بەرپرسێ فەرمانگەها پەیوەندیێن دەرڤە یێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ راگەهاند، ل سەر راسپاردەیا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ شاندەكێ بلندێ هەرێمێ زنجیرەیەكا دیدارێن دیپلۆماسی ل وەلاتێن ئورۆپا ئەنجامدان ب مەبەستا رێگریكردنێ ل دەستدرێژییان بۆ سەر كوردستانێ و چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی ل گەل حوكمەتا فیدرالی.
سەفین دزەیی، بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا ئاماژە ب وێ چەندێ كر، كو سەرەرای ئالۆزیێن دەڤەرێ و ئەو دەستدرێژیێن دهێنە كرن سەر كوردستانێ، هەرێم نەبوویە پشكەك ژ چو شەڕان. سەبارەت ب ڤێ چەندێ ژی، ب رێنماییا مەسروور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ب پێتڤی هاتە زانین كو سەرەدانا چەند وەلاتێن ئورۆپا بكەین بۆ گەنگەشەیا راستەوخۆ ل گەل ناڤەندێن بڕیارێ.
دزەیی گۆت، ل فەرەنسا ل كۆچكا ئیلیزێ شیرەتكارێ سەرۆككۆمارێ فەرەنسا، و ل ئاڤاهیێ جڤاتا پیران یێ فەرەنسا سیناتۆر و سەرۆكێ گرۆپا پەیوەندیێن فەرەنسا – ئیراق مە دیتن.
هەروەسا ل بەلجیكا رێڤەبەرێ گشتی یێ كاروبارێن رۆژهەلاتا ناڤین و باكوورێ ئەفریقیا، و بەرپرسێ دۆسێیا ئیراق و ئیرانێ مە دیتن، هەڤدەم مە سەرەدانا كۆمسیۆنا ئێكەتیا ئورۆپا و وەزارەتا دەرڤە یا بەلجیكا و ئۆفیسا سیاسەتا دەرڤە یا ئێكەتییا ئورۆپا و پەرلەمانێ ئورۆپا كر و ل گەل هەژمارەكا ئەندامێن پەرلەمانێ ئورۆپا كۆمبووین.
هەر ل بەلجیكا ل گەل وەزیرا بەرگرییا بەلجیكا و جێگرێ سەرۆك وەزیران و وەزیرێ دارایی یێ بەلجیكا و رێكخەرێ دژە تیرۆرا ئێكەتییا ئورۆپا و تیما د گەلدا كۆمبووین.
ل هۆلەندا، مە سەرەدانا وەزارەتا دەرڤە یا هۆلەندا كر و چەند دیدارەك ئەنجامدان، پاشی ل گەل هنارتییا تایبەت یا وەزارەتا دەرڤە یا هۆلەندا بۆ كاروبارێن كۆچ و كۆچبەران و جێگرێ وەزیرێ دەرڤە یێ وەلاتێ هۆلەندا كۆمبووین.
ل لەندەن ل ئاڤاهیێ وەزارەتا دەرڤە و گەشەپێدانا بریتانیا مە وەزیرێ دەولەتێ بۆ كاروبارێن رۆژهەلاتا ناڤین و باكوورێ ئەفریقیا دیت، د چارچۆڤەیا كۆمبوونا مە دا ل لەندەن ژ ئالیێ گرۆپا هەموو پارتێن پەرلەمانێ بەریتانیا بۆ دۆستایەتییا ل گەل هەرێما كوردستانێ پێشوازی ل مە هاتە كرن، پاشان مە سەردانا وەزارەتا بەرگری یا بەریتانیا كر.
بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤە یێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هەروەسا گۆت، ل چاتام هاوس (Chatham House) ب بەرهەڤبوونا شارەزایێن سیاسی، قوتابیێن پەیوەندیێن نێڤدەولەتی، بەرپرسێن حكومی، رۆژنامەڤانان، و بالیۆزێن پێشتر، د مێزگردەكێ دا، مە رۆناهی ئێخستە سەر رەوشا نوكە یا رۆژهەلاتا ناڤین و پرسێن نوكە یێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ و پەیوەندیێن هەولێر و بەغدایێ و پرسا پێكئینانا حوكمەتا نوو و هەلوەستێ هەرێما كوردستانێ ل دۆر وان پرسان.
سەفین دزەیی باسێ وێ چەندێ ژی دكەت، تەوەرێن سەرەكی یێن ڤان دیدارێن دیپلۆماسی چڕ ببوون ل سەر رێگریكردنێ ل دەستدرێژیێن ل سەر ئاخا هەرێما كوردستانێ و داخواز ژ وەلاتێن دۆست هاتییە كرن كو كارتێكرنا خۆ بكاربینن دا كو حوكمەتا فیدرالی رێگریێ ل وان هێرشان بكەت.
