو كو د سینگێ هەر پێشمەرگەیەكێ دا هەبوو، ژبەر وێ باوەریێ بوو یا ب دۆزا ڕەوا یا گەلێ خۆ هەی، دیسان باوەری ب ئازادی و سەرفەرازیێ. حەتاكو پێشمەرگە بوویە ناڤ و دەنگیەكا جیهانی و ژ چارچووڤەیێ سنوورێ وەلاتەكی دەربازبووی ئەوبوو ل سەردەمێ سەرهلدانا ڕێكخراوا تیرۆرستی یا داعش ئەفسانەیا وێ تێكشكاند و دیرۆكەك ژ ئازایەتی و قارەمانیێ تۆمار كر و بەڕەڤانی ژ ئاخ و كەرامەتا كورد و كوردستانێ كر. وەختێ هەر مەترسیەكا دكەڤیتە سەر ئاخا كوردستانێ، پێشمەرگەی بێ دودلی و ب باوەریەكا مەزن ڤە ڕوی ب ڕوی دوژمنان دبیت سینگێ خۆ دكەتە قەلغان بۆ پاراستنا خاك و ئالا و نامووسا وەلاتی. ژ وان شۆڕش و داستانێن دژی ڕژێمێن دیكتاتۆر یێن گۆڕبگۆڕ، پێشمەرگەی سەلماندیە كو ئەو تاكە هێزە دشێت ئەفسانەیا تاریاتیێ تێكبشكێنیت و دوژمنی نەچار بكەت چۆكان بۆ پێشمەرگەی دانیت و خۆ ل تێلێن وی ئاگری نەدەت. هەلبەت ئەو قوربانیدانا پێشمەرگە ددەت، ژ پێخەمەت كورسی و دەسەڵاتێ نینە، بەلكو بۆ هندێ بوویە دا كو ئالایێ كوردستانێ ب سەربلندی بمینیت و نفشێ داهاتی د ناڤ ئاشتی و تەناهیێ دا بژین، ژبەر ڤێ ئێكێ ژی هەژیە بێژین هەر دلۆپەكا خوینا شەهیدەكێ پێشمەرگە دبیتە ڕۆناهیەك بۆ پاشەڕۆژەكا گەشتر، دبیتە نێرگزەك بۆ بۆهارەكا ب خەملتر. بێگۆمان مێژوویا تەڤگەرا ڕزگاریخوازا كوردستانێ یا تژی یە ژ وان شەڕ و شۆڕش و داستانێن كو پێشمەرگەی تێدا مەرگ هەڵبژارتیە و خۆ ڕادەستكرن د فەرهنگا پێشمەرگەی دا خەونا حێشتران بوویە و هەردەم ل ژێر درووشمێ «یان كوردستان یان نەمان» چەپەرێ دوژمنی شكاندیە، ب ئیرادە و باوەری سەركەفتن ل دویڤ سەركەفتنێ ب مزگینی ڤە پێشكێشی گەلێ خۆ كریە. دیسا ئاماژە و خالەكا دی یا جەوهەری بدەینە خۆیاكرن ئەوژی ژ وان وێستگەهــ و ووناغێن شەڕ و ئاگرێ ل سەر كوردان د باری دەمێ پێشمەرگە د زیندانێن تاری یێن دوژمنان دا، د بن ئەشكەنجەیێن توند دا، و ل بەر بەندكێ سێدارێ، جیهان فێر كر كا چاوا مرۆڤ دشێت ب جەستە بهێتە بێهێزكرن، بەلكو ئیرادە و بیروباوەر ناهێنە شكاندن و نامرن. ئەڤ ڕەفتار و سەربۆڕێن بووینە دیرۆك و ناسنامەیا پیرۆزا پێشمەرگەی د هەمان دەم دا قوتابخانەكە كو تێدا فێری ڕێزگرتن ل بەهایێن ئازادیێ دبین و بۆ خەبات و تێكۆشانێ نە ڕاوەستین، ژبەركو ڕێزگرتن ل ڤێ خەباتێ و وەفاداریێ و ڕێبازا وان یا پیرۆز، ب پاراستنا دەستكەفتێن نەتەوەیی و ئێكڕێزیێ دبن. ڤێجا گەلو كەنگی یا ڕەوا و بەرئاقلە كو پێشمەرگە خۆدانێ ڤێ ڕاستیێ و شانازیێ بیت ئەڤرۆ هندەكا ئەو بێوژدانیە هەبیت بێژن دڤێت پێشمەرگە بهێتە ژ چەككرن و تەڤلی ناڤ سۆپایێ ئیراقێ ببیت! ئەو دەما ئەڤ پێشمەرگە ژ برین و ڕۆندكێن نەتەوەیەكی ژ دایك بووی بەرامبەر زۆلم و ستەما داگیركەران و بوویە هێزەكا نیشتمانی و نیزامی و دەستووری، ئەرێ بۆچی د نها دا و پشتی ژ چەكدانانا هندەك ژ میلیشیاتێن ئیراقێ دەنگ و باسێ پێشمەرگەی ژی ل سە زارێ هندەك نەحەزان بوویە بابەتێ ڕۆژەڤێ؟ ئەڤە ب خۆ ئەگەر پیلان بیت واتە پیلانەكا سەرنەگرتیە و دێ ئەڤ خەونا نەحەزان چیتە گوڕی و پێشمەرگە دێ هەر مینیت ناڤ و ناسنامە و شانازیا گەلێ كورد و چەقێ ناڤ چاڤێن دوژمنی.

