سەرۆك بارزانی پێشوازی ل «ئەندرو بیزلی» قونسلێ گشتی یێ بەریتانیا ل هەولێرێ كر.
د دیدارێ دا، قونسلێ گشتی یێ بەریتانیا كو ب هەلكەفتا دووماهیهاتنا ئەركێ خۆ و خاتر خاستنێ سەرەدانا سەرۆك بارزانی كربوو، سوپاس و پێزانینێن خۆ ئاراستەی سەرۆك بارزانی و خەلكێ هەرێما كوردستانێ كرن، چونكی بەردەوام پالپشتێ كار و ئەركێن وی بوونە. دیسان دوپاتی ل سەر گرنگییا بەردەوامییا پەیوەندییان و پێشئێخستنا وان د ناڤبەرا بەریتانیا و هەرێما كوردستانێ دا كر و هیڤییا ئاسایش و ئارامییا بەردەوام بۆ هەرێما كوردستانێ خواست.
ژ ئالیێ خۆ ڤە، سەرۆك بارزانی سوپاسییا قونسلێ گشتی یێ بەریتانیا كر بۆ وان ئەركێن وی یێن ل دەمێ بۆری ل هەرێما كوردستانێ كرین، و هیڤییا سەركەفتنێ بۆ وی خواست د ئەركێ وی یێ نوو دا. هەروەسا سەرۆك بارزانی دوپاتی ل سەر وێ پەیوەندییا دیرۆكی كر یا د ناڤبەرا گەلێ كوردستانێ و بەریتانیێ دا هەی، و سوپاس و پێزانینێن خۆ بۆ گەل و حوكمەتا بەریتانیا دیار كرن ژ بەر هەلوەستێن وان یێن دیرۆكی بەرامبەر گەلێ كوردستانێ.
ل دووماهییا دیدارێ، بارودۆخێ سیاسی یێ دەڤەرێ و پێشهات و ئاستەنگێن نوو هاتنە گەنگەشەكرن.

ل رۆژا ئێكشەمبی 26/7/2026، سەرۆك مەسعود بارزانی پێشوازی ل «یان برێم»، قونسلێ گشتی یێ فەرەنسایێ ل هەولێرێ كر.
د دیدارێ دا، قونسلێ فەرەنسایێ كو ب هەلكەفتا دووماهیهاتنا ئەركێ خۆ و خاترخواستنێ سەرەدانا سەرۆك بارزانی كربوو، سوپاس و پێزانینێن خۆ بۆ پشتەڤانییێن بەردەوام یێن سەرۆك بارزانی دەربڕی. هەروەسا سوپاسییا خەلك و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كر كو بەردەوام هاریكار بوونە د پێشڤەبرنا پەیوەندیێن د ناڤبەرا فەرەنسایێ و هەرێما كوردستانێ دا، دیسان ئاماژە ب وان بزاڤێن خۆ كر یێن د دەمێ ئەركێ خۆ دا ل هەرێمێ بۆ پتر پێشڤەبرنا پەیوەندییان د هەموو بواران دا داین.
ژ ئالیێ خۆ ڤە، سەرۆك بارزانی سوپاسییا رۆلێ بەرچاڤ یێ قونسلێ گشتی یێ فەرەنسایێ كر د دەمێ ئەركێ وی ل هەرێما كوردستانێ، و دوپاتی ل سەر وێ كر كو پەیوەندییا د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و فەرەنسایێ دێرینە و دیرۆكی یە، هەروەسا هیڤییا سەركەفتنێ بۆ وی خواست د ئەركێ وی یێ نوو دا.
د پشكەكا دی یا دیدارێ دا، بارودۆخێ دەڤەرێ و پێشهات و گۆهۆڕینێن دووماهیێ هاتنە گەنگەشەكرن.

