NO IORG
نووترين نووچه
نوچێن گرنگ

سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان دجڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا ڕاگەهاند، پشتی كۆمبوونەكا درێژ ل گەل سەرۆكوەزیرێن ئیراقێ، ڕازیبوون ل سەر زێدەكرنا ڕێژەیا 150 مێگاواتێن كارەبایێ و نێزیكی پێنج ملیۆن لترێن نەفتێ بۆ مۆلیدەیێن كەركووكێ هاتییە دان.
شاخەوان عەبدوللا، نوونەرێ باژێڕێ كەركووكێ و سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا د بەیاننامەیەكێ دا ڕاگەهاند، پشتی كۆمبوونەكا دوورودرێژ ل گەل عەلی زەیدی، سەرۆكوەزیرێن ئیراقێ دەربارەی ئاریشەیا كارەبایێ ل كەركووكێ، ڕازیبوون نیشاندا ب زێدەكرنا ڕێژەیا150 مێگاواتێن كارەبایێ بۆ وی باژێڕی.
سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی ڕۆهنكر، ب ڤی بڕیارێ پشكا كارەبا كەركووكێ دگەهیتە نێزیكی 800 مێگاواتان. هەڤدەم ڕازیبوون هاتییە دان ل سەر زێدەكرنا نێزیكی پێنج ملیۆن لیترێن نەفتێ بۆ مۆلیدەیێن باژێری.
شاخەوانی دیاركر ژی، كۆمەكا ڕێكارێن كارگێڕی دێ هێنە وەرگرتن ژبۆ بڕێڤەبرنەكا باشتر بۆ ڤێ دۆسێیێ. هەروەسا پشتڕاستی دا كو ب هەموو دلسۆزیڤە نوونەراتییا خەلكێ سەربلندێ باژێڕێ خوە كریە د خواستن و داخوازكرنا مافێن وان دا.
ئاریشەیا كێمییا كارەبایێ ل پارێزگەها كەركووكێ ئێكە ژ گرفتێن بەردەوام، ب تایبەتی د چەند ڕۆژێن بۆری دا ژبەر كێمبوونا كارەبا نیشتمانی و بلندبوونا بهایێ كارەبا مۆلیدەیێن ئەهلی بۆ 18 هزار دیناران، پێلەكا نەڕازیبوونێ و خوەپێشادانان ل چەند تاخێن باژێڕی سەرهلدا.

فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان و فراكسیۆنێن پێكهاتەیێن توركمان و مەسیحییان ل ئاڤاهیێ پەرلەمانێ كوردستانێ بەرهەڤ بوون و د كۆنگرەیەكێ ڕۆژنامەڤانی دا ب جودا پەیاما فراكسیۆنێن خوە بۆ كاراكرنا پەرلەمانی ڕاگەهاند.
ل ڕۆژا سێشەمبی، 3/11/ 2026، ڤالا فەرید، سەرۆكا فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان د پەرلەمانێ كوردستانێ دا ل ئاڤاهیێ پەرلەمانی ڕاگەهاند، ل گۆرەی مادەیێن 46، 47 و 48 ژ یاسایا هەلبژارتنا پەرلەمانی و مادەیێن 11 و 14 ژ پەیڕەوێ ناڤخوە، هەروەسا ل دووڤ داخوازییا فەرمی یا سەرۆكێ تەمەن د ڕێكەفتی 1/12/2024دا، پێدڤییە سات 11 سپێدەیا ڕۆژا چارشەمبی 4/11/2026 زەنگا كۆمبوونا تەمامكەری یا ڕوونشتنا ئێكێ یا پەرلەمانی بهێتە لێدان.
ڤالا فەرید، گۆت ژی»پشتی دەربازبوونا پتر ژ دوو سالان ب سەر هەلبژارتنا خۆلا شەشێ دا، پەرلەمان یێ چالاك نینە و نەشیایە ئەركێن خوە یێن یاسایی بجهـ بینیت، ئەڤ چەندە ژی ژبەر تەمامنەكرنا ڕێكارێن ڕوونشتنا ئێكێ یە ئەوا ل 2/12/2024 دەستپێكری».
سەرۆكا فراكسیۆنا پارتی هۆشداری دا كو پەكئێخستنا پەرلەمانی دژی بنەمایێن دیموكراسیێ و بەرژەوەندییێن بلندێن هەرێما كوردستانێ یە، لەورا داخوازێ ژ هەموو پەرلەمانتاران دكەت كو ڕۆژا چارشەمبی 4/11/2026 سات 11 سپێدێ ل هۆلا پەرلەمانی بەرهەڤ بن بۆ بجهئینانا ئەركان بەرامبەر ئیرادەیا دەنگدەران.