هەڤدەم د كۆمبوونان دا باسی پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، دۆسێیا پەترۆل وغازێ و بودجەی هاتە كرن. بەرپرسێن بلند یێن وەلاتان سۆز و پشتەڤانییا خۆ بۆ گەل و حوكمەتا هەرێمێ دوپات كر، و رێزەكا مەزن بۆ قوربانیدانا پێشمەرگەی د شەڕێ داعشێ دا هەبوو. دەولەتان دلگرانییا خۆ ل سەر شەهیدبوونا وەلاتیێن سڤیل دیار كر و دوپاتی ل سەر وێ چەندێ كر كو پێدڤییە دانوستاندنەكا جدی هەبیت بۆ دوماهیئینان ب ڤان دەستدرێژییان، هەروەسا سۆز دا كو پەیوەندیێن خۆ یێن دیپلۆماسی ل گەل بەغدا بۆ چارەسەركرنا كێشەیان بكاربینن.
سەفین دزەیی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، كو نوكە پشتەڤانییەكا نێڤدەولەتی بۆ مانا كوردستانێ وەك دەڤەرەكا ئارام، هەروەكی سالا 1991 ێ یا هەی، چونكی كوردستان بوویە پەناگەهێ سەدان هزار مرۆڤان و پێدڤییە ژ هەموو ئالییەكی ڤە گەشە پێ بهێتە دان. ژ ئالییەكێ دی ڤە، مە رۆهنكرنا پێتڤی دایە وەلاتێن دۆست ل سەر ئەگەرێن گیرۆبوونا پێكئینانا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ.

ل دووف ڕاپۆرتەكا هوور یا ڕۆژنامەیا (ئەلشەرق ئەلئەوسەت) ، پرۆسەیا پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ، ب سەرۆكاتییا عەلی ئەلزەیدی، تووشی بەربەستەكا مەزن بوویە، پشتی كو ئێرانێ (ڤیتۆیا) خۆ دژی هەر بزاڤەكێ بۆ دوورئێخستنا گرۆپێن چەكدار ژ كابینەیا نوو بكار ئینای، ئەڤە ژی پشتی وێ چەندێ دهێت كو واشنتۆن فشارەكا بێوێنە دكەت بۆ ئاڤاكرنا حوكمەتەكێ كو ژ هەژموونا تەهرانێ دوور بیت.
رۆژنامەیێ ئاشكرا كریە كو هەڤدەم ل گەل گەهشتنا ژ نشكەكێڤە یا ئیسماعیل قائانی، فەرماندەیێ فەیلەقا قودس بۆ بەغدا، تارانێ داخواز ژ نوونەرێن (چوارچۆڤەیا هەماهەنگیێ) كریە، دەنگی نەدەنە حوكمەتەكێ كو ژ ئالیێ ئەمریكا ڤە هاتییە سەپاندن.
وەك د ڕاپۆرتێ دا هاتی، عەلی ئەلزەیدی پشتی راسپاردنا وی ل 27/4/2026 پشتەڤانییەكا مەزن ژ ئالیێ دۆنالد ترەمپی، سەرۆكێ ئەمریكا ڤە وەرگرتییە كو گەهشتنا وی ب سەركەفتنەكا مەزن ناڤ بریە.
واشنتۆنێ نوكە نە تنێ دڤێت گرۆپێن چەكدار ژ وەزارەتان دوور بێخیت، بەلكو دڤێت رێگریێ بكەت كو د رێیا ئاڤاكرنا جێگرێن خۆ ڤە دەستێ وان بگەهیتە ژێدەرێن دارایی و كەرتێ پەترۆلێ، ئەڤێ چەندێ ژی وەكریە كو ئێران ب لەز بهێتە سەر هێلێ.
رۆژنامە ئاماژێ ب وێ دكەت كو دانوستاندن ژ بەر داخوازێن گرۆپێن چەكدار ئالۆز بووینە، بۆ نموونە، گرۆپا (عەسائیب ئەهلولحەق) كو 27 كورسی یێن هەین، داخوازا وەزارەتا پەترۆلێ دكەت، كو ئەڤە بۆ ئەمریكییان هێلا سورە. ئەلزەیدی پێشنیاز كریە كو هندەك وەزارەت ب بەتالی بمینن، یان بدەنە وان گرۆپێن كو كارتێكرنا وان كێمترە، بەلێ ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ تووڕەبوونا هێزێن لایەنگرێن ئێرانێ كو دڤێت پێگەهێ خۆ د وەزارەتێن سەروەری دا بپارێزن.