نایف مەحموود

سرۆشتێ ڤێ دونیایێ وەسانە دەمێ ئەم بۆ دگرنژین ئەو ژیانێ  و بەختەوەریێ پێشكێشی مە دكەت، بەرۆڤاژی وەختێ ئەم خۆ دبن بارێ ڤێ ژیانێ ڤە د فەتسینین ئەو ڕۆندك و حەسرەتان د دەتە مە. ڤێجا مادەم هوسایە دا بۆ ڤێ ژیانێ بگرنژین چونكی ئەڤە دێ زێدەتر د بەرژەوەندیا مە دا بیت، ئەم دێ بڤێ چەندێ شێین مەبەست و ئارمانجان ب دەست خۆ ڤە ئینین، دێ ب ڤێ ڕێكێ شێین بارێ ژیانا خۆ سڤك كەین و ئەو ئەركێ ل سەر ملێت مە دێ ب درۆستی ب ڕێڤە چیت، بەلێ ئەگەر مە ب كەنی و گڕنژین تەماشەی دۆرهێلی ڤێ ژیانێ نەكر ل وی دەمی دێ تۆشی شەپرزەیی و بێخیرەتیێ بین، ئۆ ڕەنگە ل شوینا ئەڤ دونیایە ژیانێ ب دەتە مە ب پێچەوانە ڤە دێ مرنەكا ب ساخی پێشكێشی مە كەت و مە دناڤ دەست و پێت خۆ دا گەڤزینیت، پاشی ڕابوونا مە ژی دێ یا ب زەحمەت بیت. لەوما فەرە ل سەر مە ئەم ب درۆستی د ڕامانا ڤێ ژیانێ بگەهین داكو بشێین و بزانین چاوا دێ سەرەدەریێ دگەل كەین، ڕاستە ئەڤ ژیانە وەك بهەشت بۆ مە نەهاتیە ڕائێخستن و هەما نە كەین و بخۆین یانژی ل سەر تەنشتێ د پالدای بین بۆ مە ژ كولینكێ بهێتە خار، نەخێر ئەڤە نە یا ڕەوایە و بهیچ ڕەنگەكی پێناسەیەكا زانستی نینە بۆ ڤی تێگەهێ ژیانێ، بەلكی بەردەوام بزاڤ و پێكول بهێنە كرن بۆ كاری، بۆ ب دەستڤەئینانا باوەرنامە و ئارمانجێن ژیانێ، ژبەر هندێ و مادەم ڤێ ژیانێ بەرهەمەك ژ مە دڤێت پێدڤیە ب خۆڕاگری و باوەریەكا بهێز بەرهنگاری هەمی ئاستەنگ و بەرپێك و ئەڤرازیێن وێ ببین داكو ئەم ب شێین كاروانێ ڤێ ژیانێ ب دلخۆشی و سەرفەڕازی ب ڕێ بكەین و تالی ئەم بەرهەمەكێ باش ل پاش خۆ بهێلین نەكو ئەڤ ژیانە نەفرەتان ل مە بكەت ژبەر وێ چەندێ وەختێ مە خۆ ڕادەستی لاوازی و بێ هێزیێ كری، ل شوینا ئەم خۆ د چەپەرێ شكەستنێ دا ببینین بەرامبەر كۆسپ و تەنگاڤیان، گرنگە ڕێكێن چارەسەری و هزركرنەكا ژیرانە ب دژی ڤێ خافلەتیا حەفكا مە گرتی بگرینە بەر. ئەڤجار بەرامبەر ڤێ چەندێ دا سەر ژنوی بەرپێكێن خۆ بشدینین و ئاراستەیا كار و هرزكرنا خۆ بگوهۆڕین بۆ سەركەفتنێ، نەكو ببینە ئێخسیرێن هزركرنەكا شاش یا كو ژیان د چاڤێن مە دا كریە كابۆس.