د وی چارچۆڤەی دا، مونا قەهوەچی، پەرلەمانتارا فراكسیۆنا پارتییا چاكسازییا توركمان ڕاگەهاند، ل سەر بنەمایێ هەستكرن ب بەرپرسیارەتییا نیشتمانی و بجهئینانا ئەركێ یاسایی، یاداشتنامەیەك پێشكێشی سەرۆكاتییا دیوانا پەرلەمانی كرییە.
قەهوەچی ڕۆهنكر، مەبەست ژ ڤێ پێنگاڤێ دەستپێكرنا ڕوونشتنانە دا كو ڤالاهییا یاسایی نەمینیت و داخواز ژ هەموو فراكسیۆنان كر كو ۆۆژا چارشەمبی سات 11 سپێدێ نیڤرۆ بەرهەڤی ڕوونشتنێ بن.
نوونەرێن پێكهاتەیێن كلدان، سریان، ئاشووری و ئەرمەن ل هەولێر و دهۆكێ ژی ب ڕێكا یاداشتنامەیەكا هەڤپشك كو پێشكێشی سەرۆكاتییا دیوانا پەرلەمانی كرینە، هەمان داخوازی بەرچاڤكرن. جەیمس حەسدۆ، نوونەرێ پێكهاتەیێن كلدان، سریان، ئاشووری و ئەرمەن ل دهۆكێ و ڕامی نووری، نوونەرێ پێكهاتەیان ل هەولێرێ دلگرانییا خوە ژ ڕەوشا دوو سالێن بۆری دیار كر و ڕەخنە ل نەبوونا پێنگاڤێن كریاری گرتن.
نوونەرێن وان پێكهاتەیان دووپاتی ل سەر ڕێزگرتن ل ئیرادەیا دەنگدەران كر و ب پشتبەستن ب مادەیێن یاسایی یێن هەلبژارتنێ و پەیڕەوێ ناڤخوە، داخواز كرن ڕۆژا چارشەمبی 4/11/2026 سات 11 سپێدێ، هەموو فراكسیۆن ل هۆلا پەرلەمانی بەرهەڤ بن ژبۆ بەردەوامیدان ب ڕوونشتنێ و ڤەگەڕاندنا باوەرییا وەلاتییان بۆ دەزگەهێ یاسادانانێ.
دهێتە زانین ل ڕۆژا سێشەمبی 3/11/2026، سەرۆكاتییا دیوانا پەرلەمانێ كوردستانێ، بەیاننامەیەك بەلاڤكر و تێدا هاتبوو»داخوازێ ژ هەموو ئەندامێن پەرلەمانی دكەین بۆ تەمامكرنا بڕگەیێن ڕوونشتنا ئێكێ و خۆلا پاییزێ یا سالا ئێكێ ژ خۆلا هەلبژارتنا شەشێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ».
ئەو چەندە ژی هاتییە بەرچاڤكرن، كو ڕوونشتن سات 11 سپێدەیا ڕۆژا چارشەمبی 3/11/2026، دێ بڕێڤە چیت.

حەیدەر شەشۆ، فەرماندەیێ هێزا پاراستنا ئێزدخان ل دۆر ڕێككەفتنا (یەپەژە) و حوكمەتا ئیراقێ، دبێژیت: نابیت شنگال ببیتە قوربانییا هەڤڕكییا شەڕ و سیاسەتێ، یا گرنگ بوو هەردوو حوكمەتێن هەرێما كوردستانێ و بەغدایێ ل سەر بڕێڤەبرنا شنگالێ ڕێكبكەڤن و ل سەر وی بنەمایی هێزەكا هەڤپشك بهێتە دروستكرن.
حەیدەر شەشۆ، فەرماندەیێ هێزا پاراستنا ئێزدخان، گۆت»ل سەر بنەمایێ هەر پێنگاڤەكا ڕەوشا شنگالێ بەر ب ئارامیێ ببەت و ژ دەستێن هێزێن نەیاسایی دەربێخیت د مفا و بەرژەوەندییا دەڤەرێ دایە. ئەڤ پێنگاڤە دشێت ڕێگریێ ل دەستێوەردان و بۆردومانێن توركیایێ بكەت، بەلێ ئەوا هاتییە كرن تنێ پێنگاڤەكا دەستپێكییە و ناهێتە پێشبینیكرن ب ساناهی و د دەمەكێ كێم دا ب دووماهی بهێت، چونكی گەلەك پرس ماینە، وەكی بابەتێ یاسایی و ڕێكخستنا وان هێزان، ژبەر كو پشكەك ژ وان ب بنەڕەت نە ئیراقینە و هەژمارەكا مەزن ژی كو پێشبینی دهێتە كرن هزار و 200 كەسێن سڤیل بن د ناڤ وان هێزان دا هاتینە تۆماركرن، نوكە ژی دهێتە گۆتن چار هزار و 165 كەسن».
