هەولێر، قائید میرۆ

شرۆڤەكارەكا سیاسی ئاشكرا كر، سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا و دیدار و كۆمبوونێن وی ل گەل ئالیێن سیاسی سەركەفتی بوون. گۆت ژی: چو حوكمەتەك ل ئیراقێ بێی پارتی و كوردان سەركەفتی نابیت، چونكی كورد پشكدارێن سەرەكی یێن پرۆسەیا سیاسی نە و دەربازكرنا ئیراقێ ژ ڤێ قۆناغێ پێدڤی ب رێكەفتن و تێكگەهشتنا هەولێر و بەغدا هەیە.
ئاشنا بابان، شرۆڤەكارا سیاسی بۆ رۆژنامەیا «ئەڤرۆ» دیار كر: «پشتی ئەو ئالۆزییێن دەڤەر ڤەگرتی، ب تایبەتی ل رۆژهەلاتا ناڤین پەیدابووین، كورد ژی بێ بەهر نەبووینە ژ ڤان گوهۆڕینان؛ بەردەوام ئاریشە د ناڤبەرا ئیراق و هەرێما كوردستانێ دا هەنە. سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا یا گرنگ بوو، چونكی نێچیرڤان بارزانی ب ڕێكا دیپلۆماسییەتا نەرم گەلەك جاران شیایە ئاریشەیان چارەسەر بكەت. پشتی راسپارتنا عەلی ئەلئەلزەیدی بۆ پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ، قۆناغەكا نوو ل ئیراقێ دەستپێكرییە و سەرەدانا نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا د وەختێ خوە دا بوو، چونكی ئیراق بەرەڤ پێكئینانا حوكمەتا نوو دچیت و پێدڤییە حوكمەتەكا بەرفرەهـ ب پشكدارییا ئالیێن سیاسی بهێتە پێكئینان بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیێن نوكە و دەربازكرنا ڤێ قۆناغێ».
ئاشنایێ زێدەتر گۆت «نێچیرڤان بارزانی سەرەدانا چەندین ئالیێن سیاسی و سەركردەیێن ئیراقێ كریە و تێكگەهشتن هەنە بۆ ئاساییكرنا رەوشا ئیراقێ».
دیاركر ژی» حوكمەتا ئیراقێ بێی پشكداریا ئالیێن كوردی، ب تایبەتی پارتی دیموكرات كوردستان ناهێتە پێكئینان؛ هەكە بهێتە پێكئینان ژی دێ حوكمەتەكا لاواز بیت و یا سەركەفتی نابیت، چونكی پارتی سەنگا خوە یا هەی ل ئیراقێ».
پتر گوت» نێچیرڤان بارزانی د سەرەدانا خوە دا چەندین مژارێن سیاسی، ئابووری، ئەمنی و دەستووری ل گەل ئالیێن ئیراقی باس كرینە، و هەموو جارەكێ ژی دانوستاندنان ئەنجامێن باش و كاریگەر هەبووینە».
هەر ل دۆر پشكدارییا پارتی د پرۆسەیا سیاسی دا، ئاشنا بابان ئاماژە كر «دەمێ ئەم باسێ سیاسەتێ دكەین، سیاسەت ب هەژمارێ نینە، بەروڤاژی سیاسەت ژ كۆمەكا بنەمایان پێك دهێت كو ئەو ژی رێككەفتن و دانوستاندنن. نەخێر، چو حوكمەتەك ل ئیراقێ بێی پارتی سەرناكەڤیت. بەری نوكە باسێ ڤەكێشانا نوونەران دهاتە كرن، ئەڤە پێنگاڤەكا ئاسایی یە بۆ پێداچوونێ ب شێوازێ كاركرنێ و دانانا پلانەكا نوو. پارتی پێگەهەكێ بلند ل ئیراقێ هەیە و سەرۆك بارزانی وەك مەرجەعەكێ مەزن یێ سیاسی و نەتەوەیی و دیرۆكی دهێتە نیاسین. ب دیتنا من، نەشێن پرۆسەیا سیاسی بێی پارتی ب رێڤە ببەن، چونكی درۆشمێ پارتی بۆ ئیراقێ (هەڤپشكی و لهەڤهاتن و هەڤسەنگی ل) یە. ئەز باوەر ناكەم بێی پارتی و كوردان حوكمەت ل ئیراقێ بهێتە پێكئینان، وەك چەوان د حوكمەتێن بۆری دا ژی كوردان رۆلەكێ سەرەكی و گرنگ هەبوویە».

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئامادەبوونا خۆ د رونشتنا تایبەت یا باوەریدانێ ب كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ ب سەرۆكاتییا عەلی ئەلزەیدی راگەهاند و دیار كر: ئامادەبوونا مە ژ روانگەها بەرپرسیارەتییا دەستووری و ئەمانەتا نشتیمانییە.
فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت «ئەم دێ پشكداریێ د وێ رونشتنا تایبەت دا كەین یا كو بۆ دەنگدانێ ل سەر حوكمەتا نوو و بەرنامەیێ وەزاری یێ عەلی ئەلزەیدی دهێتە ئەنجامدان.» وی دوپات كر كو بڕیارا پشكداریكرنا وان ژ باوەرییا وان ب پێدڤییا بەردەوامبوونێ د بجهئینانا مافێن دەستووری دا هاتییە، ب مەرەما كاراكرنەڤەیا دامودەزگەهێن دەولەتێ.
هەروەسا فەرهاد ئەترووشی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، پشتەڤانیكرنا ڤێ پێنگاڤێ بۆ ب هێزكرنا ئارامیێ و چەسپاندنا پایەیێن تەناهیێ و ئاشتییا جڤاكی یە، زێدەباری وێ چەندێ كو دێ بیتە ئەگەرێ بجهئینانا وان پڕۆژەیێن ستراتیژی یێن كو ئابوورێ وەلاتی بەرەڤ پێش دبەن.
ئەڤ بڕیارا جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران د دەمەكێ دایە، كو بڕیارە د رونشتنەكا تایبەت دا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دەنگێ ل سەر كابینەیا وەزاری یا عەلی ئەلزەیدی و كارنامەیا حوكمەتا وی بدەت، داكو ب فەرمی دەست بكار ببن.

زنار تۆڤی:

پەرلەمانتارەكێ پارتی رادگەهینیت، سیڤیێن بەربژارێن وان بۆ پۆستێن كابینەیا بهێت یا حوكمەتا ئیراقێ رادەستی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی، عەلی ئەلزەیدی هاتینە كرن.
شێروان دووبەردانی، ئەندامێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ،
گۆت» بڕیارە پارتی دیموكراتی كوردستان، د كابینەیا بهێت یا عەلی ئەلزەیدی دا؛ پۆستێن جێگرێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ، وەزارەتا دەرڤە و وەزارەتا ئاڤەدانكرنێ و وەربگریت».
ب گۆتنا وی پەرلەمانتاری، پارتی ناڤ و سیڤیێن بەربژارێن خۆ بۆ وان هەر سێ پۆستان رادەستی عەلی ئەلزەیدی، سەرۆك وەزیرێن راسپارتی یێ ئیراقێ كرینە و خویاكر «لێ ئەم نزانین بەربژار كینە و چو پێزانینێن مە نینن».
دووبەردانی دیار كر ژی، هەر ئالییەكێ سیاسی سێ سیڤی بۆ هەر پۆستەكێ رادەستی عەلی ئەلزەیدی كرینە و ئەو بخۆ ئێكێ ژ وان هەلدبژێریت. گۆت ژی «ئەلزەیدی نەڤێت چو وەزیرێن كابینەیا بەرێ یا سوودانی د كابینەیا نوو دا دابنیتەڤە و چەند ناڤەك رەتكرینە؛ ئەڤێ چەندێ ژی ئاریشە د پێشبەری پێكئینانا حوكمەتێ دا پەیداكرینە».
دەربارەی بڕێڤەچوونا روونشتنا جڤاتا نوونەران بۆ دەنگدانێ ل سەر كابینەیا عەلی ئەلزەیدی؛ وی پەرلەمانتارێ پارتی ئاشكرا كر، ژ چەند پەرلەمانتارێن فراكسیۆنێن شیعە زانییە، ئاریشە د ناڤبەرا هێزێن سیاسی دا پەیدا بووینە ل دۆر پێكئینانا حوكمەتا نوو. گۆت ژی: «هەكە ئاریشە بهێتە چارەسەركرن، سێشەمبییا بهێت، 12 گولانێ یان چارشەمبی، 13ێ گولانێ، جڤاتا نوونەران بۆ باوەریدانێ ب كابینەیێ دێ كۆمبیت؛ ئەگەر نە، دەنگدان دێ هێتە پاشئێخستن بۆ پشتی جەژنا قوربانی، ژ بەركو پشكەكا مەزن یا پەرلەمانتاران دێ چنە حەجێ».
دووبەردانی باس ل وێ چەندێ ژی كر، هەكە دەنگدان ل سەر كابینەیا نوو بكەڤیتە پشتی جەژنا قوربانی، ژ ئالیێ دەستووری ڤە، ئەو 30 رۆژێن د دەستێ عەلی ئەلزەیدی دا دێ ب دوماهی هێن و ب زەحمەتە بشێت حوكمەتا نوو یا ئیراقێ پێك بینیت.
رۆژا پێنجشەمبی، 7ـێ گولانا 2026، عەلی ئەلزەیدی، سەرۆكوەزیرێن راسپاردن، بەرنامێ كاری یێ وەزاری یێ حوكمەتا نوو یا ئیراقێ پێشكەشی هەیبەت حەلبووسی، سەرۆكێ پەرلەمانی كر.
ل دویف دەستوورێ ئیراقێ، سەرۆكوەزیرێن راسپاردن بتنێ 30 رۆژ د دەست دا نە بۆ پێكئینانا كابینا حكومەتێ و وەرگرتنا باوەریێ ژ پەرلەمانی. پرۆسەیا پێكئینانا حكومەتێ ل ئیراقێ بەردەوام ل سەر بنەمایێ پشكپشكێنێ و رێككەفتنا لایەنێن سەرەكی برێڤە دچیت و گەلەك جاران تووشی پاشكەفتنێ دبیت.

