ئەندامەكێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیمۆكراتی كوردستان، هۆشداریێ ژ هەرفینا سیستەمێ سیاسی یێ ئیراقێ ددەت و راگەهاند، كو ب جهنەئینانا دەستووری و رێككەفتنان ئەگەرێن سەرەكی یێن قەیرانانە. هەروەسا ئاشكرا كر كو ژ كۆما 67 خالێن بەرنامێ حوكمەتێ بەرامبەر هەرێما كوردستانێ، تنێ 4 خال هاتینە ب جهئینان.
هێمن هەورامی، ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان د دەمێ پشكداریكرنا وی د پانێلەكا تایبەت دا ب ناڤێ «دیالۆگا ئیراق 2026» كو ل ئەمریكا بڕێڤە چوو، شرۆڤەكرنەكا هوور بۆ رەوشا نوكە یا ئیراقێ و پەیوەندیێن د ناڤبەرا هەولێر و بەغدا دا پێشكێش كر.
وی بەرپرسێ پارتی ئاماژە ب وێ چەندێ دا، ئیراق نوكە د ناڤ قەیرانەكا «سیستەماتیك» دا دەرباز دبیت و ئێدی چارەسەریێن دەمكی مفای ناگەهینن. دوپاتی ل سەر هندێ ژی كر كو هەر چارەسەرییەك دڤێت د چوارچۆڤەیا پرۆسەیەكێ دا بیت كو هەموو پێكهاتە و نەتەوەیێن ئیراقێ تێدا پشكداریێ بكەن، دا كو ئارامییەكا راستی بهێتە پێش.
د پشكەكا دی یا ئاخڤتنێن خۆ دا، پەردە ل سەر ئاستێ ب جهئینانا وان پەیمانان لادا یێن كو ب هەرێما كوردستانێ هاتبوونە دان و گۆت: نێزیكی 55 ماددەیێن دەستووری هەتا نوكە پشتگوهـ هاڤێتینە و نەهاتینە ب جهئینان. ژ وان 20 خالێن سیاسی یێن ل گەل محەمەد شیاع ئەلسوودانی رێككەفتن ل سەر هاتبوو كرن، تنێ چەند خالەكێن كێم كار ل سەر هاتییە كرن؛ هەڤدەم ژ كۆما 67 خالێن پرۆگرامێ حوكمەتێ بەرامبەر هەرێما كوردستانێ، تنێ چار خال هاتینە ب جهئینان، ئەڤە ژی ب وێ رامانێ دهێت كو تنێ 5% ژ رێككەفتنان چووینە د وارێ ب جهئینانێ دا.
وی ئەندامێ مەكتەبا سیاسی ئاماژە دا»ئەڤ پشتگوهـ هاڤێتنا مەزن بوویە ئەگەرێ دروستبوونا قەیرانا بێ باوەریێ و ئالۆزیێن بەردەوام د ئیراقێ دا».
دەربارەی هندێ كا بۆچی كێشە چارەسەر نابن، ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی راگەهاند كو كێشە نە د كەسایەتییا سەرۆك وەزیرانی دا یە، بەلكو د وی سەقایێ سیاسی دا یە یێ كو كاری تێدا دكەن. نموونە ب «عادل عەبدولمەهدی» ئینا و گۆت: «كەسێ وەك وی پەیوەندیێن باش ل گەل هەرێمێ نەبوون، بەلێ سەقایێ سیاسی رێك نەدا كێشە ب دوماهی بهێن».
د دوماهیێ دا، ئاماژە ب هندێ دا كو كوردان رێككەفتنەكا سیاسی ل گەل «چارچۆڤەیا هەماهەنگیێ» هەیە و هیڤی خواست كو ئەو ئالییە وەك خۆ و ل سەر بنەمایێ دەستووری پێگیری رێككەفتنێ بیت.
دەربارەی هندێ كو دهێتە گۆتن هەرێمێ ژ دەستهەلاتێن خۆ لادایە، گۆت: «هەر دلگرانیەك هەبیت، دڤێت تنێ ب رێكا دیالۆگێ چارەسەر بیت، نەك ب گڤاشتنان و بڕینا بودجەی».