فەرماندەیێ هێزا پاراستنا ئێزدخان ئاماژە ب هەژمارا وان چەكداران كر كو ناڤێن وان داینە بەغدایێ و گۆت»باس ل زێدەتر ژ پێنج هزار كەسان دهێتە كرن (نێزیكی چار هزار چەكدار و زێدەتر ژ هزار كارمەندێن مەدەنی) كو پشكەك ژ وان دێ كەڤنە سەر حەشدا شەعبی و پشكا دی سەر ب لەشكەر و پۆلیسێن ناڤخوە بن، هێشتا نەهاتییە دیاركرن كا ئەركێ ڤان هێزان ل كیڤەیە، ل ناڤ شنگالێ یە یان ل دەرڤەی شنگالێ یە؟».
ل دۆر ئاستەنگێن ڤێ ڕێككەفتنێ، شەشۆ دبێژیت «ئاریشەیا سەرەكی ئەوە كو هەموو ئەو چەكدارە خەلكێ ڕەسەنێ شنگالێ نینن، پشكەك ژ وان خەلكێ ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ یان باكوورن و د بۆری دا ب ناڤێ شنگالییان ناسنامەیا ئیراقی بۆ هاتییە دەرئێخستن. هەكە بەغدا هووربینیێ نەكەت و كەسێن بیانی ب ڕێكا ڤێ هێزێ بهێنە بنەجهكرن، وی دەمی ئاریشە و ئاستەنگێن گەلەك مەزنتر بۆ شنگالێ دێ دروست بن».
حەیدەر شەشۆ دوپاتی ل سەر وێ چەندێ كر كو تاكە چارەسەرییا بنەڕەتی بۆ ئارامییا دەڤەرێ، بجهئینانا تەمام یا ڕێككەفتنا شنگالێ یە د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا، د هەمان دەم دا ڕەخنە ل كخەمسارییا حوكمەتا فیدڕال گرت و ڕاگەهاند»هەتا نوكە بەغدا د ئاستێ بەرپرسیارەتیێ دا نەبوویە، ژ 10% هەتا 18% زێدەتر قەرەبوویا مادی و شایستەیێن خەلكێ شنگالێ نەمەزاختییە، بێی ئاڤەدانكرن و دابینكرنا خزمەتگوزارییان ژی ئاوارە نەشێن ب تەمامی بزڤڕنە سەر جهـ و مالێن خوە، ژبلی وێ ژی، بەغدا خوە ب بێهێز نابینیت، لەوما خەمسارە د جهئینانا وێ ڕێككەفتنێ دا».

بریكارێ وەزیرێ پلاندانانێ یێ هەرێما كوردستانێ دبێژیت، حوكمەتا ئیراقێ د دەستنیشانكرنا پشكا هەرێما كوردستانێ د ڕەشنڤیسێ بودجەیا 2027ێ دا بنپێكرنەكا مەزن كرییە و بنەمایێن نێڤدەولەتی یێن سەرژمێریێ و بڕیارێن جڤاتا وەزیرێن خوە پشتگوهـ هاڤێتینە. هەروەسا ئاماژە ب وێ ژی دكەت، نابیت ڕێژەیا 12,6% وەك پشكا هەرێما كوردستانێ بهێتە قەبوولكرن، چونكی ئەڤە دێ بیتە بنەما و ل پاشەڕۆژێ گوهۆڕینا وێ دێ گەلەك یا ب زەحمەت بیت.
سیروان محەمەد، بریكارێ وەزارەتا پلاندانانێ ل هەرێما كوردستانێ، گۆت «هەردوو وەزارەتێن پلاندانان و دارایی ل بەغدایێ، پشكا هەرێما كوردستانێ ب ڕێژەیا 12,6% داناینە. ئەڤ ڕێژەیە ل سەر بنەمایەكێ نەدروست و دوور ژ بنەمایێن سەرژمێریێ هاتییە دیاركرن».
ل دووڤ گۆتنا بریكارێ وەزیرێ پلاندانانێ، بەغدا بۆ گەهشتن ب وێ ڕێژەیێ، ئاوارە و پەنابەر ژ هەژمارا ئاكنجییێن هەرێما كوردستانێ دەرئێخستینە، ئاوارە ل سەر پارێزگەهێن وان یێن بنەرەتی هەژماركرینە و پەنابەر ژی ب بەهانەیا وێ چەندێ كو بیانی نە، هەژمار نەكرینە.
سیروان محەمەدی دووپاتی ل سەر وێ چەندێ كر كو ئەڤە «دوورە ژ بنەمایێن ئەنجامدانا پرۆسەیا سەرژمێریێ، كو پێناسەیەكا نێڤدەولەتی هەیە و دبێژیت: دڤێت سەرجەم ئاكنجییێن دەڤەرەكێ بێی جوداهی بهێنە هەژمارتن، چونكی ئارمانجا سەرژمێریێ بۆ گەشەپێدانێ یە نەكو جوداكاریێ».
سیروان محەمەد ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، زێدەباری ئاوارە و پەنابەران، نێزیكی 500 هزار كەسان ژ ئاكنجییێن دەڤەرێن كوردستانی (وەك قەزایا شێخان، ناحیا زێلكان، مەخموور و فایدە) ژ هەژمارا ئاكنجیێن هەرێما كوردستانێ هاتینە كێمكرن.
