دایکا دالیایێ

گۆت: پێنگاڤەکێ لدویف من وەرە
دلۆپ دلۆپ خەما بڕەڤینە
دوهییا من نە وەك ئەڤرۆیە
ڕۆندکێن خۆ ل سەر تاکێن گولان نە بارینە
ئەی خەما سەفەرا من و
فەلسەفەیا شعرێن من…
تویی داستانا ڕۆژ هەلاتی و
خەونا دەولەتا باشوورێ من…
وەرە
من د زیندانا عەشقا خۆدا
دادگەھ بکە و
فەرمانا حەتا حەتایێ بۆ من دەربکە
وەرە
ئەی نازکترین و ئاشناترین
هەڤالجێمکێ گیانێ من
وەرە
ئەڤ بهارە بێی تە یا یاخی یە وبێ هەدارە.

چەند پێدڤی مە
دەستەک ب دلۆڤانی
خەونێن من یێن ساڤا
ژبێهیڤییێ قورتال بکەت
ئەڤە چەندە ل زڤستانێ
ل بەر بارانێ و ڕەنیا بەفرێ
بوویمە بەستی و
ل هاڤینێ ل بەر تیڕۆژکێن رۆژێ
بویمە قەرقۆدەکێ سۆتی
هەناسەیێن من دکەنە هەوار…
ئەڤ ژیانە فهێتی یە و نەهامەتە
جەستەکێ ساخە و گیانەکێ مری.
2026/7/20

