NO IORG
Authors Posts by Naci Badel

Naci Badel

7523 POSTS 0 COMMENTS

4

چاڤەڕێ دهێتە كرن ئەڤرۆ نوونەرێن پارێزگەها دهۆكێ‌ دەست ب وەرزێ‌ خوە یێ‌ نوو یا خولا پلا دویێ یا كوردستانێ‌ بۆ یارییا فوتبۆلێ‌ ئەنجامبدەن ئەوا 24 یانە پشكدارن و هاتینە بەلاڤكرن ل سەر چار كۆمان، یاریێن وان ب شێوەیێ خول ئێك قووناغ دێ‌ هێنە كرن، پێنچ یانەیێن پارێزگەهێ‌ پشكدارن ئەوێن دێ‌ یاریێن خوە ب ڤی شێوەیی كەن.
پیرس- باتیفا، یاریگەها پیرس، ل دەمژمێر 4:45 ئێڤاری.
دینارتە- بجێل، یاریگەها دینارتە، ل دەمژمێر 4:45 ئێڤاری.
شێلادزێ‌- هەریر، یاریگەها گۆلان ل شێلادزێ‌، دەمژمێر 4:45 ئێڤاری.
یانەیێن پارێزگەهێ‌ و پلێتا دەربازبوونێ‌
لدووڤ بەرهەڤیێن هەر پێنچ یانەیێن پارێزگەهێ‌ د خولا پلا دویێ دا، یانەیا باتیفا ب هێز هاتیە دناڤ خولێ‌ دا و هەتا سێ‌ یاریزانێن پیشەكار ئیناینە دناڤ ڕێزێن تیما خوە ل گەل چەند یاریزانێن پێشتر بۆ یانەیێن زاخۆ، دهۆك چەند یانەیێن دی كرینە، ژلایێ خوەڤە یانەیا پیرس دێ‌ پشت گەرمیێ ب كوڕێن باژێری كەت و ئەو یاریزانێن دگەل دا هەر ژ ئەكادیمیێ، یانەیێن دینارتە و بجێل و شێلادزێ‌ ژی بەرهەڤیێن باش كرینە سەرباری هەبوونا ئاستەنگێن دارایی، ب گشتی هەر پێنچ یانە دروشمێ‌ هەڤڕكیێ بۆ پلێتا دەربازبوونێ‌ بلندكرییە و ب هیڤی نە ب گەهنە پلا ئێكا كوردستانێ‌.

3

چاڤەڕێ‌ دهێتە كرن ئەڤرۆ كۆمەكا دی ژ گەڕا ئێكێ‌، دویێ یێن خولێن، ئسپانیا، ئیتالیا، ئنگلتەرا و فرەنسا بهێنە كرن، ژ گرنگترین یاریێن ئەڤرۆ ئەوا دێ‌ بڤی شێوەیی بن.
خولا ئسپانیا- گەڕا دویێ
ئەتلەتیكۆ مەدرید- ڤیاریال، دەمژمێر شەشێ‌ بەری مەغرەب.
خیتاڤی- رایسینگ سانتاندێر، دەمژمێر 8:30 شەڤ.
ئێلچی- بەرشەلۆنا، دەمژمیر 10:30 شەڤ.
خولا ئنگلتەرا- گەڕا ئێكێ‌.
برایتۆن- ئاستۆن ڤێلا، دەمژمێر چاری ئێڤار.
مانچستەر ستی- بۆرسمۆن، دەمژمێر چاری ئێڤاری.
نیۆكاسل یۆنایتد- لیڤەرپۆل، دەمژمێر 6:30 بەری مەغرەب.
خولا ئیتالیا- گەڕا ئێكێ‌
ڤێرۆسینۆنی- یۆڤانتۆس، دەمژمێر 7:30 شەڤ.
ئەتلانتا- ساسۆلۆ، دەمژمێر 9:45 شەڤ.
تۆرینۆ- میلان، دەمژمێر 9:45 شەڤ.
خولا فرەنسا- گەرائێكێ‌
ئێنجە- لیل، دەمژمێر چاری ئێڤاری.
لوو هاڤێر- مۆناكۆ، دەمژمێر 6:15 بەری مەغرەب.
رێن- پاریس سانجێرمان، 9:45 شەڤ.