بریكارێ وەزارەتا پلاندانانێ ئەڤ چەندە ژی بەرچاڤكر كو وەزارەتا پلاندانانا ئیراقێ پار سال ڕێژەیا ئاكنجییێن هەرێما كوردستانێ ب 13.93% (نێزیكی 14%) خەملاندبوو، كو نێزیكی وێ ڕێژەیێ یە (14.14%) یا كو نوكە هەرێما كوردستانێ داخوازیێ لێ دكەت.
ئێك ژ خالێن دی یێن كو سیروان محەمەدی باس لێ كری، ڕێزنەگرتن بوو ل بڕیارێن جڤاتا وەزیرێن ئیراقێ و گۆت»ئەڤ كارێ بەغدا بنپێكرنا ئاشكرا یا سێ بڕیارێن سەرەكی یێن جڤاتا وەزیرانە كو ل سالا 2024ێ دەركەفتبوون، و هەرێما كوردستانێ ژی ل سەر بنەمایێ وان بڕیاران پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێریێ دا كربوو».
دەربارەی پێنگاڤێن بهێت، سیروان محەمەد ڕاگەهاند، وەزارەتا پلاندانانێ و وەزارەتا داد یا هەرێما كوردستانێ مژوولی گەنگەشەكرنا دۆسیێ نە و برنا كەیسێ بۆ دادگەها فیدڕالی ئێك ژ ئەگەرانە. هەروەسا گۆت»نابیت ئەم ب چ شێوەیان ڕێژەیا 12,6% قەبوول بكەین، چونكی ئەڤ چەندە دێ بیتە بنەما و ل پاشەڕۆژێ گوهۆڕینا وێ دێ گەلەك یا ب زەحمەت بیت».
بریكارێ وەزارەتا پلاندانانێ پشڕاستبوونا خوە نیشان دا كو بەلگەیێن پێدڤی ل بەر دەستێ هەرێما كوردستانێ هەنە، ژ وان ژی بڕیارێن جڤاتا وەزیران و هەموو بەلگەنامەیێن دانوستاندنان، بۆ سەلماندنا مافێن خوە.

سیپان شێروانی، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ڕاگەهاند: ئەگەرێ دلگرانییا كوردان بۆ وێ چەندێ دزڤڕیت كو د ڕەشنڤیسی دا مووچە ژ خەرجییێن كردارەكی (فعلی) نەهاتییە جوداكرن و چەندین مەرجێن نەدەستووری هاتینە دانان. هەرچەندە شاندێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ چەندین جاران سەرەدانا بەغدایێ كریە و ل سەر داخوازییان ڕێككەفتن هاتییە كرن، لێ ئەوا د ڕەشنڤیسی دا هاتی تمام بەرۆڤاژی دانوستاندنانە، لەوڕا پێدڤییە ل سەر بنەمایێ نڤیسارێن فەرمی سەرەدەری بهێتە كرن نە ب سۆزێن دەڤكی.
دەربارەی هووركارییێن هەژماران و پشكا هەرێمێ، شێروانی ڕۆهنكر»داخوازییا هەرێما كوردستانێ 14% ژ بودجەیە (نێزیكی 20 ترلیۆن دیناران)، د دەمەكی دا بەغدا باسێ 12,6% دكەت (نێزیكی 18 ترلیۆن دیناران). لێ جودا ژ ڤێ چەندێ ژی، نێزیكی 41 ترلیۆن دینار ب ناڤێ خەرجییێن سەروەری و وەزارەتان ژ بودجەیا گشتی دەرئێخستینە و پشكا شەش ترلیۆن دینار یا هەرێمێ ژێ پشتگوهاڤێتییە، ب ڤێ چەندێ ژی پشكا هەرێمێ بتنێ ل سەر بنەمایێ 105 ترلیۆن دیناران هاتیە دیاركرن».
شێروانی، دەربارەی مەرجێن گران و كێمبوونا شایستەیان دبێژیت»دانانا مەرجێ ڕادەستكرنا 400 هزار بەرمیلێن نەفتێ، بڕینا قەرێ بانكا بازرگانی یا ئیراقی (TBI) كو سالانە دبیتە ترلیۆنەك و 660 ملیار دینار، ل گەل دانانا پتر ژ ترلیۆنەكا دیناران ژ داهاتێ نە نەفتی، وەلێ دكەت كو پشكا هەرێمێ ژ 10 ترلیۆن و 500 ملیار دیناران بهێتە كێمكرن بۆ بتنێ حەفت ترلیۆن دیناران. ئەڤ كۆژمەیە ژی بتنێ بەشێ حەفت مووچەیێن سالەكێ دكەت و هەرێمێ ژ هەموو خزمەتگوزارییێن دی بێبەهر دكەت».
