دیدار: دلۆڤان ئاكرەیی:

سەرۆكا فراكسیۆنا پارتی ل چڤاتا نونەرێن ئیراقێ، د. ڤیان سەبری كو هەڤدەم ئەنداما لژنەیا پەیوەندییێن دەرڤە یێن چڤاتا ناڤبرییە ل دۆر گرنگییا پشكدارییا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ مەسرور بارزانی د كۆربەندێ داڤۆسێ دا بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت پشكداریكرنا مەسرور بارزانی دڤی كۆڕبەندیدا پێگەهێ هەرێما كوردستانێ ل سەر ئاستێ جیهانێ بهێز كر.
سەبارت جوداهییا پشكدارییا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ ل گەل جارێن بۆری گۆت» گوهۆڕینێن گرنگ ل دەڤەرێ یێن هاتینە روودان وەكو شەرێ غەزە و ئیسرائیلێ و ژناڤچوونا رژێما بەعس ل سووریێ و پرسا كوردان د پاشەرۆژا سووریا نوو دا و شەڕێ گرۆپێن چەكدارێن دەڤەرێ ل گەل ئەمریكا و بەرفرەهبوونا بیاڤێ وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ بابەتێن گرنگ بوون ل دیدار و كۆمبوونێن سەروكێ حوكمەتا هەرێمێ ل گەل سەركردە و بەرپرسێن وەلاتێن جیهانێ ل داڤۆسێ».
خویاكر ژی»ب پشكدارییا مەسرور بارزانی د ڤێ كوڕبەندێدا دێ كوردستان جارەكا دی كەڤیتە د نەخشەیێ مەزن یێ دیپلۆماسیدا ل جیهانێ».
سەبارەت ب ڤەكرنا مالا كوردستانی ل داڤۆسێ ب دەستپێشخەرییا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ، د.ڤیان سەبری گۆت «ل سالا بۆری ئەڤ مالە ل سەر راسپاردەیا سەروكێ حوكمەتێ هاتبوو ڤەكرن كو تێدا چەندین چالاكی ب پشكدارییا هەژمارەكا وەبەرهێنەر و خودانكار و سەرمایەدارێن كوردستانێ هاتبوونە ئەنجامدان و دەلیڤەیەكا گرنگ بوو بۆ سەرمایەدار و خودانكارێن هەرێمێ دیدار ل گەل مەزنە بازرگانێن جیهانێ هەبن و وان داخاز بكەن بۆ ئەنجامدانا كارێن وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ و ئەڤ پێنگاڤا مەسرور بارزانی ژی دێ كوردستانێ ل نەخشەیا وەبەرهێنانا جیهانی نێزیك كەتەڤە و ب شێوەیەكی كو بوویە لینكێ پەیوەندی ل گەل وەبەرهێنەرێن جیهانی كو كارێن وەبەرهێنانێ ل هەرێمێ ئەنجام بدەن».
د. ڤیانی ئاماژەكر « د چوارچۆڤەیێ بزاڤێن بەردەوام بۆ ب هێزكرنا پێگەهێ هەرێما كوردستانێ ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی و دیپلۆماسی و پێشدابڕنا پڕۆسەیا وەبەرهێنانێ و گەشەپێدانا ئابووری لە هەرێما كوردستانێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ د گەل شاندەكی پشكداری كربوو».
رۆهنكر ژی» كۆمكرنا وان هەموو سەركردە و كەسایەتیێن جودا ژ وەلاتێن جیهانێ ل وی كۆڕبەندی مەبەست ژێ ئەو بوو سەركردەیێن وەلاتان و خودانكار و رێكخراوێن سڤیل و پسپۆرێن بیاڤێن جودا بشێن دانوستاندنێن ڤەكری ئەنجام بدەن دا پێنگاڤێن پێدڤی بۆ كێمكرنا مەترسییان ب هاڤێژن كو د نوكەدا بەرسینگێ جیهانێ گرتیە لەوما گرنگ بوو دەلیڤەیێن پێدڤی بۆ چارەسەرییێن دومدرێژ بۆ كێشە و پرسگرێكان بهێنە ڤەدیتن».

سكرتێرا پەرلەمانێ كوردستانێ ل خولا پێنجێ یا بۆری باس ل هنارتنا پەترۆلا كوردستانێ و وان ئاستەنگێن كو روو ب روویێ هەرێما كوردستانێ دبیت بۆ پرسا بۆدجەی و هنارتنا پەترۆلێ.
