سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، نێچیرڤان بارزانی ب هەلكەفتا ب دوماهی هاتنا ئەركێ ئیرڤن هیكس، قونسۆلێ گشتیێ ئەمریكا ل هەرێما كوردستانێ، دوهی ئێكشەمبی 13/8/2023 پێشوازی لێكر.
سەرۆكایەتیا هەرێما كوردستانێ ڕاگەهاند» نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ سوپاس و پێزانینا هەرێما كوردستانێ بۆ قونسۆلێ گشتیێ ئەمریكا ل هەرێما كوردستانێ دوپاتكر بۆ وی ئەرك و خزمەتا ددەمێ كاركرنێ دا ل هەرێما كوردستانێ پێشكێشكری بۆ پێشڤەبرنا پەیوەندیێن ئەمریكا ل گەل هەرێما كوردستانێ، هەروەسا هیڤیا سەركەفتنێ د ئەركێ وی یێ نوودا بۆ خواست».
ئیرڤن هیكس، سەرەرای دەربڕینا خوەشحالیا خوە بۆ وی دەمێ ل هەرێما كوردستانێ كاركری، سوپاسیا نێچیرڤان بارزانی و ئالیێن پەیوەندیدارێن هەرێما كوردستانێ كر، بۆ هاریكاری و پشتەڤانیا وی د ئەركێن وی دا ل دەمێ كاركرنا وێ، هەروەسا هیڤیا سەركەفتن و پێشكەفتنێ بۆ گەلێ كوردستانێ خواست.

دوهی ئێكشەمبی 13/8/2023، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پێشوازی ل گریگوری گالیگان، بالیۆزێ كەنەدا ل ئیراقێ كر كو ب هەلكەفتا ب دووماهی هاتنا ئەركێن وی سەرەدانا سەرۆكێ حوكمەتێ كربوو.
د وێ دیدارێ دا، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ سوپاسیا بالیۆزێ كەنەدا كر بۆ كاركرن و بزاڤێن وی ژ پێخەمەت پێشڤەبرنا پەیوەندیێن هەرێما كوردستانێ و كەنەدا هەروەسا هیڤیا سەركەفتنێ ژی د ئەركێ وی یێ داهاتی دا خواست.
د بەرانبەر دا، بالیۆزێ كەنەدا ل ئیراقێ پێزانینا خوە بۆ هەماهەنگی و هاریكاریا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل گەل بالیۆزخانەیا كەنەدا ل ئیراقێ دەربری.
گرنگیا ئەنجامدانا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ د دەمێ خوە یێ دیاركریدا، چارەسەركرنا كێشەیێن هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرالی و دەستەبەركرنا مافێن دستووری یێن خەلكێ كوردستانێ، پشكەكا دی یا دیدارێ بوون كو تامی ئامیز، بەرپرسێ نڤیسینگەها بالیۆزخانەیا كەنەدا ل هەولێرێ، بەرهەڤ بووی.

ئەندامەكێ لژنەیا پەترۆلێ و غازێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ڕادگەهینیت: پێدڤیە ڕەشنڤیسێ قانوونا پەترۆلێ و غازێ ب هەماهەنگی د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ بهێتە نڤیسین، هەروەسا دبێژیت: ئەم پێداگیریێ دكەین كو پێدڤیە ب گۆرەی دستوورێ ئیراقێ مافێن هەرێما كوردستانێ د پاراستی بن و د ڤێ هەفتیێ دا دێ دانوستاندن ل دۆر ڤی ڕەشنڤیسێ قانوونێ زێدەتر بن ب ئاراستەیا وێ چەندێ ڕێككەفتن ل سەر بهێتە كرن.