سیپان شێروانی دووپاتیێ ل سەر پێدڤییا ئێكدەنگییا ئالییێن كوردی كر و گۆت «سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یێ پێداگرە ل سەر گوهۆڕینا ڤی ڕەشنڤیسی و ل سەر ئاستەكێ بلند كار و دانوستاندن ل سەر دهێنە كرن. ئەركێ مەیە ژی وەكو 58 پەرلەمانتارێن كورد ل بەغدایێ، وەكو پێكهاتەیەك ب ئێك هەلوەست كار بكەین داكو ڕێگریێ ل ڤێ زۆرداریێ بگرین و ماف و ژیارا خەلكێ كوردستانێ ب دەست ڤە بینین»

ل ڕۆژا ئێكشەمبی 1/11/2026، زانكۆیا دهۆك ڕێورەسمەك بۆ سالڤەگەڕا 10 سالییا دامەزراندنا (پەیمانگەها چارەسەرییا دەروونی و تراوما) ل زانكۆیێ ئەنجام دا، كو هەژمارەكا بەرچاڤ ژ ئێزدییان و مێڤانێن ناڤخوەیی و بیانی بەرهەڤ بوون.
د ڕێورەسمی دا پەیڤا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ هاتە پێشكێشكرن كو ژ ئالیێ دلشاد شەهاب، هاریكارێ سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ڤە هاتە خواندن، ئەڤە ژی دەقێ وێ یە:
دەستخوەشی و سوپاس و پێزانینان پێشكێشی (پەیمانگەها چارەسەرییا دەروونی و تراوما) ل زانكۆیا دهۆك و هەڤپشكێن وێ دكەم ژبۆ ئەنجامدانا ڤێ چالاكیێ، هەروەسا ژبۆ كارێ وێ یێ گرنگ یێ هاریكاریكرن و كێمكرنا ئێش و مەینەتیێن وان كەسێن ژ ئەنجامێ شەڕ، تیرۆر و توندوتیژیێ نالاندین.
بەری 10 سالان دامەزراندنا ڤێ پەیمانگەهێ پێنگاڤەكا گرنگ و پێدڤی بوو داكو بشێت خزمەتا قوربانییان بكەت. ئەڤ كارێ زانكۆیا دهۆك، كارەكێ ب بها و هێژایە كو ل گەل ئەركێ خوە یێ زانستی و ئەكادیمی، گرنگی دایە بوارەكێ كاریگەر یێ د ناڤ جڤاكی دا ژی. هیڤیدارین ئەڤ نموونە زێدەتر ببن و ب بەرفرەهی گرنگی پێ بهێتە دان.
گەلێ كوردستانێ و ئیراقێ سالێن درێژ یێن شەڕ و نەهامەتیێ دەرباز كرن. گەلەك وەلاتییێن مە، كەسوكار و مالێن خوە ژ دەست دان، خەلكەكێ دی ژی نەچار بوو دەڤەرێن خوە بهێلن و دوور ژ وار و جهێن خوە بژین. جینۆسایدا كو داعشێ ب سەرێ ئێزدییان ئینای، ئێك ژ هۆڤانەترین وان كارەساتان بوو.
كاریگەریێن ڤێ مەینەتیێ بتنێ ب دووماهی هاتنا شەڕان، یان زڤڕینا خەلكی بۆ سەر مال و جهێن خوە، ب دووماهی ناهێن. هندەك برین هەنە د دەروون و كووراتییا مرۆڤان دا دمینن، پێدڤی ب دەم و چاڤدێریێ نە داكو چارەسەر ببن. ئەركێ سەر ملێ مەیە ئەو كەسێن كو تووشی ڤان كارەساتان بووین، ب بتنێ نەهێلین. دڤێت هاریكارییا وان بكەین داكو ژیان، باوەری و ئومێدا وان ب پاشەڕۆژەكا باشتر ڤەگەڕیت.
ئەو خزمەتگۆزاریێن چارەسەرییا دەروونی یێن كو ئەڤ پەیمانگەهە ل دهۆكێ و شنگالێ پێشكێش دكەت، هەروەسا بزاڤێن وێ ژبۆ بەرهەڤكرنا پسپۆڕان، هەژی هەموو دەستخوەشی و پێزانینانە. كارێ ڤێ پەیمانگەهێ بتنێ نە هاریكارییا زیانڤێكەفتییانە ژبۆ نەهێلانا ئێش و ئازارێن وان، بەلكو پێگەهاندنا كادرێن ژێهاتی ژی كارەكێ گرنگە داكو بشێن د پاشەڕۆژێ دا بەردەوامیێ بدەنە ڤی ئەركێ گرنگ و بشێن خزمەتا جڤاكی بكەن.
لەوما دیسا دخوازم سوپاسی و دەستخوەشیێ ل زانكۆیا دهۆك، سەرپەرشتیارێن پەیمانگەهێ و هەموو كارمەندێن وێ بكەم ژبۆ بزاڤێن وان یێن دلسۆزانە.