3

رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ

1-4

شۆڕشا ئیلۆنێ‌ ب سەركردایەتییا لێڤەگەڕێ‌ كورد مستەفا بارزانی و هەر وەسا شۆڕشا 26ی گولانێ‌ هەردوو شۆڕشێن نەتەوەیی و تەمامكەرێن ئێك بوون. هەر وەسا ژ هەمی دەڤەرێن كەردستانێ‌ خەلكێ‌ نیشتمان پەروەروەر پشكدارێ‌ تێدا كربوون. هەلبەت دەمێ‌ مروڤ لاپەڕێن شۆڕشا ئیلۆنێ‌ و گولانێ‌ لێدنێریت دێ‌ بینین كو خەلكێ‌ ڕۆژئاڤایێ‌ كوردستانێ‌ ب هەمی شیانێن خوە یێن لوجیستی و گیانی هاریكاری و پشتەڤانیا شۆڕشێ‌ كریە.
ل ڤێرێ‌ وەك ڕۆژنامەیا ئەڤرۆ مەقەستا مالا ئێك ژ پێشمەرگەیێن شۆڕشا ئیلۆنێ‌ و گولانا پێشكەفتنخواز كر، ئەو ژی مام محمەد سەعید عەلی یێ‌ ناسیار ب محەمەد سەعید سوری، تایبەت بۆ ڕۆژناما ئەڤرو ئاخفت و گوت: ئەز ل سالا 1949ی ل گوندێ‌ پرێسیێ‌ سەر ب قەزا دیركێ‌ یا ڕۆژئاڤایێ‌ كوردستانێ‌ ڤە ژدایكبویمە. هەلبەت گوندێ‌ مە ئێك ژ گوندێن بەرنیاسە بۆ چاندنا دەخل و دان و دەرامەتێ‌ دێم و هەر وەسا بۆ خواندنكرنا تەرش و تریش و چێلا یا ب ناڤ و دەنگە.
پێشمەرگەیێ‌ دێرین محەمەد سەعیدی گوۆت: ل سالێن پێنجیان ڕیكخستنا پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ ڕۆژئاڤایێ‌ كوردستانێ‌ هات و ل ئەوی دەمی كادرێ‌ پارتی حەمید دەروێش یێ‌ ناسیار ب مامۆستا جەمیل بۆ دەڤەرێ‌ هات و زوربەیا خەلكێ‌ دەڤەرێ‌ بۆ ناڤ ڕیكخستنا پارتی هاتن و دەست ب بەلاڤەكرنا هەستا نەتەوەیی و نیشتمانی هاتكرن،
هەر وەسا گۆت: ل سالا 1967ی ئەز دناڤ ڕێزێن پارتی دیموكراتی كوردستان هاتم ڕێكخستن و هەر وەسا ل ئەوی دەمی پەیوەندیێن من دگەل هوزانڤانێ‌ ب ناڤودەنگ عەمەرێ‌ لەعلێ‌ هەبون ژبەر كو دەمێ‌ عەمەرێ‌ لەعلێ‌ بۆ كوردستانێ‌ دهات و د ڕیكا گوندێ‌ مەدا ل ڕویبارێ‌ ئاڤا مەزن دەرباز دبی و بۆ ناڤ شۆڕشێ‌ و قەستا كوردستانێ‌ دكر. ئەز دوو جاران بۆ ناڤ شۆڕشێ‌ هاتم و ل گەلیێ‌ گوندێ‌ ئەرمشتێ‌ ئەز چووم بۆ دیدارا جەنابێ‌ عێسا سوار و من داخواز ژێكر كو ئەز ببم پێشمەرگە، بەلێ‌ خودێ‌ ژێ‌ ڕازی عیسا سوار ڕازی نەبو و گوتە من: هێشتا تو زاڕۆكی و ژیێ‌ نەیێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ یە و هەرە مال خزمەتا مالێ‌ بكە و بۆ ئەوێ‌ دەڤەرێ‌ مە پتر پێستی ب شیانێن تە هەیە. ئەز نەچاربیم ب ئەوان سەر و دلێن شكەستی ڤە من قەستا گوندێ‌ خوە پێرێسیێ‌ كرەڤە. ئەوبی پشتی بەیانا یازدەیی ئادارا سالا 1970ی بۆ جارا سیێ‌ جارەكادیتر ئەز و دگەل محەمەد حەسەن برایێ‌ عەمەرێ‌ لەعلێ‌ بۆ باشورێ‌ كوردستانێ‌ ل باژێڕێ‌ زاخۆ هاتین و چووینە بارەگایێ‌ هێزا زاخۆ ل گەلیێ‌ ئەرمشتێ‌ بۆ ل وێرێ‌ مە هوزانڤان عەمەرێ‌ لەعلێ‌ و عەمەرێ‌ تەمەرێ‌ موسا ڕەشی دیت ئەوان داخواز ژ فەرماندە عیسا سوار كر، كو ئەم وەك پێشمەرگە بێن وەرگرتن، باش بو ب ڕیكا ئەوان ئەم ئەوێ‌ جارێ‌ وەك پێشمەرگە هاتین وەگرتن و ئەركێ‌ مە یێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ ل بارەگایێ‌ هێزا زاخۆ بو.
ل سالا 1971ی من مالا خوە ژ گوندێ‌ پرێسیێ‌ بۆ باژێڕێ‌ زاخۆ ڤەگوهاست و ل تاخێ‌ جوهیان ئاكنجی بیم و د ئاڤاهیەكی دا ب كرێداری لێ‌ ژیام و هەیڤانە مە دوو دینار كریا ئەڤی خانی ددانە خودانی. دەمێ‌ من دەست ب ئەركێ‌ پێشمەرگایەتیێ‌ كری هەر ئێكسەر ئەم دانە دگەل مەفرەزا ئەسنادێ‌ مە كارێ‌ ڕاكرنا تێنتی و مینان كرن. پاشی ل بارەگایێ‌ هێزا زاخۆ ل گەلیێ‌ گوندێ‌ ئەرمشتێ‌ ئەم پشكداری خولەكا ئەندازیاری یا راكرنا مین و تەقەمەنیان بوون. ئەو ماموستایێن وانەیێن هەندەسی بۆ مە دگوتن ئەڤەبوون: محەمەد خالد بوسەلی، حسێن سێقوبی، شاهین عیسا، یونس محەمەد ڕەشو. هەر چەندە ئەڤ خولە هند یا ب هێزنەبوو، بەلێ‌ حەز و ڤیانا مە گەلەك ل سەر ئەڤێ‌ خولێ‌ هەبوو. بەلێ‌ مە دەست ب ڕاكرنا ئەوان مین و تەقەمەنیان كرن ئەوێن كو حكومەتا ئیراقێ‌ یا ئەوی سەردەمی ل دەڤەرێ‌ ڕاچاندین كرن. ئەز ل سەر كارێ‌ خوە یێ‌ هەندەسا ئەسنادێ‌ بەردەوام بووم هەتا سالا 1975ی من بەردەوامی ب ئەڤی كاری دا.
هەر وەسا پێشمەرگەیێ‌ دێرین محەمەد سەعید سووری دبێژیت: دەمێ‌ ل سالا 1974ی حكومەتا ئیراقێ‌ ژ بەندێن ڕیكەفتنا یازدەیی ئادارێ‌ پاشگەزبوی لەشكرێ‌ خوە ئامادەكر بۆ هێرشكرنێ‌ و كوردستانێ‌ داگیر بكەت. ئەم ئەڤ تیما هەندەسی یا ئەسنادا هێزا زاخۆ مە خوە بەرهەڤكر و ڕێگریێ‌ ل ئەڤێ‌ هێزا مەزن یا لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ بگرن. ل ڤێ‌ رێ‌ ئەم بونە دوو تیم هەر تیمەك یا هەندەسێ‌ بۆ جهەكێ‌ هات ڕاستپاردن، ئەوژی دیمەك بۆ قونتارا چیایێ‌ بێخێری و تیمەك بۆ چیایێ‌ سپی و دەشتا دوبانێ‌ هەر بگرە ژ گوندێ‌ مەروینا هەتا گوندێ‌ دێرەبینێ‌ و پێشابیرێ‌ مە مین ل ئەوێ‌ دەڤەرێ‌ ڕاچاندن، هەلبەت ل دویف ئەوان پێزانێن گەهشتینە دەمێ‌ هێرشا لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ بۆ دەڤەرا زاخۆ هاتی هەژمارا 370 ژ ئەوان مینان ل ئەسكەرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ ڤە پەقین و زیانەكا مەزن گەهاندنە لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ كەفتن.
هەر وەسا پێشمەرگەیێ‌ شۆڕشا گولانێ‌ محەمەد سەعیدی گۆت: دناڤبەرا سالێن 1974- 1975ی پێزانین گەهشتن هێزا زاخۆ كو هێزا لەشكرێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ ژلایێ‌ دی یێ‌ ڕویبارێ‌ دیجلەیی ل سێكوشەیا سنورێ‌ بۆ بەرئاڤێ‌ دهێت و رەمی و تەقێ‌ ل دەڤەرێ‌ دكەن، و بەروكێن پێشمەرگەیی توپباران كرن و دەست نەخوەشیێ‌ بۆ خەلكێ‌ پەیدا پەیدا دكەن.
ئەوبوو بڕیار هاتە دان كو ئەم هەژمارا دەهـ پێشمەرگەیان ب سەرپەرشتیا فەرماندێ‌ سریا وان حسێن سێقوبی بێن ڕاستپاردن كو خوە بگەهینە ئەوی جهی و كورزەكی داوەوشیننە لەشكرێ‌ دوژمنی بدەین. ئەوبوو دناڤ زەڤیێن گەنمی دا ئەم بۆ ئەوی جهی چووین و مە خوە هەشاردا هەتا كود بیتە دەمێ‌ لێدانا دوژمنی و چالاكییا خوە ئەنجام بدەین، ل ئەوی دەمی مە جایەك ل سەر ئاگرێ‌ دارا بۆ خوە چێكربو هەتا وەكو پشتی وەستیانێ‌ ڤەخوین و پیچەكێ‌ ئارام ببون. ل دەمەكێ‌ هەڤالێ‌ مە یێ‌ زێرەڤان كو بیهیست كو دەنگێ‌ تانكێن دەبابێن لەشكری یێ‌ دهێت بەلێ‌ پشتی هەڤالێ‌ مەو یێ‌ زێرەڤان پرسیارا كەسەكی خەلكێ‌ دیرەبینێ‌ دگەت و دبێژیتێ‌: ئەڤە چ دەنگێ‌ تانك و دەبابایە. ئەوژی دبێژیتێ‌:

