نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل بالیۆز ستڤین فەیگن، كاربڕێڤەبەرێ بالیۆزخانەیا ئەمریكا ل ئیراقێ، كر.
د دیدارەكێدا رەوشا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، هەڤبەندیێن هەولێر- بەغدا و پرسا مووچەی و شایستەیێن دارایی یێن هەرێما كوردستانێ و هەڤبەندیێن ئەمریكا ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، هاتنە گەنگەشەكرن.
هەردو ئالییان دوپاتی ل پێشڤەبرنا هەڤبەندیێن ئەمریكا ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندیێن هەڤپشك كر، هەروەسا هەڤڕابوون ل سەر گرنگییا چارەسەركرنا كێشەیێن هەولێر- بەغدا ب دانوستاندنێ و تێكگەهشتنێ.
سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ سەرەرای سوپاسی ورێزگرتن بۆ رۆلێ ستیڤن فەیگن د پێشڤەبرنا هەڤبەندیێن وەلاتێ خوە ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، بزاڤێن وی د نێزیككرنا بۆچوونێن هەولێر- بەغدا بلند هەلسەنگاندن.
دووماهی پێشهاتێن دەڤەرێ و چەند پرسێن جهێ گرنگییا هەڤپشك، تەوەرەكێ دی یێ دیدارێ بوو كو سەرۆكێ دیوانێ و سكرتێرێ جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ و قونسلێ گشتیێ ئەمریكا ل هەرێما كوردستانێ، بەرهەڤ بوون.

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل هەولێرێ پێشوازی ل جۆنی ئێرنست، سیناتۆرا كۆماری و ئەندامێ كۆمیتەیا هێزێن چەكدار ل جڤاتا پیرێن ئەمریكا و شاندەكێ د گەلدا كر.
سیناتۆرا ئەمریكی دوپاتی ل پێگیری و بەردەوامییا پشتەڤانییا وەلاتێ خوە بۆ ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ كر.
د كۆمبوونێدا دانوستاندن ل دۆر رەوشا ئەمنییا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، گەف و مەترسیێن داعشێ ل ئیراقێ و سووریێ و دوماهی پێشهاتێن رۆژهەلاتا ناڤین هاتە كرن.
هەردو ئالی هەڤڕابوون ل سەر گرنگییا هاریكارییا هەڤپشك د ناڤبەرا ئەمریكا، ئیراق و هەرێما كوردستانێ بۆ پاراستنا ئارامیێ و روو ب رووبوونا لڤین و گەفێن داعشێ كو هێشتا مەترسییەكا راستەقینەیە ل سەر ئاسایشا ئیراقێ و سووریێ.
نێچیرڤان بارزانی رێز و سوپاسییا هەرێمێ بۆ وان هاریكاریێن ئەمریكا دوپتاتكر كو بۆ بەرهنگاربوونا گەفێن تیرۆرێ پێشكێشی ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دكەت.
ژ ئالیێ خوەڤە، جۆنی ئێرنست دوپاتی ل پێگیرییا ئەمریكا و بەردەوامییا پشتەڤانییا خوە بۆ ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ كر، هەروەسا ئارامییا ناڤخوە و ئێكڕێزییا د ناڤبەرا هێز و ئالیێن سیاسی یێن هەرێما كوردستانێ ب پێدڤی و گرنگ زانی.

نوونەرێ هەرێما كوردستانێ ل لژنەیا مادەیا 140 یا دەستووری راگەهاند: ئەگەرێ سەرەكیێ بجهنەئینانا مادەیا 140 ئەوە دەستهەلاتدارێن ئیراقێ باوەری ب دەستووری، دیموكراسیێ و هەڤپشكییا راستەقینە ل گەل كوردان دا نینە.
دژوار فایق، شیرەتكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و نوونەرێ هەرێمێ ل لژنەیا مادەیا 140 یا دەستووری گوت» ل دەستپێكێ سێ نڤیسینگەهێن تایبەت ب مادەیا 140 بۆ دەڤەرێن كوردستانی ( كەركووك، خانەقین و شنگال) هەبوون، چونكە ئەڤ دەڤەرە رووب روویێ ستەمێ، گوهۆڕینا جوگرافی و ب عەرەبكرنێ ببوون. بەلێ پاشی، ل دووڤ داخوازا ئالیێن ئیراقی كو ئاماژە ب هەبوونا ستەمكاریێ ل دەڤەرێن ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ ژی دكر، بڕیار هاتە دان نڤیسینگەه ل وان دەڤەران ژی بهێنە ڤەكرن».
