مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل غەسان سەلامە، وەزیرێ ڕەوشەنبیری یێ لوبنانێ كر.
ل دووڤ ربەیاننامەیەكا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د دیدارێ دا بیروبۆچوون دەربارەی ڕەوشا گشتی یا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ و دەڤەرێ هاتنە لێكگۆهارتن، و دووپاتی ل سەر گرنگییا پێشڤەبرنا پەیوەندییێن هەرێما كوردستانێ و لوبنانێ، ب تایبەتی د بیاڤێ ڕەوشەنبیری دا هاتە كرن.

وەزیرێ ناڤخوە یێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د داخویانییەكا ڕۆژنامەڤانیدا ڕۆناهی ئێخستە سەر كۆمەكا پرس و بابەتێن گرنگ یێن گرێدای ب ئاسایشا هەرێمێ، مەترسییێن داعشێ، پەیوەندییێن هەولێرێ و بەغدایێ، و هەلوەستێ هەرێمێ بەرامبەر كابینەیا نوو یا حوكمەتا فیدرال.
ڕێبەر ئەحمەد، وەزیرێ ناڤخوە یێ هەرێما كوردستانێ ئاماژە ب وێ چەندێ كر، دەمەكێ درێژە ب درۆن و مووشەكان هێرش دهێنە كرن سەر هەرێما كوردستانێ و گۆت: بێگومان بەهانەیێن جودا هەبوون، لێ هەرێما كوردستانێ بەردەوام جهەكێ ئارام و پەناگەهەك بوویە بۆ هەر كەسەكێ كو پێدڤی ب پاراستنێ بووبیت. هەلوەستێ مە یێ ڕۆهنە كو ئەم نابینە پشكەك ژ ئاریشەیێن دەڤەرێ و هیڤیدارین هەموو ئالی ڕێزێ ل ڤی هەلوەستی بگرن، چونكی چ بەهانە بۆ ب ئارمانجگرتنا هەرێمێ نینن.
دەربارەی گەفێن ڕێكخراوا تیرۆرستییا داعشێ، وەزیری ناڤخوە ڕاگەهاند: پێزانینێن هەواڵگری هەبوونا ڕێکخراوا تیرۆریستی یا داعشێ ل دەڤەرێ پشتڕاست دكەن و گۆت: ئەوێن دبێژن داعش ب دووماهی هاتییە وەسا نینە، بەلكو ڕۆژانە چالاكییێن وان هەنە و قوربانی ژێ پەیدا دبن، د بەرامبەردا ژی هێزێن ئەمنی یێن ئیراقێ و هەرێمێ د بەردەوامن د ڕووبڕووبوونا واندا.
دەربارەی ڤالاهییێن ئەمنی، ڕێبەر ئەحمەدی ل سەر وێ چەندێ كر، سەرەڕای وێ چەندێ كو د سالێن بۆریدا ب هەماهەنگی ل گەل بەغدایێ دوو لیوایێن هەڤپشك بۆ تژیكرنا وان ڤالاهییان هاتینە پێكهینان، لێ ئەو هێزە تێرا ناكەت و پێدڤییە لیوایێن هەڤپشك یێن زێدەتر بۆ پاراستنا دەڤەران بهێنە پێكهینان.
وەزیرێ ناڤخوە باسێ كۆمبوونێن بەردەوام یێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا د بیاڤێن سیاسی، ئابۆری و ئەمنی دا و گۆت: ب تایبەتی پشتی ڤەكێشانا هێزێن هەڤپەیمانان، پێدڤییەكا مەزن هەیە كو هێزێن هەرێمێ و فیدرال هەماهەنگییێن خوە د لێكگۆهارتنا پێزانینان، چالاكیێن هەڤپشك و داڕشتنا ستراتیژیێ دا زێدەتر بكەن. مەرجەعێ مە هەموویان ژی بۆ چارەسەركرنا هەموو ئاریشەیان، دەستوورێ بەردەوام یێ ئیراقێ یە.
د پشكەكا دی یا ئاخڤتنێن خوەدا، وەزیرێ ناڤخوە پشتەڤانییا هەرێما كوردستانێ بۆ حوكمەتا عەلی زەیدی دووپات كر و گۆت: هەلوەستێ مە ل هەرێمێ پشتەڤانیكرنا ڤێ كابینەیێ یە دا كو بەرنامەیێ وێ سەركەڤیت، چونكی سەركەفتنا بەرنامەیێ وێ دێ بیتە ئەگەرێ ئیراقەكا ئارامتر. ل گەل وەزیرێ ناڤخوە یێ نوو ل ئیراقێ ژی كو نوو دەستبكار بوویە دێ پەیوەندییێن مە هەبن و هەماهەنگییێن مە یێن ئەمنی دێ د بەردەوام بن.