ئەندامەكێ دەستەیا كارگێڕی یا مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان رادگەهینیت، ئیراق خودانا هەموو پێدڤیێن گەشەپێدانێ یە، بەلێ ب دەست قەیرانا سەركردایەتیێ دنالیت. هەڤدەم ئاشكرا دكەت كو 182 پەرلەمانتارێن ئیراقێ ل بەرە فەریزەیا حەجێ ب جهـ بینن، هەكە ئەڤ چەندە روو بدەت، حوكمەتا ئیراقێ ب زوویی ناهێتە پێكئینان.
د دەمێ پشكداریكرنا وی د پانێلەكێ دا ل ژێر ناڤێ «دیالۆگا ئیراق 2026»، كو ژ ئالیێ جڤاتا ئاتلانتیك ل واشنتۆنێ هاتبوو رێكخستن، هشیار زێباری، ئەندامێ دەستەیا كارگێڕییا مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، وەك سیاسەتمەدارەك و كەسەكێ خودان ئەزموون د پرۆسەیا حوكمڕانییا ئیراقێ دا، ئاخڤتەكەرێ سەرەكی یێ دیالۆگێ بوو، كو تێدا باسێ پرسێن نوكە یێن ناڤخۆیا ئیراقێ و دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤین هاتە كرن.
هشیار زێبارێ د چارچۆڤەیا وی پەنەلی دا، شرۆڤەیەكا گشتگیر بۆ بارودۆخێ ئەمنی و سیاسی یێ ئیراقێ، پێگەهێ هەرێما كوردستانێ و ئالۆزیێن ل هەمبەر پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ دیار كر.
د دەسپێكا ئاخڤتنێن خۆ دا، زێباری دوپاتی ل سەر پرەنسیپێن نەگهۆڕ یێن هەرێمێ كر و راگەهاند: «هەرێما كوردستانێ پشكەكە ژ ئارامییا دەڤەرێ و نابیتە مەترسی بۆ سەر چو ئالییان».
هەروەسا گۆت: «د دەمێ شەڕێ 40 رۆژی یێ د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیرانێ دا، هەژمارەیا وان هێرشێن ژ ئالیێ ئیرانێ و میلیشیایێن ئیراقی ڤە بۆ سەر هەرێما كوردستانێ هاتینە كرن بێوێنە بوون، بەلێ ئەڤێ چەندێ دیار كر كو كوردستان و حوكمەتا هەرێمێ پشكەكن ژ ئاسایشا رەها یا دەڤەرێ، ژبەر هندێ مە شییا هەڤسەنگیێ بپارێزین و نەبینە پشكەك ژ وێ شەڕی».
دەربارەی رۆلێ هێزێن نێڤدەولەتی د وێ قەیرانێ دا، ئەندامێ دەستەیا كارگێڕی یا مەكتەبا سیاسی یا پارتی، دەستخۆشی ل هەڤپەیمانان كر و رۆهن كرەڤە: «دۆستێن مە یێن ئەمریكی هاریكارێن مە بوون و پشتڕاستی دانە مە كو ل گەل مە د راوەستیاینە، وان بەرگری ژ بەرژەوندیێن خۆ و هەرێما مە كر و هەتاكو قوربانی ژی دان».
ئاشكرا ژی كر كو «د ئەنجامێ وان هێرشان دا دوو سەربازێن فرەنسی گیانێ خۆ ژ دەست دان، هەروەسا بریتانی ژی گەلەك هاریكار بوون دا كو بشێین پێكڤە بەرگریێ ژ هەرێما كوردستانێ بكەین».
هشیار زێباری، د پشكەكا دی یا ئاخڤتنێن خۆ دا ئاماژە ب وێ چەندێ كر، بۆ هندێ ئیراق بەرەڤ پێش بچیت، پێدڤی ب ئارامییا سیاسی هەیە.
گۆت ژی: «د دەمێ شەڕێ د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیرانێ دا، وەلاتێن كەنداڤی وەسا هزر دكر كو ئیراق ببوو ژێدەرێ نەبنەجهیێ نە تنێ بۆ خەلكێ خۆ، بەلكو بۆ جیرانێن خۆ ژی، ب تایبەت دەما میلیشیایان هێرش كریە سەر كوەیت، ئیمارات، سعوودیە و ئوردنێ».