نایف مەحموود

ئەڤە کورتکرنا بابەتێ تە یە ب زمانەکێ پارا و رۆژنامەڤانی، کو هەمی خالێن سەرەکی ب رەنگەکێ تێروتەسەل د ناڤ خۆ دا دگریت و نێزیکی نیڤا دەقێ سەرەکی یە:
ژیریا دەستکرد (AI) یان «Artificial Intelligence» وەک زمانێ ستاندەرد یێ جیهانی، مرۆڤایەتی بەرەڤ سەردەمەکێ تەکنۆلۆژی یێ بێ وێنە بریە کو وەک وەرچەرخانەکا دیرۆکی دهێتە نیاسین. ئەڤ ئامرازە ژ بەر کو ل ئاستێ عەقلێ مرۆڤی کار دکەت، شیایە د گەلەک بواران دا گۆهۆڕینێن مەزن بکەت. د لایێ ئەرێنی دا، AI د بوارێ پزیشکی دا شۆرەشەک بەرپا کریە؛ ب رێکا شیکاریا بلەز یا داتایان د چەند چرکەیان دا، هاریکارە بۆ دیتنا چارەسەریێن نوی و ئەنجامدانا نشتەرگەریان. د بوارێن کارگێری، ئەندازیاری و پیشەسازی دا ژی، بوویە ئەگەرێ بلندبوونا ئاستێ بەرهەمئینانێ و ئاسانکاریێن مەزن د ب دەستخستنا زانیاری و ژێدەران دا بۆ مرۆڤی دابین دکەت.
بەلێ د بەرامبەر دا، مەترسیێن مەزن ژی هەنە کو نەشێین چاڤێن خۆ لێ بنقینین. مەترسیا هەرە جدی ئەوە کو AI ببیتە جهگرێ مێشکێ مرۆڤی و پرۆسەیا ئافراندن و هزرکرنێ لاواز بکەت. پشتبەستنا زێدە ل سەر ڤی ئامرازی بۆ نڤیسینا ڤەکۆلین و پەرتووکان، دبیتە ئەگەرێ مراندنا شانەیێن مێشکی و رێگریێ ل داهێنانا مرۆڤی دکەت. هەروەسا ل سەر ئاستێ ئابووری، گەلەک پسپۆری و دەلیڤەیێن کاری بەرەڤ نەمانێ برینە. ژ لایەکێ دی ڤە، پرسێن ئەخلاقی، تێکدانا تایبەتمەندیێ و بەلاڤکرنا زانیاریێن شاش (Fake) گەفێن جدی نە بۆ سەر شیرازەیا جڤاکی و ئارامیا دەروونی یا مرۆڤان.
ل دووماهیێ، هەڤسەنگی کلیلە بۆ سەرەدەریێ دگەل ڤێ تەکنۆلۆژیایێ. پاشەڕۆژا مە دگەل ژیریا دەستکرد نە ب تەمامی یا سپی یە و نە ژی یا رەشە، بەلکو دکەڤیتە سەر شێوازێ بکارئینانا مە. ئەگەر یاسا و رێسایێن ئەخلاقی بۆ بهێنە دانان، دێ بیتە باشترین هاریکار بۆ ئاڤاکرنا جیهانەکا پێشکەفتی، ئەگەر نە، دێ مرۆڤایەتیێ بەرەڤ ئالۆزیێن بێ دووماهی بەت. دڤێت وەک ئامرازەکێ بۆ گوهۆڕینا شێوازێ هزرکرنێ و بەرەڤپێشچوونێ بهێتە بکارئینان، نەکو ببیتە ئەگەرێ تەمەلی و پاشکەفتنا هزری.