مونا قهوەچی گۆت» ل دەستپێكا پێكئینانا حوكمەت محەمەد شیاع سودانس، بڕیار ئەوبوو كو د دەمێ شەش مەهاندا قانوونا پەترۆل و غازێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بهێتە دەركرن و كێشەیێن گرێدای پەترۆلێ و غازێ دناڤبەرا هەرێمێ و بەغدایێ دا بهێنە چارەسەركرن، بەلێ ئەوژی وەكو چەندین رێككەفتێن دی نەهاتە بجهئینان، هەروەكو قانوونا بۆدجەی ژی كو رێككەفتن و تێكگەهشتنا پێشوەختل سەر هاتبوو كرن، بەلێ چو ژ وان ژ ئالیێ حوكمەتا محەمەد شیاع سۆدانی نەهاتنە بجهئینان».
رۆهنكر ژی» حوكمەتا نوكە یا ئیراقێ ب رێككەفتن و سازان د ناڤبەرا پێكهاتەیێن سەرەكی یێن ئیراقێ پشتی دەمەكێ درێژ و پڕۆسەیەكا درێژ و ئالۆز یا سیاسی و نەسەقامگیردا پێكهات، نابیت رێك ب هیچ ئالییەكی بهێتە دان پڕۆسەیا سیاسییا ئیراقێ بێخیتە د مەترسیێدا، دەمێ وێ چەندێ یێ هاتی كو حوكمەتا ئیراقێ كار ب دستوورێ بەردەوام بكەت و رێككەفتنا د ناڤبەرا ئالیێن سیاسی بكەتە پیڤەر بۆ بڕێڤەبرنا كارێن خوە و دادپەروەری و یەكسانی د ناڤبەرا هەموو پێكهاتەیاندا پەیدا بكەت».
مونا قەهوەچی دوپاتكر ژی» رێككەفتنا حوكمەتا ئیراقێ ل گەل بریتانیا بۆ بجهئینانا هەلسەنگاندنا شیانێن دوپارە پێشڤەبرنا هەموو زەڤیێن پەترۆلی یێن كەركووكێ، دژی مادەیێن دستوورییە و ب تایبەت مادەیێ 140 كو مادەیەكا تایبەتە ب دەڤەرێ كوردستانی یێن ژ دەرڤەی ئیدارا هەرێما كوردستانێ، كو ئەڤە پێشێلكرنەكا ئاشكرا یا دستوورییە، چونكە ل وان دەڤەران ب گۆڕەی دستووری دڤێت ب هەڤپشكی ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێئەو پڕۆسەیە بهێتە ئەنجامدان، هەروەسا ب گۆڕەی قانوونێ، دستووری رێك یا دایە هەرێما كوردستانێ پەترۆلا خوە ب فرۆشیت».

زنار تۆڤی:

بسپۆرەكا زانستێن سیاسی بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) دیار كر، هەر چەندە ئیراق خودانا دەستۆرەكێ‌ فیدرالییە، بەلێ‌ هەڤڕكی د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا یا هەی، هەر ژ سالا 2007 ێ‌، هەتا نوكە، ئەڤ هەڤڕكییە یا بەردەوامە، هەكە ئەم د چارچۆڤەیێ‌ سەردەمێ‌ ئیراقا فیدرالی دا، شرۆڤەكرنەكێ‌ بكەین، دێ‌ بینین، كو هەڤڕكی د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا بەردەوام هەبوویە، ژ ئەگەرێن جودا، كو ئەو ژی ئەگەرێن ( كلتووری، نیشتیمانی،باوەری، دیرۆكی، مادی، جوداكرنا دەڤەرێن كوردستانی، بزاڤكرن بۆ ژێكڤەكرنا دەڤەرێن مادێ‌ «140» یێن كوردستانی)، هەروەسا بەغدا هەر ل دووڤ كلتوورێ‌ دۆژمناتی و ب عەرەبكرنێ، چ ژ ئالیێ عەرەبین سوننی یان عەرەبین شیعیڤە ، بەردەوام بزاڤان دكەت، سەروەرییا هەرێما كوردستانێ‌ تێكبدەت.