مەسرور بارزانی سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د پەیوەندیەكا تەلەفۆنی دا ل گەل یان یامبۆن جێگرێ سەرۆك وەزیران و وەزیرێ دارایی یێ بەلجیكا، گەشەپێدانا پەیوەندیێن هەرێما كوردستانێ و بەلجیكا و دووماهی گوهۆڕینێن بارودۆخێ گشتی یێ ئیراقێ و دەڤەرێ گەنگەشەكر.
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ سوپاسییا پشتەڤانییا بەلجیكا و وەلاتێن ئورۆپا كر، ب تایبەتی د هاریكاریكرنا هەرێما كوردستانێ دا بۆ بەرهنگاربوونا گەف و مەترسیێن تیرۆرستێن داعشێ.
جێگرێ سەرۆكوەزیران و وەزیرێ دارایی یێ بەلجیكا، پشتەڤانییا وەلاتێ خۆ بۆ ئاسایش و ئارامییا هەرێما كوردستانێ دیار كر. هەردوو ئالی هەڤڕا بوون ل سەر گرنگییا پاراستنا ئاشتیێ و ئارامییا دەڤەرێ.

ئەندامەكێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان رادگەهینیت، زڤڕینا وەزیر و پەرلەمانتارێن پارتی بۆ بەغدا پشتی تێگەهشتن و رێككەفتنەكێ بوو ل گەل چارچۆڤەیا هەماهەنگیێ ل سەر بنەمایێ دەستووری. سەبارەت ب پەرلەمانێ كوردستانێ ژی دبێژیت «یان دڤێت پەرلەمان بهێتە كاراكرن و حوكمەت بهێتە پێكئینان، یان ژی نابیت دۆخ ب ڤی رەنگی بەردەوام بیت».
پارتی دیموكراتی كوردستان، پشتی دەمەكی ژ گازیكرنا نوونەرێن خۆ ل بەغدا بۆ راوێژكرنێ، بڕیار دا بزڤڕن بۆ پشكداریكرنێ د پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ دا. ئەڤ پێنگاڤە پشتی زنجیرەیەكا كۆمبوونێن چڕ و پڕ هات، كو پاشی شاندەكێ بلندێ پارتی ب سەرۆكایەتییا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و جێگرێ سەرۆكێ پارتی، سەرەدانا بەغدا كر و ل گەل بەرپرسێن بلند یێن ئیراقێ كۆمبوون.
د. هێمن هەورامی، ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، دبێژیت «مە بەغدا بجهـ نەهێلایە دا كو بزڤڕینێ. ئەم بەردەوام د ناڤ پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ دا بووینە. هەڤالێن مە تنێ بۆ راوێژكرنێ هاتبوونە گازیكرن بۆ هەرێما كوردستانێ».
ل دووڤ گۆتنا هێمن هەورامی، پشتی سەرەدانا شاندەكێ بلندێ چارچۆڤەیا هەماهەنگیێ بۆ هەرێما كوردستانێ و كۆمبوونا وان ل گەل سەرۆك بارزانی و بەرپرسێن بلند یێن هەرێمێ، شاندێ پارتی سەرەدانا بەغدا كریە و ل گەل هەموو ئالییان كۆمبوویە. ئەنجامێ ڤان كۆمبوونان «تێگەهشتنەكا باش» و رێككەفتنەك بوو د ناڤبەرا پارتی و چارچۆڤەیا هەماهەنگیێ دا هاتە ئیمزا كرن، كو ئەو رێككەفتنە «پێگیریێ ب دەستووری دكەتە بنەما».
سەبارەت ب پشكا كوردان و پارتی د كابینەیا داهاتی یا حوكمەتا ئیراقێ دا، هێمن هەورامی ئاماژە ب وێ چەندێ كر، كو هێشتا دانوستاندن ب تەمامی ئێكلا نەبووینە، بەلێ چار وەزارەت بۆ كوردان هاتینە ئێكلا كرن كو ئەڤەنە: وەزارەتێن دەرڤە، ئاڤەدانكرن و ئاكنجیكرن، داد و ژینگەهـ.
هێمن هەورامی گۆت:»ل دووڤ بەركەفتەیێن هەلبژارتنان، پشكا پارتی پترە، ژ بەر هندێ ئەگەر هەیە وەزارەتا دەرڤە و وەزارەتا ئاڤەدانكرن و ئاكنجیكرن بۆ پارتی بن».
وی ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی رەت كر كو سیاسەتا پارتی ل بەغدا سەركەفتی نەبووبیت و گۆت «ئەم ل سەر بنەمایێ پرەنسیپێن دەستووری و مافێن خەلكێ كوردستانێ سیاسەتێ دكەین و ئەم نەشێین ل سەر حیسابا وان پەیوەندیێن خۆ باش بكەین». هەروەسا رەت كر كو ئێكەتی نیشتمانی كوردستان رۆل هەبووبیت د تێكدانا پەیوەندیێن پارتی ل بەغدا و گۆت:»پارتی ژ هندێ مەزنترە كەس بشێت كارتێكرنێ ل سەر بكەت».
