ل رۆژا چارشەمبی، ئێكێ نیسانا 2026، ب هەلكەفتا هاتنا جەژنێن ئەكیتۆ و سەری سالا نوو یا بابلی – ئاشووری، سەرۆك بارزانی و نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پەیامێن پیرۆزباهییێ ئاراستەیی خوشك و برایێن كلدان، سریانی و ئاشووری ل كوردستان، ئیراق و جیهانێ كرن.
سەرۆك مەسعود بارزانی د پەیامەكێ دا پیرۆزباهییەكا گەرم ل خوشك و برایێن كلدان، سریانی و ئاشووری ل كوردستان و ئیراقێ و جیهانێ كر و هیڤییا بەختەوەرییێ بۆ وان خواست. سەرۆك بارزانی ئومێد خواست كو ئەڤ جەژنە ببیتە ئەگەرێ دووركەفتنا شەڕ و ئالۆزییان ژ دەڤەرا مە و ئاشتی و خێر و خۆشی بال ب سەر هەمی جیهانێ دا بكێشیت.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، د پەیاما خۆ دا ب هەلكەفتا سەری سالا نوو یا بابلی – ئاشووری (6776)، ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو جەژنا ئەكیتۆ دەربڕینێ ژ كووراتییا دیرۆكی و شارستانییا ئێك ژ پێكهاتەیێن رەسەن و دێرینێن وەلاتێ مە دكەت.
سەرۆكێ هەرێمێ دوپات كر كو هەرێما كوردستانێ وەك هەردەم دێ ب نیشتمانێ فرەرەنگی و لانكا پێكڤەژیانا ئاشتییانە یا هەموو پێكهاتەیێن ئایینی و نەتەوەیی مینیت. هەروەسا دیار كر كو ئەڤ جەژنە دەرفەتەكە بۆ دوپاتكرنا پێگیرییا بەردەوام ب پاراستنا وەكهەڤی و ماف و ئازادییان.
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د پەیامەكێ دا ل سەر هەژمارا خۆ یا تایبەت ل تۆرا جڤاكی یێ «ئێكس»، پیرۆزباهییا جەژنا ئەكیتۆ و سەری سالا نوو ل خوشك و برایێن كلدان و ئاشووری و سریانی ل كوردستانێ و سەرانسەری جیهانێ كر و هیڤییا جەژنەكا پڕ ژ شادیێ بۆ وان خواست.
دهێتە زانین جەژنا ئەكیتۆ یان سەری سالا نوو یا بابلی و ئاشووری، دكەڤیتە ئێكەم رۆژا مەها نیسانێ. ئەڤ هەلكەفتە ل دەف پێكهاتەیا كریستیان جەژنەكا نەتەوەیی یا دێرینە و دیرۆكا وێ بۆ زێدەتر ژ پێنج هزار سالان بەری زایینی دزڤریت. ل هەرێما كوردستانێ، ژ سالا 1992ێ وەرە پێكهاتەیا كریستیان ب رێورەسمێن جودا و ل بەركرنا جلكێن نەتەوەیی ئەڤێ جەژنێ پیرۆز دكەن، ب تایبەتی ل پارێزگەها دهۆكێ كو ب ئەنجامدانا رێپیڤانان و گەشت و سەیرانان دهێتە نیاسین و بۆ دەمێ 12 رۆژان یا بەردەوام دبیت.

رۆژا چارشەمبی، ئێكێ نیسانا 2026ێ، لەتیف جەمال رەشید، سەرۆككۆمارێ ئیراقێ، ل كۆچكا سەلام ل بەغدا پێشوازی ل شاندەكێ پارتی دیموكراتی كوردستان ب سەرۆكایەتیا فازل میرانی، بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی كر.
د كۆمبوونێ دا باس ل گرنگترین پرسێن سیاسی و نیشتمانی هاتە كرن، سەرۆككۆماری دوپاتی ل سەر گرنگییا بەردەوامبوونا تێكگەهشتن و هەماهەنگییا د ناڤبەرا ئالییێن سیاسی دا كر، ب مەرەما چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی و پشتەڤانیكرنا پرۆسەیا سیاسی ب رێكا دیالۆگا ئاڤاكەر و هەڤپشكییا نیشتمانی.