گوت ژی» ڤێ بڕیارێ ئالییەكێ سیاسی و تەكتیكی هەبوو، ل دووڤ بۆچوونا هندەك ژ سیاسەتمەدارێن كورد پشكداریكرنا ئالیێ شیعی، كو ئەو ب خوە ژی قوربانیێن رژێما بەرێ بوون و گۆڕێن ب كۆم و دەربەدەری هەبوو، دێ بیتە ئەگەرێ ئاسانكاریێ و لادانا ئاستەنگێن پێشبەری بجهئینانا مادەیا 140 و پرۆسەیا قەرەبووكرنێ دێ ب لەزتر كەت، ل سەر وی بنەمای، پشتی سالا 2009، نڤیسینگەه ل ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ ژی هاتنە ڤەكرن».
دژوار فایق رۆهنكر ژی» ب شێوەیەكێ گشتی، كارێن نڤیسینگەهێن مادەیا 140 ل دەڤەرێن كوردستانی گەلەك ب سستی ب رێڤەدچوون. بۆ نموونە، نڤیسینگەها شنگالێ پشتی هێرشا تیرۆرستێن داعشێ ل سالا 2014 هاتە دائێخستن و تنێ چەند مەهەكن هاتیە ڤەكرن و دەست ب كارێن وێ هاتیە كرن».
ئاماژەكر ژی» جوداهییەكا رۆهن ژی د خەرجكرنا پارەیێ قەرەبووكرنێدا دهێتە دیتن، ئەو رێژەیا پارەیێ بۆ كەركووكی، خانەقینێ و شنگالێ هاتیە تەرخانكرن، گەلەك كێمترە ژ وی پارەیێ بۆ نڤیسینگەهێن باشوورێ ئیراقێ هاتیە خەرجكرن. سەرۆكێ لژنێ بەهانەیا وێ چەندێ دئینیت كو ل دەستپێكێ پارەیەكێ زۆر بۆ دەڤەرێن كوردستانی هاتیە خەرجكرن و نوكە پێدڤییە هەڤسەنگی بهێتە راگرت. بەلێ د راستیدا، كار ل ڤان هەرسێ نڤیسینگەهان وەكو پێدڤی نینن، ب تایبەت د بابەتێ پێدانا قەرەبووكرنێدا».
باس ل وێ چەندێ ژی كر» دەڤەرێن كوردستانی یێن ژ دەرڤەی ئیدارەیا هەرێما كوردستانێ سنوورەكێ بەرفرهە هەیە، بەلێ هەژمارا نڤیسینگەهان نەهاتیە زێدەكرن. تنێ ئێك نڤیسینگەه ل شنگالێ هەیە و دەڤەرێن مەخموور، شێخان و زومار ژی بخوەڤە دگریت. هەرچەندە بزاڤ هاتیە كرن ببنە دو نڤیسینگەه، بەلێ هاتیە رەتكرن ب بەهانەیا وێ چەندێ هەموو ب سەر پاریچزگەها نەینەوا ڤەنە. د نوكەدا ژ ئەگەرێ رەوشا ئەمنی، نڤیسینگەها ناڤبری بۆ ناڤ باژێرێ مووسل هاتیە ڤەگوهاستن و بزاڤ د بەردەوامن بۆ زڤراندنا وێ بۆ شنگالێ و پشتڕاستبوون ژ پشكدارییا نوونەرێن هەموو دەڤەران».
ئەوژی بەرچاڤكر كو ب گۆڕەی پێداچوونان، زێدەتر ژ 400 هزار خێزان هێشتا چاڤەڕێی وەرگرتنا قەرەبوویا مادەیێ 140 دكەن. حوكمەتا ئیراقێ ل دەستپێكێ سالانە 100 ملیار دینار بۆ ڤێ مەبەستێ تەرخانكر كربوو، ل دووڤ وێ چەندێ پرۆسە دا 40 سالان ڤەكێشیت. پشتی بزاڤەكا مەزن، رێژەیا پارەی بۆ 200 ملیار دیناران هاتە زێدەكرن، بەلێ هێشتا بۆ تمامكرنا پرۆسەیێ 25 سال د پێدڤینە. ئەڤە ژی رامانا وێ چەوە ئیراق هێشتا د قۆناغا ئێكێ یا مادەیا 140 دا ئەوژی ئاساییكرنە یا مای، چونكە خەلكەكێ زۆر هەیە، ژ ئەگەرێ درێژبوونا دەمی وەغەركریە و قەرەبووكرن وەرنەگرتیە».
