ژمارا قوربانیێن تەقینا بەغدایا پایتەختێ عێراقێ زۆرن.
لیوا کازم بورهان، بەڕێڤەبەرێ گشتى یێ باژێرڤانیا بەغدا راگەهاند:
ژمارەیا قوربانیێن دوو تەقینێن باژێرێ بەغدا ری ل بلند بوونێ یە.
ناڤبری ئەو چەندەژی راگەهاند هەتانوکە ٢٨ کەس هاتینە کوشتن
زێدەتری ٧٣ کەس ژی برینداربوون.
بەڕێڤەبەرێ گشتى یێ باژێرڤانیا بەغدا راگەهاند ژی ئێک ل مەیدانا تەیاراندا بوو کو تێدا ١٣ کەس هاتنە کوشتن و ٢٢ ژی بریندار بوون.
ئەڤرۆ نیوز:
پشتى كۆمبوونا ئهڤرۆ، یا مەسرور بارزانی، سەرۆکێ حوكمەتا ھەرێما کوردستانێ، ل گەل کونسول و دبلۆماتکار و نوونەرێن وەلاتێن بیانی ل ھەرێما کوردستانێ، د تویتهكێ دا راگەھاندییه: ل حەفتیا بھێت شاندێ ھەرێما کوردستانێ دێ سەرەدانا بەغدا کەت .
سەرۆکێ حکومەتا ههرێمێ دیار کرییه ژى: بۆ ئەنجامدانا گوتۆبێژان ل حەفتیا بھێت شاندێ ھەرێمێ دێ چیتە بەغدا، ههروهسا پشتەڤانیا حکومەتا ھەرێمێ بۆ ئەنجامدانا ھەلبژارتنێن پێشوەخت ژى ل عیراقێ دەربرییه.
پشتی بەلاڤبوونا چەند راپۆرتان ل دەزگەهێن راگەهاندنێ و تۆرێن جڤاکی ئەڤرۆ رۆژا چوارشەمبی بەرێز د.عەلی تەتەر پارێزگارێ دهۆکێ دگەلدا رێڤەبەرێ گشتی یێ گەشەپێدانا جڤاکی و رێڤەبەرا کوچ و کۆچبەران و بەرسڤدانا قەیرانان و بەرپرسێ دەزگەهێ خێرخوازیێ بارزانی سەرەدانا مالا هاولاتی “عمر حەسو “ل تاخێ سەرهلدان ل ناڤا باژێرێ دهۆکێ کر.
پارێزگارێ دهۆکێ ژ نێزیک ئاگەهداری رەوشا وێ خێزانێ بوو کو دەیک و باب هەردوو تووشی نەخوشیێن گران بووینە و کورەک و کچەک خودان پێدڤیێن تایبەتن و راگەهاند: دگەل رێڤەبەریێن پەیوەندیدار هاتینە پشتی مە ئاگەهـ ژبابەتێ هەوە هەبوویی و خەما هەوە خەما مە هەمیانە و یا مە پێ چێ دبیت دێ ئەنجامدەین.
پاشی دکۆنگرەکێ رۆژنامەڤانی دا راگەهاند: پشتی رەوشا ڤێ خێزانێ گەهشتیەمە هاتینە ژ نێزیک ببینین و سۆپاس بو هەر خێرخازەکی بابەت گەهاندیە و بەژداربوویی دهاریکاریا ڤێ خێزانێدا.
ئەڤرۆ رۆژا چوارشەمبی ٢٠٢١/١/٢٠ د.عەلی تەتەر، پارێزگارێ دهۆکێ پێشوازی ل شاندەکێ بلندێ ئێکەتیا زانایێن ئاینێ ئیسلامێ ب سەروکاتیا د. عەبدولا مەلا سەعید وەیسی سەروکێ ئێکەتیا زانایێن ئاینێ ئیسلامێ ل هەرێما کوردستانێ کر.