د. سەباح سوبحی، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان و ئەندامێ لژنەیا پەترۆلێ و غازێ ل جڤاتا ناڤبری گوت» دانوستاندن ل سەر پڕۆژەیێ قانوونا پەترۆلێ و غازێ ل وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ د بەردەوامن و ئێك ژ تەوەرێن گرنگ ل بەغدا كو شاندێ بلند یێ پارتی دیموكراتی كوردستان باس لێكری قانوونا پەترۆلێ وغازێ بوو، كا ڕەشنڤیسێ وێ قانوونێ چاوان بهێتە بەرهەڤكرن و ئالیەتا پێدڤی بهێتە دانان، لەوما ل ڤێ هەفتیێ دانوستاندن دێ چڕتر بن ب وێ نیازێ ب ڕێككەفتنا سیاسی كار بهێتە كرن، چونكە ئەو قانوونە گەلەك یا هەستیارە و چارەنڤیسێ هەرێما كوردستانێ و ئەو پارێزگەهێن پەترۆلێ بەرهەم دئینن دێ هێتە دیاركرن، لەوما ئەو قانوونە بۆ هەرێما كوردستانێ گەلەك یا گرنگە ژ بەركو مە ل هەرێما كوردستانێ ژ سالا 2007 قانوونا خوە یا پەترۆل و غازێ هەبوو و ل ئیراقێ ئەو قانوونە نەبوو، لەوما ژ پێخەمەت پاراستنا بەرژەوەندیێن هەرێما كوردستانێ ب باشی كار ل سەر دكەین.
د. سەباح سوبحی گوت ژی» پێدڤیە مافێن مە ب گۆرەی دستوورێ ئیراقێ و مافێ دستووری ل مادەیێن 111 و 112 د ناڤ قانوونێ دا بهێنە چەسپاندن، جارێ قانوون نوكە ل وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ یە، ئەم وەكو هەرێما كوردستانێ پێداگیریێ دكەین كو ڕەشنڤیسا وێ قانوونێ ب هەماهەنگیا مە و وان بهێتە بەرهەڤكرن نەكو ئیرادەیا خوە ل سەر مە فەرز بكەن و ڕەشنڤیسەكی بێخنە بەرمە و داخواز بۆچوونا مە بكەن، لەوما پێدڤیە ب گۆرەێ لهەڤهاتنێ و هەڤپشكیێ و هەڤسەنگیێ كار بهێتە كرن، هەر ڕەشنڤیسەك ل ئیراقێ بهێتە دەركرن ب هەماهەنگیا هەرێما كوردستانێ و بەغدا بهێتە نڤیسین.
وی ئەندامێ لژنەیا پەترۆلێ و غازێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دیاركر ژی» ئەم دێ د بەردەوام بیت د بزاڤێن خوە دا ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، دێ لۆبی دروست كەین و ل ناڤ جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ و وەزیرێن خوە دا كار كەین، ل هەر ویستگەهەكا بەرهەڤكرنا وێ قانوونێ هەتا دگەهیتە جڤاتا نوونەران دێ كاری ل سەر كەین، هەروەسا دێ هەموو بزاڤان ژی كەین مافێن هەرێما كوردستانێ د وێ قانوونێ دا د پاراستی بن، ئەو قانوونە پێدڤی ب لهەڤهاتنێ و ڕێككەفتنێ هەیە و مە داخوازیێن خوە ب ڕێكا شاندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بەرچاڤكرینە هاتیە داخوازكرن و پێدڤیە ڕەشنڤیسێ قانوونا پەترۆلێ و غازێ ب هەماهەنگی د ناڤبەرا بەغدا و هەرێمێ دا بهێتە نڤیسین.

سەرۆكا فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ڕاگەهاند: شاندێ پارتی دیموكراتی كوردستان د سەرەدانا خوە دا بۆ بەغدا پەیاما پارتی و سەرۆك مەسعود بارزانی ب حوكمەتا بەغدا و ئالیێن ئیراقی گەهاند، هەروەسا دیاركر: پشتی دەركرنا ڕێنمایێن قانوونا بودجەیا گشتی یا ئیراقێ و سەرەدانا شاندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ بەغدا، پێدڤیە ژ نوكە و وێڤە مەهانە پشكا هەرێما كوردستانێ ژ بودجەیا گشتی یا ئیراقێ ب گۆرەی قانوونا بودجەی بهێتە هنارتن.