نایف مەحموود

د دەمەكی دا كو جیهان ل سەروبەندێ هندەك گوهۆڕینێن بلەز یێن جیۆپۆلیتیكی یێن نوی دایە و رۆژهەلاتا ناڤین ژی دناڤ ئاڵۆزیێن سیاسی، ئەمنی و ئابووری دا دژیت، ژبەر هندێ رۆلێ كەسایەتیێن كاریزما و ب هێز و دیپلۆماتیك یێن هەڤسەنگ و بیرتیژ دبیتە پڕا ڕزگاریێ ژ قەیرانێن بەروكێ كەتواری دگرن. د ڤی سەردەمێ تژی ئالۆزی و كێشمەكێشم دا، هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب دیدگایەكا كویر و هشیار هەیە كو بشێت دناڤا ڤان ئالۆزیان دا خۆ ل سەر پێ یێن خۆ بگریت و ئەڤان پێل و بۆڕێن ب سەر ئارامی و ئاساییشا كوردستانێدا دهێن ب سلامەتی و تەناهی بشەقینیت. ل ڤێرێ، ناڤێ مەسرۆر بارزانی وەكو سەرۆك وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و بالیۆزەكێ چالاك د ئاڤاكرنا پرا پەیوەندیێن سیاسی و دیپلۆماسی دا دهێتە پێش، نە بتنێ د ئاستێ هەرێمایەتی دا، بەلكو د ئاستێ نیڤدەولەتی ژی دا، چونكی هەر ژ دەستپێكا وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكێ حوكمەتێ، جەنابێ وی رێبازا دیالۆگ و دانوستاندنێ هەلبژارتیە، ل جهێ بەرەڤانیكرنێ ب زمانێ توند و زمانێ چەكی، وی هەردەم بزاڤ كرینە كو كوردستان ببیتە ناوچەیەكا ئارام و سەقامگیر د ناڤبەرا بەغدا وەلاتێن هەڤسۆ دا، میناك ژی سەرەدانێن وی یێن ڤێ داویێ بۆ ئەنقەرە و وەلاتێن كەنداڤی ئاماژە و نیشانێن ڤێ سیاسەتێ نە، د ئاستێ وان بزاڤ و پەیوەندیێن سیاسی دا د گەل ڤان وەلاتان، هەمی هەول داینە كو پەیوەندیێن ئابووری و ئەمنی بكەتە بنەمایێ پەیوەندیێن سیاسی، چونكی باوەر دكەت گەشەكرن و بازرگانی پڕا باوەری و متمانە پێكرنێ دروست دكەن. هەروەسا د ئاستێ نیڤدەولەتی دا، مەسرۆر بارزانی شیایە دەنگێ كوردستانێ بگەهینیتە ناڤەندێن بڕیارێ، گرۆڤە ژی بۆ ڤێ چەندێ بەشدارییا ناڤهاتی یا چالاك د كۆنفرانسێن میونخ، داڤۆس و وان ڕوینشتن و جڤینێن نەتەوەیێن ئێكگرتی دا. ئەڤە نە بتنێ بۆ نیشاندانا دۆزا ملەتێ كورد بووینە، بەلكو بۆ دروستكرنا هەڤپەیمانیێن ستراتیژی بوو، هەڤپەیمایێن ئابووری و سیاسی بوو، هەردەم تەكەز ل وێ چەندێ كریە كو كوردستان هەڤپشكەكێ راستەقینەیە د شەرێ دژی تیرۆرێ دا و د پاراستنا ئارامییا جیهانێ، ڤێ چەندێ دەرفەتێن مەزن بۆ نیشاندانا دبلۆماسیەتا باوەرپێكری یا هەرێمێ پەژراند، ئەو شیا د ڤان پلاتفۆرمان دا دۆزا كوردستانێ د بیاڤێن ئاسایش، وزە، و چاكسازیێن ئابووری دا پێشكێش بكەت، ڤێ چەندێ وەكر كو وەلاتێن زلهێز و بڕیاربەدەستێن جیهانی، كوردستانێ وەك هەڤپەیمانەكێ ڕاستەقینە و گرنگ د شەڕێ دژی تیرۆرێ و دابینكرنا ئاسایشا وزێ دا ببینن. هەر دیسا ئێك ژ خالێن ب هێز د پلان و كارێ وی دا، گرێدانا دیپلۆماسی ب ئابووری ڤە، ژ بەر ڤێ ژی سەرۆكێ حوكمەتێ ڕێزدار مەسرور بارزانی د وێ باوەرێ دایە كو پرا راستەقینە د ناڤبەرا گەلان دا، ئابووری یە، لەورا د سەروبەندێ ڤان دەركەفتن و سەردان و لڤینێن جەنابێ وی یێ بەردەوام دا بۆ ڤان وەلاتان پەیوەندیێن وزێ و بازرگانیێ دگەل توركیا، ئیمارات، قەتەر وەلاتێن ئەورۆپی بەر ب پێشڤە برن و كوردستان بەر ب وەرچەرخانەكا دیرۆكی ڤە بر. ب حكمێ ڤێ شارەزایی و ڤێ عەقلیەتا سەردەمانە، ڤان جموجۆلێن سیاسی و ئابووری نە بتنێ چاڤكانیێن داهاتی بۆ هەرێمێ ڤەكرن، بەلكو كوردستان كرە خالەكا گرنگ د نەخشەیا وزا جیهانی دا، ئەڤ دیپلۆماسیەتە وێ چەندێ د سەلمینیت كو د فەرهنگا سەرۆكێ حوكمەتێ دا وزە بوویە چەكەكێ بێدەنگ، بەلێ كاریگەر د پاراستنا ماف و بەرژەوەندیێن كوردستانێ دا. بنەمایێ سەرەكی یێ جیهانبینی و دبلۆماسیەتا مەسرۆر بارزانی ل سەر بنەمایێ هەڤسەنگی، بەرژوەندیێن هەڤپشك و ڕێزگرتنا ل سەروەریێ هاتییە بنیاتنان، ئەو تێگەهشتییە كو پاراستنا قەوارێ هەرێمێ و گەشەپێدانا وێ ب تنێ ب سیاسەتا ناڤخۆیی بڕێڤە ناچیت، بەلكو پێدڤی ب دبلۆماسیەتەكا چالاك و دینامیكی هەیە كو بشێت كوردستانێ وەك ئەكتەرەكێ باوەرپێكری و سەقامگیر د دەڤەرەكا ئاڵۆز دا نیشابدەت. د ڤێ هەڤكێشەیێ دا، پەیوەندیێن دبلۆماسی بتنێ ئامراز نینن، بەلكو پرن بۆ گەهاندنا دەنگێ گەلێ كوردستانێ و دابینكرنا پشتەڤانیا نیڤدەولەتی بۆ مافێن وێ یێن ڕەوا. كاریزمایا مەسرۆر بارزانی د وێ چەندێ دایە كو ئەو دزانیت چاوا د ناڤبەرا پاراستنا مافێن كوردستانێ و پاراستنا هەڤسەنگیێ دگەل بەغدا و هەڤسۆیێن خۆ بهێلیت و هەردەم ئاماژە ب ڤێ چەندێ كری و گۆتیە: «مە دڤێت ببینە هەڤپشكەكێ ئارام، نە كو كێشەیەك بۆ دەوروبەرێن خۆ». ئەڤ زمانە بوویە كلیلا ڤەكرنا گەلەك دەرگەهێن گرتی. ل جهێ دژاتیێ ، وی رێكا هەڤكاریێ هەلبژارتییە، ل جهێ تاكرەویێ و خۆسەپاندنێ، رێكا ڤەكرنا دەرگەهێن جیهانێ هەلبژارتیە. مەسرۆر بارزانی نەكو سەركردەیەكێ رۆژا ئەڤرۆیە، بەلكو دویربینەكێ بێ ڕكابەرە د ناڤبەرا دوهی و ئەڤرۆ و سوباهی یا نوی دا یا كو ئاسۆیێن پاشەڕۆژەكا گەشتر چاڤەڕێی كوردستانێ دكەت. هەر بۆ پتر ئاشنا بوون ب ڤێ ڕاستیا هاتیە باس كرن، خۆیا دبیت ل سەر ئاستێ هەرێمایەتی، مەسرۆر بارزانی سیاسەتەكا ژیرانە و دونیابین پەیڕەو كرییە، سەرەڕای هەمی ئاڵۆزی و ناكۆكیێن ل دەڤەرێ هەین، ئەو شیا پەیوەندیێن لایەنێ كوردی دگەل وەلاتێن هەڤسۆز ل سەر بنەمایێ بەرژوەندیێن ئابووری و ئەمنی یێن هەڤپشك ڕێكبێخیت. ئاڤاكرنا ڤان پران د جیهانا دبلۆماسی دا، بۆچوونا وەلاتێن دەڤەرێ بەرانبەر هەرێمێ گوهۆڕی ژ فاكتەرەكێ مەترسیێ بۆ فاكتەرەكێ سەرەكی یێ سەقامگیری و ئاشتیێ، كۆمبوون و سەرەدانێن وی یێن بەردەوام بۆ پایتەختێن دەڤەرێ، بەلگەنە ل سەر ڤێ چەندێ كو كوردستان پشكەكە ژ چارەسەریێ، نەك ژ ئاریشەیان، هەردەم وەسا یا دیار كری ب شێوەیەكێ زارەكی و مەیدانی كو كوردستان دەرگەهەكێ ڤەكریە بۆ بەرەف پێشچوونا پەیوەندیێن دیپلۆماس ل سەر ئاستێ هەرێمایەتی و نێڤدەولەتی. ئەڤجا ژ هەژیە بێژین سەرۆك وەزیرێ كوردستانێ وەك چەڤەنگ و هێمایێ دبلۆماسیەتا كوردی یا نوی دهێتە نیاسین. ژبەرهەمێ ڤێ سەرەدەری و ڤێ سیاسەتا حەكیمانە دەرفەتێن مەزن بۆ نیشادانا دبلۆماسیەتا باوەرپێكری یا هەرێمێ پەژراند، ئەو شیا د ڤان پلاتفۆرمان دا دۆسا كوردستانێ د بیاڤێن ئەولەهی، وزە و چاكسازیێن ئابووری دا پێشكێش بكەت. هەلبەت یا ڕەوایە بێژین ئەگەر دیرۆك ب ئاڤاكرنا پرێن كۆنكرێتی و ئاسن و دار و بەران هاتبیتە نیاسین، مەسرۆر بارزانی پرێن متمانە، هەڤكاری و پەیوەندیێن ستراتیژی بۆ ملەتێ كورد ئاڤاكرینە، بوویە یاریزانەكێ سەرەكی د گۆرەپانا سیاسی دا، رۆلێ وی وەكو بالیۆزەكێ ئاڤاكەر د دیرۆكا سیاسی یا كوردستانێ دا دێ هەر زیندی مینیت و وەكو نموونەیا سەركردەیەكێ خۆڕاگر و دویربین د هەمی قوناغ و كاودانێن جودا جودا دا، نموونەیەكە ژ بۆ چاندنا تۆڤێ هیڤی و ئومێدان بۆ گەلێ كوردستانێ.

