حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د بەیاننامەیەكێ دا، بڕیارێن تاكلایەنە یێن هەردوو كۆمپانیایێن «دانە غاز» و «كرێسنت پترۆلیۆم» رەت كرن و راگەهاند: ئەو دەستپێكرنا دابینكرنا غازێ ژ زەڤییا «كۆرمۆر» ڤە بۆ وەزارەتا كارەبا یا ئیراقێ، بێ ڕازیبوون و ئاگەهدارییا پێشوەخت یا حوكمەتا هەرێمێ بوویە، ئەڤە ژی بنپێكرنەكا ئاشكرا یا چوارچۆڤەیێ گرێبەستانە.
حوكمەتا هەرێمێ دیار كر، ل 4 تەباخێ ئاگەهدار بووینە كو وان كۆمپانیایان دەست ب هنارتنا غازێ كریە و ئەڤ ئاگەهداركرنە ژی تنێ دەمێ راگەهاندنا فەرمی یا كۆمپانیایان گەهشتییە وان. حوكمەتا هەرێمێ وەك قەوارەیەكا دەستووری، بەردەوام پێگیر بوویە ب بهێزكرنا ئاسایشا وزەیێ ل هەرێمێ و ئیراقێ، لێ هەموو وەبەرهێنانێن وان د چارچۆڤەیێ گرێبەستێن فەرمی دا بووینە.
حوكمەتێ دوپات كر، ئەو چو جاران دژی دابینكرنا غازێ یان كارەبێ بۆ چو ئالیێن ئیراقێ نینن، ب مەرجەكی كو ئەڤ چەندە ل سەر بنەمایێ پێگیریبوونێ ب گرێبەستان و ب رازیبوونا فەرمی یا حوكمەتا هەرێمێ بیت، چونكە حوكمەتا هەرێمێ ئالیێ سەرەكیێ گرێبەستكارە.
د بەیاننامەیێ دا هاتیە «ئەڤ پێنگاڤا تاكلایەنە یا كۆمپانیایان د دەمەكێ دایە كو حوكمەتا هەرێمێ و حوكمەتا فیدرالی پێشكەفتنێن باش د هاریكاریێن كەرتی وزەیێ دا بدەەستڤە ئیناینە. ئەڤ كارێ كۆمپانیایان بنپێكرنا گرێبەستێ یە و دەستێوەردانەكا بێبەهانەیە د رێكارێن دەزگەهێ یێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا».
حوكمەتا هەرێمێ ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو ئەو ب توندی وێ پشكا بەیاننامەیا كۆمپانیایان رەت دكەن كو سوپاسییا حوكمەتا هەرێمێ كریە، چونكە حوكمەتێ چو رازیبوون نەداینە و هەر ئاماژەیەك ب پشتەڤانییا هەولێرێ «نەڕاست و چەواشەكارانە» یە.
د دوماهیێ دا، حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دوپات كر كو دێ هەلسەنگاندنا هوور بۆ هەموو لێكەفتێن یاسایی و گرێبەستیێن كۆمپانیایان كەت و دێ هەموو رێكارێن پێدڤی بۆ پاراستنا مافێن خۆ و بەرژەوەندیێن خەلكێ هەرێمێ و ئیراقێ بكار ئینیت، دیسان دێ بەردەوام بیت ل سەر كاركرنێ ل گەل بەغدایێ، لێ تنێ ب ڕێكارێن دەستووری و یاسایی یێن كو ل سەر ڕێككەفتین.

ئەندامەکێ بەرێ یێ پەرلەمانێ تورکیا دیار دکەت، قووناغا نها دشێت ببیتە دەستپێکەکا نوو بۆ خەباتا سیاسی یا گەلێ کورد ل تورکیا و گرنگە ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی هەموو مافێن گەلێ کورد د دستوورێ تورکیا دا بهێنە گەرەنتیکرن.