ڤیان سەبری، سەرۆكا فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ گوت» چوونا شاندێ پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ بەغدا گەلەك یا گرنگ و پێدڤی بوو، شاندێ پارتی د چارچۆڤەیێ سەرەدانا خوە دا بۆ بەغدا پەیاما پارتی دیموكراتی كوردستان و سەرۆك بارزانی گەهاندە حوكمەتا بەغدا و هەڤپەیمانیا ئیدارەیا دەولەتێ و ئالیان، هەروەسا چاڤەڕێ ئەنجاما وێ سەرەدانێ دكەین چونكە شاندێ پارتی ل ڕۆژا پێنجشەمبیا بۆری زڤریە هەرێما كوردستانێ».
سەبارەت هنارتنا پشكا هەرێما كوردستانێ ژی ژ بودجەیا گشتی یا ئیراقێ، ڤیان سەبری دبێژیت» پشتی بەلاڤكرنا ڕێنمایێن بجهئینانا قانوونا بودجەیا گشتی یا ئیراقێ و پشتی چوونا شاندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ بەغدا و ڕادەستكرنا پەترۆلێ و داهاتیێن نە پەترۆلی پێدڤیە ژ نوكە و وێڤە بەغدا مەهانە پشكا بودجەیا هەرێما كوردستانێ، كا چاوان د قانوونا بودجەیا گشتی یا ئیراقێ دا ئاماژە پێ هاتیە كرن ب وی شێوەی بهنێریت.

هەولێر، قائید میرۆ

شیرەتكارێ قانوونیێ پەرلەمانێ كوردستانێ ڕاگەهاند، ئاستەنگ ل هەمبەر پڕۆسەیا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ هەنە و دبێژیت، هندەك ئالیێن سیاسی دخوازن هەلبژارتنێن خۆلا شەشێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ بكەڤیتە سالا ٢٠٢٥ێ هەروەسا دیاركر، ب مەرەما بڕێڤەچوونا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ پێدڤیە ژیێ كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ بهێتە درێژكرن.
د. وەعدی مزیری، شیرەتكاریێ قانوونیێ پەرلەمانێ كوردستانێ بۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت « پێدڤیە پڕۆسەیا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ د دەمێ خوە دا بهێتە ئەنجامدان و جارا دویێ یە سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ فەرمانا هەرێمی بۆ بڕێڤەچوونا پڕۆسەیا هەلبژارتنان دەردكەت، یا خویایە هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب ئەنجامدانا هەلبژارتنان هەیە، چونكە ئەم دزانین بنەمایێ بدەستڤە ئینانا شەرعیەتا هەموو دەزگەهان ژئالیێ پەرلەمانی ڤەیە و ل هەموو وەلاتێن جیهانێ ژی وەسایە، پەرلەمان باوەریێ د دەتە حوكمەتێ و هەموو دەزگەهان، لەوڕاژی گەلەك یا گرنگە هەلبژارتن بهێنە ئەنجامدان، بەلێ ئایا دێ هەلبژارتن د دەمێ خوەیێ دیاركری دا هێنەكرن یان ژی ناهێنەكرن، چونكە ئاستەنگ ژی هەنە ل هەمبەر ئەنجامدانا هەلبژارتنان، هەرچەندە كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ بەرهەڤیا خوە نیشادایە بۆ بڕێڤەبرنا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ، بەلێ ب مەرجەكی خولا كۆمسیۆنا نوكە یا هەلبژارتنان بهێتە درێژكرن ئەوژی ب ڕێیا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، هەرچەندە دیار نینە دێ ئالیێن سیاسی یێن دناڤا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا یان ژی نە هەروەسا دەستێن دەرەكی دێ هەبن بۆ چێكرنا ئاستەنگان ل هەمبەر پڕۆسەیا هەلبژارتنان ئەڤە هەموو ئەگەرن ل هەمبەر ڤێ پڕۆسەیێ».