3

وەرگێڕان: حەسەنێ سلێڤانەیی

مرۆڤێ کێرهاتی
ب ناڤێ والیێ مە یێ رێزدار
بریار دان ، ب سیدارەدانا ئەوێ برایێ من کوشتی.
لێ ئەو کورت بوو
جەلادی دپرسی:
سەرێ وی ناگەهت وەریسی
پا ئەز دێ چ بکم؟
پشتی هزرکرنەکا کوور
والی فەرمان ب سیدارەدانا من دا پێش ویڤە
چونکو ئەز ژ وی درێژتر بووم.
**

ب کورتی
چو متمانە دناڤ خەلکێ دا نینە
خەلکێ چو متمانە نینە
نیڤا وان مینا پولیسان
ل جەم دەستهەلاتداری کاردکن ئو نیڤا دی تومەتبارن.
**

بەرامبەر شوورهان
دو ئیحتیمال ل بەر هەلبەستڤانێ ئازاد هەنە
ئەگەر خوە ل شوورها بێدەنگی یێ دا
دو ئیحتیمال:
یان دڤێت بمرت
یان دێ مرت!
**

سەئەت
ئورتەکا تەنگە و
فرارەکێ تومەتبارە
ل پێشیا وی و ل پشت وی
سیخور دبەزن
ئەها ئەڤەیە زەمان.
**

خەلق
دو مەخلوق ل سەر ئەردی هەنە :
مرۆڤ و ئەمریکان .
***

کوڕک
سەرۆکێ مە بچووک بوو وهندابوو
دەیکا وی ب خەم کەت و
ب بێ هوشی بەزی ل هەمی وەلاتی لێبگەڕت
کۆتنێ: خەما نەخوە
هندانابت هەتا ئەبەد
ئەگەر ئەڤ بەرزەبوویێ تە قەنجە و
کوڕێ تە یێ حەلالە،
هەردێ بینت کەسەک
قیرکر:
نەهەرێ .. کوڕک هندابوو!
**

ئەرکێ قەلەمی
من قەلەمەک تژی هەیە
ل دەفتەرەکێ دگەڕت
دەفتەر ل هەلبەستەکێ دگەڕت
ئو هەلبەست د وژدانا من دا ڤەشارتیە
ئو وژدانا من ل تەناهیێ دگەڕت
ئو تەناهی ل قشلێ ئاکنجی یە و
قشلە ل قەلەمەکێ دگەڕت
من قەلەمەک هەیە
هەی سەیۆ دێ ل سەر کۆنوسی ئیمزا بکە.
**