ئادەم گەڤەری سیاسەتمەدارێ کورد ل تورکیا و ئەندامێ بەرێ یێ پەرلەمانێ تورکیا دیار کر، قووناغا نها دشێت ببیتە دەستپێکەکا نوو بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی ل تورکیا، چونکی ئەزموونا چەندین سالێن بۆری بۆ بەرپرسێن تورکیا ژی سەلماندیە کو پرسا کوردی ل تورکیا ب رێبازێن سەربازی ناهێتە چارەسەرکرن، تورکیا نەشیا ب زۆرێ و ئۆپەراسیۆنێن سەربازی کوردان بێدەنگ بکەت یان ژی ئیرادەیا کوردان ژناڤ ببەت و بەرپرسێن تورکیا ژی گەهشتینە ڤێ باوەریێ کو دڤێت ب رێیێن سیاسی و ئاشتیانە پرسا کوردی ل تورکیا بهێتە چارەسەرکرن و گۆت: (نەمانا شەڕی و راگرتنا ئۆپەراسیۆنێن سەربازی و نەمانا توندوتیژیێ بێگومان ژ بۆ چارەسەریێ گەلەک گرنگن، ئانکۆ مرۆڤ دشێت بێژیت ئێدی دەولەتا تورکیا ژی تێگەهشت ب شەڕی و توندوتیژیێ نەشێت پرسا کوردی چارەسەر بکەت و یا نها ل تورکیا روو ددەت دەستپێکا قووناغەکا نوو یە بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی).
ناڤهاتی د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، بەری نها ژی چەندین قووناغێن ئاشتیێ ل تورکیا هەبوون و ئاریشە دروست بوون، چونکی وی دەمی ژی ب رێیا دستووری کار نەهاتە کرن، نها ژی گەلەک یا گرنگە ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی ل تورکیا ب رێیێن قانوونی کار بهێنە کرن، دڤێت هەموو مافێن گەلێ کورد ل تورکیا د دستووری دا بهێنە گەرەنتیکرن، چونکی بابەت تنێ ئەو نینە شەڕ بهێتە راگرتن، ژ بەر کو دڤێت ئەو ئەگەرێن کو وەسا کرن ل تورکیا شەڕ روو دەت ئەو ئەگەر نەمینن و گۆت: (هەتا کورد ل تورکیا نەگەهنە مافێن خوە دێ ئالۆزی بەردەوام بن، ژ بۆ ڤێ یەکێ ژی گرنگە پرسا کوردی ب رێیا دستووری بهێتە چارەسەرکرن، هەکە کورد ب رێیا دستووری بگەهنە هەموو مافێن خوە وی دەمی چو ئاریشە نامینن و دێ گەلەک گوهۆڕینێن باش ژی ل تورکیا روو دەن).
سیاسەتمەدارێ کورد ئەو یەک ژی دیار کر، دستوورێ نها یێ تورکیا گەلەک کێماسیێن خوە هەنە، بەری هەر تشتەکێ دڤێت دستووری نها یێ تورکیا بهێتە گوهۆڕین، پێدڤیا تورکیا ب دستوورەک نوو و دیموکراتی هەیە کو تێدا هەم پرسا کوردی و هەم ژی پرسێن دی بهێنە چارەسەرکرن، بەری نها ژی گەلەک بەرپرسێن تورکیا بەحسێ دستوورەک نوو کرینە، لێ مخابن هەتا نها ب کریاری چو نەهاتیە کرن و گۆت: (دستوورەک نوو و دیموکراتی دێ بیتە ژێدەرێ چارەسەرکرنا پرسا کوردی و گەلەک پرسێن دی یێن ل تورکیا، چونکی پرسا کوردی وەسا کریە گەلەک پرسێن دی ژی ل تورکیا نەهێنە چارەسەرکرن، ب رێیا دستوورەکێ نوو دێ پڕانیا پرسێن هەی ل تورکیا هێنە چارەسەرکرن، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی گەلەک جاران مە گۆتیە پرسا کوردی دێ بیتە کلیلا چارەسەرکرنا هەموو پرسێن تورکیا).
ئەندامێ بەرێ یێ پەرلەمانێ تورکیا د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی نەڤەشارت کو نها ل رۆژهەلاتا ناڤین گوهۆڕینێن گەلەک مەزن روو ددەن، هەر وەلاتەک یێ کار بۆ پاراستنا خوە و بهێزکرنا پێگەهێ خوە دکەت، هەکە تورکیا بڤێت مەترسی ل سەر وێ نەمینن و پێگەهێ وێ بهێز کەڤیت دێ ئێدی ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی یا پێدڤی بهێتە کرن، چونکی بێی چارەسەرکرنا پرسا کوردی هەردەم دێ ئالۆزی ل تورکیا روو دەن، ژ بۆ ڤێ یەکێ ژی دڤێت دەستهەلاتا نها یا تورکیا ب رەنگەکێ دلسۆزانە کار بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی بکەت و گۆت: ( نابیت بەرپرسێن نها یێن تورکیا تنێ هزرا بەرژەوەندیێن خوە یێن تەنگ بکەن، چونکی بابەت وەسا ناهێتە چارەسەرکرن، دڤێت هەموو تشت بۆ رایا گشتی یا تورکیا بهێنە ئاشکرا کرن، دڤێت خەلک بزانیت کا ل پشت پەردەیان چ هەیە و گرنگە ئەم وانەیان ژ ئەزموونێن بەری نها ل تورکیا وەربگرین).
