مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د سالڤەگەڕا 52 یا بۆردۆمانكرنا قەلادزێ و زانكۆیا سلێمانیێ دا، پەیامەك بەلاڤكر و راگەهاند «ل سالڤەگەڕا 52 بۆردۆمانكرنا قەلادزێ ژ ئالیێ رژێما بەرێ یا ئیراقێ ڤە، سەرێ رێزێ بۆ شەهیدێن قەلادزێ و هەموو شەهیدێن كوردستانێ د چەمینین و ب رێز و سەربلندی ڤە بیرئینانا وان دكەینەڤە».

فەرمانگەها پەیوەندییێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، تۆمەتێن نوو یێن ئیرانێ دەربارەی هەبوونا بنگەهێن مەشق و راهێنانا هەوالگیرییا وەلاتێن بیانی ل هەرێمێ رەت كرن. حوكمەتا هەرێمێ ل گەل دەربڕینا دلگرانییەكا كوور ژ ڤان رەفتاران، داخواز ژ بەغدا و جڤاكا نێڤدەولەتی كر رێگریێ ل بنپێكرنا سەروەرییا ئاخا هەرێمێ بگرن و دوپات كر كو هەرێما كوردستانێ وەك هەردەم دێ فاكتەرەكێ بێلایەن و ئاشتیخواز مینیت د دەڤەرێ دا.
فەرمانگەها پەیوەندییێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بەیاننامەیەك بەلاڤ كر و تێدا دلگرانییا خۆ یا كوور دەربڕی بەرانبەر وان تۆمەتێن ڤێ دووماهیێ د هندەك دەزگەهێن دادوەری و راگەهاندنێن فەرمی یێن كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ دا هاتینە بەلاڤكرن، كو دبێژن هندەك ژ وان كەسێن سزا ل سەر هاتینە سەپاندن ل هەرێما كوردستانێ ژ ئالیێ دەزگەهێن هەوالگیرییا وەلاتێن دی ڤە مەشق پێ هاتییە كرن.
د بەیاننامەیێ دا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئەو تۆمەتە رەت كرن و هەلوەستێ خۆ یێ رۆهن و نەگهۆڕ بۆ رایا گشتی ل ناڤخۆ و دەرڤە دیار كر، هەڤدەم دوپات دكەت كو چو بارەگەه و ناڤەندێن مەشق و راهێنانا دەزگەهێن هەوالگیرییا وەلاتان ل هەرێما كوردستانێ نینن، و گرێدانا هەرێما كوردستانێ ب ڤان بابەتان بێ بنەمایە و ژ راستیێ دوورە.
هەروەسا، حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دلتەنگییا خۆ یا كوور دەربڕی بەرانبەر بەردەوامیدان ب ڤان جۆرە تۆمەتان. ئەڤە د دەمەكێ دا یە كو دەڤەر پێدڤی ب خۆڕاگرتنەكا پتر و دیالۆگ و پشكدارییەكا بەرپرسیارانە هەیە. بەروڤاژی ڤێ چەندێ، ئەڤ رەفتارە دێ نە ئارامییەكا پتر پەیدا كەت و هەرێما كوردستانێ ب بەردەوام بزاڤ بۆ پاراستنا وێ ئارامیێ كرینە.
د بەیاننامەیا فەرمانگەها پەیوەندییێن دەرڤە یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا ئاماژە ب وێ چەندێ هاتییە دان، چەندین سالە هەرێما كوردستانێ یا بەردەوام بوویە ل سەر پێگیریێ وەك فاكتەرەكێ ئارامیێ و بێلایەنی و پێكڤەژیانێ ل ئیراقێ و دەڤەرێ. ب رێزگرتن ل دەستوورێ ئیراقا فیدرال و پرەنسیپێن پەیوەندییێن باش و دۆستانە ل گەل وەلاتێن جیران، حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دوپات دكەت كو نابیت ئاخا هەرێما كوردستانێ بۆ تێكدانا ئاسایشا وەلاتێن جیران بهێتە بكارئینان.
د هەمان دەم دا، حوكمەتا هەرێمێ داخوازێ ژ حوكمەتا ئیراقا فیدرال دكەت كو بەرپرسیارەتییا خۆ یا دەستووری هەلگریت د پاراستنا سەروەرییا ئیراقێ دا و رێگریێ ل وان بنپێكرنان بكەت یێن ل سەر ئاخا هەرێما كوردستانێ دهێنە كرن. هەروەسا داخواز ژ جڤاكا نێڤدەولەتی كر كو بزاڤێن خۆ چڕ بكەن پێخەمەت كێمكرنا ئالۆزییان و رێزگرتن ل سەروەریێ و پاراستنا وەلاتییان و بجهئینانا ئاشتی و ئارامیێ بۆ دەڤەرێ.
فەرمانگەها پەیوەندییێن دەرڤە باس ل وێ چەندێ ژی كرییە، خەلكێ هەرێما كوردستانێ پێخەمەت ئاشتی، كەرامەت و مافێن دەستووری، ب دەهان سالە بەرگری ل ئازار، ململانێ و قوربانیدانێ كرییە، لەوما حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دێ یا بەردەوام بیت ل سەر پێگیرییا خۆ ب حوكمڕانییا بەرپرسیارانە و پاراستنا وەلاتییێن خۆ و گەشەپێدانا پەیوەندییێن ئاڤاكەر و ئاشتیخوازانە ل گەل وەلاتێن جیران و هەڤپشكێن نێڤدەولەتی.

ئەندامەكێ كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان، رەخنەیێ ل سیاسەتا بەغدا بەرامبەر هەرێما كوردستانێ دگریت و ب «نەدەستووری» ناڤ دكەت. دەربارەی پێكئینانا حوكمەتا نوو یا هەرێما كوردستانێ ژی، دبێژیت، هەلبژارتنێن پێشوەخت ئێكە ژ ئەگەران.
ئەحمەد كانی، ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا راگەهاند، «ئەوا ل بەغدا روو ددەت نەدەستوورییە».
دەربارەی ئەگەرێ گیرۆبوونا پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژی، ئەحمەد كانی راگەهاند، «ئەگەر یێ ئاشكرایە كا بۆچی كابینەیا نوو پێك نەهاتییە».
دوپات ژی كر، هەكە ئالی نەگەهنە ئەنجامەكی، دبیت هەلبژارتنێن پێشوەخت ببیتە چارەسەری.
ژئالیێ یاسایی ڤە، هەلوەشاندنا پەرلەمانی هندەك مەرج یێن هەین. هیوا نەسرەدین، جێگرێ سەرۆكێ دیوانا جڤاتا نوونەرێن كوردستانێ دوو مەرجێن سەرەكی بۆ ڤێ پێنگاڤێ دیار دكەت:
1-دەسهەلاتا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ: هەكە د دەمێ 45 رۆژان دا روونشتنا ئێكێ نەهێتە ئەنجامدان و دەستەیا سەرۆكاتیێ نەهێتە هەلبژارتن، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دشێت بڕیارا هەلوەشاندنێ بدەت (نوكە بتنێ سویندا یاسایی هاتییە خوارن).
2-دەست ژ كار كێشانا ب كۆم: هەكە 51 ئەندامێن پەرلەمانی دەست ژ كار كێشانا خۆ پێشكێش بكەن، پەرلەمان پەك دكەڤیت و دهێتە هەلوەشاندن.
ل رۆژا 2-12-2024ێ، بەربژارێن سەركەفتی یێن خولا شەشێ یا جڤاتا نوونەرێن كوردستانێ سویندا یاسایی خوار و روونشتنا ئێكێ ب سەرۆكاتییا (محەمەد سلێمان)، پەرلەمانتارێ ب تەمەنترین بڕێڤە چوو.