سەرۆك مەسعود بارزانی بەهیداری سەرەخۆشییا خۆ ئاراستەی ئەحمەد شەرع، سەرۆكێ سووریێ كر، ئەڤ چەندە ژی ب هەلكەفتا وێ روودانا دلتەزینا هاتنوچوونێ یا كو ل رۆژا شەمبی ل سووریێ روودای و بوویە ئەگەرێ گیان ژ دەستدان و برینداربوونا ب دەهان كەسان.
بارەگەهێ بارزانی راگەهاند، ل رۆژا ئێكشەمبی 26/7/2026، سەرۆك بارزانی بەهیداری و هەڤخەمییا خۆ بۆ سەرۆكێ سووریێ دیار كر، ژ بەر وێ روودانا توند یا هاتنوچوونێ یا كو تێدا هەژمارەكا مەزن یا وەلاتییان بووینە قوربانی.
ل رۆژا شەمبیێ 25/7/2026 روودانەكا دژوار یا هاتنوچوونێ ل سەر رێكا سەرەكییا د ناڤبەرا هەردو باژێڕێن دێرەزوور و دیمەشقێ دا روودا، ئەڤ چەندە ژی پشتی پێكدادانا دوو پاسان هات، ئێك ژ وان پاسان هێزێن ئاسایشا ناڤخۆیا سووریێ ڤەدگوهاست و یا دی ژی وەلاتییێن مەدەنی تێدا بوون. ل گۆرەی ئامارێن دووماهیێ، د وێ روودانێ دا 35 كەسان گیانێ خۆ ژ دەست دایە و 30 كەسێن دی ژی بریندار بووینە.

سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ پێشوازی ل قونسلێ گشتی یێ نوو یێ كۆریا باشوور كر و دوپاتی ل سەر خواستا هەرێما كوردستانێ كر بۆ ب هێزكرنا پەیوەندییان ل گەل سیئۆلێ.
ل دووڤ بەیاننامەیەكا سەرۆكایەتییا هەرێما كوردستانێ، ل رۆژا ئێكشەمبی 26/7/2026 نێچیرڤان بارزانی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل «ئیون گیوو شیم» قونسلێ گشتی یێ نوو یێ كۆریا باشوور ل هەرێما كوردستانێ كر، كو ب مەرەما خۆنیاسین و دەستبكاربوونێ سەرا سەرۆكایەتییا هەرێمێ دابوو.
د وێ دیدارێ دا، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ پیرۆزباهییا دەستبكاربوونێ ل قونسلێ گشتی یێ نوو یێ كۆریا باشوور كر و هیڤییا سەركەفتنێ د ئەركێ وی دا بۆ خواست. هەمان دەم بەرهەڤییا تمام یا ئالیێن پەیوەندیدارێن هەرێما كوردستانێ دیار كر بۆ پێشكێشكرنا هەمووە هاریكاری و ب ساناهیكرنەكێ ب مەرەما سەرئێخستنا ئەركێن وی.
نێچیرڤان بارزانی ل گەل دوپاتكرنا سوپاسگۆزاری و پێزانینان بۆ هاریكارییێن كۆریا باشوور، دوپاتی ل سەر حەزا هەرێما كوردستانێ كر بۆ ب هێزكرنا پەیوەندییان ل گەل وی وەلاتی و بەرفرەهەكرنا ئاسۆیێن هاریكارییا هەڤپشك د هەموو بیاڤان دا.
ژ ئالیێ خۆ ڤە «ئیون گیوو شیم» قونسلێ گشتی یێ نوو یێ كۆریا باشوور، پەسنا رۆلێ نێچیرڤان بارزانی كر د پێشڤەبرنا پەیوەندییێن د ناڤبەرا هەردوو ئالییان دا و كەیفخۆشییا خوە بۆ دەستپێكرنا ئەركێن خۆ ل هەرێما كوردستانێ دیار كر، هەروەسا دوپاتی ل سەر بەردەوامییا بزاڤێن خۆ كر بۆ گەشەپێدانا پتر یا پەیوەندییێن دووقۆلی.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل ئەحمەد ئەنوەر، سەرۆكێ دەستەیا دەستپاكییا هەرێما كوردستانێ كر.