ئادەم گەڤەری د دووماهیا ئاخڤتنا خوە دا ئاماژە ب ڤێ یەکێ کر کو، دڤێت بەرپرسێن تورکیا و ئالیێ کوردی ژی هەست ب بەرپرسیاریا خوە یا دیرۆکی بکەن، یا نها دهێتە کرن کارەک گەلەک مەزنە و دڤێت ل گۆر مەزناهیا وی کاری ژی بەرپرسێن تورکیا و ئالی کوردی کارێن پێدڤی بکەن و گۆت: (سەرکەفتنا قووناغا نها دێ بیتە ئەگەرێ گوهۆڕینێن گەلەک مەزن ل تورکیا، هەکە کورد بگەهنە مافێن خوە ئێدی گەلەک ئاریشەیێن دی یێن ل تورکیا ژی دێ هێنە چارەسەرکرن، گرنگە ب دلسۆزی کار بۆ سەرکەفتنا قووناغا نها ل تورکیا بهێتە کرن).

د چارچۆڤێ سەرەدانا خوە دا بۆ بەغدا، دوهی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ، دگەل عەلی ئەلزەیدی، سەرۆکوەزیرێن ئیراقا فیدرال کۆمبوو.
د کۆمبوونێ دا، کاودانێن گشتی یێن ئیراقێ، ئاستەنگ و ئالینگارییێن نوکە
یێن قووناغێ، پێشهاتێن رەوشا هەرێمی و نێڤدەولەتی و کارتێکرنێن وان ل سەر ئیراقێ و دەڤەرێ، هاتنە گەنگەشەکرن.
سەرۆک نێچیرڤان بارزانی، پشتەڤانییا هەرێما کوردستانێ بۆ بەرنامێ کارێ
حوکمەتا فیدرال و پێکڤەکارکرنێ ژ پێخەمەت بجهئینان و سەرئێخستنا وێ، ب رەنگەکێ کو خزمەتا هەمی پێکهاتەیێن ئیراقێ و سەقامگیریا سیاسی و ئەمنییا هەمی وەلاتی بکەت، دوپات کر.
د پشکەکا دی یا کۆمبوونێ دا، زێدەباری بەرچاڤکرنا پرسا پەیوەندییێن هەولێر – بەغدا و بهێزکرنا هاریکارییا هەڤپشک یا د ناڤبەرا وان دا، رژدی ل سەر گرنگییا ئێکدەنگییا سیاسی و هەماهەنگییا بەردەوام د ناڤبەرا دامەزراوێن دەولەتێ دا ب مەرەما پاراستنا وەلاتی ژ گەف و مەترسییان، هاتە کرن.

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د چلەیا ئیمام حسێنی دا پەیامەك بەلاڤكر و دوپاتی ل سەر پێدڤییا ئێكڕێزیێ و پێشئێخستنا بەرژەوەندیێن بلند یێن ئیراقێ كر ژ بۆ مسۆگەركرنا پاشەڕۆژەكا باشتر.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل هەژمارا خۆ یا تایبەت ل سەر تۆرا جڤاكی یا ئێكسێ بەلاڤكر « د هەلكەفتا چلەیا ئیمام حسێنی دا بهایێن قوربانیدانێ و ئارامیێ و بوێریێ و بەرگریێ ژ ماف و دادپەروەریێ بلند رادگرین».
سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د پەیاما خۆ دا ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو» پێدڤییە د ڤێ هەلكەفتێ دا وانەیا ئێكگرتنێ و تەباییێ بهێتە وەرگرتن»و گۆت ژی» دڤێت هەست ب وێ چەندێ بكەین كو ئەم هەموو رووبڕووی هەمان ئاستەنگان دبین و چارەنڤیسێ مە ئێكە».
نێچیرڤان بارزانی دوپات كر كو بەرپرسیارەتییەكا مەزن ل سەرملێ هەموویانە ژ بۆ وێ چەندێ كو پێكڤە كار بكەن و بەرژەوەندییا بلند یا ئیراقێ بێخنە بەراهییا هەموو تشتەكی دا ئاسایش و ئارامی بچەسپیت و پاشەڕۆژەكا باشتر ژ بۆ هەموو وەلاتییان بهێتە دابینكرن
د دووماهییا پەیاما خۆ دا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ هیڤیخواست خودایێ مەزن وەلاتی و گەلی بپارێزیت و ئارامی و ئاڤەدانی بەردەوام بیت.