دروینشتنێ ب بەرهەڤبوونا هژمارەکا زانایێن ئاینێ ئیسلامێ، سەرۆکێ ئێکەتیا زانایان راگەهاند: سۆپاسیا پارێزگارێ دهۆکێ دکەین ژبۆ پێشوازیا وی یا گەرم و هەماهەنگیا بەردەواما دگەل ئێکەتیا زانایان و رێڤەبەریێن پەیوەندیدار و دوپاتی ل گرنگیا پێکڤەژیانا ئاین و نەتەوان ب تایبەتی ل سنۆرێ پارێزگەها دهۆکێ کر.
پارێزگارێ دهۆکێ ژی پشتی بخێرهاتنا شاندێ مێهڤان رۆلێ زانایێن ئاینێ ئسلامێ دهەمی بیاڤان دا و ب تایبەتی دبزاڤا نەتەوەیی و نشتیمانیدا بلند نرخاند و دا دیارکرن بەردەوام مە پێدڤی ب هەماهەنگیا دگەل ئێکەتیا زانایان هەیە دهەمی بیاڤان دا و ب تایبەتی دپاراستنا پێکڤەژیانا ئاشتیانە یا هەمی پێکهاتە و نەتەوان.
ئەڤرۆ نیوز، عەلی حاجی:
رێڤەبەرێ گەشت و گوزارێ ل زاخۆ بۆ یٔەڤرۆ نیوز دیار کر سەرباری قەدەغەیا هاتن و چوونێ ل کوردستانێ ل سالا بوری بەلێ هاتنا گەشتیارا د رێژەیەکا زور دا بوو و هاتبا ب وی رەنگی یا گەشتیاران نە یا چاڤەرێکری بوو.
زێدەتر چیا ئەمین گۆت: (ل سالا بوری ل ١٧/٢ قەدەغەیا هاتن و چوونێ ژلایێ حکومەتا هەرێما کوردستانێ هات بوو راگەهاندن و هەر دیسان رێکێن دناڤبەرا هەرێما کوردستانێ و دەڤەرێن عێراقێ هات بوونە گرتن و هاتنا گەشتیاران ژی د وی دەمی دا نەبوو،بەلێ پشتی هەیڤا ١٠ یا سالا بوری یٔەو دەرگەهـ هاتنە ڤەکرن و رێژەیەکا زور یا گەشتیارێن دەڤەرێن عێراقێ قەستا هەرێما کوردستانێ کرن کو هەر ژ دەست پێکا هەیڤا ١٠ یا سالا بوری هەتا ١٥/١/٢٠٢١، ٨١ هزار گەشتیاران قەستا باژێرێ زاخۆ کرینە کو ٥٥ هزار گەشتیار ژ دەڤەرێن عێراقێ هاتینە و ٢٦ هزار ژی ژ دەڤەرێن جودایێن کوردستانێ قەست کرینە و یٔەڤ رێژەیە ژی نەیا چاڤەرێکری بوو و مە هزر د هاتنا ڤێ رێژەیا زێدە یا گەشتیاران دا نەدکر و د وەرزێ زڤستانێ دا هاتنا گەشتیاران یا زێدە دبیت ژ یٔەگەرێ هاتنا بەفرێ و یٔەز پێشبینی ژی دکەم رەوشا گەشتیاری د وەرزێ زڤستانێ دا بەرەڤ باشتر ڤە بچیت).