هەروەسا سوپاس و پێزانین بۆ حوكمەت، زانكۆ و ناڤەندێن ئەلمانیایێ كو پشتەڤانییا ڤی پڕۆژەیێ مرۆڤایەتی دكەن. ئەلمانیا د دەمێن گران و دژوار دا پشتەڤانییا گەلێ كوردستانێ كرییە. ئەم گەلەك ب ڕێز و پێزانین ل پشتەڤانی و هاریكارییا وان یا بەردەوام دنێڕین، ب تایبەتی هاریكارییا وان ژبۆ ڕزگاربوویێن دەستێ تاوانێن داعشێ.
ئەو كەس و قوربانیێن كو ژبەر كاریگەریێن شەڕ و تراومایێن دەروونی دنالن، پێدڤی وێ چەندێ نە هەست پێ بكەن كو بتنێ نینن. پێدڤییە ببینن كو كەسانەك هەنە خزمەت، چاڤدێری و هاریكارییا وان دكەن. یا گرنگە هەموو ئەو كەسێن پێدڤی ب هاریكارییا دەروونی، بزانن كو داخوازكرنا چارەسەریێ كارەكێ ئاسایی یە و چێنابیت كەس ل سەر ڤێ چەندێ، هەست ب شەرمێ یان نەئارامیێ بكەت.
ژ بەر هندێ ژی، دووپاتیێ ل سەر گرنگییا بەردەوامییا پشتەڤانییا حكومی و نێڤدەولەتی دكەین بۆ ڤان بزاڤان، هەروەسا دووپاتیێ ل سەر بەرفرەهكرنا خزمەتگۆزاریێن چارەسەرییا دەروونی دكەین داكو بگەهنە هەموو كەسێن پێدڤی پێ هەی، ب تایبەتی ل وان دەڤەرێن كو ژ تیرۆر و دەربەدەریێ نالاندین.
دڤێت هەموو قوربانی و گەلێ مە ژ كارتێكرن و كاریگەریێن وێ قووناغێ ساخ ببن و ڕزگاربووی و زیانڤێكەفتی بشێن ب تەناهی، كەرامەت و ئومێدەكا مەزن بەردەوامیێ بدەنە ژیانا خوە.
هەر د ڤێ دەلیڤێ دا دووپات دكەین كو هەردەم دێ مینین هاریكار و پشتەڤانێن هەموو مافێن وەلاتیێن مە یێن ئێزدی و هەر كار و پلانەك ژبۆ چارەسەركرنا كێشەیێن وان ل شنگالێ و ل هەر جهەكی، دڤێت ل دووڤ داخوازی و بەرژەوەندییێن وان بن.
ل دووماهیێ، سوپاس و پێزانینان بۆ هەموو وان كەسان دووبارە دكەین یێن كو پێخەمەت ڤێ ئارمانجا مرۆڤایەتی یا پیرۆز كار دكەن. هیڤییا بەردەوامی و سەركەفتنێ ژبۆ (پەیمانگەها چارەسەرییا دەروونی و تراوما) ل زانكۆیا دهۆك دخوازم.

سەرۆكێ فەرمانگەها هەماهەنگی و دووڤچوونێ ل جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ ڕەخنەیێ ل شێوازێ پارڤەكرنا بودجەیا گشتی یا ئیراقێ دگریت و ڕادگەهینیت، پشكا هەرێما كوردستانێ كێمترە ژ 6% ژ سەرجەمێ گشتی یا بودجەیێ، د دەمەكی دا كو تنێ بودجەیا حەشدا شەعبی نێزیكی نیڤا پشكا هەرێما كوردستانێ یە.
د سیمینارەكێ دا ل زانكۆیا سەلاحەدین ل هەولێرێ، د. عەبدولحەكیم خەسرۆ، سەرۆكێ فەرمانگەها هەماهەنگی و دووڤچوونێ ل جڤاتا وەزیرێن هەرێما كوردستانێ ڕۆناهی ئێخستە سەر نەدادیێ د یاسایا بودجەیا 2027 یا ئیراقێ دا و ڕاگەهاند»وەزیرا دارایی یا ئیراقێ بێی پرسیار و ڕاوێژ، یاسایەكا بودجەیێ ئینایە كو سەرجەمێ گشتی یا وێ 217 تریلیۆن دینارن. ژ كوژمەیێ پارەی، 76 تریلیۆن دینار تنێ بۆ خەرجییێن سەروەری داناینە».
عەبدولحەكیم خەسرۆ ئاماژە ب وێ چەندێ كر، ژ سەرجەمێ گشتی یا بودجەیێ، تنێ 13 تریلیۆن دینار وەك پشكا هەرێما كوردستانێ هاتییە تەرخانكرن، كو «كێمترە ژ 6% ژ سەرجەمێ بودجەیا گشتی».