د بەرسڤا پرسیارەكێ دا دەربارەی كۆمبوون و ڕێككەفتنا ئەمنی یا د ناڤبەرا ئیراقێ و ئیرانێ دا، وەزیرێ ناڤخوە ب راگەهاند: ئەم د وێ كۆمبوونا بەغدایێ دا پشكدار نەبووین، لەوما داخۆیانیێ ل سەر كۆمبوونەكێ نادەم كو ئەم تێدا بەرهەڤ نەبووبین.

د نووترین داخۆیانییا خوە یا تایبەت دا دەربارەی داڕشتنا پڕۆژەیاسایا بودجەیا گشتی یا ئیراقێ، پێشەوا هەورامانی، پەیڤدارێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئاشكرا كر كو د ڕەشنڤیسێ نوكە یێ پڕۆژەیاسایا بودجەی دا مافێن دەستووری یێن هەرێمێ هاتینە بنپێكرن ب شێوەیەكی د دەمەكی دا كو دڤیا ل دووڤ ئەنجامێن سەرژمێرییا گشتییا ئاكنجییان ڕێژەیا 14،4% ژ پشكا بودجەی بۆ هەرێمێ بهێتە دیاركرن، لێ ئەڤ ڕێژەیە هاتییە كێمكرن بۆ 12% و هەتاكو ژ وێ ژی كێمتر هاتییە دانان.
هەورامانی ڕۆهن كر كو ئەڤ پڕۆژەیاسایە هەتا نوكە نەچوویە د ناڤ جڤاتا نوونەران دا و بتنێ د جڤاتا وەزیران دا گەنگەشە ل سەر دهێتە كرن. ژ بەر هندێ ژی كو ناڤەڕۆكا وێ جهێ ڕازیبوونا حوكمەتا هەرێمێ نینە، دێ تیمێ دانوستاندكارێ هەرێمێ ڕووبڕوو ل گەل حوكمەتا فیدڕال دەست ب دانوستاندنان كەت دا كو مافێن دەستووری بچەسپینیت.
هەڤدەم دەربارەی ڕەوشا مووچەیێ مووچەخۆران، پەیڤدارێ حوكمەتا هەرێمێ پشتڕاسییا تمام دا كو مووچە ب تەمامی هاتیە مسۆگەركرن و چ مەترسی ل سەر نینە، ژ بەر كو سەرۆكوەزیران و وەزیرێ دارایی یێ ئیراقێ دوپاتی ل سەر هنارتنا وی كریە و هەرێما كوردستانێ ژی هەموو پێگیرییێن دارایی و تەكنیكی یێن خوە بجهئیناینە، ژ وان ژی دۆسێیا پەترۆلێ و دەستڤەبەردانا 120 ملیار دیناران ژ داهاتێن نەنەفتی. لەوما ناكۆكیێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا بتنێ ل سەر پشكا گشتی یا بودجەی نە د ڕەشنڤیسێ دا، نە ل سەر مووچەی.
د دووماهیێ ژی دا پێشەوا هەورامانی هۆشداری دا كو دانوستاندنێن د ناڤ جڤاتا نوونەران دا هەردەم ئالۆز و ب زەحمەت بووینە، ژ بەر هندێ داخواز ژ هەموو فراكسیۆن و نوونەرێن كورد د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا كر كو ئێكدەست و ئێكهەلوەست بن دا كو ڕێگریێ ل دووبارەبوونا ئەزموونێن نەخوەش یێن سالێن بۆری بكەن و پێكڤە بەرەڤانیێ ژ شایستە و مافێن خەلكێ كوردستانێ بكەن.

شاندەكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا ب مەرەما ژ نێزیك ئاگەهداربوون ل سەر كێشە و ئاریشەیێن باژێڕی سەرەدانا كەركووكێ كر. د كۆنگرەیەكێ ڕۆژنامەڤانی دا، شاخەوان عەبدوللا، سەرۆكێ سەرۆكێ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ڕاگەهاند، كورد د فەرمانگەهێن حوكمەتێ و دەزگەهێن ئەمنی یێن كەركووكێ دا ب تەمامی هاتینە پشتگوه هاڤێتن و كار بۆ ڤەگەڕاندنا هەڤسەنگیێ دكەن.
شاخەوان عەبدوللای گۆت ژی» پارتی ژ بەر سەنگ و پێگەهێ خوە د ناڤ جڤاتا نوونەران دا، هەروەسا هەبوونا ئەندامان د هەموو لیژنەیێن گرنگ وەك (پەترۆل، دارایی، خواندنا بلند، چاندن و بازرگانی) دا، دشێت ڕۆلەكێ كارا بگێڕیت و ببیتە هاریكارەكێ باش بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیێن كەركووكێ».
ناڤبری ڕەخنەیێن توند ل ڕەوشا ئەمنییا باژێڕی گرتن و گۆت»ژ فەرماندەیا ئۆپەراسیۆنان بگرە هەتا خوارێ، چ كوردەك بەرپرسێ فەرمانگەهەكا ئەمنی نینە، ئەڤ چەندە ژی نەدادییەكا گەلەك مەزنە».
