ڕەمزی سیسۆ
/ پشتی ئەمریكا ب تاك لایەنە شەڕ ل دژی ئیرانێ كری، بێگومان جیهان هەمی ب ڤێ جەنگی ڤە مژویل بووین و زیانێن ئابووری ل جیهانێ ب گشتی كرن، پەیمانا ناتۆ ب ناڤێ پەیمانا ئەتڵانتیك باكوور (North Atlantic Treaty) دهێتە نیاسین، ناتۆ كەفتیە د بن مەزنترین تاقیكرنا خوە د مێژوویا خوە دا، ژ دامەزراندنا خۆ ل سالا 1949 ناتۆ ب ئێك دەنگ و دەستچوون د ناڤ شەڕێ ئەفخانستانێ دا ل گەل ئەمریكا پشكداری د روخیاندنا رژێما تالیبان كر.
بەلێ ئەڤ هەڤسەنگی یە ل شەڕێ ئیراقێ تێكچوو پشتی كو هەمی ئەندامێ ناتۆ نەهاتنە د ناڤ ڤی جەنگی دا، بەلێ د وی دەمی ژی دا ناتۆ مەترسیەكا مەزن ل سەر نەبوو، د نوكەدا ناتۆ بەرانبەر مەزنترین ئەزموونا خۆ دایە. ئەگەر ناتۆ نەهێتە د ناڤ ڤی جەنگی دا چ واتایەك بۆ ناتۆیێ دمینت ب تایبەت ل مادەیێ پێنجێ بەحس ل بەرگرییا هەڤپشك دكەت.
ئەڤە گرنگترین مادەیێ پەیمانا ناتۆیە. هێرشەكا چەكدار بۆ سەر ئێك ئەندام، وەك هێرشەكێ بۆ سەر هەمی ئەندامان دهێتەدانان.
بەلێ، هەر وەلاتەكێ خوە بڕیارددەت كو چ جۆرە پێنگاڤەكێ بۆ هاریكاریا وەلاتێ هێرش ل سەر هاتیەكرن بگریت.
لێدان و هێرشێن سەرۆك ئەمریكا دۆنالد ترامپ بۆ سەر ناتوۆیێ وان گومان و دودلێ زێدەتر لێ كرن، دەمێ گۆتی (سەركردەیێن ناتۆیێ ترسنۆكن، ناتۆ بتنێ پلنگە ل سەر كاغەزێ) چ نەمایە شەڕێ ئیرانێ دووماهیك ب هەڤپەیمانیەكا 77 سالی دهینیت ئێدی ناتۆ لەشەكێ ئێكگرتی نەمایە، ئەڤا روودت جوداهیا سەحكرنا ئەندامێ ناتۆیە بۆ دەستپێكرنا شەڕێ ئیرانی، ئەورۆپا ب توندی ل دژی ڤی شەڕی یە.
یا خۆیایە مە دیت بەرلین دگۆت ئەڤە نە شەڕێ مەیە، پاریس چ پلان بۆ ڤی شەڕی نین، مەدرید ڕەتدكەت پشكداری ڤی شەڕی بكەت، لەندەن ب هێزترین هەڤپەیمانیا ئەمریكایە دبێژیت پشكداری ڤی شەڕی ناكەین! پسیار ل ڤێری یە بۆچی ئەورۆپا ل دژی ڤی شەڕی یە؟ ئەو باش دزانن ئەڤ شەڕە نە بتنێ پێكدادانەكا سەربازی یە، بەلكو دەرگەهەكێ قەیرانەكا مەزنە دەستپێكەكا كۆچەكا مەزنە ل رۆژهەلاتا ناڤەراست بەر ب ئەورۆپا كۆنترۆلكرنا وێ گەلەك ب زەحمەتە.
ناتۆ ڕۆلەكێ ئێكلاكەرە د هەمی هەڤكێشەی شەڕی دا و ب بۆچوونا من، ئەمریكا سەركەفتی نابیت د شەڕێ ئیرانێ دا ئەگەر ناتۆ پشكداریێ ل گەل ئەمریكا نەكەت.
ئەڤە نەخشەیێ فرەهبوونا ناتۆیە بەر ب رۆژهەلاتێ، ژ سەرچاوەیێ DW ـ ناتۆ ب خوە،
فرەهبوونا ناتۆ بەر ب رۆژهەلاتێ ـ چاوا ئەورۆپا بوویە قەلغانێن ئەمریكا؟
ئەڤ نەخشە 5 قووناغێن فرەهبوونا ناتۆ نیشاددەت:
1. قووناغا دامەزراندنێ 1949:ـ 12 وەلاتێن دامەزرێنەر: ئەمریكا، بریتانیا، فەرەنسا، كەنەدا، ئیتالیا، بەلجیكا، هۆلەندا، لۆكسمبۆرغ، نەرویج، دانیمارك، ئایسلەندا، پورتوگال.
2. قۆناغا دووێ – 1952 تا 1990:
یۆنان، توركیا، ئەلمانیا، ئیسپانیا ـ د دەمێ شەڕێ سار دا
3. قۆناغا سێ – 1999:
پۆلەندا، چیك، مەجەر ـ ئێكەم فرەبوون بەر ب رۆژهەلاتی پشتی روخانا ئێكەتیا سۆڤیەت
4. قووناغا مەزنترین – 2004 تا 2009:
بولگاریا، ئیستۆنیا، لاتڤیا، لیتوانیا، رۆمانیا، سلۆڤاكیا، سلۆڤینیا، ئەلبانیا، كرواتیا ـ ئەڤە ئەو قووناغە بوو رۆسیا گەلەك ژێ توورەبوو.
5. قۆناغا نوی – 2017 تا 2020:
مونتەنیگرۆ (الجبل الاسود)، مەقدۆنیا باكور، ئەو وەلاتێن هێل هێلین (ئۆكرانیا، بۆسنە، جۆرجیا) ئەوێن حەزا وان هەیە بچنە ناڤ ناتۆ دا.
ئەم دشێن بێژن: «ئەڤ فرەهبوونە بۆ رۆسیا وەك گەمارۆدانەكێ دهێتە دیتن و هەر ئەڤە بوویە ئەگەرێ سەرەكی یێ شەڕێ ئۆكرانیا. ناتۆ ژ 12 وەلاتان گەهشتە 32 وەلاتان و گەهشتە سەر سنۆرێ رۆسیا.» بەلێ بۆ مە هەمیان جهێ سەر سۆرمانیێ بوو شەڕێ ئیرانێ دا ناتۆ ب ئێك دەست ل مەیدانا شەڕی دیار نەبوو.
* چاڤدێرێ سیاسی