ل گۆرەی بەیاننامەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل دۆر وێ كۆمبوونێ، د دیدارێ دا سەرۆكێ دەستەیا دەستپاكیێ كورتییەك ل سەر كار و چالاكییێن دەستەیا خۆ یێن دەمێ بۆری پێشكێش كر. دیسان دوپاتی ل سەر گرنگییا بهێزكرنا هەماهەنگی و هاریكارییا د ناڤبەرا دەزگەهێن پەیوەندیدارێن هەرێما كوردستانێ دا هاتە كرن، داكو ب رەنگەكێ كارتێكر ل سەر رووبڕووبوونا گەندەلیێ و نەهێلانا ب هەدەردانا سامانا گشتی بهێتە كرن.
هەروەسا د بەیاننامەیێ دا هاتییە، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پێگیریبوونا حوكمەتێ ب رووبڕووبوونا گەندەلیێ ب هەموو رەنگێن وێ ڤە دووپات كر، و ئامادەییا حوكمەتێ ژی دیار كر بۆ پێشكێشكرنا هەموو ب ساناهیئێخستن و هەماهەنگیەكێ ل گەل دەستەیا دەستپاكی، داكو بەردەوامیێ بدەنە بەرهنگاربوونا گەندەلیێ.

روانگەها «ئیكۆ ئیراق» بۆ كاروبارێن ئابۆری راگەهاند كو بۆ جارا ئێكێ د دیرۆكا دارایی یا ئیراقێ دا، رێژەیا پشكدارییا داهاتێن نەپەترۆلی د كۆما گشتی یێ داهاتێن دارایی یێن وەلاتی دا گەهشتییە 16%، ئەڤە ژی بلندترین رێژەیە كو هەتا نۆكە هاتییە تۆماركرن.
روانگەهێ د راگەهاندنەكا رۆژنامەڤانی دا ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو ئەڤە جارا ئێكێ یە د مەهێن گۆلان و خزیرانێ دا داهاتێن نەپەترۆلی دگەهنە 16%، ل دەمەكێ كو ئەڤ رێژەیە بۆ چەندین سالان ژ 5% دەرباز نەدبوو.
د راپۆرتێ دا هاتییە كو ئەڤ داهاتە د سەردەمێ حوكمەتا مستەفا كازمی دا بۆ نێزیكی 10% بلند بوون، پاشی د سەردەمێ حوكمەتا محەمەد شیاع سوودانی دا ل سەر وێ ئاستێ بنەجه بوون، هەتا نۆكە كو گەهشتینە بلندترین ئاستێ خۆ یێ دیرۆكی.
داهاتێن نەپەترۆلی ژ چەند ژێدەرێن جودا پێك دهێن، ژ وان ژی: باجێن ل سەر كەلۆپەلان، رسووماتێن بەرهەمئینانێ، رسووماتێن گشتی، باجێن ل سەر داهات و سامانێ، و داهاتێن ڤەگوهاستنێ ل گەل چەند داهاتێن دی.
د هەمان دەم دا، راپۆرتێ رۆناهی ئێخستییە سەر رۆلێ هەرێما كوردستانێ د ڤێ بلندبوونێ دا و ئاشكرا كر كو «داهاتێن هەرێما كوردستانێ نێزیكی 5،5% ژ كۆما گشتی یا داهاتێن نەپەترۆلی پێك دئینن»، ئەڤە ژی ب رێیا وان پارانە یێن كو حوكمەتا هەرێمێ ددەتە حوكمەتا فیدرالی.
ل گۆرەی راپۆرتێ، ئەڤ پشكدارییا هەرێما كوردستانێ هاریكارەكێ سەرەكی بوویە د پالپشتیكرن و گەهشتنا داهاتێن نەپەترۆلی ب ڤی ئاستێ پێڤانەیێ نوو.

ب، سه‌رجان مەحمود:

سەرۆکێ پارتا سوسیالیست یا کوردستانێ دیار دکەت ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی ل تورکیا دڤێت هەبوونا کوردان بهێتە قەبوول کرن و هەروەسا گرنگە بەرەیەکێ نەتەوەیی ژی بهێتە دروست کرن و هەتا نها ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی چو نەهاتیە کرن.

بایرام بۆزیەل سەرۆکێ گشتی یێ پارتا سوسیالیست یا کوردستانێ ل باکورێ کوردستانێ دیار کر، هەرچەندە رۆژانە بەحسێ ئاشتیێ و چارەسەرکرنا پرسا کوردی ل تورکیا دهێتە کرن، لێ ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی ل تورکیا هەتا نها چو نەهاتیە کرن و گۆت: (بەری هەر تشتەکێ دڤێت هەبوونا کوردان ب فەرمی ل تورکیا بهێتە قەبوول کرن و هەروەسا دڤێت کوردان ستاتۆیا خوە هەبیت، ئانکۆ خوە برێڤە ببەن و چاوانیا پشکداریا کوردان د حوکمداریا تورکیا دا دڤێت ب فەرمی بهێتە ئێکلاکرن، لێ یا نها ل تورکیا روو ددەت تشتەک جودایە و بابەت چارەسەرکرنا پرسا کوردی نینە، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی تشتێ هەتا نها هاتیە کرن نەبوویە ئەگەرێ دلخوەشیا گەلێ کورد ل تورکیا).
ناڤهاتی د پشکەکا دی یا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی دیار کر، مخابن ئۆجەلان و دەم پارتی ژ بۆ کوردان چو ناخوازن، داخوازا هەرێمەکێ بۆ کوردان ناکەن و هەروەسا بەحسێ ڤێ یەکێ ژی ناکەن کا دێ پاشەرۆژا کوردان ل تورکیا چاوا بیت، ئەو یەک ژی نیشا ددەت د رەوشا نها یا ل تورکیا دا چو پرۆژە ژ بۆ چارەسەرکرنا پرسا کوردی نینن و گۆت: (بابەت تنێ راگرتنا شەڕی نینە، راستە ئەو یەک گرنگە، لێ بابەت چارەسەرکرنا پرسا کوردی یە، بابەت بدەستڤەئینانا مافێن رەوا یێن گەلێ کوردە ل تورکیا و هەتا نها ژی چو پرۆژەیەک وەسا نینە و ئەو یەک ژی جهێ داخێ یە).
سەرۆکێ گشتی یێ پارتا سوسیالیست یا کوردستانێ د بەردەوامیا ئاخڤتنا خوە دا ئاماژە ب ڤێ یەکێ کر کو دڤێت ب پشکداریا هەموو هێز و ئالیێن سیاسی یێن کوردستانی ل تورکیا بەرەیەک نەتەوەیی بهێتە دروست کرن، دەمێ بەرەیەک وەسا بهێتە دروستکرن وی دەمی دێ کورد خەباتێ بۆ بدەستڤەئینانا مافێن خوە یێن رەوا کەن، دەمێ کورد بهێز بن وی دەمی دەستهەلاتا تورکیا ژی دێ نەچار بیت گەلەک تشتان بکەت، لێ جهێ داخێ یە یێن کو نها ب ناڤێ کوردان ل گەل دەستهەلاتێ دانوستاندنان دکەن چو داخوازەکێ بۆ کوردان ناکەن.
ناڤهاتی د دووماهیا ئاخڤتنا خوە دا ئەو یەک ژی نەڤەشارت کو سیاسەتا نها یا پەکەکێ و دەولەتا تورکیا وەسا کریە گەلێ کورد ل تورکیا و باکورێ کوردستانێ خەمگینن، چونکی هەر دو ئالی ژی بەحسێ مافێن رەوا یێن گەلێ کورد ناکەن و ئەو یەک ژی بێگومان وەسا کریە کورد ژ قووناغا نها دلخوەش نینن.

جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، د چارچۆڤەیێ زنجیرەیەك دیدارێن خۆ یێن سیاسی ل بەغدایێ، دوو كۆمبوونێن جودا ل گەل سەركردەیێن دیارێن ئیراقێ ئەنجامدان.