تەڕم
د تەنەکا گلێشی دا
من تەڕەمەک ب سیمایێن عەرەبۆشکا دیت
هەلۆ و مێش ل دوور کۆم ب بوون
نیشانەک د سەردا بوو دگۆت:
ئەڤە تەڕمەکە بەرێ دگۆتنێ کەرامە.
**

کابووس
کابووس ل بەرامبەر من ژپێرڤەیە
ڕابە ژ خەوا خوە
ئەز نە نڤستی مە
پا ڤێجە ئەڤە نە کابووسە
لێ تو یێ ناڤچاڤێن دەستهەلاتداری دبینی.
**

خەون
ل بەر دەستێن خوێڤزانکی راوەستیام
من گۆتێ: ئەزبەنی دخەونێ دا من ددیت
ئەزێ وەک مرۆڤان دژیم
ئو ل دەوروبەرێن من مرۆڤن و
دەنگێ من د دەڤێ من دایە و زاد د دەستێ من دایە و
ئەزێ دچم و کەس ل دویڤ من نینە
ب ترس قیژی ل من ڤەدا:
کوڕێ من حەرامە
تە تڕانە ب قەدەرێ کری یە
کوڕێ من بنڤە دەما تۆ دنڤی
ئو بەری وی بهێلم
تلیێن رژێمێ ژ کوهێن من دەردکەتن و
سەرێ من هەژیا و پەقی.

2

ئەلند مزووری

ئەز ڕەگەزەکم
د ناڤبەرا دوهی و ئەڤرۆ دا
نە رابردوویەکێ گەشدار
نە داهاتیەکێ ب هیڤی و سۆزدار
ڕۆژێن من
دناڤ پێلێن هەبوونێدا
پرت و بەلاڤە بووینە…
نە گڕنژینەکێ دبینم
ل سەر لێڤێن زارۆکەکی
سەمایێ دکەت،
نە ژی بەلاتینكەكێ دبیم
ل هنداڤ گولان
عەشقێ ئالوگۆر بکەت،
ئەز ل کیڤە مە… ئەز نزانم
د ناڤ کەلەخێن بێ ئۆمێدیان دا
لبەر مرارێن خەون و خۆزیاندا
ل هەمبەر
هەرەفتەیێن چەرخ و دەماندا
ئەز یێ ل خۆ دگەڕم!
نە ئاسمانەکێ سامال
نە ستێرکا گەش
ل ئاسمانێ پاشەرۆژێ دبینم
دوکێلا ئاگرێ وندابوونێ
هەمی بیاڤ یێن کرینە تەنی،
یێ ژ هەمیان کێمتر دڤێت
تۆ بێژیێ ئەزبەنی
لێ ئەو ژی
دێ ب عاقلێ تە کەت کەنی…
ل دەنگەکی دگەڕم من بەرەف
هەبوونێ ڤە ببەت،
من ژئاشۆپ و خەونێن درندە
ڕزگار بکەت
لێ پێل و سیپەلێن ژیانێ
یێن من
د ناڤ خۆ دا نقۆ دکەت
بەرزە دکەت…
چ ناهێتە گوهێن من
ژبلی دەنگڤەدانەکێ،
کو ژ ژانێن بیرهاتن و غەریبیا و
ڕابۆرییەکێ بریندار
دگوهێن مندا دژەنیت…
سەراب
هێشتا ل ڕێکا من و تە
یا ئارماجێن ئاشۆپەیی دنخێڤیت
ئەز هەر مام وەک خۆ
د ناڤ دەستێن دەمی دا…
بەختێ مە
هەرێ هەوار دکەت
دیمەنێن ژیانا مە
هەر مان پرت و بەلاڤە
ئەڤە ئەزم و
ئەڤەیە ژی چیڕۆکا من.

3

دلدار محەمەد

سەروچاڤێن وی وەکی بەلگێن دارا د حەوشا وان دا ل پاییزێ زەربوون، هەروەکی ڕەڤدەکا گورکان یا بەردایە ب دویڤ ڤە، شەپرزەیی و خەمگینی دو شتلن د چاڤێن وی دا شوین بووین. هەڤژینا وی ب مەندەهۆشی ڤە د دویڤدا دکرە غار
– ئێ تە خێرە جامێرۆ، چ چێبوو؟
بێ دەنگ بلەز لسەر پایسکێ بەرەف سەربانی غاردا و مەندەهۆشییێ وەکی داگیرکەرەکێ بێ وژدان پتر ل ل هەمی قولاچێن دێمێ وی بەلاڤبوو. دەمەکی ما ڕاوەستایی، دڤیا دەربڕینەکێ بکەت، بەلێ ژ بێزاری و پڕ خەمییێ پەیڤان هاری نەکر؛ زمان ژی وەکی هەمی ئەندامێن دی ژ کوڤان و کەسەران دا رەق ڕاوەست.
ب دەستی ئاماژەکرە پەنجەرا هەڤسۆیێن ل بەرامبەر وان. هەڤژینێ گوهێن خۆ ڤەچنین؛
ژنەک یا ب دەنگەکێ ب گری و پری ئێشان ڤە داخوازدکەت:
– ئای .. ئای … دێ وەرە سەر هشێن خۆ… تو بخودێ بلا بەس بیت ژ بەر زاڕۆکان، نێ بخودێ من چ نەکریە
دەنگێ قێری و قایشان یێ تێکەل دبیت و ئاخینک یێ گەوریا هەردویان دگڤێشن، بەلێ ئەو دەنگێ بوڵ بوڵی ژ قێریان نا ڕاوەستیت، هەر جڤینەک ژی دەنگێ لێدانەکێ د پەنجەرێ دا دگەل خۆ بەرەق جادەیێ بلند دکەت، هەمی پێکۆلێن ئاشتییێ لال دبوون و دبیردانکا وی دا دەنگ ڤەددا هەکو بەری دو حەفتیان ب شەڕ وی زەلامی گۆتیێ :
– برا، ئەم هەڤژینین، کەسێ ماف نینە بهێتە دناڤبەرا مەدا !
هەر چەند رۆژان ئەڤی دەنگی، ڤان هیڤی و داخوازێن بگری کۆلان ژ خۆ تژی دکر، نەکەسێ برینێن دێمێ هەڤژینێ چارەدکرن و نەژی ئێشانێن دلێن هەڤسویێن وێ.
دەم دبۆری و نە دەنگێ چ قێریان گوهێن عەسمانی پەقاندن نەژی رویبارێ دادپەروەریێ رێیا خۆ ل کۆلانێ ڤەکر.
پێنۆس یێ دکەتە گری، کاغەز ژی ها..ها دێ بیتە باژێرەکێ لافاوێ جوانیا وی بری… لەوما ل پەیڤان ژی ببۆرن کویری یا برینێ هندە دشێن ملێن خۆ بدەنە ئێک، ئەو ژی نەشێن دەرێ ڤێ برینا هندە بێدەنگ و هندە مەزن بگەهینن ئێک.