سەرۆككۆماری ئاماژە ب پێدڤییا بەرفەرهكرنا چارچۆڤەیێ هەڤكارییان د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرال دا كر، ب رەنگەكێ كو ل سەر بنەمایێ دەستووری بیت و هەڤسەنگییێ د برێڤەبرنا دۆسیەیێن هەڤپشك دا بپارێزیت.
د پشكەكا دی یا دیدارێ دا، باس ل پێشهاتێن دەڤەرێ و كارتێكرنا وان ل سەر ئیراقێ هاتە كرن، هەردوو ئالی هەڤڕا بوون ل سەر پەیڕەوكرنا سیاسەتەكا هەڤسەنگ كو بەرژەوندییێن وەلاتی بپارێزیت و ئاسایش و ئارامییا ئیراقێ د ناڤبەرا ئالۆزییان دا بپارێزیت.

پەیڤدارێ پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند، هێرشێن گرۆپێن ژ یاسایێ دەركەفتی مەترسییێن مەزن بۆ سەر پاشەرۆژا ئیراقێ پەیدا دكەن و داخواز ژی دكەت كو لیژنە ب جدی كارەكتەر و ئەنجامدەرێن پشت هێرشان دەستنیشان بكەن.
مەحموود محەمەد، پەیڤدارێ پارتی دیموكراتی كوردستان، د داخۆیانییەكا تایبەت دا بۆ مالپەرێ فەرمی یێ پارتی دیموكراتی كوردستان، دەربارەی بارودۆخێ ئەمنی و هێرشان راگەهاند، «ئەو كریارێن ژ ئالیێ ل گرۆپێن ژ یاسایێ دەركەفتی ڤە دهێنە ئەنجامدان، ئیراقێ بەر ب ژناڤچوونێ دبن. پێدڤییە لیژنە ب هووری جهـ و وان كارەكتەران دەستنیشان بكەن یێن هێرشان دكەنە سەر هەرێما كوردستانێ».
پەیڤدارێ پارتی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی دا، كو ئێدی ڤەكۆلینێن رووكەش چو مفا نینە و دبینیت كو، «هەكە ئەو لیژنە وەك هێرشێن بۆرین ب شێوەیەكێ رووكەش ڤەكۆلینێ بكەن، چو ئەنجام نابن و رێگریێ ل وان بنپێكرنان ناكەت».
جهێ ب بیرئینانێ یە، رۆژا شەمبییا بۆری هێرشەكا درۆنی هاتە كرن سەر مالا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل باژێڕێ دهۆكێ، كو كارڤەدانێن توند یێن ناڤخۆیی و نێڤدەولەتی ل دووڤ خۆ ئینان و وەك گەفەكا مەترسیدار بۆ سەر ئارامییا دەڤەرێ هاتە نیاسین.

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

شیرەتكارێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان دیار كر، مافێ چارەنڤیسی چارەسەرییا بنەڕەتی یا كێشەیێن مەنە و هزرا شۆڤینی ل بەغدا مەترسییەكا بەردەوامە دژی هەرێما كوردستانێ. هەروەسا ئێكڕێزییا ناڤخۆیی كلیلا سەركەفتنا گەلێ كوردە بەرامبەری پیلانان و نەپاكییا ناڤخۆیی ئەگەرێ سەرەكی یێ شكەستنێن مەنە. فشارێن ئابووری و بڕینا مووچەی ژی شێوازێ نوو یێ شەڕێ بەغدایە دژی كوردان.
عارف روشدی، شیرەتكارێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) ل دۆر هەلوەستێ پشكەك ژ گەلێ سەردەستێ عەرەب ل ئیراقێ بەرامبەری گەلێ كورد گۆت» مخابن پشكەكا بەرچاڤ ژ وان هەردەم هاوئاواز و پشتەڤانێن دەسهەلاتێن خۆسەپێن بووینە، ب تایبەتی د دەمێ قەیرانێن سیاسی دا كو هەستێن وان یێن دژی گەلێ كوردستانێ دهێنە ئاراستەكرن».
گۆت ژی»ئارمانجا سەرەكی یا بەلاڤكرنا هزرا ژەهراوی و گۆتارێن شۆڤینی د میدیایێ دا چییە؟ ئەڤە دبیتە پالدەرەك بۆ دەسهەلاتداران دا كو كریارێن شەڕانگێزانە و دوژمنكارانە بەرامبەری مافێن رەوا یێن گەلێ كورد ئەنجام بدەن».