سەرۆكێ فەرمانگەها هەماهەنگی و دووڤچوونێ، هووركارییێن پشكەك ژ خەرجییێن سەروەری ژی دیار كرن و گۆت «22 تریلیۆن دینار بۆ كڕینا وزە و سوتەمەنیێ هاتینە تەرخانكرن، ئەڤە د دەمەكی دایە كو ئیراق ب خوە وەلاتەكێ نەفتییە. هەروەسا 10 تریلیۆن دینار بۆ گەڕێن مۆلەتدانێ و 18 تریلیۆن دینار ژی بۆ دەزگەهێن ئەمنی هاتینە دانان».
عەبدولحەكیم خەسرۆ، بەراورد د ناڤبەرا بودجەیا حەشدا شەعبی و پشكا هەرێما كوردستانێ دا كر و گۆت»تنێ حەشدا شەعبی، كو پشكەكە ژ سیستەمێ بەرگرییا ئیراقێ و چ لاری ل وێ نینە، نێزیكی پێنج تریلیۆن دینار بۆ هاتییە دیاركرن، كو دبیتە نێزیكی 50% ژ سەرجەمێ بودجەیا هەرێما كوردستانێ».
ل دووڤ سەرژمێرییا گشتی یا ئاكنجییان ل ئیراقێ كو ل 2024ێ هاتبوو كرن، ڕێژەیا ئاكنجییێن هەرێما كوردستانێ 14.14% ژ ئاكنجییێن ئیراقێ یە، بەلێ د ڕەشنڤیسێ بودجەیێ دا پشكا هەرێما كوردستانێ ب 12.68% هاتییە دیاركرن. ئەڤ چەندە ژی خالەكا سەرەكی یا ناكۆكییا د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دایە د پرسا بودجەیێ دا.

وەزارەتا دارایی و ئابۆری یا هەرێما كوردستانێ، د ڕۆهنكرنەكێ دا بەرسڤا وان دەنگۆ و هەلوێن چەواشەكار دا یێن كو ل سەر دۆسێیا بڕینا خانەنشینیێ هاتینە دروستكرن و ڕاگەهاند: كو بڕینا 3% ژ فەرمانبەران ل دووڤ یاسایا خانەنشینییا ئێكگرتی یا فیدرالە. د هەمان دەم دا ئاشكرا كر، كو وەزارەتا دارایی یا ئیراقێ ژ ناڤەڕاستا سالا بۆری وەرە مەهانە پتر ژ 26 ملیار دیناران ژ تەمویلكرنا مووچەیێ هەرێمێ بۆ وی مەبەستی دبڕیت.
ڕێڤەبەرییا گشتی یا ژمێریاریێ ل وەزارەتا دارایی و ئابۆری یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د ڕۆهنكرنەكێ دا بۆ ڕایا گشتی، بەرسڤا وان لێكدانەڤە و هەوان دا یێن كو ل دۆر سەدەما بڕینا ڕێژەیا 3% ژ مووچەیێ خانەنشینیێ و شێوازێ بجهئینانا وێ هاتینە دروستكرن.
وەزارەتا دارایی و ئابۆری ڕۆهنكر، كو ل دووڤ یاسایا هەژمار (9) یا خانەنشینییا ئێكگرتی یا ئیراقێ، تێكڕایێ بڕینا خانەنشینیێ بۆ هەر فەرمانبەرەكی پێكهاتییە ژ (25%)، كو ژ وێ ڕێژەیێ (15%) ژ ئالیێ حوكمەتێ ڤە دهێتە دابینكرن و (10%) ژی ل سەر فەرمانبەری بخوە دهێتە هەژمارتن. ل سالێن بۆری دا و بەری بجهئینانا ڤێ یاسایێ، حوكمەتا هەرێمێ ل دووڤ یاسایا كەڤن ب تنێ ڕێژەیا (7%) وەك بڕینا خانەنشینیێ ژ فەرمانبەران دبڕی، لێ پشتی بڕیارا بجهئینانا یاسایا فیدرالی ل هەرێما كوردستانێ و بدەستڤەئینانا ڕازیبوونا وەزارەتا دارایی یا حوكمەتا فیدرال، ل دووڤ یاسایێ كەفتە سەر ملێن فەرمانبەران كو وێ جوداهییا (3%) یا كو بەری نۆكە نەهاتبوو بڕین، ڤەگەرینن.
د ڕوونكرنێ دا، وەزارەتا دارایی پێنج خالێن سەرەكی بۆ ڕایا گشتی بەرچاڤ كرینە:
مفاوەرگرتنا گشتی و قەرێ 10 سالان: ژ بەر كو سەرجەمێ خانەنشینان و فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ د یاسایا خانەنشینییا ئێكگرتی یا فیدرال دا مفادار دبن، پێدڤییە هەموو فەرمانبەر و خانەنشینەك وێ جوداهییا (3%) كو بۆ دەمێ (10) سالان وەك قەر ل سەر وان هاتبوو هەژمارتن، بۆ حوكمەتا فیدرال ڤەگەرینن.