3

بەرهەڤكرن و وەرگێڕان:
شـەمـال ئــاكــرەیی

هـ. گۆردۆن * د گۆتارەكا خۆدا كو د گۆڤارا Foreign Affairs دا ل رۆژا ١٨ی تەباخا ٢٠٢٦ێ هاتییە بەلاڤكرن، بەحسێ ئەنجامێن پتر ژ بیست و پێنج سالێن «شەڕێ ل دژی تیرۆرێ»، ئەوێ ل پشتی هێرشێن ١١ی ئیلۆنا ٢٠٠١ێ دەستپێكری دكەت. نڤیسەر د ڤێ گۆتاری دا، بزاڤێ دكەت كو بەرسڤا ڤان هەردو پرسیارێن بنەرەتی بدەت: ئەرێ ئەمریكا د ڤی شەڕی دا سەركەفت یان نە؟ ئەرێ ئەو مەزاختن و بەهایێ دای د پێدڤی بوون؟
گۆتار ب شێوەیەكێ سەرەكی پشتدانیێ ل سەر پەرتووكا پێتەر بێرگن «هەموو شەڕێن سەرۆكان All the Presidents Wars « دكەت كو دویڤچوونا بڕیارێن چار سەرۆكێن ئەمریكی ب خۆڤە دگریت ئەوێن ژ ١١ی ئیلۆنێ وەرە سەرەدەری ل گەل تیرۆرێ كرین.
ئەو ترسا كو سیاسەتا ئەمریكی گوهۆڕی
نڤیسەر گۆتارا خۆ ب بیرئینانەڤا خواندەڤانی ب قەبارەیێ وێ ترسا ل پشتی هێرشێن ١١ی ئیلۆنێ سەر ب ویلایەتێن ئێكگرتی دا گرتی دەستپێدكەت كو. ل وی دەمی، ب ملیۆنان ژ خەلكی ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكی دیت كا چەوا هەردو تاوەرێن ناڤەندا بازرگانییا جیهانی هەڕفتن و ب هەزاران كەس هاتنە كوشتن. پاشی د سالێن دویڤ دا، زنجیرەكا هێرش و كریارێن تیرۆریستی ل جهێن جوداجودا ل سەر ئاستێ جیهانێ دا رویدان. ل گەل وان بۆیەر و رویدانان، گەفێن نوی سەرهەلدان، وەكی قاییشێن بۆمبڕێژكری، بزاڤێن پەقاندنا فڕۆكەیان، هێرشێن شێلانێ ب ترۆمبێلان و تەقەكرنێ ..هتد.
ڤێ چەندێ هەستەكێ بەردەوام ل نك ئەمریكییان پەیداكر كو پرسیارا وان نە: ئەرێ دێ هێرشەكا نوی یا تیرۆرستی رویدەت؟ بوو بەلكو: دێ كەنگی رویدەت؟ چونكی د پشتراستبوون كو ئەو كریار دێ هەر رویدەن!
ڤێ ترسێ رێك بۆ گوهۆڕینەكا بنەڕەتی د سیاسەتا دەرڤە یا ئەمریكی دا خۆشكر. جۆرج دەبلیۆ بۆش ل سالا ٢٠٠٠ێ ب درووشمێ سیاسەتەكا دەرڤە یا نەرم و بێ دەستتێوەردان گەهشتبوو سەرۆكایەتیێ، بەلێ پشتی ١١ی ئیلۆنێ ب لەز بەر ب سیاسەتەكا تەمام جودا چوو. ل وی دەمی وەرە «شەڕێ ل دژی تیرۆرێ» یێ بوویە چارچووڤەیێ سەرەكی یێ سیاسەتا دەرڤە یا ئەمریكی و واشنتۆنێ هەمان رۆلێ شەڕێ سار یێ د ناڤبەرا سالێن ١٩٤٧–١٩٨٩ێ گێڕا.
هەر ژ دویڤچوونا رێكخراوا ئەلقاعیدە هەتا داگیركرنا ئیراقێ
بەرسڤا ئێكێ بۆ هێرشێن ١١ی ئیلۆنێ داگیركرنا ئەفغانستانێ بوو ب مەرەما ئێخستنا ڕژێما تالیبان ئەوا مێڤاندارییا ڕێكخراوا ئەلقاعیدە كری. لێ ئیدارەیا بۆشی شەڕ ب شێوەیەكێ مەزن بەرفرەهـ كر و ژ دویڤچوونا ڕێكخراوا ئەلقاعیدە بەر ب پرۆژەیەكێ مەزنترچوو كو ئارمانجا وی سەر ژنوی دارێشتنەڤەیا رۆژهەلاتا ناڤین بوو ژ ئالیێ سیاسی ڤە.
گرنگترین بۆیەر ل سالا ٢٠٠٣ێ هات، دەمێ ویلایەتێن ئێكگرتی هێرشا داگیركرنا ئیراقێ ئەنجامدای و رژێما سەدام حوسێنی ژ دەستهەلاتێ ئێخستی، زیدەباری نەبوونا چو بەلگەیان كو سەدامی ب هێرشێن ١١ی ئیلۆنێ ڤە گرێددەت. نڤیسەر دبینیت كو ئەڤ بڕیارە مەزنتریین شاشییا ستراتیجی بوو د شەڕێ ل دژی تیرۆرێ هاتییە دان.
