د. ماجد الحیدر
وەرگێڕان:
عسمەت محەمەد بدەل

دەم بۆ دەمی پەیكەر ڤەدگەڕییا ژیانێ.. وەسا.. د موعجیزەیەكا ئاسایی دا..
چاڤێن خوە ڤەدكت و گوھدارییێ دكەت و بای ھەلدكێشت، ھەست دكت كو ھەردو پشێن وی یێن برۆنزی ب زەحمەت فرەھ دبن و خرخرەكا كز دەردئێخن.
ھەر جار، ئێكەمین تشتێ دكت ئەوە خوە ژ ھەسپێ خوەیێ ماقویل پشتراست بكت.. لغاڤا رەق ب لڤینەكێ دكێشت كو باش نە ھێتە دیتن، ھەسپ ب ھمھمەكا بەرزە بەرسڤا وی ددت، گەرماتییێ دزڤڕینتە دلێ مەعدەنی.
پاشی چاڤێن خوە ل دیمەنێ كو ل بەرانبەری وی درێژ دبت دگێرینت و بزاڤێ دكت گوھۆڕینا لێ بووی بھلشكێڤت: عەرەبانە، ئاڤاھی، جلكێن خەلكی و زمانێ وان.. ل گەل خوە یارییا ھلێڤرینا دەمێ كو ئەو تێدا دكت، ھندەك جارێن كێم سەرناكەڤت و پترییا جاران سەردكەڤت.
ئارێشە یا بەرھنگاری وی بووی دەمێ جارا ئێكێ ڤەگەڕیایە ژیانێ ئەو بوو ل گەل دو راستییێن شۆكھێنەر بگونجت: یا ئێكێ، ئەو یێ مرییە.. ب راستی مرییە نە وەك مەجاز.. و وەكی پترییا مرییان وی ژ بەر پلەیا خوەیا پایەبلند گۆڕەكێ لێكدای ھەیە ب كێلییەكا روخامی یا بھاگران ل گۆرستانەكێ كو دار سیبەرێ ددنێ..
و یا دووێ ئەوە كو ئەو پەیكەرە.. ب تنێ پەیكەرەكێ برۆنزی یە، ب قەبارەیەكێ سروشتی ل سەر ھەسپەكێ مەعدەنی یێ جوان دانایە.. ئەو ژی مرییە.. ئەڤە ژی نەراستەوخوە وێ واتایێ ددت كو ڤەگەڕیانا وی ( یا وان ھەردویان) بۆ ژیانێ ب دروستی نە تەمامە؛ وی نە دشیا پەیا ببت، یان تشتەكی ژ ئەندامەكی خوە بلڤینت یان ب دەنگەكی بلند ب ئاخڤت یان پەیوەندییێ ل گەل یێن دی بكت، ھەسپێ وی تێنەبت ھەروەكی مرۆڤ پێشبینی دكت.. و ب قەدەرەكێ سنووردای.. سنووردای لێ تێرا وی ھەی.
ئەڤ پرسێن وەسا، ئەڤ ھەست و سەربۆرێن بەرھەستێن سرۆشتشكێن نا ھێنە وەسفكرن، دبت نڤیسەرێن دی شیابن باشتر بكن ژ یا من شیای بكم، تو ژی خواندەڤانێ من یێ خوەشتڤی دبت ھەتا رادەیەكێ نێزیكی وێ یەكێ ببی، لێ تو (چەند خودان ئەندێشە و ژیری بی) مسۆگەر دێ وەكی من بێ شیان مینی كو ب تەمامی ھەست پێ بكی..
لێ ئەو تشتەكی دی یە.. ژ ھەڕییەكا دی یە، یان بلا بێژم ژ مەعدەنەكێ دی یە..
بەرێ شاھەك بوو، ژیانێ و سەربۆران ئاڤاكربوو.. ھەكەر تە بڤێت ب ژیر ب ناڤ بكە، و ھەكەر تە بڤێت ب فێلباز و ھەكەر حەز بكی ب شارەزا.. لەوڕا ئەو ب لەز و ب ئارامی و ب خوەراگری د پرسێ گەھشت.
دەمێن ڤەگەڕیانا وی بۆ ژیانێ نە ل دووڤ تەرزەكێ سنووردای یان خشتەیەكێ رێكخستی بوون.. بێ پێشەھی.. و ژ نشكێڤە ب داوی دھێت. بێی ئاگەھداركرنا پێشوەخت.