نـایف مـەحموود

گەر د ڤی دۆرهێلی دا تەماشای هندەك سەیر و سەمەران بكەین، دێ گەلەك حێبەتیان بینین و گەلەك سوحبەتێن غەریب گوهلێبین، دیسا دێ گەلەك ڤەجنقین ژ دویر و نێزیك، ژ وان هەتكبەریێن سیمایێ جڤاكا مە كرێت كری، گۆما ژیانا مە شێلی كری و بەختەوەریا جڤاكی گووری هزرەكا كرێت و ژەنگی كری، ئەوژی ب مخابنی ڤە دێ بێژم بێبەختی یە، ئانكو وەختێ كەسەك هەمی هێزا خۆ یا ئەقلی بكاربینیت دا بێبەختیەكێ ل ئێكی بكەت، بێی هیچ ئەگەرەك ژی، ڕەنگە ئەو كەسێ بێبەختی لێ دهێتەكرن یێ بێ تاوان بیت، ڕەنگە یێ د ژیانەكا ئارام و تەنا دا دژیت و تە هند دیت كەفتە تەلها كەسەكێ بێبەخت، ژ خافلەتی ڤە دێ هند بینیت كەفتە بووسەیا كەسەكی و سیتافكا وی ژی ل بەر بەرزە كر!. هەلبەت بێبەختی ئەو كراسێ بوویە مودێلەكا سەردەمانە د بەژن و بالا هندەك مرۆڤێن یاخی و دەركەفتی ژ ڕەوشتێ مرۆڤایەتیێ، ئەوێن بووینە مۆركا تێكدانا ژیانا خەلكی ئەڤ چەكێ ژەهر كری د ناڤ ناخ و سینگێ خۆ دا هەلگرتیە و وەكی مینەكێ د ڕێكان دا د دانن بۆ هندێ نیازا خۆ یا خراب ل سەر خەلكی تاقی بكەن، بۆ هندێ دا ڤان د ڕێكا خەلەكی دا دانن بۆ هندێ كو مەرەمێن خۆ پێ ب جهــ بینن، چونكی كەرب ژێ ڤە دبن یان زك ڕەشیەك یا بەرامبەر هەی، یان ژی ب هەر ئەگەرەكێ دی بیت دێ كەلا دلێ خۆ شكێنیت دا كەسەكی بێخیتە شۆكا خۆ، دا بەرپێت خەلكی تەنگ بكەت. ئەڤان جۆرە مرۆڤان چ سنوور و هێل نەهێلاینە مەبەستێن خۆ تێدا ئاراستە بكەن بۆ وێ چەندێ دلێ خۆ هین بكەن یانژی هەما وەك نەریتەك و نەساخیەكا دەروونی یێ ب دویڤ عەیب و كێماسیێن خەلكی ڤە دا بەس كەسایەتی و سومعەتا خەلكی بشكێنن، دا بەس خۆ بكەنە قارەمانێن هندێ و ئازایەتیا خۆ بینن پێش و بێژنە خۆ ئەم دشێین خەلكی شەڕمزار بكەین، چێدبیت ژی هندەك ب ڤێ كریارا بێبەختیێ ڕادبن بۆ وێ چەندێ كو عەیب و كێماسیێت خۆ پێ ڤەشێرن، لێ ئەوێن بیرێ بۆ مرۆڤێن بێ گونەهـ د كولن دێ بینی دوماهیێ ئەو بۆ خۆ كەتنێ و حەتا حەفكێ ژی دێ میننە د وێ كوورێ دا. ئەڤ دیاردا بوویە نەساخیەكا ڤەگر دناڤ جڤاكا مە دا ڕێژەیەكا زۆر یا كێشە و ئارێشان د رۆژەڤا مە دا زێدەكرینە و حەتا ڤێ بێبەختیێ مالا گەلەكان خراب كریە بێی هیچ سووجەك، بێی كو وی كەسێ بێبەختی لێ هاتیە كرن هیچ عەیب و پنیەك ب دویڤ ڤە هەبیت، هەما هزرا شەڕەنگێزا مرۆڤێن بێبەخت تێكدانا ژیانا خەلكی یە، باشە كەنگی ئەڤە یا درۆستە مرۆڤ ببیتە ئەگەرێ تێكدان و نەخۆشكرنا یێ بەرامبەر؟ كەنگی ئەڤ كەسێن ب دویڤ نهێنی و تایبەتمەندیێن خەلكی ڤە دێ هێنە سەر هشێن خۆ كو ئەڤە ستەمەكا مەزنە د هەنبەر بنپێكرنا مافێن خەلكی؟ ئەرێ ئەگەر ئەڤ كەسە وێ چەندێ ل سەر خۆ قەبوول بكەن كو ئێك هەبیت بێبەختیێ لێ بكەت دێ هەستێ وی چ بیت؟ ئایا ئەو نەخۆشیا مرۆڤی نەڤێت بگەهیتە مرۆڤی و خێزانا مرۆڤی ڕەوایە وی ئاگری بەردەتە دەوروبەرێن خۆ؟ بێگومان بەرسڤا ڤان پسیاران یا ڕۆهن و ئاشكەرا یە، لەورا دڤێت هەلسەنگاندنێ د هزركرنا خۆ دا بكەین كا ئایا ئەم بۆ ئاڤاكرنا پەیوەندیێن مرۆڤایەتیێ هاتینە یان ژی ببینە هێڤێنێ پەیداكرنا ئالۆزی و گرفتاریان د ڕێكا خەلكێ خۆ دا؟ ما كەنگی ئەم دێ وی مافی دەینە خۆ ببینە ستری بۆ بن پێت جڤاكا خۆ؟ ژ كیڤە و كیژان قانوون وێ ڕێكێ د دەنە مە كو ئەم ببینە ڤایرۆسێ بەلاڤكرنا ڤێ دیاردەیا بوویە ئەگەرێ ژ ناڤبرنا ژیانا گەلەك كەسان و پرت و بەلاڤكرنا مال و خێزانێ؟ ب ڕاستی بیت دڤێت هەلگرێن ڤی درووشمی ئێدی پێداچوونەكێ د ئاستێ هزركرنا خۆ دا بكەن و بێژنە خۆ ئەڤە بلا بەس بیت كو ببینە ئەگەرێ تێكدانا شیرازەیا جڤاكی و پێ ل ڤان پرەنسیپێن ئەخلاقی د دانین وە بەرۆڤاژی دا ببینە نموونەیێن هەلگرتنا بەرپرسایەتیێ ژ ڕێزگرتن ل بهایێن مرۆڤایەتی و ئێدی ئەڤ گۆتگۆتكو و ئەڤ تومەتێن بۆ خەلكی چێدكەین بلا بەس بن داكو جڤاك و خەلك ب گشتی ب تەناهی و ئارامی بژین.