دەربارەی پرسا داگیركرنا زەڤییێن چاندنێ ل بن ناڤێ «وەبەرهێنانێ»، ئاشكرا كر كو پڕۆسەیەكا نەشرین دەست پێكرییە و ب تەمامی دژی ڕێنمایێن ماددەیێ 140ێ نە. بۆ ڤێ مەرەمێ ژی گۆت «ب فەرمی مە نڤیسار ئاراستەی سەرۆكوەزیرێن ئیراقێ كریە دا كو پڕۆسەیا وەبەرهێنانێ ل سەر وان زەڤییان بهێتە ڕاگرتن». هەڤدەم د بەرسڤا سكالایا وەلاتییەكێ دا ل سەر هەمان پرس، ئاشكرا كر كو ب مخابنی ڤە د هندەك پڕۆژەیێن داگیركاریێ دا دەستێ كوردی تێدایە، لێ دوپات كر كو دێ ب توندی ڕێگریێ لێ كەن و هەر وێ ڕۆژێ ژی ل سەر ڤێ پرسێ دگەل فەرماندەیێ ئۆپەراسیۆنێن كەركووكێ كۆم دبیت.
دەربارەی بۆشاییا ئەمنی، ڕۆهن كر كو لڤینێن تیرۆریستان زێدە بووینە و ڤالاهی نەك بتنێ ل كەركووكێ یە، بەلكو هەتا سنۆرێ شنگالێ درێژ دبیت. دیاركر ژی كو هەكە هێزا هەڤپشك ژی نەبیت، پێدڤییە ئۆپەراسیۆنێن هەڤپشك هەبن یان ژی هێزا پێشمەرگەی بزڤڕیتە وان دەڤەران بۆ پاراستنا ئاسایشێ. ئاماژەكر ژی كو هێزەكا هەڤپشك یا سێ هزار و 777 كەسی هاتییە پێكهینان و ل سالا 2024ێ دا ل سنۆرێ سەرگەڕان هاتینە بەلاڤكرن، و بڕیارە فەوجەك ژ وان ژی بهێتە هنارتن بۆ سنۆرێ پردێ.
دەربارەی پۆستێ پارێزگارێ كەركووكێ، دووپات كر كو دڤێت بڕیاردان ل سەر پۆستێ پارێزگاری و پۆستێن كارگێڕی ل سەر بنەمایێ ئیرادەیا خەلكێ كەركووكێ بیت. گۆت ژی « ل نێزیك دا دێ گوهۆڕینێن كارگێڕی هێنە كرن، هەكە ئیرادەیا كەركووكییان بۆ هەلبژارتنا پارێزگاری و جڤاتان ل بەر چاڤ بهێتە وەرگرتن، مە ژی وەك پارتی دێ ئاخڤتنا خوە هەبیت».
شاخەوانی سۆز دا كەركووكییان كو ل گەل زڤڕینا وان بۆ بەغدایێ و ب پشتبەستن ب دەستبەكاربوونا هەموو وەزیرێن پەیوەندیدارێن كابینەیا حوكمەتێ، ب جدی كار ل سەر ڤان كەیسان بكەن و ئەنجامان بگەهیننە وەلاتییان، ژ بەر كو پارتی كێشەیێن كەركووكێ ئێخستینە د ستۆیێ خوە دا.

ل ڕۆژا سێشەمبی، 20 چریا ئێكێ 2026، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د ڕێورەسمێن ڕاگەهاندنا پڕۆژەیێ (فرەجۆرییا زیندەیی ل كوردستانێ) پەیڤەك پێشكێش كر وتێدا ڕاگەهاند»ئەڤرۆ پڕۆژەیەكێ گەلەك گرنگ و ناوازە و تایبەت ڕادگەهینین كو فرەجۆرییا زیندەیییە ل كوردستانێ، و دەستپێشخەرییەكا دی یا دەزگەهێ كوردستان فاوەندەیشنە بۆ تۆماركرن و ناساندنا ئاژەل و ڕووەكان و دەڤەرێن گرنگ ل هەرێما كوردستانێ، هەروەسا دەستنیشانكرنا جۆرێن ڕووەك و ئاژەلان و پاشی ڤەكۆلین و پاراستنا وانە».
دەقێ پەیڤا سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ:
ئەڤرۆ پڕۆژەیەكێ گەلەك گرنگ و ناوازە و تایبەت ڕادگەهینین كو فرەجۆرییا زیندەییە ل كوردستانێ، و دەستپێشخەرییەكا دی یا گرنگا دەزگەهێ «كوردستان فاوەندەیشن»ە بۆ تۆماركرن و ناساندنا ئاژەل و ڕووەكان و دەڤەرێن گرنگ یێن هەرێما كوردستانێ، هەروەسا دەستنیشانكرنا جۆرێن ڕووەك و ئاژەلان و پاشی ڤەكۆلین ل سەر كرن و پاراستنا وانە.