بۆ چارەسەركرنا ڤێ كێشەیێ، دژوار فایق دبێژیت» پێشنیاز هاتیە كرن، ل شوونا پارەی، زەڤی ل سەر خێزانان بهێنە بەلاڤكرن كو قەرەبوو وەرنەگرتییە، چونكە د شیاندایە ب ڤێ رێكێ د دەمێ دو سالاندا بهێتە تمامكرن و رێكێ ژی بۆ چوونا ناڤ قۆناغێن د دووڤدا ژ مادەیێ خوەش بكەت».
ناڤبری پتر گوت» ئەگەرێ سەرەكیێ بجهنەئینانا مادەیا 140 ئەوە دەستهەلاتدارێن ئیراقێ باوەری ب دەستووری، دیموكراسیێ و هەڤپشكییا راستەقینە ل گەل كوردان نینە. ئەو دزانن بجهئینانا تمام یا ویچ مادەیێ دێ بیتە ئەگەرێ گوهۆڕینا هەڤسەنگییا هێزێ و زڤرینا كوردان بۆ جهێن خوە و راستكرنا دیموگرافیایێ و هەڤكێشەیا سیاسی و ئەنجامێن هەلبژارتنان ل دەڤەرێن وێ مادەیێ دێ هێنە گوهۆڕین، هەروەسا ب هێزبوونا ئابۆری و سیاسی یا كوردان، ئەڤە ژی ترس ل دەف ئیراقییان دروست كریە، كو دبیت ببیتە ئەگەرێ جودابوونا كوردستانێ. لەوما ب ئەنقەست یاریێ ب دەمی دكەن و كاری بۆ پاشئێخستنێ دكەن. د هەمان دەمدا، بزاڤەكا بەردەوام هەیە بۆ گوهۆڕینا دەستووری و كێمكرنا دەستهەلاتێن هەرێما كوردستانێ و گوهۆڕینا وان مادەیێن كو مافێن دەستووری یێن كوردان تێدا هاتینە چەسپاندن بەری هەموویان ژی مادەیا 140. دەستهەلات ل ئیراقێ ب دیكتاتۆرییەتا زۆرینەیێ ب رێڤە دچیت و ئالیێن دەستهەلاتدار ب شێوەیەكێ ژێگرتی رەفتارێ ل گەل مادەیێن دەستووری دكەن، ئەڤە ژی كێشەیا سەرەكییا پێشبەری كوردانە».

ئەندامەكێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، هۆشداری ژ زەلال نەبوونا پرۆسەیا هەلبژارتنێن داهاتی یێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ددەت و دبێژیت: دابەشكرنا ملیاران دۆلاران ل سەر بەربژاران و كڕینا كارتا دەنگدانێ، وێ چەندێ د سەلمینن كو د هەلبژارتناندا دێ سەختەكاری هێتە كرن.
هشیار زێباری، ئەندامێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، ل پێگەهێ خوە ل تۆرا جڤاكییا (ئێكس) بەلاڤكر» پرۆسەیا هەلبژارتنێن داهاتی یێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ یا پاقژ نابیت، ژ ئەگەرێ وێ چەندێ ژێدەرێن دەولەتێ ب رێكا پێشكێشكرنا پڕۆژە و گرێبەستان بۆ هندەك بازرگاناندوور ژ رێنمایێن گرێبەستێن حكومی، دهێنە بكارئینان».
هەدەم بەلاڤكر ژی» دروستكرنا لیستا چاڤدێرییا جڤاكی بۆ ژ ناڤبرنا ئابۆرێ وەلاتی و دابەشكرنا ملیاران دۆلاران ل سەر بەربژارێن پشكدار د پرۆسەیا هەلبژارتناندا و كڕینا كارتا دەنگدەران، وێ چەندێ د سەلمینیت كو د هەلبژارتنێن ڤێجارێدا سەختەكاری دێ هێتە كرن و هەلبژارتنێن یاقژ بڕێڤەناچن».
هشیار زێباری، داخواز ژ دەستهەلاتا دادوەری ل ئیراقێ و هنارتیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی (یۆنامی) و كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ كر بهێنە سەر هێلێ و پێرابوونێن توند ل دژی سەرپێچكاران وەربگرن و ناڤێن وان ئاشكرا بكەن ژ پێخەمەت زەلالبوونا پرۆسەیا هەلبژارتنێن داهاتی.
دهێتە زانین ل 9/4/2025، نڤیسینگەها محەمەد شیاع سودانی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقا فیدرال بەلاڤكربوو، جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ ب زۆرینەیا دەنگان، 11/11/2025 وەك ژڤانێ ئەنجامدانا هەلبژارتنێن داهاتی یێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دیاركربوو.