پشتی شۆكا خوەیا ئێكێ دەرباز كری و بەری ل دیمەنی تەماشە بكت، دەملدەست زانی ل جھەكێ نێزیكی رووباری یە، بێھنا ئاڤێ و ھەڕییێ و ماسییان و كەڤزێ تەژی سینگێ وی بوو. پرەكا نوو بەر ب دووماھییێ دھات و ل بەر ھەردو لێڤێن بەراڤێ ئاڤاھییێن كەڤن و تایبەتێن باش دنیاست ھاتبوونە ژ ناڤبرن ژ بەر چێكرنا رێكێن وێ، ھەست ب تێكەلەكێ مخابنیێ و خوەشییێ كر، وی گەلەك حەز ژ ڤی رووباری دكر و گەلەك جاران دەمێن درێژێن خوەشییێ ل بەر بەراڤێن وی بۆراندینە و خەیالا خوە بەردا سەر شاھ و ملەت و شارستانییێن بەری خوە، خوەزی دخواستن كو تشتەكی بكت ملەتێ وی یێ دەمدەمی یێ ب كێشڤەكێش و یێ سەررەق ب باشی وی ل بیرا خوە بینت پشتی د ناڤ ئاخا وی دا دھێتە پێچان.. لێ ئەو ژ سەركەفتنا خوە نە یێ پشتراست بوو، خەلكی وەكی ھەر جار بۆچوونێن جودا ل سەر ھەبوون، ھندەكان حەز ژێ كر و ھندەكان جڤینێن پیس ددانێ كو روومەتا وی دھنگافتن.. لێ وی ھەڤسارێ خوە ژ دەست نەددا.. وی پێشبینییا ڤێ چەندێ دكر.. وی د وان كتێبێن دیرۆكێ دا خواندیە ئەوێن وی حەز ژێ دكر.. بابێ وی ھۆشداری دابوویێ بەری ب سەر تەختێ شاھاتییێ یێ داری یێ سادە بكەڤت.. دەمێ ھندەكان لۆمە دكر ژ بەر نەرماتییا وییا زێدە، وی گڕنژینەك نیشا ددا یا كو بارەكی گران ھەلدگرت. لی یا ڤیانبەخشە پاشی دا بێژت:
– ئەم یێ نەتەوەیەكی ئاڤا دكن.. ما نە وەسایە؟
پاشی پەندەكا كەڤن یان مالكەكا ھەلبەستێ دووڤ را دگۆت.. ھەلبەت وی ژ ھەردویان گەلەك ژ بەر كربوون..
وی چاڤێن خوە ل دیمەنێن سەیر و حێبەتی و ھەڤدژ ڤەدكرن، جار خەم دئازراند و جار شادی و جار تووڕەیی و جار شانازی و جار ھیڤی یان بێھیڤیبوون و پترییا جاران تێكەلەكێ نەرۆن ژ وان ھەمییان.
حەشامەتێن بێدەنگ دیتن ل دووڤ جەنازەیەكێ شاھانە دچوون، زانی كو كوڕێ وییە.. كورێ وی یێ ئێكانە.. شەڕ دیتن و فرۆكە دیتن بومبە دھاڤێتن، ساچمەیێن وان دھاتنە رەشاندن و ئەرد ل بن پییان دھەژاند (ما من نە گۆتییە ھەوە كو گوھەكێ ھەسپێ وی یێ خوەشتڤی د ئێك ژ ڤان ھێرشێن ئاسمانی دا ھاتییە بڕین).. حەشامەت دیتن درەقسین ودسترین و درووشم دگۆتن و ئالایێن رەنگین بلند دكرن و ھندەكێن دی مێرێن بزدیای ب لەز ب سێدارەیان ڤە دھلاویستن.. مێرێن تووڕە دیتن تەرم رادكێشان و لاوان ب كەیفەكا دیناتی ئاڤ ل ئێكودو درەشاندن.. سەرباز دیتن ب چەكێن ب لەز سەرباز دكوشتن كو وی د چو ژ وان شەڕان دا نە دیتینە ئەوێن وی د لاوینییا خوە دا پشكداری تێدا كری.. مەوكبێن گۆڤەندان یێن ب قیژقیژ و مەوكبێن مرنا بكۆم دیتن.. پالە دیتن ئەرد دمالین یان سەلبەند بۆیاغ دكرن و