سەرۆك مەسعود بارزانی، دوهی ل سەلاحەدین پێشوازی ل حازم تەحسین بەگ میرێ‌ ئێزدیان و جڤاتا رۆحانی یا ئێزدیان كر.
د دیدارەكێ‌ دا، شاندێ‌ مێهڤان سوپاسیا سەرۆك بارزانی كر، كو هەردەم پشتەڤانێ‌ ئێزدیان بوویە و داخواز ژ سەرۆك بارزانی كر كو ل سەر پشتەڤانیكرنا داخوازێن وان یێ‌ بەردەم بیت و رێ‌ ل وان هەموو بزاڤان بگریت یێن كو دوبەرەكیێ‌ دئێخنە د ناڤ ئێزدیان دا.
ژ ئالیێ‌ خۆ ڤە، سەرۆك بارزانی دوپاتی ل وێ‌ چەندێ‌ كر كو ئێزدی پشكەكا عەزیزن ژ گەلێ‌ كوردستانێ‌ و داخواز ژی كر كو ئێزدی د بەردەوام بن ل سەر داب و نەریتێن خۆ و رێ‌ نەدەن چو ئالی كاریگەریێ‌ ل سەر جڤاكێ‌ ئێزدیان بكەن و جهێن باب و باپیرێن خۆ بهێلن.
سەرۆك بارزانی، سەرەڕای ئاماژەدانێ‌ ب بزاڤێن هندەك ئالیان بۆ دیاركرنا میرێ‌ ئێزدیان ل بەغدا و دەستێوەردان د كاروبارێن ئێزدیان دا، دوپاتكر كو ب هەموو شیانێن خۆ پشتەڤانیێ‌ ل خووشك و برایێن ئێزدی دكەت و رێ‌ نادەت بابەتێن نەدجهێ‌ خۆ دا ل سەر ئێزدیان بهێنە سەپاندن.

هەولێر، قائید میرۆ

چاڤدێرەكێ سیاسی راگەهاند، مەرجێن پارتی بۆ پشكداریێ د پڕۆسەیا هەلبژارتناندا مەرجێن دروستن و پێدڤییە داخوازیێن پارتی ل بەرچاڤ بهێنە وەرگرتن بۆ ئەنجامدانا هەلبژارتنان بەرۆڤاژی پارتی پشكداریێ نەكەت هەلبژارتن یان ناهێنەكرن یان ژی هەكە بهێنە ئەنجامدان ژی سەرناگرن و دێ ئاریشە پەیدا بن هەروەسا گوت، پارتی دیموكراتی كوردستان پێگەهەكێ جەماوەری یێ ب هێز یێ هەی و ئاریشەیێن پارتی باس دكەت مافێ پارتی نە بهێنە چارەسەركرن.
د. سامان شالی، چاڤدێرێ سیاسی بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» هەموو ئالیێن سیاسی دزانن بێی پارتی پڕۆسەیا هەلبژارتنان ناهێتە ئەنجامدان و بزەحەمەتە بێی پارتی هەلبژارتن بهێنە ئەنجامدان، چونكە هەموو ئالیێن سیاسی پێگەهێ خوە یێ هەی، بەلێ یا ئاشكرایە هەكە پارتی یان ئێكەتی پشكداریێ د هەلبژارتنان نەكەت ئەڤە هەلبژارتن ناهێنە كرن، پارتی ژی ئێكە ژئەوان حزبێن پێگەهەكێ جەماوەری یێ بەرفرهە ل هەرێما كوردستانێ یێ هەی و بێی پارتی ئەز باوەرناكەم ئەو پڕۆسە سەربگریت، لەوڕا پێدڤییە چارەسەریا ئەووان مەرجێن پارتی بهێتەكرن بۆ پشكداریكرنێ د پڕۆسەیا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێدا، لەوڕاژی نوكە نەتەوەیێن ئێكگرتی و حوكمەتا ئیراقێ یێ كار دكەن بۆ ئەوێ چەندێ چارەسەركرنا وان ئاریشەیێن پارتی باس دكەت و بووینە ئاستەنگ هەمبەری هەلبژارتنان، هەتا سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ سەرۆكێ كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ گازی كریە و داخوازكریە ئاریشەیێن تەكنیكی یێن هەلبژارتنان بهێنە چارەسەركرن، چونكە بێی پارتی هەلبژارتن ناهێنە ئەنجامدان و ئاریشە ژی دێ پەیدابن، پارتی جەماوەرەكێ زۆر یێ هەی و نابیت داخوازیێن پارتی بهێنە پشتگوهاڤێتن بۆ هەلبژارتنان».