د وێ دەمێ دا كو پرۆسەیا سیاسی ل بەغدا پێنگاڤان دهاڤێژیت، رەوشا سیاسی ل هەرێما كوردستانێ ژ بەر ناكۆكیێن ئالییان، ب تایبەت پارتی و ئێكەتیێ، د چەقبەستووییێ دا مایە. پەرلەمانێ كوردستانێ نەهاتییە كاراكرن و كابینەیا نوو یا حوكمەتێ نەهاتییە پێكئینان.
هێمن هەورامی راگەهاند كو پارتی وەك سەركەفتییا ئێكێ یا هەلبژارتنان، داخواز ژ هەموو ئالییان كریە پشكداریێ د حوكمەتەكا بنكەبەرفرهە یا نیشتمانی دا بكەن، بەلێ بزاڤێن ل گەل ئێكەتیێ «دەم كوشت» و دیار بوو كو كێشە «پتر ل سەر پۆستانە نەك بەرنامەیێ حوكمەتێ».
وی ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی پێشنیازەكا بەری نوكە یا پارتی بۆ ئێكەتیێ ئاشكرا كر و گۆت «مە بەری هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ پێشنیاز كربوو كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بهێتە پێكئینان و سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بهێتە هەلبژارتن، ل هەمبەر دا دێ پشتەڤانیێ ل بەربژارێ ئێكەتیێ بۆ پۆستێ سەرۆككۆماری كەین، بەلێ ئەو نەهاتنە پێش».
بۆ دەركەفتنێ ژ ڤێ تەنگاڤیێ، هێمن هەورامی دوو ڕێگەچارەیان دیار دكەت «یان دڤێت پەرلەمان بهێتە كاراكرن و حوكمەت بهێتە پێكئینان، یان ژی نابیت رەوش ب ڤی رەنگی بەردەوام بیت.» هەورامی هۆشداریێ ددەت و دبێژیت «هەكە رێككەفتن نەهاتە كرن، دبیت بەرەڤ هەلبژارتنێن پێشوەخت بچین. پارتی بۆ هەموو ئەگەران یا بەرهەڤە».

دوهی شەمبیێ، 2/5/ 2026، سەرۆك بارزانی ل پیرمام پێشوازی ل عەلی فالح ئەلزەیدی، سەرۆك وەزیرێن راسپیارتیێ ئیراقێ و شاندەكێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كر.
سەرۆك بارزانی و عەلی ئەلزەیدی، د كۆمبوونەكێ دا دوپاتی ل سەر بلەزكرن د پێكئینانا حوكمەتا نوو وچارەسەركرنا كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێر و بەغدایێ دا د چارچۆڤەیێ دەستووری دا كر، هەڤدەم شاندا مێهڤان داخوازا پشكدارییا چالاكانە یا پارتی د پرۆسەیا سیاسی یا بەغدایێ دا كر.
بارەگەهێ بارزانی د بەیاننامەیەكێ دا ناڤەڕۆكا كۆمبوونا سەرۆك بارزانی و عەلی ئەلزەیدی بەلاڤكر و تێدا هاتییە، رۆژا شەمبی، 2ی گۆلانا 2026، سەرۆك مەسعود بارزانی ل پیرمام، پێشوازی ل عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقا فیدرال و شاندەكا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كر.
د كۆمبوونێ دا باس ل پێدڤییا بلەزكرنێ د پێكئینانا حوكمەتێ دا هاتە كرن ل دووڤ ئیستحقاقێ هەلبژارتنان، هەروەسا پێگیری ب دەمێن دەستووری.
هەر د كۆمبوونێ دا، سەرۆك بارزانی باس ل دووماهی پێشهاتان كر و دوپاتی ل سەر پێدڤییا چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرال و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا د چارچۆڤەیێ دەستووری دا كر.
سەرۆك بارزانی ئەو چەندە ژی دیار كر كو بجهئینان و پێگیریبوون ب دەستووری چارەسەرییا سەرەكییە و داخواز ژی كر ژ پێخەمەت ئارامییا وەلاتی هەموو ئالی پێگیری دەستووری بن.
د پشكەكا دی یا كۆمبوونێ دا عەلی ئەلزەیدی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقا فیدرال، تەئكید ل سەر پێدڤییا دەربازكرنا بابەتێن نەرێنی یێن بۆری و ڤەكرنا بەرپەرەكێ نوو یێ پەیوەندیێن د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرال و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا كر، هەڤدەم ل گەل شاندا دگەل دا داخواز كر كو فراكسیۆنا جڤاتا نوونەران و حكومی یا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ پشكدارییەكا چالاكانە د پرۆسەیا سیاسی و پێكئینانا حوكمەتا فیدرال دا ڤەگەرنە بەغدا.
بەری نیڤرۆیا رۆژا شەمبی، 2/5/ 2026، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل فرۆكەخانەیا نێڤدەولەتی یا هەولێرێ پێشوازی ل عەلی فالح ئەلزەیدی، سەرۆك وەزیرێن راسپارتیێ ئیراقێ كربوو.