هەكە هەر هەلبژارتنەكا نوو بهێتە ئەنجامدان، دێ ژ ئالیێ كۆمیسیۆنا ئیراقێ ڤە بیت. كۆمیسیۆنا بلند یا سەربەخۆ یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ بەرهەڤییا خۆ نیشان د دەت، بەلێ ب مەرج. عیماد جەمیل، سەرۆكێ تیما مێدیایی یا كۆمیسیۆنێ گۆت: «چو ئاریشە نینن بۆ دووبارەكرنا هەلبژارتنان، بەلێ پێدڤی ب بودجەیەكێ هەیە وەكی جارا دەربازبووی كو نێزیكی 50 ملیار دینار بوون.»
ل دووڤ گۆتنا عیماد جەمیل، ژ رۆژا بڕیاردانێ، كۆمیسیۆن پێدڤی ب شەش مەهان هەیە بۆ بەرهەڤیێ.
د دەمەكێ دا ئەنجامێن هەلبژارتنێن 20-10-2024ێ ب ڤی رەنگی بوون: (پارتی29 كورسی، ئێكەتی 23 كورسی، نەوەی نوێ 15 كورسی، ئێكگرتوو حەفت كورسی، هەلویست چار كورسی، كۆمەل سێ كورسی، بەرەی گەل دوو كورسی، هەڤپەیمانییا هەرێمێ كورسییەك ، گۆڕان كورسییەك).

فەرمانگەیا میدیا و پێزانینان یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دبێژیت، ژ دەسپێكا شەڕێ ئەمریكا و ئیسرائیلێ ل گەل ئیرانێ ل 28ێ شوباتێ و هەتا نوكە، 809 هێرش ل سەر هەرێما كوردستانێ هاتینە كرن و د ئەنجامدا 20 شەهید و 123 بریندار هەنە.
بەیاننامەیا فەرمانگەها میدیا و پێزانینان یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل رۆژا شەمبی 25ێ نیسانێ هاتیە بەلاڤكرن و تێدا هاتییە: «ئامارێن هێرشان د ناڤبەرا 28ێ شوباتێ هەتا 20ێ نیسانێ هاتینە تۆماركرن. هەرێما كوردستانێ د رێزبەندییا ئێكێ یا وان وەلاتان دا دهێت كو پشكدار نینن د شەڕی دا، لێ زۆرترین زیانێن گیانی و مادی ب سەر دا هاتینە، سەرەڕای بێلایەنبوونا وێ».
ب گورەی پێزانینێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ژبەر ڤان هێرشان «20 شەهید و 123 بریندار هەنە؛ هەروەسا سەدان وەلاتییان ژی زیانێن مادی ب مال، جهێن كار وترۆمبێلێن وان كەفتینە».
ب گۆرەی ئامارا ناڤبری، هەژمارەیا هێرشان ب ڤی شێوەی خوارێ یە:
پارێزگەها هەولێرێ: 477 هێرش هاتینە كرن (419 درۆن و 58 مووشەك)، د ئەنجامدا 10 شەهید و 83 بریندار هەنە.
پارێزگەهێن سلێمانیێ و هەلەبجە: 235 هێرش هاتینە كرن (194 درۆن و 41 مووشەك)، د ئەنجامدا 3 شەهید و 6 بریندار هەنە.
پارێزگەها دهۆكێ: 29 هێرش هاتینە كرن، كو هەموو ب درۆنان بووینە.
ئیدارەیا سەربەخۆ یا سۆران: 68 هێرش هاتینە كرن (59 درۆن و 9 مووشەك)، د ئەنجامدا 7 شەهید و 34 بریندار هەنە.
د راپۆرتا حوكمەتێ دا هاتییە، ژ 28ێ شوباتێ هەتا 20ێ نیسانێ، ب گشتی 809 هێرش ل سەر هەرێما كوردستانێ هاتینە كرن كو تێدا 701 درۆن و 108 مووشەك هاتینە ب كارئینان.
زیانێن دی ل سەر ئاستێ پارێزگەهان:
پارێزگەها هەولێرێ: 726 وەلاتییان ژبەر هێرشان زیان ب مال، خانی، ترۆمبێل و جهێن كارێن وان كەفتینە.
پارێزگەهێن سلێمانیێ و هەلەبجە: د 24 هێرشان دا ل سەر جهێن سڤیل، ب دەهان وەلاتی زیاندار بووینە.