پاشی شاشییێن دی د ناڤا ئیراقێ دا چێبوون، نەمازە بریارا پۆل بڕیمەری یا هەلوەشاندنا سوپایێ ئیراقێ و دویرئێخستنا هەژمارەكا مەزن یا ئەندامێن حزبا بەعس. ئەڤ چەندە یا هاریكاربوو بۆ پەیدابوونا بۆشاییەكا سیاسی و ئەمنی و هێزەكا چەكدار یا توندڕەو دا كو شەڕەكێ دووم درێژ دژی هێزێن ئەمریكی بكەت، پاشی ئەو هێز شیا وێ ژینگەها ل پشتی داگیركرنێ چێبووی، بكاربینیت هەتا كۆمێن توندتروەكی ڕێكخراوا داعشێ سەرهەلبدەت.
ئۆباما نەشیا ژ شەڕی دویر بكەڤیت
باراك ئۆباما د دەمەكی دا گەهشتە كۆچكا سپی كو دژی شەڕێ ئیراقێ بوو، و دخواست دەستتێوەردانێن سەربازی یێن ئەمریكی كێم بكەت. لێ وی دیت كو دەركەڤتن ژ «شەڕێ دژی تیرۆرێ» زۆر زەحمەتترە ژ دەستپێكرنا وی شەڕی.
لەوڕا شەڕ ل ئەفغانستانێ بەرفرەهـ كر، و نێزیكی ٥٠ هەزار سەربازێن پتر د ناڤبەرا سالێن ٢٠٠٩ و ٢٠١٢ێ دا فرێكرنە وی وەلاتی دا كو هەژمارا گشتی یا هێزێن ئەمریكی ل وێرێ بگەهیتە نێزیكی ١٠٠ هەزاران. هەروەسا بكارئێنانا فڕۆكەیێن بێ فڕۆكەڤان و ئۆپەراسیۆنێن تایبەت كرنە ئامرازێن ئاسایی د رویبڕویبوونا تیرۆرێ دا.
ل گولانا سالا ٢٠١١ێ، هێزێن ئەمریكی شیان ئوسامە بن لادنی بكوژن كو سەركردەیێ ڕێكخراوا ئەلقاعیدەیێ و مێشكێ پلانندانەرێ هێرشێن ١١ی ئیلۆنێ بوو. لێ ڤێ چەندێ شەڕ ب دوماهی نەئینا.
ل سالا ٢٠١٤ێ، ڕێكخراوا داعش سەرهەلدا و «خەلافەت» ڕاگەهاند و دەست ب سەر رووبەرێن مەزن یێن ئیراق و سووریا دا گرت و كریارێن كوشتن، ئاوارەكرن، ڕەڤاندن و دەستدرێژیێ ئەنجامدان. ئەڤان كریاران ویلاتێن ئێكگرتی نەچاركر بچیتە د دەستتێوەردانەكا نوی یا سەربازی یا بەرفرەهتر دا.
تڕامپ و بایدن و بەردەوامییا بازنەیێ
دۆناڵد تڕامپ ل سالا ٢٠١٧ێ گەهشتە سەرۆكایەتیێ و ڕەخنە ل شەڕێن دەرەكی گرتن، لێ نەشیا شەڕێ دژی تیرۆرێ ب دوماهی بینیت. نێزیكی چەندین جاران حەزا خۆ بۆ پاشڤەكێشانێ ژ سوریا و ئەفغانستانێ ڕاگەهاند، لێ پەشیمان دبووڤە ئانكو پاشڤەكێشانا تەمام بجهنەدئینا دا كو بەرهەنگاربوونا تیرۆری یا بەرەوام بیت.
ئۆپەراسیۆنێن ئەمریكی ب فڕۆكەیێن بێ فڕۆكەڤان و هێزێن تایبەت ل ئەفغانستانێ، ئیراقێ، سووریایێ، یەمەنێ و صۆماڵێ بەردەوام بوون.
پاشی جۆ بایدنی ئەڤ شەڕە ب میرات وەرگرت. ل سالا ٢٠٢١ێ بڕیارا پاشڤەكێشانێ ژ ئەفغانستانێ بجهئینا ئەوا د كو د گەرمییا دەستهەلاتا تڕامپی دا دانوستاندن ل سەر هاتبوونە كرن. حوكمەتا ئەفغانی ب لەز هەرفت و تالیبان پشتی نێزیكی بیست سالان ژ نەهێلانا وێ بۆ سەر دەسەلاتێ زڤڕیڤە.
هێلانا لەشكری ئەمریكی بۆ ئەفغانستانێ ب شێوەیەكێ هەڕەمەكی بوو كو بوو ئەگەرێ كوشتنا ١٣ سەربازێن ئەمریكی و سەدان ئەفغانییان. ب هەزاران ئەفغانیێن كو ل گەل ویلاتێن ئێكگرتی كاركری د بارودۆخەكێ مەترسیدار دا ئەو وەلات بجههێلا هێلان. ئەڤێ چەندێ زەرەرەكا مەزن گەهاندە وێنەیێ سیاسی یێ بایدنی.
ئەرێ شەڕی ئارمانجا خۆ پێك ئینا؟
زێدەباری هەمی ڤان سەرنەكەفتنان، نڤیسەرێ گۆتارێ فیلیپ هـ. گۆردۆن پشتراس دكەت كو شەڕی سەركەفتنەكا گرنگ ب دەستڤە ئینایە كو نەڤێت بهێتە پاشگو‌هـ ئێخستن.
چونكی سالێن كارێ هەوالگری و ئۆپەراسیۆنێن سەربازی بوونە ئەگەرێ ژناڤبرنا پشكەكا مەزن ژ سەركردەیێن ئەلقاعیدە و داعشێ. ئیدی ئەڤ هەردو ڕێكخراوە نەمان دەست ب سەر رووبەرێن مەزن یێن عەردی دا بگرن وەكوو بەرێ، هەروەسا شیانا وان یا گەفكرنێ دژی حوكمەتێن ڕۆژئاڤایی و هەرێمی دا كێم بوو.