ئەو شاندێ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كو ل گەل عەلی ئەلزەیدی سەرەدانا هەرێما كوردستانێ كری هەر ئێك ژ موحسین مەندەلاوی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا «ئەساس» و عەبدولحسێن موسەوی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا «نەهجێ وەتەنی» وفالح فەیاز، سەرۆكێ دەستەیا حەشدا شەعبی و عەباس عامری، ئەمینداری چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ.
ل شەڤا 27ی نیسانا 2026، سەركردەیێن چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ ل كۆچكا حوكمەتێ ل بەغدا كۆمبوون و ب تێكرا دەنگان (عەلی زەیدی) ب فەرمی بۆ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ بەربژار كر.
زەیدی 25 رۆژ د دەست دا ماینە بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقا فیدرال؛ چونكی ل دووڤ دەستوورێ ئیراقێ، پێدڤییە سەرۆك وەزیرێن راسپارتی د دەمێ مەهەكێ دا ئەندامێن كابینەیا خۆ هەلبژێریت، داكو پاشی ل جڤاتا نوونەران باوەری پێ بهێتە دان.
بەری نوكە چەند ژێدەران ژ ناڤ چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ راگەهاندبوو، كو ئارمانجا سەرەدانا زەیدی، دانوستاندنە ل سەر پێكئینانا هەر دو حوكمەتێن نوو یێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ و باشتركرنا پەیوەندییێن هەولێرێ و بەغدایە.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل عەلی ئەلزەیدی سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقا فیدرال و شاندەكا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ كر. د كۆمبوونێ دا بزاڤ و دانوستاندنێن پێكئینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا فیدرال هاتنە باسكرن.
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ دوپات كر كو ئەم دێ پشتەڤانێن پێكئینانا حوكمەتا نوو بین ژ پێخەمەت چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی یێن د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرال دا ل سەر بنەمایێ دەستووری و رێزگرتن ل مافێن گەلێ كوردستانێ و قەوارەیێ فیدرالی یێ هەرێما كوردستانێ.
مەسرور بارزانی دوپات ژی كر كو نوكە دەرفەتەكا نوو هاتییە پێش كو كێشە ب رەنگەكێ بنەڕەتی و ئێكجارەكی بهێنە چارەسەركرن و ب رەنگەكێ دادپەروەرانە سەرەدەری ل گەل هەرێما كوردستانێ بهێتە كرن، هەروەسا بڕێڤەبرنا پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ ل سەر بنەمایێ هەڤپشكی، هەڤسەنگی و لهەڤهاتن بیت.
سەرۆك وەزیرێن راسپارتی بۆ پێكئینانا حوكمەتا فیدرال، سوپاسییا پێشوازی و پشتەڤانییا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ كر و دوپات كر كو ب هێزبوونا هەرێما كوردستانێ، ب هێزبوونا حوكمەتا فیدرالە و پشتڕاستیێ ددەین كو ب رەنگەكێ دادپەروەرانە، سەرەدەریێ ل گەل هەرێما كوردستانێ بكەین.

ئەندامەكا كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان، باسێ دلتەنگییا پارتی دكەت ل سەر وی شێوازێ سەرەدەریێ یێ كو د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا هەی و ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەت كو پارتی هەردەم باوەرییا وێ ب لهەڤهاتنێ و پێكڤەكاركرنێ هەبوویە.
د. ئەشواق جاف، ئەنداما كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی (باسنیوز) گۆت «وەك پارتی مە بایكۆتا جڤاتا نوونەران و جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ كریە نەك ڤەكێشاینە، ئەڤە ژی ئێكە ژ پرۆسەیێن دیموكراسی، ژبەر ئەگەرێ بەردەوامبوونا بنپێكرنێن دەستووری و یاسایی و بنپێكرنا مافێن دەستووری یێن خەلكێ كوردستانێ».
هەروەسا دبێژیت «پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ پشتی سالا 2003ێ ل سەر سێ بنەمایان هاتییە ئاڤاكرن، ئەو ژی (هەڤپشكی، هەڤسەنگی و لهەڤهاتن)، بەلێ هاتینە بنپێكرن. بۆ پاراستنا مافێن دەستووری یێن خەلكێ كوردستانێ و پاراستنا شەرعییەتا پرۆسەیا سیاسی، دڤێت ئەڤ بنەمایە بهێنە بجهئینان، لەوما مە بایكۆت كریە. ل ڤێرێ شاش تێگەهشتنەك هەیە، هندەك ئالییان وەسا بەلاڤكرییە كو پارتی ژبەر وێ چەندێ بایكۆت كریە چونكی پۆستێ سەرۆككۆماری بدەست نەخستیە، نەخێر! دەمێ مە بەربژار هەبووی د ڤێ پرۆسەیێ دا، مە دخواست میكانیزما هەلبژارتنا سەرۆككۆماری كو ب عورف بۆ كوردانە، د ناڤا مالا كوردی دا بهێتە ئێكلاكرن، چەوا سوننە و شیعە ئەو مافە دایە خۆ كو د مالا خۆ دا بەربژارێن خوە دیار بكەن، مە ژی وەك كورد ئەو مافە هەبوو، ئیدی ژ كیژ حزبێ بیت كێشە نینە، گرنگ ئەوە میكانیزمەك بیت كورد ب خۆ وی بەربژاری ئێكلا بكەن، نەك یێن دی بۆ ئێكلا بكەن».