ئەڤ دەستپێشخەرییە، پێنگاڤەكا گەلەك گرنگە بەر ب پتر ب جیهانێ ناساندنا پێكهاتەیێن جودا یێن سروشتێ ڕەنگین و دەولەمەند یێ كوردستانێ. لەوما دەستخوەشیێ ل ئەنجامدەران، سەرپەرشتیكەران، شیرەتكاران و تەڤایا كارمەندێن ڤی پڕۆژەیێ گرنگ دكەم و هیڤییا سەركەفتن و بەردەوامیێ بۆ وان دخوازم، و هەموو پشتەڤانییا خوە و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ وان دووپات دكەم.
ڕێزداران، خودایێ مەزن سروشتەكێ جوان و دلڕەڤین ب كوردستانێ بەخشییە، لێ مخابن ژ بەر شەڕ و هێرش و پەلامارێن دوژمنێن كوردستانێ، ئەڤ سروشتێ جوان یێ كوردستانێ، د سەد سالێن بۆریدا تووشی وێرانكاری و تێكدان و شێواندنەكا مەزن بوویە. ب تایبەتی د سەردەمێ ڕژێما بەرێ یا ئیراقێ دا، ب هزاران گوندێن كوردستانێ هاتنە سووتن و وێرانكرن. چیا، كانی، هاڤینگەهـ و دەڤەرێن گەشتیاری یێن كوردستانێ هاتنە تەقاندن، و ئاژەل و زیندەوەر و دارستانێن وێ هاتنە ژناڤبرن، هەروەسا چەكێ كیمیاوی و قەدەغەكری دژی خەلك و سروشتێ جوان یێ كوردستانێ هاتە بكارهینان.
هەرچەندە پشتی سەرهلدانا شكۆدار یا ئادارا 1991ێ، پشكەكا مەزن ژ گوندێن كوردستانێ هاتنە ئاڤەدانكرن و ل دووف شیانێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دەستێ خزمەتگوزاریێ گەهشتییە وان، لێ هێشتا ژی پێدڤی ب خزمەتگوزاریێن زێدەتر و پاراستن و پێشڤەبرنێ نە.
بێگومان پاراستنا سروشتی و ژینگەپارێزی ب تەنێ ئەركێ حوكمەتێ نینە، بەلكو پێدڤییە تاك ب تاكێ خەلكێ كوردستانێ بۆ پاراستنا ژینگەهێ كار بكەت، چونكی مولكێ گشتیێ مە هەموویانە. ژینگەهپارێزی ژی، ب تەنێ پاقژی و وڕاگرتنا ژینگەهێ نینە، بەلكو پاراستنا داروبار و ئاڤ و دارستان و ئاژەلانە ژی، و هیڤیدارم ئەم هەموو پێگیری كلتوورێ پاراستن و پێشڤەبرنا ژینگەهێ بین و ڕێزێ ل ژینگەها خوە بگرین و وەكو مالا خوە بپارێزین.
د ڤی چارچۆڤەی دا، ئەڤ پڕۆژەیە ژی دێ بیتە دەستپێشخەرییەكا گرنگ بەر ب پتر پاراستن و ناساندنا ژینگەهـ و سروشتێ كوردستانێ ب شێوازەكێ سەردەمیانە و زانستیانە، و دێ بیتە سەنتەر و سەكۆیەكێ باوەرپێكری. دەربارەی فرەجۆرییا زیندەیی ل هەرێما كوردستانێ، كو ئارمانج ژێ پاراستنا دەمدرێژ یا ژیانا كێڤی و زیندەوەرێن سروشتی یێن كوردستانێ یە. ب تایبەتی ژی ئەم نوكە د سەردەمێ گوهۆڕینا سەقای دا دژین، كو ئاریشە و ئاستەنگێن مەزن ڕووبڕووی دەڤەرا مە و جیهانێ كریە و پێدڤییە ب هەموو شێوەیان ئەم خوە بۆ ڕووبڕووبوونا وان ئاستەنگان بەرهەڤ بكەین.
ل ڤێرێ ب پێدڤی دزانم داخوازێ ژ وەلاتییێن كوردستانێ بكەم كو ب پێزانین، سەرنج، پێشنیاز، وێنە و بەڵگەنامەیێن خوە یێن سروشتی هاریكارییا ڤێ دەستپێشخەریێ بكەن، و ببنە پشكەك ژ ناساندن و دۆكیۆمێنتكرنا ژیانا زیندەیی ل كوردستانێ و پاراستنا سروشتێ وێ.