گرین نازی عەبدولباقی

هندە دێ ڕۆژ ئاڤابیت، ئەز ژی ل پشت ڤێ پەنجەرا شکەستی ڕوونشتیمە، یا کو دیوارێن وێ هەمی ئاخ و ل ڕەز و باغان دنێڕم. دەنگێ زارۆیان ژ دوورڤە کۆلان یێن تژی کرین. ژ وێڤە دەنگێ چیڕ چیڕا دەرگەهی هات، ئامینا ب ژۆر کەفت، ل من نێڕی و گۆت: «کچا من تە های ژێ هەیە، یێن دبێژن شڤێدی ب سەرخوەشی قەستا مالەکێ کرییە و شەڕ ل گەل خودانێ مالێ کرییە، لێ ئەڤرۆ تەرمێ وی ل نهالا گوندی هاتییە دیتن».
چاڤێن من تژی ڕۆندک بوون، کا کێ باوەر دکر ڕۆژەکێ دێ بۆ ڤی بێوژدانی بخەم کەڤم! ئێکسەر دایکا من هاتە هزرا من کو هندە دێ سالەک ب سەر مرنا وێڤە دەربازبیت.
ما دێ چاوا وێ ڕۆژێ ژ بیر کەم، باش ل بیرا منە وی دەمی دەنگێ بارانێ ژ دەرڤە دھات و چپ چپا دلۆپان خوە ژ بانێ ژۆرێ بەرددا خوارێ و ب نیڤەكا وی ئامانی دكەفتن، ئەڤێ من ل بەر وان ڤەدایی ئەو دپژكین، هندەک ژ وان دلۆپان ژی ب نڤینێن مە دکەفتن. ئەڤە حالێ مە و بارانێ بوو، چەند تاڤییەك هاتبا شەڕێ من و چپكێن بارانێ بوو. ژ خوە چاڤەكێ من ل وان و چاڤێ من یێ دی ل دایكا من یا د ناڤ نڤینانڕا بوو. هەروەکی ژان و سەرماتییا لەشێ دایکا من ئەو بەرەف وێرانبوونێ دبر. دبیت هوون هزر بکەن ئەز نەشیابم چ بۆ وێ بکەم، من هەول ددا ئاگرەکی هەلبکەم، لێ هەمی دارێن مە هەین هاتبوون سۆتن. ئەز نەچار بووم ل چانتەیێ خوە بگەڕم و هندەک کتێبێن خوە یێن کو من هەردەم دپاراستن، و بلۆزێ خوە یێ ڕەش ئەوێن گولێن زەر ل سەر نەخشاندین، من د ناڤا دەستێن خوەدا بەرەف سۆپەیا داران برن، هۆسا ئەز دشیام ئاگرەکی هەلبکەم، دبیت پیچەک مە هەست ب گەرماتییێ کربا. ئەوێ د سەر وێ هەمی ئێشانا خوەڕا هەول ددا من ئارام بکەت و دگۆت:
– کچا من یا ئێکانە، د خەما مندا نەبە، دێ باش بم، چ نەمایە بابێ تە بهێتەڤە، ئەو دێ ل گەل مە هێتە نەخوشخانەیێ، نەترسە…
– دادێ، تو بەحسێ کیش بابی دکەی! بەحسێ چ جۆرە هەڤژینەکی دکەی…! نەفرەت ل زەلامێن وەکی وی بن!
– کچا من، هیڤی دکەم کەربێ بەرانبەر بابێ خو ڕانەکە، هەر چاوا بیت ئەو بابێ تەیە..
– دادێ ژ وی ڤەبە، ڕاستە ئەز نە ژ گۆشت و خوینا ویمە، لێ هەر چاوا بیت تو هەڤژینا وییی. ئەگەر وی دەرمانێن تە کڕیبان ئەڤە چێ نەدبوو. نوکە یا بۆ من گرنگ د ڤێ ژیانێدا ب تنێ تویی، ئەرێ ب تنێ تو…!
ئەو دگڕنژی و ئازارێن وێ پتر بەرەف وێ دهاتن. هەر د وی دەمیدا دەنگێ ڤەبوونا دەرگەهی هات و خشخشا پێلاڤێن کو ژ خوە نەگریت پیچەک ل سەر ئەردی بلند بکەت وەکی کەسەکێ سەرخوەش و های ژ خۆ نە ب ژۆر کەفت و چاڤێ وی ب دایکا من کەفت د وێ ئازارا وێدا و نێزیکی جهێ وێ بوو. من هزر کر دبیت ئەڤ جارە یا جودا بیت ژ هەر جارەکا دی و دایکا من بەرەف نەخوشخانەیێ ببەت، لێ وی دەستێ خو درێژ کرە بن بالیفکا دایکا من و هندەک پارە کو خالەتا فەلەک دابوونە دایکا من، ژ بن بالیفکا وێ ڕاکرن و ل گەل خوە برن و ژ مال دەرکەفت. ئەز ب لەز بەرەف وی چووم و من هچکێ وی یێ تەڕبوویی گرت.
– باشە تو چ جۆرە زەلامەکی، چاوا وژدانا تە دهێلیت وێ بهێلییە د ڤێ ڕەوشێدا ئەو یا دمریت! یا دمریت!
– دەستێ من بەردە کچێ، نە تو، نە دایکا تە گرنگ نینن، ئەوا نەشێت کوڕەکی بۆ من بینیت، بلا خوە خودان بکەت ژی.
– هەر چ نەبیت ڤێ جارێ ببە باب، ببە زەلامەکێ باش، ب تنێ ڤێ جارێ… ما تو نابینی ئەو ئێدی نەشێت خوە ڕاگریت، دێ مریت، باب!
– هۆ نەفرەت ل ڤێ ڕۆژێ بن، ما چ ڕۆژێن دی نەبوون، دێ کا ئەڤە ئەز چووم، ئەگەر فایدە بووم پاش دێ بەمە نەخوەشخانەیێ…
ڕەوشا وێ هێدی هێدی خرابتر لێ دهات، وی دەمی شەپرزە بووبووم، من چ جار دیمەنەکێ هۆسا نەدیتبوو. ئێدی نەشیام بمینمە ڕاوەستیایی و مەرگێ وێ ل پێش چاڤێن خو ببینم…
ژ مال دەرکەفتم داکو نۆژدارەکی پەیدا بکەم، لێ نەشیام، بارانێ ئەرد شل کربوو، و ئەسمان تاری و ڕەش بووبوو. هندی من ل دەرگەهێ جیرانا مە ژی ددا، ژ بەر دەنگێ برویسییان ئاگەھ ژ دەرگەهی نەبوو، ئەز زڤڕیمە مال.
من گلاسەکا ئاڤێ ئینا و هەول دا ئاڤێ بدەمێ، چاڤێن وێ گرتی بوون و تایەکا زێدە لەشێ وێ گرتبوو. دەمێ من لەشێ وێ تەڕ کری وێ چاڤێن خوە ڤەکرن. سەح کرە چاڤێن من و دیسان گڕنژی. من باوەر نەدکر دێ دووماهیک گڕنژین ل سەر دێمێ وێ یێ بێگونەهـ بیت. هەروەکی هەول ددا تشتەکی بێژیت لێ د شیانێن وێدا نەبوو. لەشێ وێ لەرزی، چاڤێن وێ هاتنە گرتن، لڤینێن وێ ب دووماهیک هاتن. من گەلەک جاران گازی کرێ: «دادێ… دادێ…..!». لێ کەسێ بەرسڤ نەدا، ئێدی گازییا من بێبها بووبوو. چ نەمابوو ڕۆژ بهەلیت، لێ د ڕاستیدا گرنگ نەبوو؛ ژ بەر کو ڕۆژا من ئاڤا بووبوو.
بوو سپێدە جیران ل سەر مرنا دایکا من هاتنە ئاگەهدارکرن. ئەو ل گەل خوە بر؛ داکو تەرمێ وێ بشۆن و ڤەشێرن. وی دەمێ تەرم ڤەشارتی، پشتی دو سەعەتان ل گۆڕستانێ، هەر کەسەک بەرەف مال و ژیانا خوە چوو ، ب تنێ یا کو ئێدی چ وار و جهان ناس نەکەت ئەزم! ئەز ژ نێڕینا ڤێ ئاخێ تێر نابم، ما ئەڤە خودێ ڕوحا دایکێ چەند پیرۆز کرییە…، ئەز یا د هزران وەربوویم. بەردەوام باران دباری، دەنگێ برویسییان، دەنگێ بایی دەمێ ب كاژێن د ناڤ گۆڕستانێدا دکەفت دهاتە من. ژ نشکەکێڤە، بابێ من بەرەڤ منڤە هات، ب سەروچاڤێن تژی برین و ڕەخێ هچکێن وی و ڕەخێ بەرویکێن وی هەمی دڕیایی بوون، هێدی خوە چەماند و دووماهیک ئاخفتنا من ژ دەڤێ وی گوهـ لێ بوویی ب هەمی بێوژدانییا خوەڤە گۆتە من: «دایكا تە چ پارەیێن دی یێن ڤەشارتی هەنە؟!».