گۆت ژی: «د بابەتێ سەرۆككۆماری دا پەیڕەوێ ناڤخۆ یێ جڤاتا نوونەران ژی هاتیە بنپێكرن، ئەو مادەیا كو سەرۆكێ جڤاتا نوونەران و جێگرێن وی خشتەیێ كاری ددانن، نوكە دەستەیا سەرۆكایەتیێ وەسا لێ هاتییە كو هەكە فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران ڕازی ژی نەبیت، هەر بەرنامەیێ كاری ددانن، ئەڤە ژی بنپێكرنە. پارتی لیژنەیەك پێكئینایە و هەموو بابەت گەنگەشە كرینە، كاخەزەك بەرهەڤ كریە بۆ دانوستاندنان ل گەل سەركردەیێن هێزێن سیاسی یێن ئیراقێ ل سەر ڤان خالان، بۆ ڤەگەڕیانا مە ژی ئەم چاڤەڕێی بڕیارا سەركردایەتییا خۆ دكەین بزانین د دانوستاندنان دا دێ چ بیت، دێ ڤەگەڕێین یان نە».
ئەشواق جاف راگەهاند ژی «كاخەزا پارتی بۆ ڤێ قۆناغێ ئەوە كو هەڤپشكی و هەڤسەنگی و لهەڤاتن بهێنە بجهئینان، چونكی چەند پەرلەمانتارێن وێ د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا هەبن، ئایا دروستە ب پرەنسیپێ زۆرینەیێ سەرەدەری د جڤاتا نوونەران دا بهێتە كرن؟ ب تایبەت د ڤێ قۆناغێ دا؟ د دەمەكێ دا كو دەستوور هەیە و نابیت ئەڤ دەستوورە بهێتە پبنپێكرن. د هەمان دەم دا نابیت ب شرۆڤەیێن سیاسی یێن میزاجی، خواندن یان سەرەدەری بۆ بەندێن وی بهێتە كرن، بەلكو دڤێت دەستوور وەك خۆ سەرەدەری دگەل دا بهێتە كرن، بۆ پاراستنا مافێ هەموو خەلكێ ئیراقێ ژ زاخۆ هەتا بەسرا، ئەم دخوازین بەندێن دەستووری وەك خۆ بهێنە بجهئینان».
دەربارەی وێ چەندێ كو ئالی حەز دكەن پارتی ڤەگەڕیێتە جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، گۆت: «نوكە قۆناغا پێكئینانا حوكمەتێ یە، دڤێت حوكمەتا داهاتی حوكمەتا باوەریێ بیت، پارتی دڤێت رێڕەوێ پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ بهێتە راستكرن، لەوما دڤێت گەنگەشە بهێنە كرن، قۆناغەكا هەستیارە و شەڕ هەیە، پاراستنا مافێ هەموو وەلاتیێن ئیراقێ بێی جوداهی داخوازییا پارتی یە. پارتی بەردەوام ئالییەكێ ئەرێنی بوویە د پرۆسەیا سیاسی دا و دوپاتیێ ل سەر ئارامییا سیاسی و پاراستنا شەرعییەتا سیاسی كریە، هەردەم پێشنیازێن وێ د چارچۆڤەیێ دەستووری دا بووینە. پێگەهێ پارتی و پێگەهێ سەرۆك بارزانی ل ئیراقێ و دەڤەرێ یێ دیارە، پارتی وەك حزب یا ئێكەمە ل سەر ئاستێ ئیراقێ و پێگەهێ وێ یێ ب هێزە، ئەڤێ چەندێ وەكریە كو ئالی حەز بكەن پارتی ڤەگەڕیێتە جڤاتا نوونەران. پارتی رۆلەكێ گرنگ و مەزن هەبوویە د پرۆسەیا سیاسی دا، لەوما گرنگە رێز ل دەنگ و ئیرادەیا وان دەنگدەران بهێتە گرتن یێن دەنگێ خۆ داینە پارتی».

پشتی راسپاردنا عەلی زەیدی بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقی، و ئەو گوهۆڕینێن چاڤەڕێكری یێن كو د شێوازێ حوكمڕانییا سیاسی و ئابوورییا وەلاتی دا ل گەل خۆ دئینیت، سەرنج دكەڤیتە سەر سروشتێ وان ئاستەنگێن ناڤخۆیی یێن كو بەرانبەر سەرۆكێ وەزیران یێ راسپارتی دبن، ل بەری هەموویان ژی پەیوەندیێن د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا.