د ڤی پڕۆژەیێ نیشتمانیدا، داتایێن ڤەكولەران، ژێدەرێن زانستی و وێنە ب ڕێكا مالپەرێ biodiversity.krd و نەخشەیێ زندی یێ زیرەك دێ هێنە بەرچاڤكرن، دا كو ببیتە ژێدەرەكێ هەڤپشك بۆ ڤەكولەر، دەزگەهێن ئەكادیمی و فێركرنێ، هشیاری و پلانداڕشتن كو تێدا ژێدەر و خودانێن وێنەیان دهێنە نیشاندان و كێماسی ب ڕۆهنی دهێنە بەرچاڤكرن
وەكو پێنگاڤەكا زانستی بۆ تێگەهشتن ل دەولەمەندییا سروشتێ هەرێما كوردستانێ، ئەڤ پڕۆژەیێ تایبەت هاتییە بجهئینان، كو تێدا سەرجەمێ گشتی یێ وان جۆرێن هەتا نوكە هاتینە تۆماركرن گەهشتیە 2252 جۆران، كو پێكدهێن ژ 858 جۆرێن ئاژەلان هزار و 407 جۆرێن ڕووەكان. بۆ بجهئینانا ڤی كارێ مەزن یێ نیشتمانی و دیاركرنا جۆران، تیمەكا شارەزا و فرەبیاڤ كار تێدا كریە كو پێكهاتینە ژ: هەشت ئەندامێن تیما یەكا سەقای، هەشت ڤەكۆلەر، چار وێنەگر و دوو نڤیسەر ل گەل شیرەتكارێ تایبەت ب پڕۆژەی ڤە.
ئەوا من ئاماژە پێكری، ل ڤێرێ پتر گرنگی ب هەرێما كوردستانا ئیراقێ هاتییە دان وپترییا وان تۆماركریان یێن پارێزگەهێن هەرێما كوردستانێ و سنۆرێ ئیدارەیێن سەربەخوە یێن هەرێما كوردستانی ئیراقێ نە، لێ دوور ژ سیاسەتێ، هەر جهەكێ كو ئاخا كوردستانێ بیت، هیڤیدارم هوون گرنگیێ پێ بدەن و ئەو ئاژەل و ڕووەكێن كو ل هەر بهۆستەكێ ژ ئاخا كوردستانێ هەبن، ئەو ژی بهێنە تۆماركرن. چ ل هەرێما كوردستانێ بیت و چ ل دەرڤەی هەرێما كوردستانێ ل وەلاتێن دەوروبەر بیت. ل هەر جهەكێ كو ئاخا كوردستانێ بیت، هیڤیدارم گرنگیێ پێ بدەن و ئەو پێزانین و ئەو داتایە بهێنە كۆمكرن، و ئەڤ چەندە دێ وەكەت ژ ئالیێ زانستی ڤە پێزانینێن زێدەتر و داتایێن زێدەتر بهێنە بەرچاڤكرن و گرنگی ب وی سامانێ سروشتی یێ گرنگ بهێتە دان كو بۆ مە هەموویان یێ گرنگە.
ئەركەكێ دی، نە ب تەنێ تۆماركرنە، بەلكو پاراستنا ڤان ئاژەلانە، ڤان ڕووەكانە. پاراستنا وان ژی ئەركێ مە هەموویانە، یێ حوكمەتێ یە، یێ تاك ب تاكێ وەلاتییانە، یێ هەر كەسەكی یە یێ كو ژینگەهدۆست بیت و ڕێزێ ل ژینگەهـ و سروشتی بگریت.
ئەز جارەكا دی دەستخوەشیێ ل كارمەند و تەڤایا ستافێ ڤی پڕۆژەیێ گرنگ دكەم و هیڤییا سەركەفتنێ بۆ هەوە دخوازم.
كوردستانا مە یا ئاڤەدان بیت و ب ئومێدم ئەم هەموو پشكەك بین ژ پڕۆژەیێ پاراستنا سروشتێ ڕەنگین یێ كوردستانێ. دەستێن هەوە خوەش بن.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل شتێفان ڤێنت، بەرپرسێ نوو یێ نڤیسینگەها پەیوەندییێن ئێكەتییا ئۆرۆپایێ ل هەولێرێ كر.
د كۆمبوونەكێ دا، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ پیرۆزباهییا دەستبكاربوونێ لێ كر و هیڤییا سەركەفتنێ د ئەركێ وی دا بۆ خواست و پشتەڤانییا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دیار كر.
بەرپرسێ نڤیسینگەها پەیوەندییێن ئێكەتییا ئۆرۆپایێ ل هەولێرێ، دوپاتی ل سەر گرنگییا بهێزتركرنا پەیوەندییێن هەرێما كوردستانێ ل گەل ئێكەتییا ئۆرۆپایێ كر.
چاكسازییێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د كەرتێن جودا جودا دا و ڕەوشا گشتی یا ئیراقێ و دەڤەرێ، پشكەكا دی یا دانوستاندنان بوون.

ب هەلكەفتا بۆرینا دوو سالان ل سەر هەلبژارتنا خولا شەشێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ، فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان د پەرلەمانیدا، بەیاننامەیەك بەلاڤكر و بەرهەڤییا پارتی بۆ كاراكرنا پەرلەمانی ڕاگەهاند.