پارێزگەها دهۆكێ: پتر ژ 13 جاران هێرش هاتینە كرن بۆ سەر كۆمپانیایێن كەرتی تایبەت و زیان ب مالێن وەلاتییان كەفتینە.
ئیدارەیا سەربەخۆ یا سۆران: 35 وەلاتییان ژبەر هێرشان زیان ب مال، جهێن كار و خانییێن وان كەفتینە.

سەرۆكاتییا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، داخوازا ڤەگەڕیانا ئەندامێن فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ ناڤا كۆمبوونێن جڤاتا نوونەران دكەت و لیژنەیەكا تایبەت بۆ رازیكرنا پارتی رادسپێریت.
بڕیارە ئەڤرۆ رۆژا ئێكشەمبی 26 ی نیسانا 2026، شاندەكا سەرۆك فراكسیۆنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، ل هەولێرێ سەرەدانا فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان بكەت ب مەرەما خۆشكرنا رێكا تێكگەشتنێ و ڤەگەڕیانا وان بۆ ناڤا هۆلا كۆمبوونان.
ئەڤ لڤینا دێپلۆماسی یا د ناڤا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا پشتی وێ چەندێ دهێت، كو د كۆمبوونا رۆژا چارشەمبی (22ی نیسانا 2026) دا، سەرۆكاتییا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ داخواز ژ سەرۆك فراكسیۆنان كر لیژنەیەكا هەڤپشك پێكبینن.
ئەركێ سەرەكی یێ ڤێ لیژنەیێ هەڤئاخفتنە ل گەل فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان دەربارەی وان ئاستەنگ و ئەگەرێن بووینە سەدەم كو بایكۆتا كۆمبوونێن جڤاتا نوونەران بكەن.
بەری نوكە فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان د بەیاننامەیەكا فەرمی دا ئاماژە ب وێ چەندێ كربوو، كو بایكۆتكرنا كۆمبوونان وەك نەڕازیبوونەكە ل هەمبەر وان «بنپێكرنێن دەستووری و یاسایی» یێن د ناڤا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا دهێنە كرن و بڕیارا وان دێ هەتا دەمەكێ نەدیار یا بەردەوام بیت.
ل رۆژا شەمبی، 18/4/2026، فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، د بەیاننامەیەكا فەرمی دا، هەلوەستێ خوە یێ دوماهییێ بەرانبەر بارودۆخێ نوكە یێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا دیار كر وەك نەڕازیبوونەكە ل هەمبەر وان «بنپێكرنێن دەستووری و یاسایی» یێن د ناڤا جڤاتا نوونەران دا دهێنە كرن بڕیار دا ب شێوەیەكێ ڤەكری و هەتا دەمەكێ نەدیار بایكۆتا هەموو كۆمبوونێن جڤاتا نوونەران بكەت.

رێڤەبەرێ هەرێما کۆبانێ دیار دکەت د چارچۆڤێ رێککەفتنا ڤێ دووماهیێ دا دێ رەوش ل کۆبانێ و عەفرینێ و هەروەسا دێ ل گرێ سپی ژی ئاسایی بیت و دێ هەلبژارتن هێنە کرن و هەموو ئاوارە ژی دێ ڤەگەرنە ڤە دەڤەرێن خوە.

ئیبراهیم موسلیم رێڤەبەرێ هەرێما کۆبانێ د داخویانیەکێ دا دیار کر، د چارچۆڤەیێ رێککەفتنا ڤێ دووماهیێ کو د ناڤبەرا شامێ و هەسەدێ دا هاتیە کرن دێ د دەمەکێ نێزیک دا هەموو ئاوارەیێن ل عەفرینێ و گرێ سپیێ ڤەگەرنە ڤە جهێن خوە و هەروەسا دێ سازیێن دەولەتێ ل کۆبانێ دەست ب کارێن خوە کەن و گۆت: (هەروەسا نها بەرهەڤی بۆ ڤێ یەکێ دهێنە کرن کو د دەمەکێ نێزیک دا هەلبژارتن ژی ل دەڤەرێن رۆژئاڤایێ کوردستانێ بهێنە کرن و ئەو یەک ژی پێنگاڤەک گرنگە دا کوردان نوونەرێن خوە ل هەموو سازیێن دەولەتا سووریێ هەبن).