چلەیا ماتەمینیا ئیمام حوسێنی سالانە ل كەربەلا دهێتە ئەنجامدان و ژ بلی شیعەیێن ئیراقێ وەلاتیێن شیعەیێن وەلاتێن دی ژی تێدا پشكدار دبن.

ل رۆژا چارشەمبی چارشەمبی 5/8/2026 ژ بۆ ئێكگرتنا گوتارا سیاسی و هەلوەستێ كوردان ل سەر پرسێن نەتەوەیی، كۆمبوونەكا بەرفرهە یا حزب و ئالیێن سیاسی یێن كەركووكێ ل بارەگەهێ لقێ سێ یێ پارتی دیموكراتی كوردستان هاتە ئەنجامدان و پشتی گەنگەشەكرنا رەوشا سیاسی یا باژێڕی هەموو ئالی ل سەر حەفت خالێن سەرەكی رێككەفتن.
ل گۆر راگەهاندنا دووماهییا كۆمبوونێ، لایەنێن سیاسی یێن كورد ل كەركووكێ بڕیار دا كۆمبوونێن وان بەردەوام بن و بزاڤێن جدی بدەن ژ بۆ بدەستڤەئینانا وان پۆستێن كارگێڕی یێن پشكا كوردان بوون و د بۆری دا ژ دەست هاتینە دەر، هەروەسا هۆشداری دایە كو نابیت ژ بۆ پۆستەكێ كارگێڕی یان بەرژەوەندییا بەرتەنگ مالا كوردی پەرتەوازە ببیت و دەرئەنجام پۆست ژی بهێنە ژ دەستدان.
د پشكەكا دی یا بەیاننامەیا ئالیێن سیاسی یێن كورد دا ل كەركووكێ هاتیی كوە دەنگێ پێكهاتەیێ كورد ل باژێڕی زۆرینەیە و پێدڤییە رێز ل ڤی سەنگی بهێتە گرتن و نابیت چو جۆرە رێككەفتنەك ل گەل پێكهاتەیێن دی بهێتە كرن كو ببیتە ئەگەرێ دلگرانییا جادەیا كوردی و لێكدابڕانا ئێكڕێزییا كوردان.
وان ئالییان دوپاتی ل سەر وێ چەندێ ژی كر كو ئاریشەیا كوردان ل دەڤەرێنكوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێمێ ئاریشەیا ئاخێ یە ل گەل دەسهەلاتێ لەوما ئێكدەنگیێ ژ بۆ پاراستنا دەستكەفتان ب پێدڤی دبینن.

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دیموكراتی كوردستانی راگەهاند سەردانا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بۆ دیمەشقێ و كۆمبوون ل گەل سەرۆكێ سووری ئەحمەد شەرع پێنگاڤەكا ستراتیژی یا گرنگ بوو ژ بۆ باشتركرنا پەیوەندیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و دیمەشقێ دا و پاراستنا رۆژئاڤایێ كوردستانێ.
هشیار سیوەیلی بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێن پارتی دیموكرات كوردستان بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت»راستە بەری نوكە و د سەردەمێ رژێمێن بەرێ یێن سوریایێ دا جۆرەك ژ پەیوەندییان هەبوو و سەرەدانا دیمەشقێ هاتبوو كرن لێ ئەڤە ئێكەم جارە سەرۆكەكێ كورد ب شێوەیەكێ فەرمی ل كۆچكا سەرۆكایەتییا سووریایێ پێشوازی لێ بهێتە كرن و بەری ڤێ سەرەدانێ ب چەند حەفتییان شاندەكێ بلندێ پارتی چوبوو دیمەشقێ و ل گەل سەرۆكێ سوریایێ كۆمببوو و ئەڤ سەرەدانا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ب ئاگەهداری و هەماهەنگییا سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ عەلی زەیدی هاتییە ئەنجامدان و ددەمێ چەند حەفتیێن بوری دا سەرۆك مەسعود بارزانی د ڕێیا تەلەفۆنێ ل گەل سەرۆكێ سوریایێ بووچوون و بیروڕا ل سەر پەیوەندییان و پێشهاتان گوهۆڕینە.