زێباری پرسیارەك بلند كر و گۆت: «ئەو وەلاتە دێ چەوا جارەكا دی باوەریێ ب ئیراقێ دەنەڤە و دێ چەوا پەیوەندییان د گەل وەلاتەكێ وەسا دا دروست كەنەڤە؟ خودێ مەزن هەموو تشت داینە ئیراقێ؛ سامان، جوگرافییا و خەلكەكێ رەوشەنبیر، بەلێ ئەوا د سالێن بۆری دا نەبوی، سەركردایەتییەكا درست بوو».
دەربارەی مەیدانا سیاسی یا نوكە یا ئیراقێ، زێباری هیڤی خواست كو «كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ بهێتە پێكئینان، هەتاكو هەكە پشكەكا بچووك ژی بیت»، هەروەسا ئۆمێد خواست كو «ناكۆكیێن ل سەر وەزارەتا پەترۆلێ و بابەتێن دی ب زوویی بهێنە چارەسەركرن».
بەلێ د هەمان دەم دا هۆشداری دا ژ گیرۆبوونا پرۆسەیێ ب ئەگەرەكێ نەچاڤەڕێكری و راگەهاند: «182 پەرلەمانتارێن ئیراقێ ل بەرە فەریزەیا حەجێ ب جهـ بینن، هەكە ئەڤ چەندە روو بدەت، ب پشتڕاستی حوكمەتا ئیراقێ ب زوویی ناهێتە پێكئینان».

وەزیرێ دەرڤە یێ ئیراقێ دبێژیت، حوكمەتا نوو یا ئیراقێ یا جودایە و بەرنامەیێ خۆ یێ هەی؛ ئاماژێ ب وێ چەندێ ژی دكەت كو «ب پشتەڤانییا خودێ، پەیوەندیێن د ناڤبەرا هەولێر و بەغدایێ دا د ڤێ حوكمەتێ دا دێ باش بن».
د. فوئاد حوسێن، وەزیرێ دەرڤە یێ ئیراقێ د رێورەسمێن دەستبكاربوونا خۆ دا وەك وەزیرێ دەرڤە د حوكمەتا نوو یا ئیراقێ دا، گۆت: «هەر حوكمەتەكێ كار و بەرنامەیێ خۆ یێ هەی. قۆناغ ژی یا جودایە. ب پشتەڤانییا خودێ، ئەم هەموو دێ كار كەین بۆ سەركەفتنا ڤێ حوكمەتێ دا كو د خزمەتا خەلكێ ئیراقێ دا بیت. ب حەزا خودێ، پەیوەندیێن هەرێما كوردستانێ و بەغدایێ دێ باش بن».
پشتی روونشتنا رۆژا پێنجشەمبییا دەربازبووی یا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ و دەنگنەدان ب پشكەك ژ بەربژاران، نوكە بزاڤەك بۆ دروستكرنا هەڤپەیمانییەكێ ب ناڤێ (هەڤپەیمانییا هێزان) یا هەی. ل سەر ڤێ چەندێ فوئاد حوسێن گۆت: «پارتێن سیاسی مژوەلن، روونشتنێن زۆر دهێنە ئەنجامدان، نزانم دێ ناڤێ وێ چ بیت، كۆمەكا هێزان مژوولی پێكئینانا هەڤپەیمانییەكێ یان تێكگەهشتنەكێ نە».
دەربارەی وێ چەندێ كا ئەرێ پارتی دیموكراتی كوردستان دێ چیتە د ناڤ وێ هەڤپەیمانیێ دا، فوئاد حوسێن كو د هەمان دەم دا ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی یە گۆت: «نزانم، نوكە ڤەخواندن ل سەر دهێتە كرن».
فوئاد حوسێن ل سەر رەوشا دەڤەرێ ژی ئاخڤت و گۆت: «د حەفتیێن دوماهیێ دا پەیوەندی ب تایبەتی پەیوەندیێن ل گەل وەلاتێن كەنداڤی بوونە قۆربانیێن شەڕێ دەڤەرێ. ب هێزكرنا وان پەیوەندییان كارێ ب لەز یێ وەزارەتێ یە، ئێكسەر دێ كار بۆ باشكرنا وان پەیوەندییان كەین. پەیوەندی نەهاتینە بڕین، بەلێ هندەك كێشە ل ڤان دوماهییان پەیدا بوون، بەری پێكئینانا ڤێ حوكمەتێ. ب پشتەڤانییا خودێ، ئەم د بەرهەڤییان دانە بۆ باشكرنا وان پەیوەندییان».
