مەتین وەرمێلی

چەند نێزیکتر دبوو، هند لێدانێن دلێ من زێدەتر دبوون، برویسکێن چاڤێن من ژی تیژتر د بوون، دا کو وێنەیێ جوانیا وێ بگرن. ل بەرامبەر هاتنا وێ، ئەز ببوومە پەیکەرەکێ بێ گیان، و بێدەنگیێ ئەز ب تمامی داگیرکربووم، ب زۆری من گوهــ ل دەنگێ ئاڤا دەڤێ خۆ د بوو، دەما قوریچک د بنێ گەوریا من دا چوویە خار.
ئەو بەژنا زراڤ، چاڤێن وەک شەڤێ ڕەش و دێمێ شرین، ب حەفت ئاوازان، ئەو لێڤ لڤاندن و سلاڤ کر، پشتی ل تەنشت من ڕوینشتیە خار. تەزینکەکا هێدی ب سەر لەشێ من دا چوو خار، لێ بەروڤاژی وێ، دەما من دەستێن وێ گرتین، گەرماتیا وان ڕوح زڤڕاندە دەمارێن من. من د خواست د ئەوێ دەرفەتێ دا ل بەر سینگێ خۆ ب گڤێشم، لێڤێن وێ یێن وەک هنگڤینی بدەمە بەر گەزێن ددانێن خۆ، ڕویێن وێ ب ماچان بەرزە بکەم، و شوینا دەڤێ خۆ ل سەر گەردەنا وێ بهێلم.
بەلێ شەرمێ ئەز ب تمامی داگیرکربووم، دەست و پێیێن من گرێدابوون و زمانێ من ل بەرامبەر وان هەمی داخوازیان لال ببوو. نە من دشیا چ ئاخڤتنا بێژم و نەژی چ پێنگاڤا بهاڤێژم، تنێ د ناڤبەرا خۆ و ئاگری دا دبوومە ئاڤ.
دەما بێهنا پرچا وێ گەهشتیە دفنێن من، وەک مەیڤەخۆرەکێ بێهۆش ئەز مەست بووم، ل وێرێ هەست و حەزێن من هێدی هێدی ل بەر پێیێن ئەڤینا وێ هاتنە سەرژێکرن. گڕنژینا وێ بوو ملحەم و دەرمان بۆ هەمی برینێن ل سالێن بۆری لسەر دلێ من ماین، و ب ئێکجاری ژ بیرا من برن. د وی دەمی دا، ئەز بوومە زارۆکەکێ بێ دەستهەلات، و دناڤ کویراتیا وێ حەسرەتێ دا مام.
چاڤێن مە دناڤ ئێک دا دگەڕیان، و بێدەنگیێ گرانیا خۆ ئێخستبوو سەر دەمژمێرێ. من د خواست دەم ل وێرێ بڕاوەستیت و جیهان هەمی د جهێ خۆ دا بمینیت، دا کو ئاڤاهیێ ڤێ دیدارێ چ جاران نەهەرفیت. بەلێ وەک هەردەم، چرکەیێن خۆشیێ بلەزن و خۆ ل مرۆڤی ناگرن، ئەوێ ب گڕنژینا دێمێ خۆ و ب گۆتنا ئاخفتنەکا کورت و شرین خاترا خۆ خواست، و هێدی دەستێن خۆ ژ ناڤ دەستێن من ئینانە دەر.
دەما ڕابووی دا بچیت، وەکی سیلاڤەکێ پرچا وێ ڕژیا سەر مل و ناڤتەنگا وێ، و جارەکا دی ل من زڤڕی، د ڤێ کورتەدیدارێ دا بتنێ شیام بێژمێ: «گەلەک حەز ژ تە دکەم». پشتی گوهلێبوونا ڤێ گۆتنێ، گڕنژینەک ب لێڤێن شرین یێن تژی شەرم پێشکێشی من کر و چوو سەر ڕێیا خۆ. ئەز ل وێرێ مام، ب تنێ دگەل گەرماتیا دەستێن وێ یێن هێشتا د ناڤ لەپێن من دا مایین، و بێهنا پرچا وێ یا دگەل هەوایی سەما دکر. ئەو ب پێنگاڤێن خۆ ژ من دویر دکەفت، بەلێ حەسرەتا چاڤێن وێ، بۆ هەتا هەتایێ د ناڤ لێدانێن دلێ من دا مان و دەرناکەڤن.