پتر گۆت» سەرەدانا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ پشتی رۆلێ پۆزەتیڤ یێ هەرێما كوردستانێ هات د تەناهیكرنا رەوشا رۆژئاڤایێ كوردستانێ دا و رێگریكرن ل شەڕ و كوشتنێن خوونڕێژ و نێزیككرنا سەركردایەتییا هەسەدێ و دیمەشقێ و ئەنجامدانا رێكەفتننامەیا د ناڤبەرا وان كو سەرۆك مەسعود بارزانی و سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دا رۆلەكێ ب بەرچاڤ و مەزن و پۆزەتیڤ ل سەر ڤێ چەندێ گێڕایە».
سیوەیلی ئاشكراكر گەنگەشەیێن د ناڤبەرا بارزانی و شەرع دا خورتكرنا پەیوەندییان و بەرفرەهكرنا هەڤكاریێ وهەماهەنگییان ل بیاڤێن جوداجودا دا ل خۆ دگرت كو خزمەتا بەرژەوەندیێن هەڤپشك بكەت.
سەبارەت ب گرنگییا سەرەدانا سەرۆكێ هەرێمێ بۆ دیمەشقێ گۆت «بەرژەوەندییا بلند یا هەرێما كوردستانێ وێ چەندێ دخوازێت كو هەرێما كوردستانێ پەیوەندیێن باش و هەڤسەنگ ل گەل جیرانێن خۆ هەبیت و سوریایا نوو ژی كارێكتەرەكا گرنگە د نەخشەیا سیاسی و ئاسایش و ئابۆری یا رۆژهەلاتا ناڤین دا و د دەمەكێ كێم دا شیایە پەیوەندیێن خۆ ل دەڤەرێ و جیهانێ رێكبێخیت كو چو حوكمەتێن بەرێ نەشیاینە ڤێ چەندێ ئەنجام بدەن و نوكە رێككەڤتن و تێكگەهشتنەكا باش د ناڤبەرا رۆژئاڤایێ كوردستانێ و دیمەشقێ هەیە لێ هێشتا كارەكێ زۆر مایە بهێتە كرن و پێدڤییە مافێن گەلێ كورد د چارچۆڤەیەكێ دەستووری یێ نوو دا بهێنە چەسپاندن و وەك من ئاماژە پێكری هەرێما كوردستانێ د بۆری دا رۆلەكێ مەزن گێڕایە و ژ نوكە وێڤە ژی دشێت بەردەوام بیت و ئەگەرێ سەرەكی بۆ بهێزییا پێگەهێ هەرێمێ هەبوونا پەیوەندیێن باش یێن هەرێمێ نە ل گەل رژێما نوو یا سوریایێ و حوكمەتا توركیا یێ و دەولەتێن كەنداڤێ و مەزلوم عەبدی و سەركردەیێن ئەنەكەسە ل سەر ئاستێ ناڤخۆ و دەڤەرێ و د ئاڤاكرن و گوهۆڕینێن سوریایێدا، ئەمریكا و فەرەنسا ژی بەردەوام دشێن رۆلەكێ دیار ببینن و هەرێما كوردستانێ ل گەل ڤان دەولەتان ژی پەیوەندیێن بهێز و ئارام هەنە و زێدەباری وێ سەرۆكێ هەرێمێ ل گەل جەنەرال مەزلوم عەبدی كۆمبوو و نەخشەڕێكا پەیوەندیێن د ناڤبەرا دیمەشقێ و ئیدارەیا كوردی گەنگەشە كرن و هەرچەندە بزاڤ هەنە پەیوەندیێن د ناڤبەرا ئیراقێ و سوریایێ دا بێخنە سەر رێیەكا دروست لێ ژ بەر گەلەك ئەگەرێن جودا هێشتا كێم باوەری د ناڤبەرا هەردوو حوكمەتان دا هەیە و سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دشێت رۆلێ نێزیككرنێ د ناڤبەرا وان ببینێت ب تایبەت ل گەل ڤێ حوكمەتا نوو یا ئیراقێ كو هەرێما كوردستانێ ب هێز پشتەڤانییا وێ دكەت و میلیشیایێن ئیراقێ بزاڤێ دكەن وان پەیوەندی و پشتەڤانییان لاواز و ژناڤ ببەن و ژ روویێ ئابووری ڤە ژی سەرەدان یا گرنگ بوو و شییا زەمینەیا هەڤكارییا ئابۆری د ناڤبەرا سوریایێ و هەرێما كوردستانێ دا باشتر بكەت و دەرفەتێن پتر بۆ كۆمپانیێن هەرێمێ پەیدا بكەت دا پشكدار و هەڤكار بن د هەوا ئاڤاكرنا سوریایا نوودا و دبیت كۆمپانیێن دی یێن هندەك دەڤەرێن دی یێن ئیراقێ ژ بەر گەلەك ئەگەران ئەو رۆل و دەرفەت پێ نەهێنە دان.

