ئهڤرۆ نيوز، ئۆمێد وهلاتى:
ديمهنهك ژ هاتنا ئاوارێن پارێزگهها مووسل بۆ ههرێما كوردستانێ ل سنورێ ميحوهرێ باشيك/ دووريانا عهزائيم.
ئهڤرۆ نيوز:
نهدا مێرگهسۆرى، ئهنداما جڤاتا نوونهرێن عيراقێ بۆ ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستانی راگههاند كو لژنێن پهيوهنديدار ل جڤاتا نوونهرێن عيراقێ د بهردهوامن ل سهر دانوستاندنێ ل سهر پرۆژێ قانوونا بۆدجا گشتى يا عيراقێ بۆ سالا 2017ێ.
ب گۆرهى گۆتنێن نهدا مێرگهسۆرى د پرۆژێ قانوونا سالا 2017ێ دا، 17% ژ بههرا ههرێما كوردستانێ و شايستهيێن داراى يێن هێزێن پێشمهرگێ كوردستانێ هاتينه بنهجهكرن.
ئهڤرۆ نيوز:
هێزێن دژه تيرۆرا عيراقێ ئهڤرۆ ژ سێ لايان ڤه چوونه ناڤ تاخێ كهرامه ل رۆژههلاتێ باژێرێ مووسل.
تاخێ كهرامه يێ دويێ يه هێزێن ئهمنى دچنه د ناڤ دا، پشتى بهرى نوكه تاخێ گۆگجهلى ب تهمامى كونترۆل كرى.
ئهڤ هێرشا دژه تيرۆرێ د دهمهكى دايه كو بهرى دو رۆژايه ب تهمامى دهستێ خوه دانابوو سهر ئاڤاهيێ كهنالێ مووسل يێ حكۆمى.
ئهڤرۆ رۆژا پێنجشهمى ئهبۆ بهكر بهغدادى، خهليفێ داعش د تۆمارهكا دهنگى دا داخواز ژ چهكدارێن خوه كر كو خوه نهڤهكێشن و شهرى ل ههمبهر لهشكرى عيراقێ و هێزێن پێشمهرگهى و حهشهد شهعبى بكهن.
ئەڤرۆ نيوز:
پشتی چەندین گۆتگوتک ھاتینە کرن کو پۆستێ جێگرێ پارێزگارێ دھۆکێ دێ دەنە موسلمانێن زاخۆ، ئەندامەکێ مەسیحیێ ئەنجومەنێ پارێزگەھا دھۆکێ دیار کر کو ھێشتا ئەڤ پۆستە بۆ چو ئالیان نەھاتیە ئێکلاکرن.
فارس یوحەنا ئەندامێ ئەنجومەنێ پارێزگەھا دھۆکێ ل سەر لیستا کلدانی سریانی ئاشووری بۆ ئەڤرۆ دیار کر کو ھەتا نھا پۆستێ جێگرێ پارێزگارێ دھۆکێ ئێکلا نەبوویە نە بۆ لیستا وان و نە بۆ چو لیستێن دی و گۆت: “ھیچ تشتەکێ رەسمی ل دۆر ڤی پۆستی نەھاتیە”.
ئەندامێ ئەنجومەنێ پارێزگەھا دھۆکێ خویا کر ژی وەکو پێکھاتێ مەسیحی دخوازن کو ئەڤ پۆستە بۆ وان بیت، چونکی پشتی ڤێ خولا ئەنجومەنێ پارێزگەھێ چ پۆستێن ئیداری بۆ وان نەھاتینە دیارکرن و گۆت “ئەم خوە ب مەغدور دزانین و بلا وەکی ئالیێن دی مەژی ھندەک پۆست ھەبن، چونکی پرانیا مەسیحیێن کوردستانێ یێن رەسەن ل پارێزگەھا دھۆکێ نە”.