ئەرێ مەترسی هەیە ل سەر دووبارەبوونا كارەساتێن وەك ئەنفال و كیمیابارانێ؟» د بەرسڤێ دا دبێژیت» ب باوەرا من دەسهەلاتدارێن بەغدا هەر دەمێ دەلیڤەیەكا گونجای ببینن، پاشڤەچوونێ ژ دووبارەكرنا وان تاوانان ناكەن و ئەو چەكێ د دەستێ وان دا بتنێ چاڤەڕێی بڕیارەكا سیاسی یە».
ناڤبری دیاركر كو د نوكە دا شەڕێ بەغدا دژی هەرێما كوردستانێ ب شێوازێ فشارێن ئابووری، بڕینا بودجە و مووچەی، و بزاڤكرن بۆ لاوازكرن و ژناڤبرنا كیانێ فیدرالی یێ هەرێما كوردستانێ.
ئەوژی دیاركر كو هندەك كەسێن كورد زمان بووینە ئامراز بۆ بجهئینانا نەخشەیێن دوژمنان و زەمینەسازیێ بۆ سەرخستنا پیلانێن وان دكەن.
شیرەتكارێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی ئەگەرێ سەرەكی یێ پتریا شكەستنێن بزاڤا رزگاریخوازییا كورد دزڤڕینیت بۆ نەپاكییا ناڤخۆیی كو لێدانێن كوژەك ل دۆزا كوردی داینە و رێ بۆ دوژمنی خۆش كریە.
سەبارەت چارەسەرییا دووماهیێ و كلیلا مانەڤەیا گەلێ كورد د چ دایە؟ دبێژیت»چارەسەرییا بنەڕەتی مافێ چارەنڤیسی یە، و كلیلا سەركەفتنێ ژی د ئێكڕێزییا ناڤخۆیی و باوەری بخۆبوونێ دا كورت دبیت».

د دەمەكی دا كو هەرێما كوردستانێ كەفتییە بەر هێرشێن تیرۆرستی ب رێكا درۆنی، خەلكێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ ب هەلوەستەكێ نەتەوەیی یێ مەزن هاتنە دەنگ. ل باژێرێن قامشلۆ، درباسیێ، دێرك و چەندین دەڤەرێن دی، خوەنیشادانێن بەرفرەهـ هاتنە ئەنجامدان بۆ پرۆتەستۆكرنا وان هێرشێن كو ئارامی و تەناهییا هەرێما كوردستانێ دكەنە ئارمانج.
خوەنیشادەرێن رۆژئاڤا، ب بلندكرنا ئالایێ پیرۆزێ كوردستانێ و وێنەیێن رێبەرێ نەتەوەیی «مەلا مستەفا بارزانی» و «سەرۆك مەسعود بارزانی»، پەیامەكا زەلال دانە هەموو جیهانێ كو ئیش و ئازارێن هەولێرێ و دهۆكێ، ئیش و ئازارێن قامشلۆ و كۆبانێ نە. وان ب درووشمێن نەتەوەیی دوپات كر كو پاراستنا دەستكەفتێن هەرێما كوردستانێ، ئەركێ هەر كوردەكێ دلسۆزە ل هەر پارچەكا كوردستانێ بیت.
د ڤان ریپیڤان و خوەنیشادانان دا، پیر و گەنجێن رۆژئاڤا ب ئێك دەنگ هێرشێن درۆنی یێن تیرۆرستی پرۆتەستۆ كرن و راگەهاندن كو ئەڤ جۆرە كریارە نەشێن ئیرادەیا گەلێ كورد بشكێنن.
بلندكرنا وێنەیێن بارزانی ل سەرجادەیێن رۆژئاڤا، نیشانا وەفاداریێ بوو بۆ وێ قوتابخانەیا نەتەوەیی یا كو هەردەم پشتەڤان و خودانا دۆزا كوردی بوویە ل هەموو پارچەیان.
ئەڤ هەلوەستێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ سەلماند كو سنوورێن دەستكرد نەشێن هەستا نەتەوەیی د ناڤبەرا كوردان دا ژ ناڤ ببەن، و هەرێما كوردستانێ وەك قەوارەیەكێ دەستووری، ب پشتەڤانییا هەموو كوردان دێ یا ب هێز مینیت ل هەمبەر هەر گەف و هێرشەكا تیرۆرستی.