هزاران گەنجێن ئیراقی ژ بەر بێكاریێ و ژ پێخەمەت دەستڤەئینانا پارەی، چووینە د ناڤ رێزێن لەشكەرێن رووسیا و ئۆكرانیا دا. هەتا نها سەدان ژ وان هاتینە كوشتن و دەهان كەس ژی ب دیل كەفتینە. دامودەزگەهێن ئێمناهیێ یێن ئیراقێ ژی دەست ب دائێخستنا وان نڤیسینگەهان كریە یێن گەنج ڤەگوهاستینە دەرڤەی وەلاتی.
قاسم عەبوودی، شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ، د دیدارەكێ دا ئاشكەرا كر كو وان پرسەكا مەترسیدار یا هەواڵگری دیتییە، كو د وێ دا هزاران گەنجێن ئیراقی ژ بۆ پارەی چووینە د ناڤ رێزێن هەردو لەشكەرێن رووسیا و ئۆكرانیا دا و نها دژی ئێكودو شەڕی دكەن.
ناڤهاتی ئاشكەرا كر، دامودەزگەهێن هەواڵگری یێن ئیراقێ دیار كریە كو هندەك تۆڕ ب رێیا ئینتەرنێتی و ڤەكرنا نڤیسینگەهان ل پارێزگەهێن باشوورێ ئیراقێ، گەنج بۆ شەڕێ رووسیا و ئۆكرانیا راكێشاینە. ل گۆر خەملاندنان، هەژمارا وان ئیراقیێن د وی شەڕی دا، د ناڤبەرا سێ بۆ پێنج هزار كەسان دایە.
شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ رۆهن كر، هاندەرێ سەرەكیێ وان گەنجان باوەری نینە، بەلكو ژ بەر بێكاری و هەژاریێ بوویە، دیسان سۆزا هندەك پارەیێ زۆر و پێشكێشكرنا رەگەزنامەیێ ل وان هاتییە دان پشتی سالەكێ ژ پشكدارییا وان د شەڕی دا.
قاسم عەبوودی گۆت: «گەنجێن ئیراقی ل هەردوو بەرەیێن لەشكەرێن رووسیا و ئۆكرانیا شەڕی دكەن، ب مخابنی ڤە هەتا نها هەژمارەكا زۆر ژ وان هاتینە كوشتن و نها تەرمێن نێزیكی 200 ئیراقییان ل رووسیایێ نە».
هەروەسا باس ل وێ چەندێ كر كو هەژمارەكا گەنجێن ئیراقی ب دیل كەفتینە و گۆت: «نوونەرێ ئیراقێ ل مۆسكۆ سەرەدانا كەمپەكا دیلان كریە و ل وێرێ چاڤ ب هندەك دیلێن ئیراقی كەفتینە».
عەبوودی دوپاتكر، هێزێن هەواڵگری یێن ئیراقێ دەست ب هەوەكا بەرفرهـ كرینە ل سەر وان نڤیسینگەهان و داینە دائێخستن، هەروەسا چەند كەس ژی ل سەر وێ پرسێ هاتینە دەستەسەركرن.
هەروەسا دیار كر، د هەمان دەم دا حوكمەتا ئیراقێ ب رێیا پەیوەندیێن ناڤنەتەوەیی د دانوستاندناندایە ل گەل هەردوو وەلاتان، ب ئارمانجا ڤەگەڕاندنا وان وەلاتیێن ئیراقی یێن ب دیل كەفتین.
د دەمێ بۆری دا، بەلاڤبوونا چەندین گرتەیێن ڤیدیۆیی ل تۆڕێن جڤاكی، پشكدارییا گەنجێن ئیراقی د بەرەیێن شەڕێ رووسیا و ئۆكرانیا دا سەلماند. ئەڤ دیاردەیە بوو ئەگەرێ كارڤەدانێن توند ل ناڤخۆ.
محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ یێ بەرێ د دەمێ خۆدا، لژنەیەكا بلند ب سەرۆكاتییا قاسم ئەعرەجی، شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا ئیراقێ یێ بەرێ، پێكئینابوو بۆ ڤەكۆلینێ ل سەر ڤێ پرسێ.