و. ژ ئنگلیزی: فاضل عمر

١- بەلەما ڤالا
د گۆلەكا بچووك دا، دەروێشەك ل بەلەمەكێ سوار بوو داكو نگەرستنێ (ڕامانێ) بكەت. پشتی دەمەكێ درێژ ژ بێدەنگیێ، ژ نشكێ ڤە، ھەست كر بەلەمەكا دی دنگ ل بەلەما وی دا. بەری چاڤێن خوە ڤەكەت، ئازرین و تەنگژین د ناخێ وی دا غەونین، و گۆتە خوە.
«»بۆچی كەسەك ھەبت ھۆ بكەت؟ ما كۆرەیە من نابینت؟ چاوا دوێرت نگەرستنا من تێكبدەت؟»»
چاڤێن خوە ڤەكرن دا ل گەمیڤانێ دی بكەتە قیژی، لێ دیت بەلەما دی ڤالایە. وا دیارە ژ بەراڤێ ڤەڕەستیە و ئاڤێ دگەل خوە ئینایە نیڤا گۆلێ.
* ل ئەوێ كێلیكێ، تەنگژین و دلتەنگیا وی ڤەڕەڤین… ما چاوا خوە ژ بەلەمەكا ڤالا بقەھرینت!

٢- خەونا پەلاتینكێ
جارەكێ ژ جاران، ئەز ژوانگ ژۆی Zhuang Zhou من خوە د خەونێ دا دیت، ئەز پەلاتینكم. ل ڤێرێ و ل وێرێ دفڕیم، ب ھزر و رەفتار ئەز پەلاتینك بووم. ب ھەمی ئاقلێ خوە ئەز پەلاتینكەكا شاد بووم، من قەت نەدزانی كو ئەز ژوانگ ژۆ مە.
ژ نشكێ ڤە ئەز ھوشیار بووم، من زانی ئەڤە ئەزم، ژوانگ ژۆیێ ساخ و بەرنیاس.
نھۆ ئەز نزانم كانێ ئەز مرۆڤەك بووم د خەونێ دا خوە پەلاتینك دیتی ئان ئەز پەلاتینكم خوە د خەونێ دا مرۆڤ دبینم.
* پێدڤیە جوداھیەك ل ناڤبەرا مرۆڤی و پەلاتینكێ ھەبت. دبێژنە ئەڤێ وەرگوھاستنێ لەشگوھاڕتنا تشتێن مادی.
* ژوانگ ژۆ Zhuang Zhou ئان ژوانگزی Zhuangzi ھەم ناڤێ پرتووكێیە ھەم فیلۆسۆفەكێ چینی ژ سەدسالیا چارێ ب.ز.

٣- ماسی ناسین
ڕۆژەكێ، ژوانگ ژۆی و ھەڤالەكی، پیاسە ل بەراڤەكێ دكر. ژوانگ ژۆی گۆت: بنێڕە ماسیان چاوا مەلەڤانیان دكەن. گەلەك كەیف خوەشن.
ھەڤالێ وی لێ ڤەگێڕا: ما تو ماسی یی، داكو ڕاست بزانی كانێ كەیف خوەشن ئان نە.
ژوانگ ژۆی بەرسڤ دا و گۆت: نێ تو ژی نە ئەزی، پا تو چاوا دزانی ئەز نزانم ماسی ب كەیفن؟!
* ھەركەسەك ب چاڤێ خوە جیھانا دەرڤە دبینت، و مەرج نینە وەكی ئێك ببینن.