چاڤدێرەكێ سیاسی دبێژیت كو ئیراق د ناڤبەرا (دەولەتەكا فەرمی) و (دەولەتەكا سیبەر) دا هاتییە پارچەكرن، كو تێدا گروپێن چەكدار بڕیارا شەڕ و ئاشتیێ ددەن. ب دیتنا وی ژی بەغدا بێدەنگیێ وەك ئامرازەكێ سیاسی بۆ لاوازكرنا پێگەهێ هەرێما كوردستانێ د دانوستاندنان دا بكاردئینیت. هەروەسا ئاكاژەكر، كو ئەڤ چەندە بوویە ئەگەر كو چەمكێ وەلاتیبوونێ و باوەرییا سیاسی بگەهیتە خالەكا سفر. ژ بەر بێدەسهەلاتییا حوكمەتا فیدرال د پاراستنا وەلاتیێن خۆ دا، نوكە هەرێما كوردستانێ دەلیڤەیەكا یاسایی ل بەر دەستە بۆ داخوازكرنا پاراستنا نێڤدەولەتی.
د. سۆران سێوكانی، ڤەكۆلەرێ سیاسی د داخۆیانییەكا رۆژنامەڤانی دا گۆت» د زانستێ سیاسەتێ دا، سەروەری ب رامانا دەسهەلاتا رەها یا دەولەتێ دهێت ب سەر هێز و بڕیارێ دا، بەلێ ل ئیراقێ، دەمێ ئەكتەرێن نەدەولەتی و میلیشیا بێی زڤڕین بۆ فەرماندێ گشتی یێ هێزێن چەكدار بڕیارا هێرشێ ددەن، د ڤێ رەوشێ دا ئیراق وەك دەولەت هەموو رامانێن سەروەریێ ژ دەست ددەت و هەرێما كوردستانێ ژی ژبەر وێ چەندێ باجا وێ ددەت كو میلیشیا بێی هەبوونا چو بەهانەیان هێرشی دكەنە سەر».
ل دووف ماددەیێن (109 و 110) ژ دەستوورێ ئیراقێ، پاراستنا ئاسایشا نشتیمانی ئەركێ حوكمەتا فیدرالە. سێوكانی دبێژیت: «بێدەنگییا بەغدا ل هەمبەر هێرشان بتنێ بێهەلوەستی نینە، بەلكو بنپێكرنا سۆندا دەستووری یە.»
هەروەسا دبێژیت: «دەمێ وەلاتییەكێ ل هەولێرێ هەست ب پاراستنێ نەكەت ژ ئالیێ دەولەتا خۆ ڤە، پەیوەندیا وی یا مەعنەوی ل گەل نشتیمانی دپچیت و چەمكێ وەلاتیبوونێ دگەهیتە خالەكا سفر، چونكی دەولەت بتنێ ئەركان (وەك داهات) داخواز دكەت، بێی كو مافان (وەك ئاسایشێ) دابین بكەت.»
ئەڤ چاڤدێرێ سیاسی دو ئەگەران بۆ بێدەنگییا بەغدا دەستنیشان دكەت، یێ ئێكێ لاوازی یە، چونكی گرۆپێن چەكدار بخۆ پشكەك نینن ژ جومگەیێن دەسهەلاتێ. یێ دویێ، بكارئینانا وان هێرشان وەك ئامرازەكێ سیاسی. ب وێ رامانێ، رەنگە بەغدا بێدەنگ بیت داكو هەرێما كوردستانێ دبن گڤاشتنا ئەمنی دا بیت، دا كو د دەمێ دانوستاندنێن بودجە وپەترۆل و دەڤەرێن كێشە ل سەر دا، هەرێما كوردستانێ نەچار ب سازشێن زێدەتر بكەن.
د. سۆران سێوكانی دوپاتیێ ل سەر وێ چەندێ دكەت كو ئیراق د ناڤبەرا دو بەرداشان دایە: دەولەتەكا فەرمی و دەولەتەكا سیبەر یا چەكداری. ژبەر كو حوكمەتا فیدرال بێدەستهەلاتە د پاراستنا وەلاتیێن خۆ دا، ل دووف یاسایا نێڤدەولەتی، نوكە دەلیڤەیەكا باش بۆ هەرێما كوردستانێ پەیدابوویە كو داخوازا پاراستنا نێڤدەولەتی بكەت، ئەڤە ژی وەك پێنگاڤەك بۆ نێڤدەولەتیكرنا كێشەیێن ئەمنی و پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ ژ وان دەستدرێژیێن دهێنە سەر.