د. وەعدی ئاشكراركر ژی» ناهێتە ڤەشارتن هندەك ئالیێن سیاسی ل هەرێما كوردستانێ ناخوازن هەلبژارتن بهێنە ئەنجامدان و بەردەوام بزاڤێن پاشئێخستنا پڕۆسەیا هەلبژارتنان دكەن ئەڤە ژی تنێ بۆ هندەك مەرەمێن خوە یێن تایبەت، ژئالیەكێ دیڤە چو گەرەنتی ژی نینە دێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژیێ كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ درێژ كەت یان درێژ ناكەت كو ل دەستپێكا سالا 2024 دێ دەمێ قانوونیێ وێ كۆمسیۆنی ب دوماهی بهێت».
شیرەتكارێ قانوونیێ پەرلەمانێ كوردستانێ خۆیاكر ژی» ڕاستڤەكرنا قانوونا كۆمسیۆنا هەلبژارتنان تنێ بۆ هەرێما كوردستانێ نابیت بەرۆڤاژی ئیراقێ بخوەژی پێدڤی ب كۆمسیۆنێ هەیە كو ژێ وێ بهێتە درێژكرن، چونكە هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهێن ئیراقێ دێ ل دوماهیا ئەڤسالە بڕێڤەچن هەتا پڕۆسەیا ناڤبری ب دوماهی دهێت ب ئێكجاری پێدڤی ب دەمی هەیە، لەوڕا دڤێت كۆمسیۆن كار بكەت هەتا كاروبارێن هەلبژارتنان ب دوماهی دهێن، لەوڕا ڕۆناهیەك هەیەكو جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دەمێ كاركرنا كۆمسیۆنا ئیراقێ درێژبكەت هەتا هەلبژارتنێن جڤاتێن پارێزگەهان ب تەمامی دهێنە بڕێڤەبرن و دیسان پڕۆسەیا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ ژی بهێنە ئەنجامدان».
د. وەعدی مزیری ئاماژەكر» هەكە ژیێ كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ وێ نەهاتە دریژكرن و نەشیا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ بڕێڤە ببەت وی دەمێ سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دشێت ئەركێ خوە یێ قانوونی بجەبینیت ب گۆرەی قانوونا هەژمار ئێك یا سالا ٢٠٠٥ێ ودەستهەلاتا خوە بكاربینیت و بڕیارەكا تەشریعی دەربكەت و لژنەیەكا دادوەران و پسپۆران پێكبینیت بۆ بڕێڤەبرنا هەلبژارتنێن هەرێما كوردستانێ ئەڤەژی دێ بیتە ئەگەر هەلبژارتن ل هەیڤا شوباتا بهێت نەهێنە ئەنجامدان و گیرۆببن بۆ پشتی شەش مەهێن دی، مخابن هندەك ئالیێن سیاسی ل هەرێما كوردستانێ دخوازن هەلبژارتنێن خولا شەشێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ ل سالا ٢٠٢٥ێ بهێتە ئەنجامدان، هەتا درێژكرنا خۆلا پەرلەمانی ب دلێ وان ئالیێن سیاسی نەبوویە و بزاڤ دكرن خولا پەرلەمانێ كوردستانێ بۆ دەمێ دو سالان بهێتە درێژكرن، ئەڤەژی بۆ ئەگەر پارتی بزاڤان بكەت ژیێ پەرلەمانی بهێتە درێژكرن ب مەرەما تێك نەچوونا ڕەوشا هەرێما كوردستانێ، ژ بەر كو پارتی نەڤیایە ژیێ پەرلەمانی بهێتە درێژكرن و پارتی و سەرۆك بارزانی بەردەوام دخوازن هەلبژارتن د دەمێ خوەدا بهێنە ئەنجامدان بەلێ نەچاربوون بۆ پاراستنا ڕەوشا هەرێما كوردستانێ ڕازی ببن ژیێ پەرلەمانی بۆ دەمێ سالەكێ بهێتە درێژكرن».