ئهڤرۆ نيوز:
بسپۆرەکێ جۆگرافیا سیاسی ئاماژە بوێ چەندێ دا، کو ئاخفتنێن نوری مالکی چو بھایەکێ خوە یێ قانوونی و سیاسی نینە و چیایێ حەمرین ھەتا شنگالێ ئاخا کوردستانێ یە، ھەروەسا دیارکر ب گرتنا مووسل دێ کاریگەری لسەر ھەرێما کوردستانێ ھەبیت و ب دوورکەتنا داعش چو مەترسیێن ئەمنی لسەر کوردستانێ نامینن.
دکتۆر خەلیل ئیسماعیل، بسپۆرێ جۆگرافیا سیاسی بۆ رۆژناما ئەڤرۆ گۆت” داخویانێن نووری مالکی لدۆر ھەرێما کوردستانێ و دەڤەرێن کوردستانی چو بھایەکێ خوە نینە ژلایێ سیاسی و قانوونی، چونکو پێشمەرگەی ب خوینا دەڤەرێن کوردستانیێن دەرڤەی ئیدارەیا حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ رزگارکرینە و ژلایێ دستووری و قانوونی ڤە ئاریشەیا ئەڤان دەڤەران بھێتە چارەسەرکرن، پێدڤی بوو لسەر دەمێ نووری مالیکی و گورەی مادێ 140 ئاریشەیا دەڤەرێن کوردستانی بھێتە چارەسەرکرن، ڤێ دوماھیێ ژی سوپایێ عێراقێ نەشیا خوە لبەر سینگێ تیرۆرستێن داعش بگریت و بەڕەڤانیێ ل دەڤەرێن کوردستانی بکەت نوکە 95%ی ڤان دەڤەران لبن کۆنتڕۆلا ھێزێن پێشمەرگەینە و پێشمەرگە ناھێتە ڤەکێشان، ھەر ل چیایێ حەمرین ھەتا دوماھی سنوری قەزا شنگالێ کوردستانە و ژلایێ قانوونی و دیرۆکی ژی چو ئاریشە لسەر نەماینە.
ل دۆر پشکداریا پێشمەرگەی بۆ ناڤ مووسل دکتۆر خەلیلی گۆت: من زۆر پێخۆشبوو د رێککەفتنا ناڤبەرا ھەرێما کوردستانێ و عێراقێ دا ھاتیە پێشمەرگە ناچیتە ناڤ سەنتەرێ باژێڕێ مووسل، تنێ ئەڤ جھێن بۆھاتینە دیارکرن وەکی سنورێ کوردستانێ سەنگەرێن خوە دانێن و تنێ وەکی پشتەڤانی ل سوپایێ عێراقێ بھێتەکرن، بدیتنامن نابیت پێشمەرگە پشکداری شەڕێ ناف باژێڕێ مووسل ببیت چونکە شەڕێ مە نینە ناف مووسل و بلا عێراق بۆ خوە مووسل رزگاربکەت، بێگومان ب گرتنا مووسل دێ کاریگەری لسەر رەوشا ھەرێما کوردستانێ ھەبیت، بتایبەتی ژلایێ ئەمنی ڤە دێ زۆر کاریگەری ھەبیت و ئەف سنورە نوکە مە دگەل گروپا تیرۆرستێن داعش ھەی نامینیت، ژلایێ ئەمنی ڤە ھەتا داعش ل سنورێن ھەرێما کوردستانێ مابیت بێگومان دێ مەترسی لسەر ھەرێما کوردستانێ ھەر مینیت، چونکە ئەڤێ گروپا تیرۆرستی ھەر دەلیڤەیەک بۆ بھێتە پێش دێ ھێرشی سەر ھەرێمێ کەن، پشتی سەرکەفتنا ئۆپەڕاسیۆنا مووسل داعش دێ دوورکەڤیت ل کوردستانێ و ئەف مەترسیێن بەرێ نامینن.