د بەیاننامەیێ دا فراكسیۆنا پارتی دبێژیت» دوو سال دەرباز دبن ب سەر ئەنجامدانا هەلبژارتنا خولا شەشێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ. ئەو ڕۆژا وەلاتییێن هەرێما كوردستانێ ب ئاستەكێ بلند یێ پشكداریێ و ب بەرپرسیارەتی ڤە دەنگ دای و ئیرادەیا خوە بۆ پاراستن و پاشەڕۆژەكا گەش بۆ هەرێما كوردستانێ دەربڕی، لێ مخابن هەتا نوكە پەرلەمانێ كوردستانێ یێ كارا نینە و نەشیایە ب ئەركێن خوە یێن یاسایی یێن چاڤەڕێكری د سیستەمێ حوكمڕانییا هەرێما كوردستانێ دا ڕاببیت».
د درێژاهییا بەیاننامەیێ دا هاتییە « ئەم ل فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان، د دەمەكیدا دووپاتیێ ل سەر هەلوەستێ خوە یێ نەگوهۆڕ د ڕێزگرتن ل بنەمایێن دیموكراسیێ و كارابوونا دامودەزگەهێن هەرێما كوردستانێ دكەین، دووپات دكەین كو بەردەوام ئەم بەرهەڤ بووین بۆ كاراكرنا پەرلەمانی و گرێدانا كۆمبوونێن وی. هەردەم ژی خودان و پشتەڤانێن هەموو پێنگاڤ و دەستپێشخەرییەكێ بووین یێن كو بۆ ڤی مەرەمێ هاتینە پێشكێشكرن، لەوما داخواز ژ هەموو فراكسیۆنێن هێژا یێن پەرلەمانێ كوردستانێ دكەین، دا كو ب زووترین دەم پێكڤە ب ئەركێ خوە یێ دیرۆكی و یاسایی ڕاببین و پێنگاڤان باڤێژین بۆ تمامكرنا ڕێكار و ئەركێن ڕوونشتنا ئێكێ یا پەرلەمانی و هەلبژارتنا دەستەیا سەرۆكاتسیا وی، وەكو دەستپێكەكا گرنگ بۆ كاراكرنا پەرلەمانێ كوردستانێ، ژ پێخەمەت ڕێزگرتن و بدەنگڤەهاتنا داخوازییا هەموو تەخ و چینێن هەرێما كوردستانێ د لەزكرنا كاراكرنا پەرلەمانیدا».
فراكسیۆنا پارتی گۆت ژی «فراكسیۆنا مە، پێگیرییا خوە بەرامبەر دەنگدەرێن پارتی و جەماوەرێ كوردستانێ دووپات دكەت، و باوەرییا مە وەسا یە كو ئەركێ پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ و بەرژەوەندییێن بلند، د ستۆیێ هەموو فراكسیۆن و ئەندامێن پەرلەمانیدایە. هەر ژ بەر ڤێ چەندێ ژی، كاراكرنا پەرلەمانی نابیت ب چ بەرژەوەندی و ململانێیەكا سیاسی و حزبی ڤە بهێتە گرێدان، چونكی ئەڤە شەرعییەتا دەنگێ خەلكی یە و شەرعییەتا مانەڤەیا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ یە.
فراكسیۆنا پارتی ل پەرلەمانێ كوردستانێ ڕۆهنكر ژی» هیڤیدارین ئەڤ ڕەوشا نەباش دەرباز ببیت و ب نێرینەكا هەڤپشك و بۆ پێشڤەبرنا بەرژەوەندییێن هەرێما كوردستانێ، ئەم هەموو پێكڤە ب كاراكرنا پەرلەمانی ڕێزێ ل ماف و ئیرادەیا خەلكێ كوردستانێ بگرین، و پێكڤە پێنگاڤان باڤێژین بۆ قووناغەكا نوو یا كارێ پەرلەمانی و بەر ب پێشڤەبرنا پرۆسەیا یاسایی و حوكمڕانییا هەرێما كوردستانێ ژ هەموو ئالییان ڤە».

سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا بەریتانیایێ كۆمبوون و دوپاتی ل سەر پێشڤەبرنا پەیوەندییێن دووئالی، هەڤكارییا ئەمنی و لەشكەری و بزاڤێن پێكهینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كر.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل جۆناسان پاول، شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا بەریتانیایێ و شاندەكێ بلندێ دگەل دا كر، هەروەسا عیرفان سدیق، بالیۆزێ بەریتانیایێ ل ئیراقێ و قونسلێ گشتییێ بەریتانیایێ ل هەرێما كوردستانێ د كۆمبوونێ دا بەرهەڤ ببوون.
د دیدارێدا پەیوەندییێن بەریتانیایێ ل گەل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ ب تایبەتی د بوارێ ئەمنی و لەشكەری دا هاتنە گەنگەشەكرن، هەڤدەم دوپاتی ل سەر هەڤكارییا هەڤپشك د ناڤبەرا وان دا هاتە كرن بۆ بەرسینگگرتنا مەترسییێن تیرۆرێ و پاراستنا تەناهیێ و ئارامیێ ل ئیراقێ و دەڤەرێ.