ناڤهاتی گۆت ژی : بۆ سالا ٢٠٢١ وان پلانەکا باش دارێشتی یە و دێ بیتە ئێک ژ فاکتەرێن ب هێز بۆ کەرتێ گەشتیاری ژبەرکو چەندین پروژەیێن ستراتیژی تێدا هەنە و کو ژ وان ژی دروست کرممنا پروژەیەکێ مەزنە و پلان ژی بۆ هاتیە دارێشتن کو نوکە یٔەو یێ کار ل سەر وی پروژەیی گەشتیاری دکەن ل باژێرێ زاخۆ،یٔەو پروژەیە ژی دکەڤیتە گەلیێ زاخۆ دا و پروژەیەکێ زورێ مودرنە و یٔەو کار دکەن دا کو یٔەو پروژەیە ژ سای پلان و دیزاینێ دەرباز ببیت و ب دانانا وی پروژەیی ژی دێ کارتێکرنەکا یٔەرێنی ل سەر کەرتێ گەشتیاری و هاتنا گەشتیارێن عێراقێ و نافخویی هەبیت بۆ پارێزگەها دهوکێ).
ناڤهاتی ئەو یەک ژی دیار کر جهێن گەشتیاری ل باژێرێ زاخۆ بووینە جهێ مەیدانێ شەرێ سوپایێ تورکیا و پەکەکێ و نێزیکی ٢٥ جهێن گەشتیاری ل دەڤەرێن سنوریێن زاخۆ کەفتیە بەر پێلا شەرێ دناڤبەرا پەکەکێ و سوپایێ تورکیا و وێ چەندێ ژی وەکری یە دەلیڤەیێن کاری کێم ببن و یٔەو داهاتێ بۆ وەلاتیان ژی ژ وان هاڤینگەهان بۆ خەلکەکێ دهات هاتیە برین و هەبونا پەکەکێ و هاتنا سوپایێ تورکیا بۆ وان دەڤەرێن گەشتیاری زیانەکا مەزن بەر ب وەلاتیان کەفتیە.
ئەڤرۆ:
دەزگەھێ راپرسیان یێ بەرنیاس ل تورکیا ب ناڤێ ئاڤراسیا راگەھاند کو د ھەموو راپرسیێن وان یێن کو د ماوەیێ دو مەھێن بۆری دا کرینە دەرکەفتیە کو سەرۆکێ باژێرڤانیا مەزن یا ئستەنبولێ ئەکرەم ئیمام ئوگلۆ ھەکە خوە بۆ ھەلبژارتنێن سەرۆکاتیا تورکیا کاندید بکەت دێ بیتە سەرۆک و رێژا دەنگێن وی ژ ئەردۆگانی زێدەترن، د راپرسیان دا ٤٢% دەنگێ خوە داینە ئیمام ئوگلۆی و ب تنێ ٣٧% دەنگێ خوە داینە ئەردۆگانی.
دەزگەھێ ئاڤراسیا ئەو یەک ژی دیار کریە کو پرانیا خەلکێ تورکیا ژ سیاسەتا ئەردۆگانی د بیاڤێ ئابووری و دەستێوەردانێن تورکیا ل وەلاتێن جیران دلگرانن و ئەردۆگانی وەکو کەسێ ئێکێ یێ بەرپرسیار ژ رەوشا خراب یا ئابووری دبینن و دخوازن ڤێجارێ ئیمام ئوگلۆ ببیتە سەرۆکێ تورکیا.
چاڤدێرێن سیاسی ژی دیار دکەن کو ئەردۆگان ژ ئەنجامێ راپرسیان گەلەک دلگرانە و دەست ب بزاڤەکا نوو کریە دا ل گەل ھندەک پارتێن دی ھەڤپەیمانیەکا نوو ئاڤا بکەت دا بشێت جارەکا دی ببیتە سەرۆکێ تورکیا، لێ ھەتا نھا پارتێن ب ھێز یێن تورکیا پرانیا داخوازیێن ئەردۆگانی بۆ ئاڤاکرنا ھەڤپەیمانەکا نوو رەت کرینە و دھێتە چاڤەرێکرن کو ئەردۆگان و ئاکپارتی کار بۆ گوھۆرینا قانوونا ھەلبژارتنان بکەن، چونکو ب گوھۆرینا قانوونا ھەلبژارتنان رەنگە جارەکا دی ئەردۆگان بشێت ببیتە سەرۆکێ تورکیا.