٤- ئەز نزانم!
قڕالی ژ سەیدا گەدۆی پرسی: پشتی مرنێ چ ل ڕەوشەنان (وەلی) دھێت؟
گەدۆی لێ ڤەگێڕا و گۆتێ: شاھ خوەش بت، ما ئەز دێ چاوا زانم؟!
قڕالی د بەرسڤێ دا گۆتێ: ما تو نە سەیدایی و ژمێژە ڕەوشەن بووی؟
گەدۆی گۆت: بەلێ ئەزبەنی، بەس ھێژ ئەز نەمری مە دا بزانم.
* خەلك ھزردكەن پێدڤیە كەسێن زانا ھەمی تشتان بزانن، ب خوە ڕەوشا پشتی مرنێ ژی!

٥- بۆری ناھێتە چاككرن
شاگردەكی گۆتە سەیدایەكێ زێنێ: سەیدا ئەز نەشێم پێشبكەڤم، چونكی خەلەتیێن من ژ پێش چاڤێن من ناچن.
سەیدای دەست دا نەینكەكێ و حێل ل ئەردی دا، نەینك پرتكی.
سەیدای ژ شاگردی پرسی: تو دشێی وەكی بەرێ چاك بكەی؟ شاگردی گۆتێ: نەخێر.
سەیدا پشكوڕی و گۆتێ: وەكی وەسایە، بەس بزاڤێ بكە دوھی چاك بكەیەڤە، بزاڤێ بكە سوبەھی چێ بكە.
* تو نەشێی بۆریێ خوە بگوھۆڕی لێ ھەردەم تو دشێی پاشەڕۆژەكا نوو ئاڤا بكەی.

٦- بارێ خوە دانە
دو دەروێشێن زێنێ ل وەغەرەكێ بوون، نێزیك بوو خوە باڤێژنە ڕۆبارەكی دا دەرباز ببن، ژنەكا جوان ژێ خواست، وێ ژی دگەل خوە ل ڕۆبارێ بۆش دەرباز بكەن. ھەردو دەروێشان پێشوەخت ئەھد دابوون كو دەست نەكە ژنكان، لێ بێ دودلی دەروێشێ مەزن (ژنك) ژنك ھاڤێتە پشتا خوە و ژ ئاڤێ دەرباز كر. وەختێ گەھشتینە ڕەخێ دی، ژنك دانا و بێی گۆتنەكێ بێژت، دا ڕێ و چۆ.
پشتی دەمەكی دەروێشێ بچووك ب ئاجزی ڤە گۆت: «»ما ئەم نە دەروێشین؟ تە چاوا ژنكەك ڕاكر؟»». دەروێشێ مەزن بەرسڤا وی دا و گۆتێ: «»ژ مێژە من ئەو دانای. تە خێرە ھێژ تە نەدانای؟»».
* تشتێ قەومای و بۆری ژبیر بكە، نەخوە دیرۆكا تە دێ بتە بارەكێ ھند گران نەشێی ل بن بلڤی.

سەگڤان ئەحمەد

بێ دەستهەلاتێن
وارێ ڕۆژێ
بەرەف بیابانێ برن
ئەڤە نە مرۆڤ بوون
هرچ و هۆڤ بوون
چاوا ب ساخی
ئەو لبن ئاخ کرن
کا ئایەتا:
(اذا الموٶدة سئلت
بأی ذنب قتلت)؟
ئەو زارۆکا
یاریکا وێ ل بەر ملا
یا دێمێ وێ ژ ڕەنگێ گولا
پێلاڤا وێ ژ لاستیکێ
خودانا وێ زەر کەزیکێ
ئەو ل ڕۆژا دوماهیکێ
دێ پسیار کت
بۆچی هاتن کوشتن
ب ڤی ڕەنگی
ب دەستێن زۆردارا
وی نەهنگی…
یان ئەو دایکا
جەگەر سۆتی
هێشتا نارینك
بۆ لاوێ خوە
وێ نە گۆتی…
هەمی پێکڤە
ل بن ئاخ کرن
لەو دبێژم
گەلی کوردا
ببن ئێك ڕێز
وانا ژ دیرۆکێ
وەربگرن.