د هەمان دەم دا، فایق زێدان، سەرۆكێ جڤاتا بلند یا دادوەری یا ئیراقێ، رێنما دابوون بۆ وەرگرتنا پێرابوونێن یاسایی یێن توند ل دژی وان كەس و تۆڕێن گەنجان دخاپینن.
ل گۆر یاسایێن ئیراقێ، پشكداری د شەڕێ وەلاتێن دی دا و بكارئینانا گەنجان بۆ وان ئارمانجان، بنپێكرنا دەستوورییە و دچیتە د چارچۆڤەیێ یاسایا بەرهنگاربوونا تیرۆرێ دا.

ژ ئەگەرێ دائێخستنا ئاڤتەنگا هورمز، كو شادەمارێ سەرەكیێ هنارتنا پەترۆلا ئیراقێ یە بۆ دەرڤە، بەغدا د دەمێ چەند مەهێن بۆری دا تووشی مەزنترین زیانێن دارایی بوویە، ئەڤ چەندە ژی پشتی كو هنارتنا پەترۆلێ كێم بوویە، د دەمەكێ دا كو پەترۆل 90% ژ داهاتێ سەرەكیێ وەلاتی پێك دئینیت.
موزهر محەمەد سالح، شیرەتكارێ دارایی یێ عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرێ ئیراقێ، ئاشكرا كر كو زیانێن ئیراقێ ژ دەستپێكا شەڕی ل دەڤەرێ د ناڤبەرا 40 تا 45 ملیار دۆلارێن ئەمریكی دانە.
ناڤبری زێدەتر گۆت، ئەڤ زیانێن مەزن دزڤریتە وێ چەندێ كو هنارتنا پەترۆلا ئیراقێ بۆ كێمتر ل 10% یا ئاستێ هنارتنا بەرێ هاتییە خوار، ئەڤ چەندە بوویە ئەگەر كو پڕۆژەیێن گەشەپێدانێ یێن كو حوكمەتێ پارە بۆ تەرخان دكرن، ب تەمامی ب راوەستن و ئیراق رووبڕووی كورتهێنانەكا دارایی یا مەزن ببت.
سالح هۆشداری دا كو تێچوویێ شەڕی ل سەر ئیراقێ دێ گەلەك ژ ڤێ ژی پتر لێ هێت هەكە شەڕ بۆ دەمەكێ درێژتر بەردەوام ببت.
هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو نۆكە ئیراق بۆ دابینكرنا مووچەی و چاڤدێرییا جڤاكی ل سەر هێلا سوور یا رەوشا دارایی راوەستیایە، چونكی هەر مەهەكێ پێدڤییا وێ ب هەشت ترلیۆن دینارانە بۆ مووچەیێ نێزیكی 9 ملیۆن مووچەخۆران، لێ ئەو داهاتێ مەهانە یێ دگەهیتە دەستێ بەغدایێ، هەتاكو تێرا دابینكرنا مووچەی ژی ناكەت.

دهۆك، دلۆڤان ئاكرەیی:

سەرۆكێ دەستەیا وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ دیاركر، وەلاتێ چینێ‌ بڕیار دایە دەڤەرەكا مەزن یا پیشەسازییا ترومبێلان ل هەرێما كوردستانێ دروست بكەت، داكو كارێ لێكدانا ترومبێلان ل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن و دبێژیت: ئەڤ پڕۆژەیە دێ كوردستانێ كەتە ناڤەندەكا گرنگ یا پیشەسازیێ ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست و گەلەك دەلیڤەیێن كاری ژی بۆ وەلاتیان دێ‌ پەیدا بن.
د. محەمەد شوكری، سەرۆكێ دەستەیا وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: «ولاتێ چینێ دڤێت پەیوەندیێن خۆ د بیاڤێ‌ ئابووری و وەبەرهێنانێ دا ل گەل هەرێما كوردستانێ بەرفرەهتر بكەت، داكو وەبەرهێنەرێن زێدەتر یێن چینی بهێن و ل هەرێما كوردستانێ كار بكەن، بەتایبەت د كەرتێ پیشەسازیێ دا، لەوما پێشنیار هاتیە كرن، دەڤەرەكا مەزن یا پیشەسازیێ بهێتە ڤەكرن بۆ ئینانا پارچەیێن ترۆمبێلان و ل هەرێما كوردستانێ بهێنە لێكدان».