نـایف مـەحموود

هەلبەت ڤێ ئاخێ و ڤی وەلاتی دیرۆكەكا پڕی شانازی و سەروەری یا هەی، ژ بۆ ڕومەتا خوینا شەهیدان و ڤێ ئازادیا ب سایا وان بەرجەستە بووی، كوردستان پێدڤی ب خەلەكەكێ دلسۆز و نیشتمان پەروەر هەیە، ئەڤ ئاخە ئەمانەتەكە د ستویێ هەمی چینێن جڤاكێ دا و ئەركە ب هەر ئاوایەكی بیت بپارێزین. ژ پێناڤ وەلاتەكێ ئارام و خۆشگۆزەران و ئاڤەدان پێدڤیە د ناخێ خۆ دا و ب دل و گیان ببینە فاكتەرێن گەشەكرنا وەلاتێ خۆ ژ هەمی ڕۆیەكی ڤە، ژ لایێ زانستی و تەكنولۆژیا و پەروەردەیی ڤە، ژ لایێ هێزا لەشكەری و ئەكادیمی و سیاسی ڤە، ژ لایێ ئابووری و كولتۆری و ڕەهندێ ڕەوشەنبیری ڤە، هەروەسا ژ لایێ گەشت و گۆزار و شارستانیەتا سەردەم ڤە. ئەڤە و مادەم مە وەلاتێ خۆ خۆش بڤێت، دڤێت هەمی باوەری و ئەقلیەتا مە ل سەر هندێ كار بكەت كا دێ چاوا وەلاتێ خۆ بەینە ڕێزا ڤێ پێشكەفتنێ. كوردستان ژی ئەو وەلاتێ مینا بهەشتەكێ بوویە قەدەرا ڤی ملەتی ئەو جهێ ژ هەمی لایەكی ڤە تژی ناز و نیعمەت و خێر و بێر ژ ستێرك و ئارمانجا دوژمنان ڤەدەر نەبوویە، بەلكی هەمی دەمان نەیارێن ڤی ملەتی ڤیایە ڤێ ئاخێ و ڤێ ڕۆگەها بوویە قیبەلەیا جیهانێ ب ئارمانج ب گرن و شەڕ و ئالۆزیان تێدا پەیدا بكەن و بكەنە گۆرەپانا نەهامەتیان بۆ سەر خەلكێ كوردستانێ، لێ ئەڤە دێ بیتە خەونەكا نەزۆك بۆ ڤی تێگەهشتنا شاش یا كو هەمی دەمان د هزرا چاڤپێنەڕابوویێن گەشەسەندنا كوردستانێ دا د غۆلغولیت، لەوما ژ بەر ڤێ تەماعكاریا د خاكا كوردستانێ دا دهێتە كرن ژبەر گەلەك ئەگەران ڤە یە، ئەگەرێ بهێز یێ كو نەیاران دتوقینیت؛ ئەوژی كوردستان وەكو وەلاتەكێ جوان و ڕەنگین ژلایێ جوگرافیا و سروشت و چیا و ئاڤ و ڕووبار و دەشت و گەلیان ڤە، ژ لایێ خێر و بێر و سەروەت وسامان و كانزایێن تێدا هەین، دیسا ژ لایێ كو ناڤچەیەكا ستراتیژیە د پێكڤەگرێدانا بەرژەوەندیێن ئابووری و سیاسی ڤە ل دەڤەرێ…هتد. خۆیایە ئەڤ پێگەهـ و سەنگ و ناڤێ كوردستانێ هەی تشتەكێ بچویك نینە د چاڤێن نەیاران دا ئەگەر د بەخیل بن چاڤ ب ڤێ نیعمەتێ نە ڕابیت ئەوا خۆدێ كریە نەسیبێ ڤی ملەتی، ڤێجا ژبەر ڤێ چەندێ و ڤی بارودۆخێ نها یێ شەڕی د ناڤبەرا ئەمریكا – ئسیرائیل و ئیرانێ دا جارەكا دی ئەو هۆڤ و چەكچەكویلێن نەڤێن بۆ ژیانێ بژین هەولا تێكدانا ئاساییشا كوردستانێ ددەن بۆ هندێ ئێمناهیا كوردستانێ نەمینیت و نەخۆش بكەن، ژ بۆ ڤێ چەندێ ژی هەر جار ب ڕێكا درۆنان دۆخێ ئارامێ كوردستانێ د شێوینن و دلەڕاوكێ بۆ خەلكی چێدكەن داكو خەلك تووشی ترس و لاوازیێ ببیت. هەلبەت وەكو مرۆڤی وەلاتێ خۆ خۆش بڤێت ئەڤ ترسنۆكیا دوژمنان ب هیچ ڕەنگەكی كارتێكرنا ل سەر هەست و دەروونێ مرۆڤی ناكەت و بەلكی بەروڤاژی مۆرالەكا باشتر ددەت كو ئەڤ هێز و ئیرادە ناهێنە شكاندن، ئەڤەژی دێ پتر مە هاندەت بو ڤیانا وەلاتی و پاراستنا وەلاتی ژ دەستێن دوژمنان، وە ئەڤ كاودانێن نوكە یێن كو ملەتێ مە د ناڤدا دەرباز دبیت ل سەر مە ئەركە هەمی پێكڤە ببینە پێشمەرگە، ببینە هێزێن ناڤخۆ، ببینە هێزێن ئاساییشا كوردستانێ ژ پێخمەت ئەڤ دەستكەفت و ئەڤ تەناهی و ئارامیا هەر بمینیت و ژ دەست مە نەچیت، دا كوردستان هەر یا ئاڤا و ئاڤەدان بیت، سەرێ دوژمن و نەیاران ژی ل دیوارا و كەڤرێن كوردستانێ بیت.