ئفەرهاد ئەترووشی ل گەل هادی عامری، ئەمینداری رێكخراوا بەدر كۆم بوو. د دیدارێ دا گەنگەشە ل سەر پێشهاتێن دووماهیێ یێن سیاسی و پرسا تەماوكرنا كابینەیا حوكمەتا فیدرال هاتە كرن.
جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران دوپاتی ل سەر گرنگییا هەماهەنگییا د ناڤبەرا دەستهەلاتان دا كر داكو باشترین خزمەت بگەهیتە وەلاتییان. هەروەسا ناڤبری ئاماژە ب پێدڤییا چالاككرنا رۆلێ یاسادانانێ و چاڤدێرییا جڤاتا نوونەران و بەرهنگاربوونا گەندەلیێ كر داكو ئارامی و داخوازێن خەلكێ ئیراقێ بهێنە بجهـئینان.
ژ ئالییەكێ دی ڤە، شاندێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ب سەرۆكاتییا فەرهاد ئەترووشی، سەردانا قەیس خەزعەلی، ئەمینداری گشتی یێ بزاڤا عەسائیب ئەهلولحەق ژی كر. د ڤێ دیدارێ دا، هەردوو ئالییان ل سەر پێدڤییا بهێزكرنا هەماهەنگی و هاریكارییا دوو ئالی دوپات كر، ئەڤ چەندە ژی ب مەرەما خزمەتكرنا دۆسییێن نیشتمانی و پێشڤەبرنا پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ.

ئابۆرێ ئیراقێ ب رێژەیا پتر ژ 90% پشت ب داهاتێ پەترۆلێ گرێدایە، لێ د ڤی دەمی دا ئالۆزیێن رۆژهەلاتا ناڤین ببوونە ئەگەرێ خەندقینا شادەمارێن ئابۆرێ وێ. ل دەمەكێ كو بەغدا ژ بەر مەترسیێن ئاڤتەنگا «هورمز» و كێشەیێن ئاڤتەنگا «بابولمەندەب» رووبڕووی قەیرانەكا مەزن یا هنارتنا پەترۆلێ بوویە، پێگەهێ جیۆپۆلەتیكی یێ هەرێما كوردستانێ و بۆرییا پەترۆلا كوردستان-جەیهان، وەكو تاكە دەرگەهێ سەلامەت و رزگاركەر بۆ گەهشتنا پەترۆلا ئیراقێ ب بازاڕێن جیهانێ دهێتە دیتن.
ئیراق پترییا پەترۆلا خۆ ب رێیا بەندەرێن باشووری دهنێریتە دەرڤە، كو كەشتییێن پەترۆلی نەچارن ب ئاڤتەنگا «هورمز» ی دا دەرباز ببن. دیسان ئەو كەشتیێن دچنە بازاڕێن رۆژئاڤا دڤێت ب ئاڤتەنگا «بابولمەندەب»ی دا دەرباز ببن، كو نۆكە ب ئەگەرێ گرژیێن چەكداری، تێچوویێ بیمەیا كەشتییان ب رادەیەكێ مەزن بلند بوویە و كارێ هنارتنێ ب رێژەیەكا مەزن كێم بوویە. ئەڤ رەوشە ئاسایشا ئابۆرییا ئیراقێ ئێخستیە پێشبەری مەترسییەكا مەزن.
ل بەرامبەر ڤی خەندقینا دەریایی، پێگەهێ جیۆپۆلەتیكی یێ هەرێما كوردستانێ گرنگییەكا ستراتیژی یا بێ وێنە هەیە. كوردستان دشێت وەكی پرەكا هشكاتی یا سەلامەت، پەترۆلا ئیراقێ ب رێیا بۆرییا (جەیهان) یا توركیا بگەهینیتە دەریایا ناڤەڕاست. ئەڤ رێڕەوە هەردوو ئاڤتەنگێن مەترسیدارێن هورمز و بابولمەندەب ددەتە پاش، دیسان دەم و تێچوویێ ڤەگوهاستنا ژی ب رادەیەكێ بەرچاڤ كێم دكەت.