ئەڤرۆ نیوز، عەلی حاجی:
بەرپرسێ نڤێسینگەها هەلبژارتنان یا لقا هەشت پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ئەڤرۆ نیوز دیار کر زێدەتری ٢٨ هزار دەنگدەرێن ل دەڤەرێن ماددەیێ ١٤٠ بێ بەهرن ژ کارتا بایومەتری یا دەنگدانێ و ئەڤ کارە ژی ب پلان هاتیە کرن و پێدڤیە ئەڤ بابەتە بهێتە چارەسەر کرن.
زێدەتر عەبدولواحد سلێڤانەیی گۆت: (زێدەتری ٢٨ هزار دەنگدەرێن کو دکەڤنە ل دەڤەرێن ماددەیێ ١٤٠ دا کو پرانیا وان ل موسلن کو ب رەنگەکێ کارتا وان یا بایومەتری یا ل دهوکێ کو دەنگێ خوە ل پارێزگەها دهوکێ ددەن و کارتا وان یا ئازوقەی ژی ل موسلە مافێ دەنگدانێ و کارتا بایومەتری نینە، دشێم بێژم ئەڤ کارە ب مەرەم و پلان ژلایێ حکومەتا عێراقێ ڤە هاتیە کرن و پێدڤیە ئەڤ کێشەیە بهێتە چارەسەر کرن، ژ بەر کو رێژەیەکا زۆر یا خەلکێ ب وی جوری دێ هێنە بێ بەهر کرن ژ کارتا بایومەتری و هەتا نوکە ژی رێک ب وان ناهێتە دان نە ل دهوکێ و نە ژی ل موسل خوە تومار بکەن ب هێجەتا وێ چەندێ کو کارتا وی یا بایومەتری یا دەمکی سەر ب دهوکێ ڤەیە، ژبە ڤێ چەندێ ب رێیا پەرلەمانتارێن مە ل بەغدا و دەزگایێ هەلبژارتنا و رێکخراوێن سڤیل داخواز ژ نەتەوەیێن ئێکگرتی و دادگەها فیدرالی دکەین کو مافێ وان دەنگدەران بهێتە دان و بهێنە تومار کرن و دەنگێ خوە بدەن و ئەڤ بابەتە گەهشتیە دەستێ سەرۆک وەزیرێن عێراقێ مستەفا کازمی ژی بۆ چارەسەر کرنێ) .
ناڤبری گۆت ژی : هەر دیسان نێزیکی ١٣ هزار دەنگدەرێن مە کو ل سالا ٢٠١٣ ب هێجەتا نەبوونا دەمی ژلایێ کومسیونا هەلبژارتنان ل عێراقێ کارتێن وان یێ بایومەتری ب وان نەهاتبوونە دان لەورا د نوکە دا کومسیونا هەلبژارتنان ئەو رێک دایە وان وەلاتیان نوکە دا ل هەر چار بنگەهێن دەنگدانێ ل سنورێ قەزا زاخۆ کارتێن خوە یێن مایومەتری وەربگرن دا کو پشکداریێ بکەن د هەلبژارتنێن بهێت یێ پەرلەمانێ عێراقێ.
ئەڤرۆ:
کەنالەکێ تەلەفزیونا ئیسرائیلێ راگەھاند کو چەند رۆژن کەسێن کو د کابینا جۆ بایدن دا جە گرتینە ب نھێنی ل گەل ئیرانێ دەست ب دانوستاندنان کرینە و ئارمانجا سەرەکی یا دانوستاندنان ژی کاراکرنا رێککەفتنا ئەتۆمی یا سالا ٢٠١٥ ل گەل ئیرانێ یە.