یا گرنگتر ئەوە كو ویلایەتێن ئێكگرتی ژ ١١ی ئیلۆنێ وەرە ڕویبڕوی چو هێرشێن تیرۆریستی یێن ب ئاستەكێ بەرفرەهـ ژ لایێ كۆمەلەكا بیانی ڤە ل سەر ئاخا خۆ نەبوویە. ئەڤە ژی، ل گۆری نڤێسەری، ئارمانجا بنەرەتی یا شەڕێ دژی تیرۆرێ بوو، و تا ڕادەیەكێ مەزن ئەڤ ئارمانجە یا پێكهاتی.
لێ پرسیار ئەوە: ئەرێ دبوو هەمان ئەنجام ب تێچوویەكێ گەلەك كێمتر بهێتە ب دەستڤەئینان؟
بهایەكێ زۆر
بێرگن خودانێ پەرتووكا «هەموو شەڕێن سەرۆكان « خەملاندنەكێ دكەت كو شەڕێن ئیراق و ئەفغانستانێ تێچوویەكێ نە كێمتر ژ ٤ ترلیۆن دۆلاران ل سەر ویلایەتێن ئێكگرتی بوویە، و ڕەنگە ئەڤ تێچوویە بگەهیتە ٦ ترلیۆنان دەمێ خانەنشینییا سەربازان بهێتە بەرچاڤوەرگرتن.
نێزیكی ٧ هەزار سەربازێن ئەمریكی هاتنە كوشتن، زێدەباری ٨ هەزار بەڵێندەران، د دەمەكی دا كو نە كێمتر ژ ٢٠٠ هەزار ئیراقی هاتنە كوشتن، ل گەل دەهان هەزار ئەفغانییان.
زەرەر و زیان نە تنێ مرۆڤی و دارایی بوون. ناڤوبانگێ ویلایەتێن ئێكگرتی ژی بریندار بوو ب ئەگەرا ئەشكەنجەدانێ، و بنپێكرنێن یاسایا نێودەوڵەتی، و كەفتنا قوربانیێن سڤیل، و یاریكرن ب زانیاریێن هەوالگری.
هەروەسا ڤان شەڕان باوەڕییا ئەمریكییان ب حوكمەتا وان لاوازكر و نفشەكێ تەمام ب گومان پەیدابوویە سەبارەت وێ هزرێ كو ویلایەتێن ئێكگرتی هێزەكە كاری بۆ چاكیێ و خێرێ ل جیهانێ دكەت.
ئەرێ پاشڤەكێشان ژ ئەفغانستانێ خەلەتی بوو؟
گۆتار بەحسی وان ڕەخنەیان ژی دكەت ئەوێن ئاراستەی بایدنی هاتینە كرن ژ بەر پاشڤكێشانا سەربازێن ئەمریكی ژ ئەفغانستانێ ل سالا ٢٠٢١ێ. هەندەك ژ ڕەخنەگران دبینن كو هێلانا هێزەكا كێم یا ئەمریكی، ڕەنگە ٢٥٠٠ سەرباز، دشیان ڕێگریێ ل تالیبانێ بكەت ژ دەستبەسەرداگرتنا وی وەلاتی.
لێ گۆردۆن بەرسڤێ ددەت كو تالیبان ژ هێرشكرنا سەر هێزێن ئەمریكی ڕاوەستییا بوو ب ئەگەرێ وێ ڕێككەفتنا كو واشنتۆن تێدا سۆز دابوو خۆ پاشڤەكێشیت. ئەگەر بایدنی بڕیارا مانێ دابا، دا تالیبان شەڕی نوی كەتەڤە، و ڕەنگە سۆپایێ ئەفغانی پاشی هەرفتبا و دا كارەسات دروست بن.
دوماهییا شەڕی؟
گۆردۆن دبینیت كو «شەڕێ دژی تیرۆرێ» وەك چارچووڤەیێ سەرەكی یێ سیاسەتا دەرڤە یا ئەمریكی، د خۆلا دویێ یا سەرۆكایەتیا تڕامپی دا، ب كریاری یا ل دوماهییا خۆ نێزیك دبیت.
ڕاستە كو تیرۆرا جیهادی هێشتا یا مای و هێشتا ئەلقاعیدە و داعش دشێن هێرشێن خوینەلۆ ئەنجام بدەن، لێ ڕویبڕویبوزنا ڤان ریكخراوان نەمایە ژ ئەولەویەتەكا زۆر بۆ ئیدارەیا ئەمریكی هەڤبەر سالێن پێشتر.
ستراتیجیا نوی یا ئەمریكی ب شێوەیەكێ مەزنتر داكۆكیێ ل سەر دووركەفتن ژ «بارێن جیهانی یێن بەردەوام» دكە ، و سەرەدەریكرن ل گەل هەڤڕك و بادەكێن ستراتیجی یێن دی، ل شوینا بەردەوامبوونێ د شەڕەكێ ڤەكری دا دژی جیهادگەرییا جیهانی.
*: فلیپ هـ. گۆردۆن Philip H. Gordon : ئێكە ژ دامەزرێنەرێن دەزگەهێ برۆكینگز Brookings Institution. بەری نوكە ژی وەكوو ڕاوێژكارێ ئاسایشا نیشتمانی ل ئیدارەیا بایدن و ھەروەھا وەكوو ڕێكخەرێ كۆشكا سپی بۆ ڕۆژهەلاتی ناڤین ل ئیدارەیا ئۆباما، كاركرییە.