بەرپرسێ لقێ 17 یێ پارتی دیموكراتی كوردستان ل شنگالێ راگەهاند: د دیرۆكێدا كەس نەشیایە ئێزدییان ل سەر مال و حالێ وان دەربێخیت و ئەو دخوازن بزڤڕنە سەر جهـ و وارێ خوە، پتر ژ 70 فەرمانان ب سەر وان دا هاتینە، بەلێ جهێ خوە بەرنەدایە، لەورا نوكە ئیراق بهێت ب بڕیارەكێ رێ ل ڤەگەریانا ئاوارەیان بۆ شنگالێ بگریت، كارەساتەكا مەزنە و یا قەبوولكری نینە.
نازم هەركی، بەرپرسێ لقێ 17 یێ پارتی دیموكراتی كوردستان ل شنگالێ، گوت» بڕیارا وەزارەتا كۆچ و كۆچبەران یا ئیراقێ، بۆ گرتنا دەرگەهێن كەمپان و هەژمارتنا ئاوارەیان ژی وەكو خەلكێ وان دەڤەرێن ب ئاوارەیی لێ ماینە، بڕیارەكا دژقانوون و دەستوور و هەموو بنەمایێن نێڤدەولەتییە، بڕیارا وان بۆ مەبەستا ژێبرنا ئاوارەیان و گوهۆڕینا دیموگرافییا دەڤەرێن وانە، سەرەڕای هندێ كو ئەڤە دەمێ 11 سالایە ئاوارەنە، ل جهێ وێ چەندێ بهێن خزمەتا وان بكەن و مافێ وان بدەنێ، پشتی وێ كارەساتێ بهێن بزاڤێ بكەن ئاوارەییێ نەهێلن و رێكێ ل ڤەگەریانا وان بگرن كارەساتەكا مەزنە، پێدڤییە خەلك بزڤڕیتە سەر جهـ و وارێ خوە، نەكو ب ڤی شێوەی بڕیار ل دژی وان بهێتە دان».
هەركی ئاشكرا كر ژی» وەزارەتا كۆچ و كۆچبەران ل ئیراقێ بودجەیەكا گەلەك مەزن د دەست دایە، ل جهێ هاریكارییا ڤەگەریانا ئاوارەیان بكەت و قەرەبوویا وان بكەتەڤە، چو خزمەتەك بۆ وان ئەنجام نەدایە و نوكە ژی بۆ مەرەمێن سیاسی، بڕیارێن سیاسی دەردئێخیت كو قانوون و دەستووری بن پێ دكەت دكەت و دیموگرافییا دەڤەرا وان دگوهۆڕیت».
بەرپرسێ لقێ 17 یێ پارتی گوت ژی»: مە هەموویان كار ل دژی وێ بڕیارا وەزارەتا كۆچ و كۆچبەران یا ئیراقێ كریە، هەتا ئەگەر هەیە وەزیرا كۆچ و كۆچبەران بهێتە گازیكرن بۆ جڤاتا نوونەران ، چونكە ئەوا هاتیە كرن دژی مرۆڤایەتیێیە، نابیت ئەڤ بڕیارە بهێتە بجهئینان، هەكە ئەڤ بڕیارە بهێتە بجهئینان، ل ئیراقێ دەستوور، قانوون و مافێ مرۆڤی ناهێنە بجهئینان و ئەو دژی ئاوارەیانە، چونكە وەزارەتەك هاتیە سیاسیكرن، نابیت بڕیارێن سیاسی ل دژی ئاوارەیان بدەن و وان بڕیار دایە دەرگەهێن كەمپان بهێنە گرتن، ئاوارە ژی ل كیرێ ئاوارەنە ل وێرێ بهێنە ئاكنجیكرن، ئێزدی ل دهۆكێ نە، ل وێرێ بهێنە ئاكنجیكرن، د دیرۆكێدا كەس نەشیایە ئێزدییان ژ سەر مال و حالێ وان دەربێخیت و ئەو دخوازن بزڤڕنە سەر جهـ و وارێ خوە، پتر ژ 70 فەرمانان ب سەر وان دا هاتینە لێ جهێ خوە بەرنەدایە، لەورا نوكە ئیراق بهێت ب بڕیارەكێ رێكێ ل ڤەگەریانا ئاوارەیان بۆ شنگالێ بگریت، كارەساتەكا مەزنە و و یا قەبوولكری نینە».
ل دوماهیی گوت» بزاڤێن جدی دهێنە كرن ئەڤ بڕیارە نەهێتە بجهئینان».