کەنالێ ١٢ یێ ئیسرائیلێ د راپۆرتەکێ دا راگەھاند کو چەند رۆژن ھندەک کەسێن کو د کابینا جۆ بایدن دا جە دگرن ل گەل بەرپرسێن ئیرانێ ب نھێنی دەست ب دانوستاندنان کرینە و ئارمانجا سەرەکی یا دانوستاندنان ژی کاراکرنا رێککەفتنا ئەتۆمی یا سالا ٢٠١٥ ل گەل ئیرانێ یە، د دانوستاندنان دا بەرپرسێن ئیرانێ دیار کرینە کو ئەو بەرھەڤن ب تەمامی پێگیریێ ب رێککەفتنا ئەتۆمی یا سالا ٢٠١٥ بکەن و ھەموو خالێن وێ بجە بینن لێ دڤێت ئەمریکا ھەموو سزایێن کو د سەردەمێ دەستھەلاتا دۆنالد ترامپی دا ل سەر ئیرانێ ھاتینە سەپاندینە ھلوەشینیت.
کەنالێ ١٢ یێ ئیسرائیلێ ئەو یەک ژی دیار کریە کو ل دۆر ناڤەرۆکا ھەڤدیتنان تیما بایدنی بەرپرسێن ئیسرائیلێ ئاگەھدار کرینە، لێ ھەتا نھا بەرپرسێن ئیسرائیلێ ل دۆر ھەمان بابەتی چو داخۆیانیەکا فەرمی بەلاڤ نەکرینە.
ل دۆر ھەمان بابەتی ئەکبەر گەنجی بسپۆرێ سیاسەتا ئیرانێ و رۆژھەلاتا ناڤین بۆ کەنالێ BBC راگەھاند کو جۆ بایدن دڤێت رێککەفتنا ئەتۆمی یا بەری نھا ل گەل ئیرانێ کارا بکەت و ژ بۆ ھندێ ژی دێ ل گەل ئیرانێ دەست ب دانوستاندنان کەت، لێ جارێ زوویە بەحسێ دانوستاندنان بھێتە کرن، چونکو ھەتا جۆ بایدن ب فەرمی وەکو سەرۆکێ نوو یێ ئەمریکا دەست ب کار نەکەت چو ھەڤدیتنان ل گەل ئیرانێ ناکەت.
ناڤھاتی دیار ژی کر کو ھەکە ئیدارا نوو یا ئەمریکا ل دۆر کاراکرنا رێککەفتنا ئەتۆمی ل گەل ئیرانێ دەست ب دانوستاندنان بکەت ژی رەوش وەکو سەردەمێ باراک ئۆبامای نابیت، چونکو یا ئێکێ رەوشا نھا یا دەڤەرێ و جیھانێ وەکو سالا ٢٠١٥ نینە و خالا دی ئەمریکا سزایێن گەلەک گران ل سەر ئیرانێ سەپاندینە و جۆ بایدن ژی نەشێت ب ئێکجاری ھەموو سزایێن ل سەر ئیرانێ راکەت، خالا دی ئیرانێ ل چەندین وەلاتێن رۆژھەلاتا ناڤین ئالۆزیێن گەلەک مەزن دروست کرینە و بەردەوام دەستێوەردانێ د کاروبارێن ناڤخوەیی یێن سووریێ، عیراقێ، لوبنانێ، یەمەنێ و وەلاتێن دی دکەت و بێگومان ئەمریکا دڤێت دەستێ ئیرانێ ل دەڤەرێ کورت بکەت، ژ بەر ھندێ ژی ھەتا ئیران داخوازیێن ئەمریکا قەبوول نەکەت دانوستاندن دەستپێ ناکەن، ئانکۆ ب کورتی رەوشەکا گەلەک ئالۆز ھەیە و جۆ بایدن ژی دێ فشارێن ل سەر ئیرانێ زێدەتر لێ کەت دا ئیران نەچار بیت ھەموو داخوازیێن ئەمریکا قەبوول بکەت.