تەوەرەكێ دی یێ كۆمبوونێ تایبەت بوو ب ڕەوشا ناڤخوەیا هەرێما كوردستانێ و لەزكرنا بزاڤان بۆ پێكهینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل گەل پرسا پەیوەندییێن هەولێرێ و بەغدایێ و چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی د ناڤبەرا وان دا.
هەروەسا دووماهی پێشهاتێن سیاسی و ئەمنی یێن دەڤەرێ ب گشتی و بزاڤێن دیپلۆماسی بۆ كێمكرنا گرژی و ئالۆزییان هاتنە گەنگەشەكرن.

مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل جۆناسان پاول شیرەتكارێ ئاسایشا نیشتمانییا بەریتانیایێ كر.
د كۆمبوونێ دا، كو بالیۆزێ بەریتانیایێ ل ئیراقێ و قونسلێ گشتییێ وی وەلاتی ل هەرێما كوردستانێ بەرهەڤ ببوون، بیروبۆچوون دەربارەی ڕەوشا ئەمنی و گشتییا هەرێما كوردستانێ، ئیراقێ و دەڤەرێ هاتنە لێكگۆهارتن. هەردوو ئالی هەڤڕا بوون ل سەر پێدڤییا پاراستنا ئاسایش و تەناهییا هەرێما كوردستانێ و پێشڤەبرنا پەیوەندییێن دووئالی و هەڤكاری و هەماهەنگیێ د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و بریتانیایێ دا، ب تایبەتی بۆ بەرسینگگرتنا مشەختبوونا نەیاسایی.
د پشكەكا دی یا دانوستاندنان دا، باس ل بزاڤ و دانوستاندنێن كاراكرنەڤەیا پەرلەمانێ كوردستانێ و پێكهینانا كابینەیا نوو یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هاتە كرن.

شرۆڤەكارەكێ سیاسی پەردێ ل سەر نەدادییەكا مەزن د پڕۆژەیاسایا بودجەیا ئیراقێ دا بۆ سالا 2027 ڕادكەت و ئاشكرا دكەت كو بەغدا ب یەرۆڤاژی ئامارێن وەزارەتا پلاندانانێ و سەرژمێرییا گشتی، پشكا هەرێما كوردستانێ د بودجەی دا بۆ نیڤێ كێمكرییە. دوپاتیێ ل سەر وێ چەندێ ژی دكەت كۆ دڤێت مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ژ ململانێیێن سیاسی بهێتە جوداكرن.
د. سامان شالی، شرۆڤەكارێ سیاسی، گۆت، پڕۆژەیاسایا بودجەیا ئیراقێ بۆ سالا 2027، پاشەڕۆژا هەموو پەیوەندییێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا دەستنیشان دكەت.
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی دا كو ل گۆرەی دووماهی سەرژمێری و ئامارێن فەرمی یێن وەزارەتا پلاندانانا ئیراقێ، ڕێژەیا ئاكنجییێن هەرێما كوردستانێ دبیتە 14،14%، لێ حوكمەتا فیدرالی پشتبەستنێ ل سەر بودجەیا سالا 2025 دكەت و دڤێت ب تنێ 12،7% یان كێمتر بۆ هەرێما كوردستانێ هەژمار بكەت، د دەمەكیدا ژ ڕوویێ كریاری ڤە ئەو كۆژمێ پارەیێ بۆ هەرێما كوردستانێ هاتییە دیاركرن كو 13 ترلیۆن و 700 ملیار دینارن، بەراورد ل گەل سەرجەمێ گشتیێ بودجەیا ئیراقێ (217 ترلیۆن دینار)، ب تنێ دبیتە 6،33% ژ بودجەی، ڕامانا وێ ئەوە كو هەتاكو ئەو 12،7% یا بەرێ ژی نەداینێ.
وی شرۆڤەكارێ سیاسی ڕۆهنكر ژی، هەرێما كوردستانێ پێگیرییێن خوە بجهد ئینیت و مەهانە نێزیكی 120 ملیار دیناران ژ داهاتێ ناڤخوە ددەتە بەغدایێ یان پارەیێ نەهاتییە هنارتن ژ مووچەیێ مووچەخۆران پێ د دەت، سەرەڕای ڕادەستكرنا 200 هزار بەرمیلێن نەفتێ ب شێوەیەكێ ڕۆژانە. گۆت ژی «هەكە ل گۆرەی داخوازا بەغدایێ، هەرێما كوردستانێ ڕۆژانە 400 هزار بەرمیلێن نەفتێ ڕادەست بكەت كو دبیتە 144 ملیۆن بەرمیل د سالەكێ دا و ب بهایێ 58 دۆلاران یێن د ناڤ بودجەی دا بهێتە هەژمارتن، هینگێ داهاتێ وێ دێ گەلەك زێدەتر بیت ژ وی كۆژمێ بودجەیێ بەغدا د دەتە هەرێما كوردستانێ».