2

پشتی هەڤڕکیەکا دڕێژ دگەل ئێشا پەنجەشێرێ، کو بو دەمێ نێزیکی سالەکێ ڤەکیشای، شڤێدی نڤیسەر و ڕۆژنامەڤانێ دیارێ دهۆکێ ( شڤان تەوفیق) ل نەخۆشخانەیا ئۆمێد ل دهۆکێ وەغەرکر و ئەڤرۆ دێ تازیا وی هێتە دانان.
ناڤبری گەلەک خزمەتا پارێزگەها دهۆکێ کریە، ب تایبەت دبۆارێ کۆمکرنا ئەرشیفی دا و دو بەرگ ژ ئەلبۆما ( دهۆکا کەڤن ) چاپکری نە و دەمەک بوو مژوولی ئامادەکرنا بەرگێ سێیێ بوو، لێ قەدەرێ نەهێلا، هەروەسا بەرهەڤکارێ سترانا ( دهۆکیو ل بیرا تەیە) بوو، کو ڤێ سترانێ دەنگڤەدانەکا باش هەبوو و هەر زوی چوو دبیردانکا خەلکی دا.
ب ناڤێ ستافێ ڕۆژنامەیا ئەڤرۆ سەرەخۆشیێ ل مالبات و کەسوکار و هەموو دوست و هەڤالێن وی دکەین و هیڤیا مە ژخودێ مەزن ئەوە جهێ هەڤپیشەیێ مە بکەتە بەهەشتا بەرین.
انا للە و انا الیە راجعون

3

سندس سالح سلێڤانەیی

محەمەد مستەفا، كو خەلكێ‌ وەلاتێ‌ مسرێ‌ یە، وەك بریكارێ‌ كۆمپانیەكا هندی پشكداری د فێستیڤالا چارێ‌ یا بازاڕگەڕیا وەلاتێ‌ مسرێ‌ دا كربوو ل دهۆكێ‌، د دیدارەكێ‌ دا بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: ئەڤە جارا پێنجێ‌ یە ئەز دهێمە دهۆكێ‌ و پشكداریێ‌ دڤان جۆرە فێستیڤالان دا دكەم، پشكداریا مە یا ئەڤ جارێ‌ ب هندەك كارێن دەستی یە وەك (ئێكسسوارات) هەروەسا هندەك جۆرێن شامپۆ و كەرەستەیێن پاقژكرنێ‌، كو ژ كارێن دەستی یێن وەلاتێ‌ هندێ‌ نە، هەلبەت ڤان فێستیڤالان گەلەك گرنگیا خۆ هەیە، لەورا سالانە دێ‌ پشكداربم.
هەروەسا گۆت: وەكو من دیتی سال بۆ سالێ‌ ئاستێ‌ فێستیڤالێ‌ یێ‌ باشتر لێ‌ دهێت و ئەڤ سالە جهێ‌ مە بەرفرەهترە، هەروەسا رێكخستنەكا باشتر د قێستیڤالێ‌ دا هەیە، لەورا دەستخۆشیێ‌ ل وان كەسان دكەم یێن كو ئەڤ فێستیڤالە رێكخستین و تشتێ‌ گەلەك كەیفا من من پێ‌ هاتی ل ڤێرە ئەز فێری زمانێ‌ كوردی بووم.

2

زنار تۆڤی

سترانبێژ (چیچەك تەكدەمیر) كو ب كولیلكا حەسكیفێ‌ دهێتە نیاسین، د دیدارەكێ‌ دا بۆ رۆژناما ئەڤرۆ گۆت: من سترانا خۆ یا ب ناڤێ‌ ( بووكا مە) ل باژێرێ‌ باتمانێ‌ ل باكورێ‌ كوردستانێ‌ كلیپ كریە، ئەڤە دەمەكێ‌ درێژبوو، من ل سەر ڤێ‌ سترانێ‌ كاردكر، هەروەسا من ئەو سترانە ل ستۆدیویا سیابەند ئاسلان ل باتمانێ‌ تۆماركریە، یاسر عەلی ب كارێ‌ دەرهێنانا ڤێ‌ كلیپێ‌ رابوویە، من ئەڤ سترانە ب بووك و زاڤایان چێكریە.
ناڤهاتیێ‌ گۆت: ب رەنگەكێ‌ كوردەواری یێ‌ جوان من ئەڤ كلیپە چێكریە، كو دەربڕینێ‌ ژ كلتوورێ‌ كوردان دكەت، د دەمێ‌ ڤەگوهاستنا بووكێ‌ دا، هەر چەندە من دڤیا ڤێ‌ كلیپێ‌ ب رەنگەكێ‌ باشتر چێكەم، بەلێ‌ مخابن ئەو شیان و دەلیڤە من نەبوون ب وی رەنگێ‌ من دڤیا چێكەم، لەوما من ب ڤی رەنگێ‌ نوكە چێكر، هەروەسا ئەڤە كلیپا پێنجێ‌ یە ئەز چێدكەم، ئەز گەلەك یا كەیفخۆشم، كو خزمەتا هونەر و كلتوورێ‌ كوردی دكەم و ل گەل كارێ‌ سترانگۆتنێ‌ ئەز كارێن شانۆیێ‌ ژی دكەم، هەروەسا من كارێ‌ پێشكێشكاریێ‌ ژی ل تەلەڤزیۆنان كریە، ئەڤە پتری (22) سالانە ئەز د بۆارێ‌ هونەری دا كاردكەم و من بزاڤكرینە كو ئەلبۆمەكا سترانان ژی چێكەم، بەلێ‌ هەتا نوكە ئەو دەلیڤە بۆ من چێ نەبوویە، كو ئەلبۆما خۆ یا نەخری تۆماربكەم.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com