د. گۆڤەند شێروانی، شارەزایێ بوارێ وزەیێ، دبێژیت» قەیرانا دائێخستنا ئاڤتەنگا هورمز گرنگییا ستراتیژییا بۆرییا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ئاشكرا كر. وی ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو تێچوویێ بەرهەمئینان و ڤەگوهاستنا ئێك بەرمیلا پەترۆلێ ل هەرێمێ د ناڤبەرا 20 بۆ 25 دۆلاران دایە، لێ د دەمێ قەیرانان دا كو بهایێ پەترۆلێ بلند دبیت، ئەڤ تێچوویە كارتێكرنێ ل سەر قازانجێ ناكەت و هەرێم دبیتە دەرگەهێ رزگاركرنا پەترۆلا ئیراقێ.
شێروانی دیار كر كو بۆرییا پەترۆلا كوردستانێ دشێت رۆژانە هەتا ئێك ملیۆن بەرمیلان ب ڤەگوهێزیت. هەكە كێشەیێن كۆمپانییان بهێنە چارەسەركرن، دڤێت ئیراق ب جددی هزر ل ڤی رێڕەوی بكەت و هەتاكو پەترۆلا باشووری ژی تێكهەلی پەترۆلا هەرێما كوردستانێ بكەت داكو زیانێن ئابۆری كێم ببن.
وی بسپۆرێ وزەیێ رەخنە ل وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ كر كو پشتی سالا 2003 پلانا ستراتیژی بۆ رێڕەوێن جهگر نەبوویە، ل دەمەكێ كو وەلاتێن وەكو سعودیە و ئیماراتێ بۆریێن جهگر دروستكرینە.

ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان، راگەهاند كو پێشبینی دهێتە كرن تەماوكرنا كابینەیا حوكمەتا عەلی زەیدی گیرۆبیت، چونكی ئیراق نۆكە ب قەیرانەكا مەزن تر یا پەترۆلی ڤە مژوولە.
د. زیرك زێباری، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان گۆ»عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ د ڤان رۆژان دا دێ سەرەدانا توركیا، سووریێ و سعودیێ كەت، داكو دەرگەهەكێ بۆ هارتنا پەترۆلا ئیراقێ ببینیت، هەكە ئەڤ چەندە ب زووترین دەم نەهێتە كرن، ئیراق دێ تووشی قەیرانەكا دژوار یا دارایی بیت. هەكە ئەو دەرگەهێ كوردستانێ نەبا، ئیراق دا ژ بەرێ ڤە تووشی گەلەك قەیرانان بیت، لێ مخابن ئەڤە نەخۆشە بۆ زەیدی پشتی كۆمبوونا وی ل گەل كۆمپانیێن پەترۆلی، هێرش ل سەر وان هاتە كرن و كارێ وان هاتە راگرتن، لەوڕا كابینەیا نوو یا حوكمەتا ئیراقێ دێ ب ڤی رەنگێ نۆكە مینیت تا دەمەكێ نەدیار».
د. زیرەك زێباری ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو زەیدی دڤێت هەڤسۆزییا ئیرانێ ب دەست بێخیت داكو رێگریێ ل هنارتنا پەترۆلێ ب رێیا سعودیێ ڤە نەكەت، هەروەسا دڤێت توركیایێ و سووریێ ژی رازی بكەت.
ناڤبری دووپات كر كو هەرچەندە سووریێ، سعودیێ و ئوردەن وەلاتێن گونجاینە بۆ هنارتنا پەترۆلێ، لێ ئەڤ چەندە دەم دڤێت، چونكی پێدڤی ب رێككەفتنێن درێژخایەن و رازیبوونا پەرلەمانێن وان وەلاتانە، ژ بلی كو پەیوەندیێن ئیراقێ ل گەل سووریێ و سعودیێ هێشتا وەكو پێدڤی نینن.