ناڤهاتی ئەو یەک ژی دیار کر نها کار بۆ ڤێ یەکێ دهێتە کرن کو ل عەفرینێ و گرێ سپی چەند هزار ‌هێزێن ئاسایشێ بهێنە دامەزراندن و هەروەسا هێزێن پۆلیسان ژی دێ هێنە دامەزراندن و ئەو هێزە ژی بێگومان دێ ژ خەلکێ هەرێمێ ب خوە بن، ئانکو دێ کورد و پێکهاتەیێن دی بن یێن ل عەفرینێ و گرێ سپی دژین و بێگومان ئەو یەک ژی پێنگاڤەکا دی یا گرنگە بۆ ئاساییکرنا رەوشا وان دەڤەران و هەروەسا دێ بیتە ئەگەر هەموو وەلاتیێن کورد یێن کو بەری نها ژ بەر ئەگەرێن ئێمناهیێ نەچار مابوون بچنە دەڤەرێن دی جارەکا دی ڤەگەرنە ڤە باژێرێن خوە و گۆت: (هەلبژارتن دێ د جەوەکێ ئازاد و دیموکراتی دا هێنە کرن، خەلک دێ ب ئیرادەیا خوە نوونەرێن خوە هەلبژێرن و هەبوونا نوونەرێن کوردان د پەرلەمانێ سووریێ دا ژی گەلەک گرنگە و هەروەسا کورد و پێکهاتەیێن دی یێن کو ل دەڤەرێن کوردی دژین دێ د هەموو سازیێن سیاسی، سەربازی و یێن خزمەتگوزاری دا پشکدار بن، ئانکو ب کورتی دێ کورد ببنە شریکێ دەستهەلاتا نها یا سووریێ).
ئەو یەک د دەمەکێ دایە کو بەری چەند رۆژان بەرپرسەکێ هەسەدێ ژی دیار کربوو، ل گۆر رێککەفتنا ڤێ دووماهیێ دێ کورد گەلەک پۆستێن گرنگ ل دەولەتا سووریێ وەرگرن، چەندین بالیۆزیێن سووریێ دێ کورد بن، د ئاستێ وەزارەتان و سازیێن دی یێن دەولەتێ دا دێ کورد پشکدار بن، ئەو زۆرداریا بەری نها ل سەر کوردان هەبوو دێ ب دووماهی هێت و هەروەسا زمانێ کوردی دێ بیتە فەرمی و نها کار بۆ ڤێ یەکێ دهێتە کرن کو باوەرنامیێن ل دەڤەرێن کوردی ژی ب فەرمی ژ ئالیێ شامێ ڤە بهێنە قەبوول کرن و ئەو یەک ژی پێنگاڤەک گەلەک باشە.

بەرپرسێ دەستەیا كارگێڕییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند، پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ پێدڤی ب پێداچوون و ڕاستكرنەڤێ هەیە. ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو هەلوەستێن سیاسی یێن پارتی و بایكۆتكرن، ب رامانا ڤەكێشانێ ژ پرۆسەیێ ناهێت، بەلكو ئارمانج ژێ ڤەگەڕاندنا هەڤسەنگیێ یە بۆ سیستەمێ پەرلەمانی یێ وەلاتی.
د هەڤپەیڤینەكا تایبەت دا ل گەل كەنالێ (كوردستان 24)، فازل میرانی، بەرپرسێ دەستەیا كارگێڕییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان رۆناهی ئێخستە سەر دووماهی پێشهاتێن سیاسی و دیار كر: «ئیراق خودان سیستەمەكێ پەرلەمانی یە و پێدڤییە هەموو ئالی رێزێ لێ بگرن. پارتی تنێ بۆ دەستكەفتێن حزبی پێنگاڤان ناهاڤێژیت، بەلكو وەك هێزەكا مەزن كو نوونەراتییا پتر ژ نیڤا خەلكێ كوردستانێ دكەت، بەرپرسیاریەتییەكا نیشتمانی ل سەر ملێن وێ یە.»