ھندەكێن دی ل ھۆڤێن زەر سوار دبوون، جادە قێر دكرن یان خراب دكرن.. شووفێرێن تەكسییان دیتن جڤین ددان، پۆلیسێن ھەر جار جلكێن وان دھێنە گوھۆڕین دیتن.. ھەلبەستڤانێن سەرخوەش دیتن ل داوییا شەڤێ رادھەژن دەمێ ڤەدگەڕنە مالێن خوە و بارھەلگرێن عەرەبانەیان دكێشن، كو سندۆق ل سەر دكۆمن، لێ ئەو نەشێت جوونێ وان بزانت.. مێر دیتن لەمپەیێن رەنگین دھلاویسن و وێنەیێن گەنەرالێن دەڤ ب كەن، مل و سینگێن وان ب ستێر و نیشانان گران بووینە و ھندەك مێرێن دی وان دئینن خوار یان دسۆژن یان ب پێیان ددەوسینن یان ب وێنەیێن ھندەك گەنەرالێن دی یان وێنەیێن ب دەرسۆك یان سەركۆل یان سەرتراشی دگوھۆڕن.. ھندەك ژ وان تووڕەنە، ژ بەر ئەگەرەكی گەفان دكن و ھندەك ژێ پالداینە، دكەنن ھەروەكی گوھدارییا پێكەنۆكەكا نوو دكن.
لێ ھەتا وێ رۆژا كوڕ، وی چو جاران ھەست ب ڤێ بێھیڤیبوونا رەھا و حەزا خەندقینا ھاواركرنێ نە كرییە.. دیمەنەك بوو دلێ وی یێ مەعدەنی نەشیا خوە ل بەر دیتنا وێ بگرت: تەرمێن سۆتی یان سەر و دەست و پێ ژێڤەكری ل بەر لێڤا رێكێ د ھاڤێتی، بایەكێ بێھنپێس ب جھی دكەڤت و دووكێل و دەنگڤەدان ژ ڤێ دەرێ و وێ دەرا ھە بلند دبت و بێھن بێھنە قەرتەمێر یان ژن دبۆرن، ب رەشی د پێچاینە، ئاورێن ب لەز دھاڤێژن، پاشی بێخەم دچن سەر رێیا خوە، یان وەسا ژی چێدبت كو كالەمێرەك یان ژنەك ل ھنداڤی ئێك ژ وانان رادوەستت و سەگ و مێشان ژێ درەڤینت دا جلكان بپشكنت و بزاڤا نیاسینا خودانێ وی بكت، پاشی ب مخابنی ڤە سەرێ خوە دھەژینت، یان سینگ و سەرێ خوە دقوتت و دەست ب نالینەكا ب ترسا پەنگیای دكت..
نەشیا د تشتەكی بگەھت.. گێژ بوو، ب دەنگەكی لەرزۆكێ خەمگین پستپستەك كر:
– ئەڤە چییە چێ دبت ھەسپێ من یێ ماقویل؟ ئەز دزانم ئەم ل كوو دەرێنە.. لێ نزانم ئەم ل كەنگینە..
ژ بلی ھمھمەكا وەكی ھەرجار، ھەسپی چو بەرسڤ نەدان.. لێ دو چپكێن ئاڤا كەل ژ ھەردو چاڤێن وی یێن مەزن كەتن..
ھەست كر كو پشتا وی ژ پیراتییێ دچەمت و ب گوھشین تمتمەك كر:
– خوەزی وان ئەم ل مۆزەخانەیا شەھگرتی یا بچووك ھێلابانە.. ل وێ دەرێ.. ل بەراڤا بەرانبەر.. ل بیرا تەیە ھەڤالێ من.. خوەزی ئەز پرت پرت ببامە یان د ئێتوونەكا پەقی دا بوھژیبامە..
ھەست كر لاشێ وی ب راست یێ ددەرزت، چاڤێن خوە نقاندن و خوە بۆ خاترخواستنا ھەسپێ خوە بەرھەڤ كر، لێ دەستەكێ دلۆڤان پەردە ب سەر دیمەنی دا ئینا خوار، و ئەو زڤڕی خەوا خوەیا بەراھییێ..
چونكی پرس، وەكی ھوون دزانن، ب دەستێ وی نینە، لێ سەر ھندێ ڕا وی چاڤێن خوە ڤەكرن.. ئەرێ پشتی ماوەیەكی ئەز ب دروستی نزانم جارەكا دی ڤەكرن.