ئەکبەر گەنجی ئەو یەک ژی دیار کر کو کاراکرنا رێککەفتنا ئەتۆمی رامانا ھندێ نادەت کو دێ ھەموو تشت ب دلێ ئیرانێ بیت، چونکو ئەمریکا د رەوشا نھا یا ئالۆز ل دەڤەرێ و جیھانێ دا نەشێت ھەڤپەیمانێن خوە ب تنی بھێلیت، ب تایبەتی ژی ئیسرائیل و سعوودیێ چاڤەرێی ھەلویستێ نوو یێ ئەمریکا نە و ھەر تشتەک کو ببیتە ئەگەرێ مەترسیێ ل سەر بەرژەوەندیێن ئیسرائیلێ یان ژی سعوودیێ دێ بیتە ئەگەرێ ئالۆزبوونا پەیوەندیێن ئەمریکا ل گەل وان ھەر دو وەلاتان، ژ بەر ھندێ ژی جۆ بایدن و تیما وی باش دزانن ھەتا دەستێ ئیرانێ ل دەڤەرێ کورت نەکەن دێ ھەڤپەیمانێن خوە ژ دەست دەن، ئانکۆ ب کورتی کاراکرنا رێککەفتنا ئەتۆمی یا د سەردەمێ ئۆبامای دا کارەکێ وەسا ساناھی نابیت و دڤێت چاڤەرێ بین بزانین کا دێ چ روو دەت.
ئەڤرۆ:
سەرۆکێ جڤاتا پارێزگەھا کەرکووکێ راگەھاند، ئەنجامدانا ھەلبژارتنان ل دەڤەرێن کوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارا ھەرێما کوردستانێ ب وی شێوە نوکە کو عەسکەرتاریەت ل وان دەڤەران یا زالە و ھەموو ددەستێ وان دایە و خەلک نەشێت ب ئازادی دەنگێ خوە بدەت، شەرعیەت بۆ نینە و دێ ھەلبژارتنێن نە دستووری و نە قانوونی بن.
رێبوار تالەبانی، سەرۆکێ جڤاتا پارێزگەھا کەرکووکێ گۆت” ل دووڤ وێ رەوشا ھەی، پێدڤیە ھەلبژارتن ل دەڤەرێن کوردستانی یێن دەرڤەی ھەرێما کوردستانێ نەھێنە ئەنجامدان، لەوما ھەر ھەلبژارتنەک ل وان دەڤەران ل بن رەوشا نوکە ھەی دێ ھەلبژارتنێن نە شەرعی و نە دستووری و نە قانوونی بن و ھەر تشتەکێ دی بھێتە گۆتن ل دۆر وێ چەندێ یێ زێدەیە، چونکە ئەو دەڤەر کێشە یێن ل سەر ھەین و پێدڤیە ب گۆرەی مادێ ١٤٠ ژ دستوورێ بەردەوامێ عیراقێ بھێنە ئێکلاکرن”.
رێبواری ئاماژە کر ژی کو نابیت ل ژێر عەسکەرتاریەتێ ھەلبژارتن بھێنە ئەنجامدان و ل کەرکووکێ ژی عەسکەرتاریەت یا ھەی و حەشدا شەعبی و لەشکرێ عیراقێ ل وێرێ یێن ھەین، ئەڤجا دێ چاوان خەلک شێت دەنگێ خوە دەت، چونکە ھەموو بریار ل وان دەڤەران د دەستێ وان دانە”.
ناڤبری دیارکر کو ژبلی وی چەندێ کۆمسیۆنا ھەلبژارتنان ژی د دەستێ کوردان دا نینە و د دەستێ عەسکەرتاریەتێ دایە ل وان دەڤەران، لەوما پێدڤیە پرسا وان دەڤەران ب گۆرەی دستووری بھێتە چارسەرکرن وبھێنە ئاساییکرن و خەلک ب ئازادی دەنگێ خوە بدەت، چونکە خەلک یێ ئازاد نینە و ل ژێر داگیرکاریێ دێ دەنگێ خوە دەت”.
نيشاندان