ئەڤ دانانە د قۆناغەكا سیاسی یا هەستیار دا یە، داخواز دهێتە كرن كو رێكارێن جودا ژ شێوازێن تەقلیدی یێن حوكمەتێن بەرێ بهێنە وەرگرتن، ب تایبەتی ب بەرچاڤگرتنا وان كێشەیێن چارەسەرنەكری یێن كەفتینە سەرئێك د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ دا. ئەڤ پرسە رەهەندێن دەستووری، سیاسی و دارایی یێن تێكەلە دگرنە خۆ، كو ڤێ چەندێ وەكریە چارەسەركرنا وان ببیتە تاقیكرنەكا پێشوەخت بۆ شیانێن حوكمەتا نوو د ڕێڤەبرنا هەڤسەنگیێن ناڤخۆیی دا.
د ڤی چارچۆڤەی دا، عامر ئەلقەیسی، شرۆڤەكارێ سیاسی راگەهاند: «سەرۆك وەزیرێن راسپارتی دێ رووبڕووی قەبخوازیێن ئالۆز بیت كو پێتڤی ب بڕیارێن وێرەك و دووركەفتن ژ سیاسەتا لهەڤهاتنێن نەدیار هەیە بەرەف هەلوەستەكێ رۆهن ل سەر بنەمایێ دیتنەكا جودا بۆ رێڤەبرنا دەولەتێ. قۆناغا نوكە ئێدی بەرگێ وان نیڤ-رێكاران ناگریت كو ل سالێن بۆری سەلماند كو چو كارتێكرن نینە و نابیت ژی».
عامر ئەلقەیسی رۆهن ژی كرەڤە»ئێك ژ دیارترین ئاریشەیان پەیوەندییا بەغدا ل گەل هەولێرێ یە، كو د دەمێ سالێن بۆری دا ئەگەرەكێ راستەوخۆ یێ دووبارەبوونا قەیرانێن سیاسی و دارایی بوویە، ئەڤە ژی دزڤڕیت بۆ پێداگرییا حوكمەتێن لدووڤ ئێك هاتین ل سەر رێڤەبرنا ڤێ پرسێ ب هزركرنەكا ناڤەندی كو دژی سروشتێ سیستەمێ فیدرالی یە یێ كو د دەستوورێ ئیراقی دا هاتیە دیاركرن».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر: «هێزێن كوردی د پتر ژ هەلكەفتەكێ دا پێگیریبوونا خۆ بجهئینانا دەستووری وەك چارچۆڤەیەكێ بنەڕەتی بۆ رێكخستنا پەیوەندییان ل دگەل بەغدا دوپات كریە، هەروەسا رۆلەكێ بەرچاڤ هەبوویە د پشتەڤانیكرنا پێكئینانا حوكمەتێن لدووڤ ئێك و پشكداریكردن د دەربازكرنا وێ ئاستەنگا سیاسی یا كو د دەمێن جودا دا مەترسی ل سەر پرۆسەیا سیاسی دروست كری».
هەروەسا گۆت: «چارەسەركرنا ڤێ پرسێ پێتڤی ب ڤەگەڕیانێ هەیە بۆ بنەمایێن دەستووری، ل بەری هەموویان ژی بجهئینانا مادەیا 140 یا تایبەت ب دەڤەرێن ناكۆكی ل سەر. ئەڤ مادەیە رۆلەكێ چارەنڤیسساز دگێڕیت د چارەسەركرنا پشكەكا مەزن یا كێشەیێن گرێدای ب پرسا كەركووكێ ڤە، زێدەباری دیتنا چارەسەرییەكا دوماهییێ بۆ پرسا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێمێ، چونكی ئەڤە مافەكێ دەستووری یە و نابیت بكەڤیتە بن لێكدانەڤەیێن سیاسی».
رۆهن ژی كرەڤە «هەروەسا مەلەفێ بودجەی و پشكا هەرێمێ ژ دیارترین قەبخوازیێن ل پێشبەری حوكمەتا نوو نە، ئەڤە ژی پێتڤی ب چارەسەرییەكا بنەڕەتی هەیە كو گەرەنتییا ئارامییا دارایی بكەت و رێگریێ ل دووبارەبوونا قەیرانێن سالێن بۆری بكەت.»
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر: «درەنگكەفتنا دەركەفتنا یاسایا پەترۆل و غازێ بوویە ئەگەرێ ئالۆزبوونا پەیوەندیێن د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا، د ئەنجام دا ئەڤە بوویە ئەگەرێ كۆمبوونا ناكۆكییان ل گەل كۆمپانیێن نێڤدەولەتی، كو پشكەك ژ وان گەهشتینە ناڤبژیڤانییا نێڤدەولەتی، زێدەباری وێ چەندێ كو تۆهمەتێن هەڤپشك دەربارەی رێڤەبرنا سامانێن پەترۆلێ زێدە بووینە».
وی شرۆڤەكارێ سیاسی ئاماژە دا وێ چەندێ كو «ئاڤاكرنا باوەریێ د ناڤبەرا هەردو ئالییاندا پێتڤی ب دووركەفتنێ هەیە ژ وان سیاسەتێن كو پارچەبوونێن ناڤخۆیی یێن ئالیێن كوردستانی بۆ دەستكەفتێن سیاسی یێن دەمكی بكار دئینن، ل شوونا وێ كار بكەن بۆ دامەزراندنا هەڤپشكیبەكا راستەقینە ل سەر بنەمایێ پێگیربوون ب ڕێككەفتن و تێكگەهشتنان.»