د. نسرین عەلی، پسپۆرا زانستێن سیاسی گۆت» نە هنارتنا پارا و ئاریشا موچەیی بۆ هەرێما كوردستانێ‌، ئێك ژ كارتێن بەغدایە، كو هاتییە بكارئینان وەكو فشارەكا سیاسی ل دژی حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ و ل دژی هەرێما كوردستانێ‌، وەكو نیشتیمانەك بۆ كوردستانییان، ب رێكا سزادانا هەڤوەلاتیان، ئەڤە ژی تەكتیكەكا سیاسییە و یا دیارە د بیاڤێ‌ زانستێن سیاسیدا، لەوما یا فەرە هەڤوەلاتیێن هەرێمێ‌ ڤێ‌ چەندێ‌ بزانن، هەروەسا هەكە هەڤوەلاتیێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ ببیتە هەڤوەلاتیێ‌ ژمارە ( 100) ، هەر دێ‌ هوسا مینیت د چاڤێ‌ بەغدایێ دا، ل دەف حوكمەتا بەغدا چ هەڤوەلاتییەكێ‌ كوردستانێ‌ بیت یان یێ‌ ئیراقی بیت هەر ژمارە ئێك نینە، ل دووڤ سیاسەتا بەغدا، ئەزموونا كوردان ل گەل بەغدا و ئەزموونا دەڤەرێن مادێ‌ (140) یێ‌ دەستووری، دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەیی ئیدارا هەرێمێ‌ ڤێ‌ چەندێ‌ دیار دكەت».
د. نەسرین هێشتا دبێژیت» ئێكبوونا كوردان ل بەغدا و فشارێن نێڤدەولەتی، تاكە چارەسەرییە بۆ ئاریشەیێن هەولێرێ و بەغدایێ، زێدەباری هندێ‌ پشتەڤانییا هەڤوەلاتیێن هەرێما كوردستانێ‌ بۆ نیشتیمان و حوكمەتا خوە، چونكی ئەڤ حوكمەتە ب ئیرادا گەلێ‌ كوردستانێ‌ هاتیە دانان، دڤێت رێز ل وێ‌ حوكمەتێ‌ بهێتە گرتن، هەروەسا ئەو ئاریشەیێن د ناڤبەرا حوكمەتێ‌ و هەڤوەلاتیێن كوردستانێ‌ دا، ئەم د ناڤبەرا خوەدا چارەبكەین و مە پێدڤی ب بەغدا نینە، یا گرنگتر ئاریشەیا مە ل گەل بەغدا بهێتە چارەكرن و بەغدا مافێ‌ مە بدەت، وەكو پێكهاتەیەكێ‌ سەرەكی و رەسەن ل ئیراقێ‌ و دەڤەرێن كوردستانی ژی ڤەگەرنەڤە سەر هەرێما كوردستانێ‌.

سەرۆكێ باسكێ هەلویستێ گەشە ل كوردستانێ راگەهاند، بڕیارا ئیراقێ ل دۆر پەترۆلا كەركووكێ بڕیارەكا خرابە و كارڤەدانێن سیاسی یێن خراب دێ ژێ پەیدا بن، لەوما دڤێت بزڤرن بۆ مادەیێن دستووری و ل دووڤ وان مادەیان رەفتار بهێتە كرن.
د. محەمەد بازیانی، سەرۆكێ باسكێ هەلویستێ گەشە ل كوردستانێ د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا گۆت» نابیت هیچ رێككەفتنەك ل سنوورێ كەركووكێ بێی هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن، یان رۆلێ هەرێما كوردستانێ ل بەرچاڤ نەهێتە وەرگرتن، چونكە ب گۆڕەی مادەیێ 140 یێ دستوورێ ئیراقی یێ بەردەوام، ئەو دەڤەرە ناكۆكییا ل سەر و دڤێت ئیدارەیا هەڤپشك ل وان دەڤەران هەبیت».
بازیانی رۆهنكر ژی» نوكە ژ روویێ قانوونیڤە هەرێما كوردستانێ دشێت سكالایەكێ ل سەر بەغدا تۆمار بكەت، كو بێی لێ زڤرین بۆ هەرێما كوردستانێ رێككەفتنا پەترۆلی ل سەر زەڤیێن پەترۆلی یێن كەركووكێ ل گەل كۆمپانیێن بریتانی یا ئەنجامدای، ڤی بابەتی هێشتا گرفتێن قانوونی یێن هەین، نابیت ئیراق وان قانوونان و هەروەسا مادەیێن دستووری پشت گوهڤە ب هاڤێژیت».