دەربارەی شایستەیێن دارایی یێن هێزا پێشمەرگەی، د. سامان شالی دیار دكەت: ”ئاریشەیا سەرەكی د پرسا پێشمەرگەی دا ب تنێ نەهنارتنا مووچەی نینە، بەلكو نەوەكهەڤییەكا زۆر د پلەبەندییا مووچەی دا یا هەی، ب شێوەیەكی، پێشمەرگەیەكێ كو دهێتە دامەزراندن مووچەیێ وی 500 هزار دینارن، د دەمەكیدا سەربازەكێ ئیراقی 950 هزار دیناران وەردگریت، هەتاكو مووچەیێ پلەیا (عەقید) د هێزا پێشمەرگەی دا وەكی مووچەیێ (ملازم)ـەكێ یە د لەشكەرێ ئیراقێ دا. دوپات ژی كر، د دەمەكیدا د بودجەی دا چار ترلیۆن و 900 ملیار دینار بۆ حەشدا شەعبی هاتینە تەرخانكرن، چ بودجەیێن مەزاختن و چەكداركرنێ بۆ پێشمەرگەی ناهێنە دابینكرن، سەرەڕای وێ چەندێ كۆ ل گۆرەی دەستووری پێشمەرگە پشكەكە ژ سیستەمێ بەرگرییا ئیراقێ».
ل دۆر داخوازییێن شاندێ دانوستاندكارێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ، د. سامان شاڵی ئاماژە ب وێ یەكێ كر كۆ هەولێر داخوازا (گرەنتییا یاسایی) دكەت داكو بژێڤی و قووتی خەلكی تێكەلی ئاریشەیێن سیاسی نەهێتە كرن. گرنگترین گەرەنتی ژی ئەوە كۆ ل گۆرەی بڕیارا دادگەها فیدرالی، مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ژ مەزاختییێن دی بهێتە جوداكرن و سەربەخۆ بیت، داكو نەهێتە گرێدان ب مەرجێ رادەستكرنا نەفتێ و داهاتێ ناڤخۆ و هەر دەمێ وان بڤێت ببڕن.
گۆت ژی: «نابیت فەرمانبەر و خانەنشینێن هەرێما كوردستانێ وەكی وەلاتییێن پلە دوو بهێنە سەحكرن، د دەمەكیدا هەرێما كوردستانێ یاسایا خانەنشینییا ئێكگرتی یا عیراقێ ١٠٠٪ جێبەجێكرییە.»
گرێدای ئاستەنگێن ل هەمبەر كەرتی وزەیا هەرێما كوردستانێ، د. سامان شالی ڕەخنە ل حوكمەتا فیدرالی گرتن و گۆت: ”تێچوونا دەرهینانا نەفتێ ل هەرێما كوردستانێ ژبەر سرۆشتێ جوگرافییا وێ گرانترە، بەلێ بەغدا هەتا نوكە ئێك دینار ژی بۆ ژێرخانەیا وزەیێ و نووژەنكرنا زەڤییێن نەفتێ ل هەرێما كوردستانێ خەرج نەكرییە و دڤێت نەفتێ بێ بەرامبەر ببەت.
هەروەسا پرسیارا وێ چەندێ كر: بەغدا داخوازا 400 هزار بەرمیلێن نەفتێ دكەت و گەفێن بڕینا بودجەی دكەت، لێ كێ دێ زەڤییێن نەفتێ ژ ڤان هەموو هێرشێن مووشەكی و درۆنان پارێزیت یێن كو ل سەر هەرێما كوردستانێ دهێنە كرن؟»
د. سامان شاڵی باس ل وێ چەندێ ژی كر، د واقعێ نوكە دا (چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ) حوكمێ جڤاتا نوونەران و حوكمەتا ئیراقێ دكەت، لەوما دڤێت هەموو ئاریشە د ناڤ جڤاتا وەزیران دا و بەری هنارتنا پڕۆژەیاسایا بودجەی بۆ جڤاتا نوونەران بهێنە چارەسەركرن، ژبەر كو جڤاتا نوونەران بتنێ دەستهەلاتا ڤەگۆهاستنا پارەی یا هەی و نەشێت ڕێژەیان زێدە بكەت. هیڤی ژی خواست ل گەل ب دووماهی هاتنا پرسا تەمامكرنا پێكهینانا كابینەیا زەیدی و كۆمبوونا چاڤەڕێكری یا سەركردەیێن سیاسی، ب دیدەكا ئیراقییانە و ل سەر بنەمایێ دەستووری ئاریشە بهێنە چارەسەركرن، دوور ژ بۆچوونا بەرتەسك یا حزبی، ژبەر كو هەرێما كوردستانێ بەردەوام ل دووڤ چارەسەرییا ئاشتییانەیە، نەكو دروستكرنا قەیرانان.