ل دوماهییێ گۆت»سەرۆك وەزیرێن راسپارتی، د ناڤ هێزێن كوردی دا دێ هەڤپەیمانەكێ باوەرپێكری بینیت هەكە ل سەر بنەمایێ هەڤپشكی و پێگیریبوونا هەڤدو سەرەدەری ل گەل وان بهێتە كرن. ئەڤە ژی دشێت رێكێ خۆش بكەت بۆ ئارامییا سیاسی یا بەرفرهە، نە تنێ د پەیوەندییان دا ل گەل هەرێمێ، بەلكو دێ درێژ بیت بۆ هەموو دیمەنێ سیاسی یێ ئیراقی».

چاڤدێرێن سیاسی ل تورکیا دیار دکەن، قووناغا ئاشتیێ ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی و پرسێن دی یێن تورکیا گەلەک گرنگە و نابیت دەستهەلاتا تورکیا ژ بەر هندەک بەرژەوەندیێن جودا قووناغا ئاشتیێ بدەتە راگرتن ئەو یەک زیانا خوە بۆ هەموو تورکیا هەیە.

هەڤسەرۆکا دەم پارتی دیار کر، دەولەتا تورکیا ب کریاری هەتا نها چو نەکریە و ئەو یەک بوویە جهێ دلگرانیا هەموو کوردان، وەکو دەم پارتی ئەو کار دکەن دا قووناغا ئاشتیێ ل تورکیا نەهێنە راگرتن، چونکی راگرتنا قووناغا ئاشتیێ دێ بیتە ئەگەرێ ئالۆزیێن گەلەک مەزن، گەلێ کورد ل تورکیا دلگرانە و دڤێت بەرپرسێن تورکیا ژی هەست ب ڤێ یەکێ بکەن بابەت تنێ راگرتنا شەڕی نینە، بەلکو چارەسەرکرنا پرسا کوردی یە و دڤێت ب کریاری هندەک تشت بهێنە کرن.
ل ئالیێ دی د. ئەکرەم ئۆنەن بسپۆرێ پەیوەندیێن نێڤدەولەتی ژی دیار کر، هەکە دەولەتا تورکیا بڤێت پرسا کوردی چارەسەر بکەت دڤێت هندەک ماددەیێن دستوورێ تورکیا بهێنە گوهۆڕین و هەبوونا گەلێ کورد ل تورکیا ب فەرمی بهێتە قەبوول کرن، هەکە ئەو یەک نەهێتە کرن بێگومان دێ ئاریشەیێن گەلەک مەزن بۆ تورکیا دروست بن، هەتا نها دەولەتا تورکیا چو نەکریە و ژ بەر ڤێ یەکێ ژی باوەریا کوردان ب سۆزێن دەولەتا تورکیا نینە.
زیاد ئامەدی چاڤدێرێ سیاسی ژی دیار کر، بەری نها بەرپرسێن تورکیا دگۆتن دێ پێشڤەچوونێن گەلەک باش دروست بن، دێ رەوش گەلەک باش بیت و گەلەک تشتێن دی گۆتن، لێ هەتا نها چو نەهاتیە کرن، هێشتا ژی دبێژن تورکیا بێ تیرۆر، ئەو یەک سڤکاتیە کو ب گەلێ کورد دهێتە کرن، چونکی بابەت مافێن نەتەوەیی یێن گەلێ کوردە ل تورکیا، بابەت شەڕ و تیرۆر نینە، دڤێت کورد ژی وەکو تورکان ل تورکیا بگەهنە هەموو مافێن خوە، ئەو یەک خێرەک نینە کو دەولەتا تورکیا بکەت، بەلکو ئەو مافێن کو ب سالانە تورکیا ژ کوردان ب زۆرێ وەرگرتینە دڤێت بۆ گەلێ کورد ڤەگەرینیت و هەتا ئەو یەک نەهێتە کرن باوەریا کوردان ژی ب دەستهەلاتا نها ناهێت.
هژمارەک زێدە ژ چاڤدێرێن سیاسی ل تورکیا و باکورێ کوردستانێ ژی هۆشداریێ ددەن هەکە قووناغا ئاشتیێ بهێتە راگرتن دێ زیانێن گەلەک مەزن گەهنە تورکیا، چونکی ئێدی کورد قەبوول ناکەن مافێن وان ببنە قوربانیێن بەرژەوەندیێن هندەک هێزێن سیاسی و هەکە ئاکپارتیێ دڤێت پرسا کوردی چارەسەر بکەت دڤێت ب کریاری هندەک تشتان بکەت، چونکی بابەت تورکیا بێ تیرۆر نینە، بابەت مافێن رەوا و نەتەوەیی یێن گەلێ کوردە ل تورکیا و گرنگە ب رێیا گوهۆڕینا دستوورێ تورکیا گەلێ کورد ژی وەکو گەلێ تورک بگەهنە هەموو مافێن خوە.