شیرەتكارەكێ بلند یێ شیعە ب رێكا رۆژنامەیا (ئەلشەرق ئەلئەوسەت) هوشداری دایە كو ئەڤ هەڤڕكییە رەنگە ئیراقێ بێخیتە د ناڤ داڤەكا مەترسیدار دا؛ یان دڤێت تەهران و واشنتۆن بگەهنە رێككەفتنەكا دەمكی، یان ژی دێ هەڤڕكی ب تەمامی دووماهیێ ب بەربژاركرنا عەلی ئەلزەیدی ئینیت و بەغدا دێ تووشی سزایێن ئابووری بیت. واشنتۆن نوكە دەستێوەردانێ د هوورترین هووركارییان دا دكەت و پێزانینێن هوور ل دەف هەنە كا چەوان گرۆپان دڤێن (فێڵێ) ل مەرجێن ئەمریكا بكەن.
د دووماهیا ڕاپۆرتێ دا هاتییە كو عەلی ئەلزەیدی تنێ 30 رۆژ ل بەر دەستن بۆ پێكئینانا كابینەیا خۆ، بەلێ فاكتەرێ دەمی دژی وی كار دكەت. گەشتكرنا ب دەهان پەرلەمانتاران بۆ سعوودیێ ب مەرەما فەریزەیا حەجێ، مەترسییەكا راستەقینە پەیدا كریە كو ل دەمێ دەنگدانێ نیسابا یاسایی یا جڤاتا نوونەران تەمام نەبیت، ئەڤێ چەندێ ژی رەوش بۆ سەرۆك وەزیرێن ڕاسپارتی ئالۆزتر كریە.

دهۆك ،لەزگین جوقی

مەحمود ئێزدی، هاریكارێ ئێكێ یێ بەرپرسێ رێكخستنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل پارێزگەها نەینەوا راگەهاند؛ پێدڤییە حوكمەتا نوو یا ئیراقێ، دەست ب چارەسەركرنا ئاریشەیان بكەت و خۆ ل هەموو كێشەیان بكەتە خودان و بێی جوداهی وان كێشەیان چارەسەر بكەت. هەروەسا شایستەیێن دارایی یێن هەرێما كوردستانێ، مووچە و بودجەیا هەرێما كوردستانێ خەرج بكەت و مادەیا 140 بجهـ بینیت.
دەربارەی رێككەفتنا شنگالێ، مەحمود ئێزدی دیار كر كو پێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ دەست ب پێنگاڤێن بجهئینانا رێككەفتنا شنگالێ بكەت، چونكە چو ئەلتەرناتیف بۆ وێ رێككەفتنێ نینن و هەتا نوكە حوكمەتا ئیراقێ كار بۆ باشكرنا رەوشا شنگالێ نەكریە.
مەحمود ئێزدی گۆت: «هەكە رێككەفتنا شنگالێ هاتبا بجهئینان، نوكە دا شنگال د رەوشەكا باشتر دابیت، چونكە خالێن گەلەك باش د وێ رێككەفتنێ دا هەنە، وەك: ڤەگەراندنا ئیدارەیا شنگالێ و دەستنیشانكرنا قایمقامەكی، دەركەفتنا گرۆپێن چەكدار ژ ناڤ شنگالێ و گەهاندنا خزمەتگوزارییان بۆ وێ دەڤەرێ».
دەربارەی مانا گرۆپێن چەكدار د ناڤ شنگالێ دا، مەحمود ئێزدی دیار كر كو ئەو گرۆپ بووینە رێگر ل هەمبەر تەناهی و ئاڤەدانییا شنگالێ. هەروەسا ئەو گرۆپێن چەكدار بووینە رێگر ل هەمبەر ڤەگەراندنا خەلكێ شنگالێ، و ئێزدی بووینە قوربانیێن بەرژەوەندیێن وان گرۆپان، هەتا كو ئەو گرۆپ بووینە مەترسی ل سەر ژیانا خەلكێ دەڤەرێ.
ل سالا 2020ێ، رێككەفتنەك د ناڤبەرا حوكمەتا ئیراقێ یا وی دەمی ب سەرۆكاتییا «مستەفا كازمی» و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا هاتبوو ئیمزاكرن بۆ باشكرنا رەوشا شنگالێ، لێ هەتا نوكە ئیراقێ ئەو رێككەفتن بجهـ نەئینایە. گەلەك جاران حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پشتەڤانییا بجهئینانا رێككەفتنا شنگالێ كریە، لێ بەغدا هەڤكار نەبوویە و چو ئەلترناتیڤ بۆ رێككەفتنا شنگالێ نینن.