سەبارەت دابەشكرنا پۆستێن بلند، میرانی گۆت: «ل گۆرەی وێ نەریتێ سیاسی یێ ل دووڤ 2003ێ هاتییە پەیڕەوكرن، پۆستێ سەرۆككۆماری بۆ كوردانە، سەرۆك وەزیران بۆ شیعەیان و سەرۆكێ جڤاتا نوونەران بۆ سوننەیانە. مە وەك پارتی مەبەست نەبوویە پۆستێ سەرۆككۆماری تنێ بۆ حزبێ بیت، بەلكو مە دووپاتی ل سەر مافێ كوردان كریە.»
هەروەسا هیڤی خواست ناكۆكیێن د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتیێ ب ئێكجاری ب دووماهی بهێن و گۆت: «پۆستێ سەرۆككۆماری كێشەیەكا وەسا ئالۆز نینە كو د ناڤبەرا مە و ئێكەتیێ دا نەهێتە چارەسەركرن. ئێكدەنگییا ئالیێن كوردی داخوازییەكا سەرەكی یا خەلكی یە.»
میرانی رەخنە ل پەرت و بەلاڤبوونا ئالیێن كوردی گرت د هەلبژارتنێن كەركووكێ دا و گۆت: «هەكە كورد ب ئێك لیست پشكدار ببان، بێگومان پۆستێ پارێزگارێ كەركووكێ دا بۆ كوردان بیت.»
دیاركر كر كو پارتی چو جاران ئاخ نەفروتییە و نافرۆشیت، و ئاماژە ب رۆلێ مەلا مستەفا بارزانی كر كو شۆڕەشا ئیلۆنێ كرە قوربانی بۆ كەركووكێ.
بەرپرسێ دەستەیا كارگێڕیا مەكتەبا سیاسییا پارتی رەخنە ل قانوونا نوكە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ گرت و دیار كر: «ئەگەر قانوونەكا دادپەروەرانە هەبا، نوكە پارتی خودان 56 كورسیێن پەرلەمانی بوو.»
د دووماهیێ دا، میرانی دوپاتی ل سەر پێگەهێ هێزێ یێ پارتی كر و گۆت: «چو حوكمەت ل بەغدا بێی پشكدارییا پارتی ناهێنە پێكئینان، و هەكە حوكمەتەك بێی پارتی ژی بهێتە پێكئینان، ئەو دێ وەك (كەسەكێ خودان پێدڤیێن تایبەت) بیت كو نەشێت ب دروستی ب رێڤە بچیت.»

هەولێر، قائید میرۆ

شیرەتكارەكێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دەڤەرێن كوردستانی ئاشكرا كر، كوردان مەزنترین شاشی كر دەما پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێرییا گشتی دا كری ل دەڤەرێن كوردستانی و دبێژیت، نوكە ئیراق سەرژمێریێ بۆ مەرەمێن سیاسی بكار دئینیت و پرۆسەیا ب ئەرەبكرنێ ژی هەر یا بەردەوامە.
رێبوار تالەبانی، شیرەتكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ رۆژنامەیا «ئەڤرۆ» دیار كر: «رەوشا دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ نە یا باشە، چونكی ب ئەرەبكرن هێشتا یا بەردەوامە و هەوا ب ئەرەبكرنێ پشتی رویدانێن 16 ئۆكتۆبەرێ گەلەك زێدە كرییە. ئەوا ل چەند سالێن بۆری ب سەر دەڤەرێن كوردستانی هاتی، ل سەردەمێ 35 سالێن دەستهەلاتا بەعسییان نەهاتییە كرن؛ بۆ نموونە تاخەك ل كەركووكێ هاتییە ئاڤاكرن كو 200 هزار كەس تێدانە و هەموو ئەرەبێن دەرڤەی كەركووكێ تێدا هاتینە ئاكنجی كرن. ل سەردەمێ سەدام حوسێنی د دەمێ 35 سالان دا 200 هزار كەس نەهاتبوونە كەركووكێ، بەلێ مخابن د دەمێ چەند سالێن كێم دا ئەڤ هژمارە هاتییە كەركووكێ كو هەموو خەلكێ پارێزگەهێن دەرڤەنە. هەتا ژ ئالیێ قانوونی ڤە ژی، ئەو كەسێن ب ئەرەبكرنێ هاتینە دەڤەرێن كوردستانی، فۆرمێن وان یێن ئاهێن خوارنێ هاتینە ڤەگوهاستن و هەموو رێكارێن قانوونی ژی تەمام كرینە. ئەڤا دهێتە كرن كارەكێ مەترسیدارە بۆ پاشەرۆژا كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ.»