د. محەمەد بازیانی گۆت ژی» ئیراق دشێت ل كەركووكێ وان گرێبەستان ئەنجام بدەت، دەمێ مادەیەك ب ناڤێ مادەیا 140 نەبیت، بەلێ مادەم ئەو مادە د دستووریدا یا هەی، كو ل وان دەڤەران ئیدارەیەكا هەڤپشك هەبیت، ئێدی نابیت ئەو پێنگاڤێن تاكلایەنە بهێنە هاڤێتن».

ل گەل هاتنا دۆنالد ترەمپ بۆ كوچكا سپی و وەرگرتنا ئیدارەیا نوو یا ئەمریكا، بزاڤێن هەلوەشاندنا گرۆپێن چەكدار یێن موقاوەما ئیراقی یێن ب لەزتر بووین، سیاسەتمەدارەكێ نێزیك ژ وان گرۆپان ژی ئاشكرا دكەت كو هەلوەشاندنا وان گرۆپان یا بوویە راستییەك و بڕیارا دووماهیێ ژی یا ل سەر هاتیە دان.
ل گەل هاتنا ترەمپی بۆ كۆچكا سپی، گەنگەشە ل دۆر هەلوەشاندنا گرۆپێن موقاوەما ئیراقی ب لەزتر دبن، میدیایێن ئیراقی ژی ژ هەژمارەكا ژێدەرێن پەیوەندیدار ب وی بابەتیڤە ئەو چەندە ڤەگوهاستییە، سەبارەت وێ چەندێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ دەست ب دانوستاندنێن خوە ل گەل سەركردەیێن گرۆپان كریە، ب مەبەستا رادەستكرنا چەكێن خوە و دیتنا میكانیزمەكێ بۆ تێكهەلكرنا وان ل گەل هێزێن چەكدارێن دی ل ئیراقێ.
ل دۆر وێ چەندێ عزەت شابەندەر، ئەندامێ بەرێ یێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ و سیاسەتمەدارێ نێزیك ژ گرۆپێن موقاوەمێ دداخۆیانییەكا رۆژنامەڤانیدا دوپاتی ل هەبوونا رێككەفتنەكێ بۆ هەلوەشاندنا گرۆپێن چەكدار یێن ب سەر بەرەیێ موقاوەمێ ڤە كر.
شابەندەری گۆت ژی»بڕیارا دووماهیێ یا هەلوەشاندنا وان گرۆپان یا هاتیە دان و تێكگەهشتنا د ناڤبەرا سەرۆك وەزیران محەمەد شیاع سۆدانی و سەركردەیێن وان گرۆپان د ئاستەكێ بلند دایە، ئەو ژی ژ ئەگەرێ وێ چەندێ كو ئەو گرۆپە دێ چەكێن خوە رادەست كەن».
ئاماژەكر ژی كو میكانیزمەك بۆ رامالینا چەكێ وان گرۆپان یا هاتیە دیاركرن، بەلێ هەتا نوكە حوكمەتا ئیراقی ل سەر وێ میكانیزمێ رازی نەبوویە، ل گەل وێ چەندێ ژی دا گرۆپێن سەرەكی كو سێ گرۆپن، دێ هێنە هەلوەشاندن ئەوژی هەر ئێك ژ كەتائیب حزبوللا، بزاڤا نوجەبا و كەتیبێن سەیدولشوهەدا، بێی ئاماژێ ب عەسائیب ئەهلولحەق و هیچ گرۆپەكا دی یا ناڤ بەرەیێ موقاوەمێ دا بكەت.
ل دووڤ میدیایێن ئیراقی، ئێدی هەلوەشاندنا وان گرۆپان ل ئیراقێ بوویە راستییەك، بەلێ ب دیتنا چاڤدێران، ژ بەر ئەگەرێ رەتكرنا هەلوەشاندنێ ژ ئالیێ سەركردەیێن وان گرۆپان، ئیراق روو ب روویێ مەترسییا لێدانا وێرانكەر یا ئیسرائیلێ ببیت و دبیت گرژی بگەهنە ئاستەكی، كو هەڤشێوەیێ كوشتنا سەركردەیێن حزبوللا یا لوبنانی و بزاڤا حەماس، كەسایەتیێن دیار یێن وان گرۆپێن ئیراقی ژی ژ ئالیێ ئیسرائیلێ ڤە ببنە ئارمانج.