د. سامان شالی گوت ژی» وەكی دهێتە باسكرن پەنجەمۆرا 300 هەتا 400 هزار دەنگدەران كار ناكەت و ناهێتە ڤەخواندن، راستە ئەڤ دەنگدەر هەموو یێن پارتی دیموكراتی كوردستان نینن، بەلێ پارتی بەرگریێ ژ مافێ هەموو دەنگدەران دكەت و بێی جوداهی بەرگریێ ژ دەنگدەرێن ئالیێن دی ژی دكەت نەكو تنێ دەنگدەرێن خوە، پارتی رازی نابیت مافێ دەنگدەران بهێتە بنپێكرن تاكو بشێن ل رۆژا هەلبژارتنان دەنگێ خوە بدەن و پشكداری هەبیت د پڕۆسەیا هەلبژارتناندا».
پتر گوت» داخوازیێن پارتی داخوازیێن رەوانە و پارتی پێنگاڤان بۆ پاراستنا مافێ دەنگدەران دهاڤێژیت و هیڤی دكەین مەرجێن پارتی بۆ هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ ل بەرچاف بهێنە وەرگرتن و چارەسەریا ئەوان ئاریشەیان بهێتەكرن یێن پێشبینی دهێتەكرن ببنە ئاستەنگ بۆ پڕۆسەیا هەلبژارتنان و خەلكەكێ مەزن بهێتە بێبەهركرن ژ دەنگدانێ، كو مافەكێ قانوونی و دیموكراتیێ هەر دەنگدەرەكییە پشكداریێ د هەلبژارتناندا بكەت و نوونەرێ خوە هەلبژێریت بۆ پەرلەمانی».

ئەندامەكا كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: بڕیارا دادگەها فیدرالییا ئیراقی بۆ هەلوەشاندنا 11 كورسیێن كۆتایا پێكهاتەیان ل پەرلەمانێ كوردستانێ، بەرۆڤاژی قانوونا هەلبژارتنێن ئیراقێیە و پێشێلكرنا مافێن پێكهاتەیانە.
ئەشواق جاف، ئەنداما كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان د پێگەهێ خوە یێ تایبەتدا ل سەر تۆرا جڤاكییا ئێكس (تویتەرا بەرێ) بەلاڤكر» د قانوونا هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ و جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێدا هەژمار 4 ل سالا 2023، كورسی بۆ پشكا پێكهاتەیان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ هاتییە تەرخانكرن».
ئەشواق جاف كو دو خۆلان ئەنداما جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بوو ل سەر فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان، باس ل ئەوێ چەندێ ژی كر» 9 كورسی ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ پێكهاتەیان یێن هاتینە تەرخانكرن. ئێك ژ مەرجێن بەربژاركرنێ ژی بۆ پشكا كۆتا ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئەوە كو پێدڤییە بەربژاران باوەرنامەیا ئامادەیی یان زێدەتر هەبیت».
ئەو ئەنداما كۆمیتەیا ناڤەندییا پارتی دیموكراتی كوردستان پرسیار دكەت و دبێژیت» بۆچی دادگەها فیدرالییا بلند ل ئیراقێ كورسیێن كۆتایا پێكهاتەیان ل قانوونا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ هەلوەشاند؟ ئایا ئەڤ بڕیارا هەلوەشاندنا كۆتایا پێكهاتەیان ل پەرلەمانێ كوردستانێ (دوڕییاتی) نینە د قانوونێن هەمان وەلاتیدا و لێدانەك نینە ل پێكڤەژیانا ئاشتیانە د ناڤبەرا پێكهاتەیاندا ل هەرێما كوردستانێ؟ یان قانوونا هەلبژارتنان بۆ جڤاتا نوونەران و جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ دستووری نینە؟ ئایا ئەڤە پێشێلكرنا مافێ پێكهاتەیێن هەرێما كوردستانێ و بێبەهركرنا وان ژ مافێن وان یێن دستووری نینە؟».

بجهنەئینانا مادەیێ 140 ژ دستوورێ ئیراقێ، ئەنجاما وێ پێشێلكاری و جارەكادی ب ئەرەبكرنا دەڤەرێن كوردستانی بوو. ئەو مادەیە كو سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ ب كێشەیەكا تەكنیكی د هەژمێریت، د دەمەكیدا نێزیكی 20 سالایە حوكمەتێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن ئیراقێ نەشیاینە ئەوێ مادەیێ دستووری بجهبینن. شیرەتكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژی بۆ كاروبارێن دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ رادگەهینیت» ئیراقێ هیچ نیازەكا بجهئینانا مادەیێ 140 یێ دستووری نینە، ئەگەرێ ئەڤێ چەندێ ژی یێ دیرۆكییە.
محەمەد شیاع سۆدانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ د چارچۆڤەیێ سەرەدانا خوە یا ئەڤێ دوماهیێ بۆ ئەمریكا د پانێلەكیدا ل پەیمانگەها ئەتلانتیك كاونسل، پەیڤەك پێشكێشكر و تێدا راگەهاند» كێشەیێن د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێدا كێشەیێن سیاسی نینن بەلكو زێدەتر كێشەیێن تەكنیكی و قانوونی نە».