رێبوار تالەبانی گۆت ژی: «كوردان شاشییەكا مەزن كر پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێرییا گشتی دا ل كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی كری، چونكی وی دەمی بەری سەرژمێری بهێتە كرن ئەز دژی پشكدارییا كوردان بووم و هنگی وەرە من هۆشداری دابوو ل دۆر زیانێن پرۆسەیا سەرژمێریێ ل دەڤەرێن كوردستانی. ئانكو مەزنترین شاشی كوردان كر دەما پشكداری د سەرژمێرییا گشتی دا كری. ل دووماهیێ نیەتا حوكمەتا ئیراقێ ئاشكرا بوو؛ وان سۆز دابوو كو سەرژمێری ل دەڤەرێن كوردستانی بۆ مەرەمێن سیاسی ناهێتە بكار ئینان، بەلێ ل دووماهیێ دەركەفت كو سەرژمێری بۆ مەرەمێن سیاسی هاتە بكار ئینان و نوكە ئەنجامێن سەرژمێریێ دژی كوردان دهێنە بكار ئینان. حوكمەتا ئیراقێ و دەستهەلاتدارێن وێ پێگیر نینن ب بجهئینانا دەستووری، دێ چەوا پێگیریێ ب رێككەفتنان كەن؟ رۆژانە ستەم ل جۆتیار و وەلاتیێن كورد ل دەڤەرێن كوردستانی دهێتە كرن و چو كەسەك ژی نینە بەرەڤانیێ ل كوردان بكەت، چونكی دەستهەلاتەكا سەربازی ل سەر ڤان دەڤەران هەیە و دەستهەلاتا ئیداری نینە.»

فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ د كۆنگرەیەكێ رۆژنامەڤانی دا، رۆناهی ئێخستە سەر بارودۆخێ ناڤخۆ یێ مالا شیعی و راگەهاند؛ نوكە د ناڤ «چوارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ» دا ناكۆكی پەیدا بووینە و بووینە ئەگەرێ دروستبوونا دوو بەرەیێن سەرەكی و ژ ئێك جودا.
ب گۆتنا ئەترووشی، بەرەیێ ئێكێ ژ نووری مالكی و لایەنگرێن وی پێكدهێت، ل هەمبەر ژی دا بەرەیەكێ دی دروست بوویە كو محەمەد شیاع سوودانی سەرۆكایەتییا وی دكەت. سوودانی نوكە خودانێ مەزنترین فراكسیۆنە د ناڤ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا ل سەر ئاستێ شیعەیان، كو هەژمارا ئەندامێن وێ د ناڤبەرا 46 بۆ 50 پەرلەمانتاران دایە.
جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، كو ئەڤ كێشە و ململانێیە رۆژ ب رۆژ بەرەڤ كووربوونەڤێ دچن. هەروەسا گۆت ژی: «ئەز باوەر ناكەم ئەڤ كێشەیە ب ساناهی چارەسەر ببن و دبیت دەمەكێ درێژ بڤێت تا كو ئالی ل سەر ڤی بابەتی بگەهنە رێككەفتنێ.»
ئەڤ داخۆیانییە د دەمەكێ دانە، كو ململانێیا سیاسی ل سەر پۆست و شێوازێ برێڤەبرنا حوكمەتێ د ناڤبەرا ئالیێن پێكئینەرێن چوارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ دا یا بەردەوامە.