شه‌هاده‌ نزاركی

سارا و دەشتی جێمکبوون و نێزیکی سیهــ سالان بوون. هەرچەندە ل ئێك مال و ل بن سیبەرا بانەکی مەزن ببوون، بەلێ ڕا و بیرۆکەیێن وان گەلەك ژ ئێکودو دوور بوون. ل ڤان دووماهییان، پەیوەندیا وان وەکی بەندکەکێ زراڤ لێ هاتبوو، ب هەرتشتەکێ بچووک د پچا. ئاریشەیا وان یا مەزن ل سەر پاشەرۆژا وان و چاڤدێریا دایك و بابێن وان بوو. دایك و بابێن وان، نەبی و نێرگز، ئێدی کەفتبوون و ب ناڤسالڤە چووبوون و کارێن مالێ و ناخێ ل وان گران ببوو. دەشتی، کو کوڕەکێ پڕ هیڤی بوو و ژیانا باژێڕی ب دل بوو، دگۆت: پێدڤییە ئەم ل باژێڕی ب مینین، ل وێرێ دەرگەهێن کاری زێدەترن و ژیان ب ساناهیترە. بەلێ سارایێ هزرەکا دی هەبوو؛ وێ دڤیا ڤەگەڕنە گوندی؛ چونکی ددیت کو دایك و بابێن وان پێدڤی ب هاریکاری و خزمەتێ نە، نەخاسمە ل ڤی تەمەنی.
شەڤەکێ، ل دەمێ شیڤێ، هەردو برا و خویشك ل دۆر مێزێ روونشتبوون. ئاخفتنێ دەستپێکر و هەر زویی دەنگێ وان بلند بوو، دەشتی ب تووڕەیی ڤە گۆت: «سارا، تو یا ژ ڕاستیێ دوور کەفتی! ئەم نەشێین ژیانا خۆ ل گوندی دەرباز بکەین. ئەگەر ئەم بچینە وێرێ، دێ چ کەین؟ کار نینە، پاشەرۆژ نینە!».
سارایێ چاڤێن خۆ تژی ڕۆندك کرن و بەرسڤ دا: «پا دایك و بابێن مە؟ وان تەمەنێ خۆ هەمی بۆ مە مەزاخت دا ئەم بگەهینە ئەڤرۆکە. نوکە کو ئەو پێدڤی ب مە نە، ئەم ب تنێ بهێلین ل گوندی دا کو ئەم ل باژێڕی ب دویڤ حەزێن خۆ بکەڤین؟ ئەڤە نە مێرانینییە!».
ئەڤ دەنگ بلندکرنە ڕۆژ بۆ ڕۆژ ل ناڤ مالێ زێدە دبوو. نێرگزا دایك، کو هەردەم یا بێدەنگ بوو، ئازارا ڤێ جوداهیێ ددیت. شەڤەکێ، گازی هەردوکان کر و دەستێ وان گرت. ب دەنگەکێ هێمن بەلێ پر ژ خەمان گۆت: «زارۆکێن من، یا هەوە دڤێت بۆ مە بکەن خزمەتە، بەلێ ئەگەر ئەڤ خزمەتە ببیتە ئەگەرێ تێکچوونا ناڤبەرا هەوە، مە ئەڤ ئارامییە نەڤێت. مە یا حەز ژ وێ ئاخا گوندی کری؛ چونکی هەوە ل وێرێ پێنگاڤێن خوە یێن دەستپێکێ هاڤێتبوون، نە کو ببیتە جهێ کەرب و کێنێ ل ناڤبەرا هەوە دا».
ئەڤان پەیڤان کاریگەریەکا مەزن ل سەر هەردوکان چێکر. ئەو تێگهەشتن کو سەرکەفتنا ڕاستەقینە نە ب تنێ د بڕیارێن وان دایە، بەلکی د پاراستنا برایینیێ دایە.
ل دووماهییێ، وان پێکهاتنەکا دی کر: دەشتی ل باژێڕی کارێ خۆ بەردەوام کر و حەفتییانە ڤەگەڕیا گوندی دا کو ئەرکێن گران بجهـ بینیت، و سارا ل گوندی ل تەنشت دایك و بابێن خۆ ما، داکو بەرپرسایەتییا ڕۆژانە ب هەلگریت. ب ڤێ ڕێکێ، وان شیان هەم پاشەرۆژا خۆ ئاڤا بکەن و هەم ژی خێزانا خۆ ب ئارامی بهێلن.