زاراڤێ كێشەیێن تەكنیكی و كێشەیێن سیاسی بەردەوام د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرالی و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی د ناڤبەرا ئەواندا ئاماژە پێ دهێتە دان. حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كێشەیان ب سیاسی دزانیت، د بەرامبەر دا حوكمەتا ئیراقێ ب كێشەیێن تەكنیكی د هەژمێریت كو ئێك ژ ئەوان كێشەیان مادەیێ 140 یێ دستوورییە.
ب گۆڕەی دستوورێ ئیراقێ كو ل سالا 2005 ب پترییا دەنگێن وەلاتیێن ئیراقی هاتبوو پەسەندكرن، پێدڤی بوو هەتاكو 31/12/2007 مادەیێ 140 ژ دستوورێ ئیراقێ بهێتە بجهئینان، ئەو مادەیێ دستووری ژ سێ قۆناغان پێك دهێت، ئاساییكرن، سەرژمێری و ریفراندۆم، بەلێ پشتی نێزیكی 20 سالان تنێ پشكەكا قۆناغا ئێكێ ژ مادەیێ 140 هاتییە بجهئینان.
بابەتەكێ وەكو مادەیێ 140 كو د دستووریدا ئاماژە پێ هاتییە كرن، چارەسەرنەكرنا وێ ژ ئالیێ حوكمەتێن ئێك ل دووڤ یێن ئیراقێ، ئەڤێ پرسیارێ دئینیتە پێش ئایا كێشە تەكنیكییە یان ژی یا سیاسییە؟ هەكە كێشە تەكنیكییە پشتی نێزیكی 20 سالان چاوا حوكمەتێن ئیراقێ نەشیاینە چارەسەربكەن؟ بەلێ بەرۆڤاژی ئەو چەندا سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ نوكە باس دكەت، كێشە بڕگەیێن دستووری و قانوونە كو هەتا نوكە وەكو خوە نەهاتیینە بجهئینان، ژ بەر كو كێشەیا رێككەفتنا سیاسی یا هەی. گەلەك مادە یان قانوون یێن هەین هەتا ئالیێن سیاسی رێككەفتنێ ل سەر نەكەن، ناهێنە بجهئینان و ئێك ژ ئەوان مادەیێ 140 یا دستوورییە.
مادەیێ 140 ژ دستوورێ ئیراقێ ئێك ژ نموونەیێن چاڤەڕێكریێن بجهنەئینانا دستوورییە پشتی نێزیكی 20 سالان ل سەر باسكرنا ئاڤەدانكرنا ئیراقا نوو و نەهێلانا شوونوارێن دیكتاتۆریەتێ و سیاسەتا گوهۆڕینا دیموگرافی، نەهاتە بجهئینان و پشكەك ژ دەستهەلاتدارێن ئیراقێ ژی رێگری ل جهئینانا ئەڤێ مادەیێ كرییە. نوكە ژی سەر ژ نوو ل بن سیبەرا حەشدا شەعبی و لەشكرێ ئیراقێ، ئەرەبێن هاوردە دزڤرن و بەردەوام گەفان ل جوتیار و ئاكنجیێن رەسەنێن كوردستانی ل دەڤەرێ كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ دكەن.
رێبوار تالەبانی، شیرەتكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ كاروبارێن دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ سەبارەت ئەڤێ چەندێ دبێژیت» ئەرەبێن هاوردە ب درێژییا دەستهەلاتا رژێمێن بۆری چەند ستەمەكا مەزن ل كوردان كریە، نوكە ژی نیازا وان ئەوە هەمان رەفتار بەرامبەر كوردان ژ سیاسەتا ب ئەرەبكرنێ و گوهۆڕینا دیموگرافی دوبارە بكەن».
سەبارەت بجهئینانا مادەیێ 140 ژ دستوورێ ئیراقێ، رێبوار تالەبانی دبێژیت» دڤێت دەڤەرێن گرێدای ئەوێ مادەیێ دستووری ژ ئالیێ ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ ڤە ب هەڤپشكی بهێنە بڕێڤەبرن، هەكە نە، پێدڤییە ب رێكا راپرسییەكێ ئەو بابەتە بهێتە ئێكلاكرن، بەلێ مخابن حوكمەتا ئیراقێ ل سالا 2003 ب تاكرەوی كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی یێن دی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ، بڕێڤە بدەت و هیچ نیازەك ننیە بۆ بجهئینانا مادەیێ 140 یا دستووری و ئێكلاكرنا چارەنڤیسێ ئەوان دەڤەران، لەوما پێدڤی بوو ل خولا ئێكێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ ب دانانا چەند كورسییان بۆ كەركووكێ و خانەقینێ و دەڤەرێن دی كار ل سەر ئێكلاكرنا چارەنڤیسێ ئەوان دەڤەران هاتبا كرن.