ئهڤرۆ نيوز:
ئهبوبهكر بهغدادى خهليفێ داعش د تومارهكا دهنگى دا داخواز ژ سوونان دكهت پشتهڤانيا دهولهتا ئيسلامى بكهت و داخوازێ ژ چهكدارێن خوه كر هێرشێ بكهنه سهر سعوديه و توركيا.
د تومارهكا دهنگى دا، كو ئهڤرۆ سپێدێ بهلاڤ كريه د ماوێ 31 خولهك دا بهغدادى هێرشهكا دژوار دكهته سهر چهند وهلاتان.
ئەڤرۆ نيوز:
ئەندامەکێ سەرکرداتیا پارتی دیمۆکراتی کوردستان راگەھاند، دەمێ بزاڤا گۆڕان دروست بووی ب نەھجێ ئۆپۆزسیۆنێ دروست بوو، لەورا نەشێت ببیتە حوکمەت، کو ھاتیە ناڤ حوکمەتێ نەشیا ب نەفەسەکا حوکمەتداریێ کار بکەت و گۆت:(ئەم نوکە ژی نابینین نیازا خێرێ د گۆڕان دا ھەبیت بۆ ڤێ رەوشا کوردستانێ).
عەلی تەتەر دوپات ژی کر، کو گۆڕان نەشێت و خوە ل بەر وێ چەندێ ناگریت و سروشتێ وان ژی یێ وەسایە حوکمەتداریێ نەکەن، نوکە نوکە ژی نەشێت ل گەل حوکمەتێ ب رێڤە بچیت، راگەھاندن و کاردێن خوە و فراکسیۆن و سەرۆکێ پەرلەمانی کۆنترۆل بکەن، باشترە ببیتە ئۆپۆزسیۆن، د دەمەکی دا فازل میرانی سکرتێرێ مەکتەبا سیاسی یێ پارتی د کۆمبوونەکێ دا گۆتبوو، دەست نادەت گۆڕان ھەتا دەمژمێر دو د حوکمەتێ دا بیت و پشتی دویێ ببیتە ئۆپۆزسیۆن، یان دڤێت حوکمەت بیت یان ئۆپۆزسیۆن.
عەلی تەتەر بۆ باسنیوز دیار کر، رێککەفتنا گۆڕان و ئێکەتیێ جۆرەکێ سستیێ بۆ چارەکرنا کێشێن ھەرێما کوردستانێ دورستکریە و گۆت:(رەنگە دلێ خەلکەکی ب وێ چەندێ خۆشکربیت کو رێککەفتنا گۆڕان و ئێکەتیێ پالدەرەک بیت بۆ چارەکرنا کێشان، لێ ئەز وەسا دبینم ئێکەتی و گۆڕان نەشێن بگەھنە رێککەفتنەکا ئێکلاکەر، ب تایبەت کو گۆڕان ژ ئەنجامی بەرئێکچوونا ئێکەتیێ دروست بیە، لەورا گۆڕان گەل ئێکەتیێ ھەتا دووماھیێ نابەتە سەری، ب تایبەتی ژ بەر ئاۆزیێن ڤێ دووماھیێ یێن راگەھاندنێن ھەردو ئالیان.
ئەڤرۆ نیوز:
پەرلەمانتارەکێ ئیراقێ ژ لژنەیا دارایی پێشبینی دکەت کو بۆدجەیێ سالا ٢٠١٧ێ یێ ئیراقێ ل داوییا ڤێ مەھێ بھێتە بجھئینان.
سەرحان ئەحمەد، پەرلەمانتارێ ئیراقێ و ئەندامێ لژنەیا دارایی ل پەرلەمانی گۆت: خواندنا ئێکێ یا بۆدجەیێ ٢٠١٧ێ یێ ئیراقێ ل ٢٤ ێ مەھا بۆری ھاتییە تەمامکرن.”