گۆت ژی: «نوكە ئەم كار دكەین ئەڤ پڕۆژەیە ل هەرێما كوردستانێ بهێتە بجهئینان، چونكی دێ مفایەكێ‌ مەزن بۆ هەرێما كوردستانێ هەبیت، دەلیڤەیێن كاری بۆ وەلاتیان دێ‌ پەیدا بن، هەروەسا كوردستان دێ بیتە ناڤەندەكا گرنگ و ستراتیجی د بیاڤێ پیشەسازییا ترومبێلان دا ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست».

پشتی سەرەدانا سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ بۆ شامێ مەزلوم عەبدی ژی ل گەل سەرۆک کۆمارێ سووریێ کۆمبوو و دیار کر ئەو بەرهەڤن هەموو خالێن رێککەفتنێ بجه بینن، لێ دڤێت گەرەنتیەکا دستووری بۆ مافێن گەلێ کورد ل سووریێ هەبیت.

پشتی سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ بۆ شامێ بەری دو رۆژان مەزلوم عەبدی ژی ل گەل ئیلهام ئەحمەد چوونە شامێ و ل گەل ئەحمەد شەرع سەرۆک کۆمارێ سووریێ کۆمبوون و د کۆمبوونێ دا مەزلوم عەبدی دیار کر، ئەو بەرهەڤن هەموو خالێن رێککەفتنێ بجه بینن، لێ گرنگە شام ژی گەرەنتیا دستووری بدەت، ئانکۆ دڤێت د دستوورێ نوو یێ سووریێ دا هەموو مافێن گەلێ کورد بهێنە گەرەنتیکرن، بێی گەرەنتیا دستووری ئەو نەشێن رێککەفتنێ بجه بینن و گۆت: (دڤێت هەموو مافێن نەتەوا کورد ل سووریێ د دستوورێ نوو دا بهێنە گەرەنتیکرن و هەروەسا دڤێت هەبوونا رێڤەبەریا خوەسەر ژی ب فەرمی ژ ئالیێ شامێ ڤە بهێتە قەبوول کرن، ئەو یەک ژ بۆ چارەسەرکرنا هەموو ئالۆزیێن هەی ل سووریێ ژی یا گرنگە).
فەرماندارێ گشتی یێ هێزێن سووریا دیموکرات ئەو یەک ژی دیار کریە، چ ئاریشە د هندێ دا نینە کو سازیێن رێڤەبەریا خوەسەر سەر ب شامێ بن، لێ دڤێت هەبوونا رێڤەبەریا خوەسەر ب دستووری بهێتە گەرەنتیکرن و هەروەسا بابەتێ پەروەردەیا ب زمانێ کوردی ژی دڤێت بهێتە قەبوول کرن و نابیت شام چو ئاستەنگان ل هەمبەر پەروەردەیا ب زمانێ کوردی دروست بکەت، هەکە ئەو یەک ژ ئالیێ شامێ ڤە ب فەرمی بهێتە قەبوول کرن وی دەمی دێ رێککەفتنا د ناڤبەرا شامێ و هەسەدێ دا گەهیتە ئەنجامەک گەلەک باش.
ل گۆر زانیاریان د کۆمبوونێ دا ئەحمەد شەرع سەرۆک کۆمارێ سووریێ ژی دیار کریە، رێککەفتنا د ناڤبەرا شامێ و هەسەدێ دا ژ بۆ هەموو سووریێ یا گرنگە، راستە هەتا نها گەلەک خالێن رێککەفتنێ هاتینە بجهئینان، لێ رێککەفتن گەلەک سست برێڤە دچیت و دڤێت لەز د بهجئینانا هندەک خالێن رێککەفتنێ دا بهێتە کرن، چونکی وەکو دەستهەلاتا نوو یا شامێ وان دڤێت هەموو پرسێن هەی چارەسەر بکەن و ئەو ل دژی مافێن رەوا یێن گەلێ کورد ل سووریێ نینن.
دەزگەهێن راگەهاندنا سووریێ ژی بەری دو رۆژان بلاڤکرن کو نێچیرڤان بارزانی داخواز ژ سەرۆک کۆمارێ سووریێ کریە کو رێز ل مافێن هەموو پێکهاتەیێن ل سووریێ ب تایبەتی ژی یێ گەلێ کورد بهێتە گرتن و هەکە کورد ل سووریێ بگەهنە مافێن خوە دێ رەوشا سووریێ ژی یا ئارام بیت و ئالۆزیێن هەی ژی دێ هێنە چارەسەرکرن.