شەڕێ ئەمریكا و ئیسرائیل دگەل ئیرانێ ل 28ێ شوباتێ دەستپێكر و پشكەك ژ گروپێن چەكدارێن ئیراقێ ژی چوونە د ناڤ شەڕی دا.
ل دووڤ راپۆرتەكا رۆژنامەیا (وول ستریت جۆرنال) یا ئەمریكی كو رۆژا 21ێ نیسانا 2026ێ هاتییە بەلاڤكرن، نیڤا وان هزار هێرشێن درۆنی یێن د دەمێ شەڕی دا ئاراستەی سعۆدیێ هاتینە كرن، ژ ناڤ ئاخا ئیراقێ بوون.

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

ئەندامەكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دیار كر، پارتی دیموكراتی كوردستان دژی دەرنەچوونا بەربژارێ خۆ بۆ وەزارەتا ئاڤادانكرن و ئاكنجیبوونێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دێ هەلوەستەكێ وەرگریت و نەرازیبوونا خۆ ل هەمبەر سەرۆكێ جڤاتا نوونەران دیار دكەت، كو ژبەر مەرەم و ئەگەرێن سیاسی دەنگ ب بەربژارێ وان نەهاتییە دان.
سەلوان تاها ئاكرەیی، ئەندامێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت: «ئەم د ناڤ فراكسیۆنا پارتیدا مژوولی دانوستاندناینە ل دۆر وێ چەندا ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ روودای و دەربازنەكرنا بەربژارێ مە؛ ئێك ژ بژاردەیێن مە ئەوە كو ئەم سكالایەكێ ل دادگەها بلندا فیدرالی دژی سەرۆكێ جڤاتا نوونەران تۆمار بكەین و تانەیێ ل بڕگەیا دەنگدانێ ب رێباز حەملان، بەربژارێ وەزارەتا ئاڤادانكرن و ئاكنجیبوونێ بدەین. پرۆسەیا خواندنا ناڤێ وی و دەنگدانێ تنێ حەفت چركە بوون و سەرۆكێ جڤاتا نوونەران زوو راگەهاند كو دەنگێن پێدڤی نەئیناینە. هەكە فراكسیۆنا پارتی بڕیارێ نەدەت پەنایێ ببەینە بەر دادگەها بلندا فیدرالی، وێ دەمی ئەم نەچارین ل گۆرەی یاسایێ رێباز حەملانی ژ بەربژاربوونێ ڤەكێشین و كەسایەتییەكێ دی بەربژار كەین».
ل دۆر هەلوەستێ ئالییێن دی یێن سیاسی، ئاكرەیی گۆت: «هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسا ب سەرۆكاتییا نووری مالكی ژی ب نیازە ب هەمان شێوە سكالایێ ل دادگەها بلندا فیدرالی ل سەر بڕگەیێن دەرنەچوونا هەردوو بەربژارێن خۆ بۆ وەزارەتا ناڤخۆ و وەزارەتا خواندنا بلند تۆمار بكەت. جودا ژ پارتی و دەولەتا یاسایێ، هەڤپەیمانییا عەزم ژی ب سەرۆكاتییا موسەننا سامەڕایی دژی سەرۆكێ جڤاتا نوونەران دەست ب لڤینان كرییە و بڕیارە ل دادگەها فیدرالی سكالایێ دژی هەیبەت حەلبووسی، سەرۆكێ جڤاتا نوونەران ل دۆر بڕگەیا دەنگدانێ ب وەزیرێ وان تۆمار بكەن».
ل دوماهییێ، ئاكرەیی ئاماژە ب دەمێ روونشتنێن داهاتی كر و گۆت: «رەنگە دەنگدان ل سەر بەربژارێن وان نەهـ وەزارەتێن ماین بكەڤیتە مەها تەمووزێ ژبەر جەژنا قوربانێ و بێهنڤەدانا یاسادانانێ یا جڤاتا نوونەران».