ھەروەسا سەرحان ئەحمەدی گۆت: ژبەر شەرێ دژی داعشێ بۆدجەیێ ٢٠١٧ی بۆدجەکێ نەئاسایی یە لەورا چ تێبینیێن مەزن ل سەر بۆدجەی نینە و پێشبینی دکەم ھەتا داوییا ڤێ مەھی بھێتە پەسەندکرن.”
ئهڤرۆ نيوز:
ئێك ژ وان ئاريشێن مهزن يێن بووينه ئهگهرێن قهيرانا دارايى هاتنا چهكدارێن داعش بوو بۆ دهڤهرێن كوردستانى يێن دهرڤهى ئيدارا ههرێما كوردستانێ و پارێزگهها مووسل كو ب روو ب رووبوونا ڤێ رێكخراوا تيرۆرى كۆژمهكێ مهزن يێ پارهى هاتيه مهزاختن.
جهبار ياوهر، ئهميندارێ گشتى يێ وهزارهتا پێشمهرگهى راگههاند كو ههر ژ هاتنا چهكدارێن داعش بۆ دهڤهرێن كوردستانى يێن دهرڤهى ئيدارا ههرێما كوردستانێ و پارێزگهها مووسل، حوكمهتا ههرێما كوردستانێ 142 مليار دينار خستينه د خزمهتا شهرى دا.
ئاماژه دا وێ چهندێ ژى كو ب دروستى نزانن كا چهند پاره دهێته مهزختن، “بهلێ ئهو كۆژمێ پارهى بۆ خوارن و ڤهخوارن و چهك و تهقهمهنى و ترۆمبێل و سۆتهمهنى و چارهسهريا برينداران هاتيه تهرخانكرن”.
دهربارهى كۆژمێ پارێ ئهمريكا رهوانه دكهت دا زانين كو ئهو كۆژمێ پارێ ئهمريكا هنارتى يێ كێمه و بههرا ههموو پێدڤيێن پێشمهرگهى ناكهت.
ب گۆرهى رێكهفتنا د ناڤبهرا ئهمريكا و ههرێمێ دا، ههيڤان ئهمريكا دێ كۆژمێ 415 مليۆن دۆلاران ب درێژاهيا شهرێ ل دژى داعش دهته وهزارهتا پێشمهرگهى.
نهڤهشارت ژى كو ئهو پارێ بۆ مووچێ پێشمهرگهى دهێته مهزاختن يێ جودايه ژ وى پارێ بۆ شهرى هاتيه تهرخانكرن، “ههيڤانه ههرێما كوردستانێ 140 مليار ديناران بۆ مووچێ پێشمهرگهى تهرخان دكهت”.
ئهڤرۆ نيوز:
وهزارهتا خواندنا بلند و ڤهكولينێن زانستى ل حوكمهتا ههرێما كوردستانێ راگههاند كو ماوێ زانكۆلاين هاته درێژكرن و قوتابيێن 12ى ئامادهى دشێن فۆرمێ بۆ وهرگرتنێ ل زانكۆ و پهيمانگههان پڕ بكهن.
وهزارهتا ناڤبرى ئهڤرۆ د راگههاندنهكێ دا كو دانهك بۆ ئهڤرۆ نيوز رهوانهكريه، ئاماژه ب وێ چهندێ كريه كو ئهوان بڕيار دايه دهمێ زانكۆلاين بۆ 48 دهمژمێرێن دى درێژ بكهن كو دكهته دهمژمێر 12ى شهڤا پێنجشهمب ل سهر ئهينى دا كو ئهو قوتابيێن ههتا نوكه خهمسارى كرى و فورمه پڕ نهكرين ژ وهرگرتن زانكۆ و پهيمانگههان نههێنه بێ بههر كرن.
تهكست ل سهر وێ چهندێ ژى كريه كو ئهڤه دووماهى دهرفهته بۆ دهرچوويێن 12ى ئامادهى و پشتى ڤى بهروارى ب چو رهنگهكى ماوێ زانكۆلاين ناهێته درێژكرن.