لژنەیا هەڤپشك و كۆنڤیسێ فەرمی: ل سەر میكانیزما وەرگرتنا ڤی قەری، تیمەكا هەڤپشك د ناڤبەرا وەزارەتا دارایی و ئابۆری یا هەرێما كوردستانێ و وەزارەتا دارایی یا حوكمەتا فیدرال بۆ دەمێ چەندین مەهان د دانوستاندن و هەماهەنگیێ دا بوون و ل سەر شێوازێ بڕینا وێ (3%)ێ گەهشتینە ڕێككەفتنەكا فەرمی و كۆنڤیسێ هەڤپشك ئیمزا كرییە.
بڕینا پارەی ژ بەغدایێ ڤە: وەزارەتا دارایی و ئابۆری یا هەرێمێ دووپات دكەت كو دوور و نێزیك پەیوەندی ب گیرۆبوونا هنارتنا پارەی بۆ سندووقا خانەنشینیێ نینە، ژ بەر كو وەزارەتا دارایی یا فیدرال ژ ناڤەڕاستا سالا بۆری وەرە (2025) مەهانە پتر ژ (26) ملیار دیناران بۆ وی مەبەستی ژ تەمویلكرنا مووچەیێ هەرێمێ دبڕیت، ل دووڤ یاسایێن بەركار ژی دكەڤیتە ستۆیێ وەزارەتا دارایی یا ئیراقێ كو وی پارەی بێخیتە د ناڤ سندووقا خانەنشینییا ئێكگرتی یا ئیراقێ دا، نەكو هەرێم.
بەرسڤەك بۆ ڕەخنە و تۆمەتان: وەزارەتا دارایی ئاماژە ب وێ چەندێ كرییە كو نەدڤیا د. ڕێبوار ئەگەرێ كێماسییا وەزارەتا دارایی یا فیدرال بێخیتە ستۆیێ حوكمەتا هەرێمێ، ناڤبری هەكە مەبەستا وی بەرگریكرنە ژ مافێ مووچەخۆران، دشێت ل دادگەهێ سكالایێ ل سەر وەزارەتا دارایی یا فیدرال تۆمار بكەت، نەكو وەك پیشەیا خوە یا بەردەوام تبلێن تۆمەتێ بۆ هەرێما كوردستانێ درێژ بكەت.
پێشینەیا ڕۆهنكرنان: وەزارەتا دارایی ئەڤ چەندە ب بیرا خەلكی ئینایە كو هێشتا ل ڕێكەفتی (3ـێ خزیرانا 2025ێ) ب فەرمی ڕۆهنكرنا تمام ل سەر ڤێ دۆسییێ بەلاڤكربوو، و دڤیا ڕەخنەگر ل سەر وان ڕاستییان هشیار بان هەكە ب ڕاستی خەمخورێن مافێن فەرمانبەران و خانەنشینان بانە.

دهۆك ،لەزگین جوقی

میر هەرمان میرزا بەگ، وەكیلێ میرێ ئیزدیان ڕاگەهاند، شنگال نەك تنێ ژ ئالیێ جوگرافی ڤە، بەلكو ژ ئالیێ ناسنامە، زمان، دیرۆك و خوونێ ڤە پشكەكا ڕەسەن و سەرەكی یا كوردستانێیە.
میر هەرمان میرزا بەگ دووپاتكر ژی كو دابونەریت، كلتور، جلك، مۆزیك و چیڕۆكێن فۆلكلۆری یێن شنگالێ كوردینە و پشكەكن ژ گەنجینەیا فۆلكلۆرێ كوردی هەروەسا ئۆلا ئێزدی ئێك ژ ئۆلێن هەرە كەڤن و ڕەسەنێن كوردییە كو پەرستگەهـ و دەقێن وێ یێن پیرۆز ب زمانێ كوردی نە و چ جاران شنگال و كوردستان ژێكجودا نابن.
میر هەرمان میرزا بەگ، گۆت ژی، شنگال پشكەكا نەڤەقەتیایە ژ ئاخا كوردستانێ و چیایێ شنگال بخوە ژی ڕازی نابیت ناسنامەیا خوە بەرزە كەت كو ناسنامەیا ڕەسەن یا كوردستانییە .

سەرۆك مەسعود بارزانی پێشوازی ل شێخ جەمال ئەلزاری، سكرتێرێ گشتی یێ پڕۆژەیێ نیشتمانی یێ ئیراقێ كر.
بارەگەهێ بارزانی بەلاڤكر، «د دیدارەكێ دا بیروبۆچوون ل دۆر دووماهی پێشهات و ڕەوشا سیاسی یا ئیراقێ و دەڤەرێ هاتنە لێكگۆهارتن. هەروەسا دووپاتی ل سەر پێدڤییا هەماهەنگییا د ناڤبەرا ئالییان و ئارامییا ئیراقێ دا هاتە كرن».

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com