نە یێ ب لەز بوو و نەژی وی حەز ژ ھندێ دكر، یێ سەھمگرتی، خەمگین، ب گومان بوو ژ ئەوا وی جارا دووماھییێ دیتی. چێتر دیت، ل بەراھییێ ئەوا روو ددت ببھیزت، بێھن بكت.
بێھنا رووبارێ كەڤنار سەر ژ نوو بلند دبوو، ھۆڕێنێن تڕومبێلان و جڤینێن شووفێران و دەنگودۆرێ فرۆشیاران و ریكۆردەرێن دەنگی تژی گوھێن وی كرن و ھەست ب ئارامییێ كر.. و پیچ پیچە چاڤێن خوە ڤەكرن و رۆناھییا رۆژێ یا مەندەھۆش چاڤێن وی تاری كرن، ل پێشییا خوە نێڕی: پالەیان ئەرد دمالی یان سەلبەند بۆیاغ دكرن و ھندەكێن دی ل ھۆڤێن زەر د سوارن جادەیان قێر دكن یان خراب دكن و شووفێرێن تەكسییان جڤینان ددن و پۆلیسەكی خوھێ نقۆ كرییە بزاڤێ دكت ڤێ گێلەشۆكێ رێك بێخت و بارھەلگر عەرەبانەیان دكێشن كو سندۆق ل سەر د كۆمكرینە..
ژ دوور دو كچكێن بچووكێن وەكی دو پرتێن شریناھییان ل بن بارێ چانتەیێن خوەیێن خواندنگەھێ رادھەژیان و دەمێ نێزیكی پەیكەری بووین، پیچەكێ راوەستیان و ب تلێن خوە ئاماژە كرنێ و ئێك ژ وان كرە قێری:
– بنێڕە.. ئەڤە وەكی باپیری یە!
یا دی ب خوەنەرازیكرن بەرسڤ دا:
– نەخێر.. باپیرۆ جوانترە!
زەرفەكێ رەنگینێ بچووك ڤەكر، دو پرتێن جبسێن زەر ژێ دەرێخستن كو پەیكەری بەری ھینگێ نە دیتبوون، ئێك دا ھەڤالا خوە و یا دی كرە د دەڤێ خوە دا و ب زەوق د ناڤ ددانێن خوەیێن بچووك دا قرچ قرچ ژێ ئینا.. ھەست كر كو بۆ جارا ئێكێ یە ژ رۆژگارێن درێژ خوازییا وی درژت و قرقرەك بھیست، ژ مەعیدەیێ وی یێ مەعدەنی بلند دبوو، كەنی و تەنگاڤییا خوە ڤەشارت، پستپستەك ل گەل ھەسپێ خوە كر:
– ئەرێ تە تشتەك بھیست؟
ھەسپی ب ھمھمەكا ب كەیف بەرسڤا وی دا.. شاھێ پیر جاردی كەنی و گۆت:
– ما چییە.. بلا ھەمییان گوھ لێ ببت!
سینگێ خوە تەژی با كر، لغاڤا رەق كێشا ژ ترسێن كو ھەسپ خوە ژ جھێ خوە بھاڤێژت دا برەقست!..دا ئەو د ناڤ گیایێ شووشتی دا برەقسن!

ئاخین ئاکباش

برین د سەر برینان دا
د بارن وەکی بارانێ
ل سەر لاپەڕێن غەریبیێ
چیڕۆکا عەشق و ڤیانێ
نالین ژ شەڤێن تاری دبارن
کانێ چرایا من کانێ
نە ئەز ساخ دبم داکو بژیم
نە ئەز د مرم بۆ ژیانێ

ژ ڤی دەردی ئەز بێزارم
ژیانا من خەم و نالین
نیشتەجیێ د ناخێ من دا
ئەز و دلێ خوە بێ حالین
کانێ تو بریندارێ من
ناڤێ تە ل سەر زمانێ من
د ناڤ حەزێن من دا ساخی
تو چیڕۆکی تو ڕۆمانی

ئەڤینا تە بێ سنوورە
خەونێن تە ئەز کرم دلدار
د دەست من دا گولا سۆرە
خەم ل سەر دلێ من بوون بار
برینێن من بوونە ستران
دنالینن دکنە هەوار
ژ بۆ خاترا وان چاڤێن تە
هەمی دەما ئەزم بێزار