پەروەردە یا بەرێ و یا نوكە
زوهێر كۆرەماركی
ئێك ژ ئالاڤێن خۆشیا ژیانێ و جوان برێڤەچوونا وێ پەروەردەیە، كو روویەكێ جوان و شارستانی دبەخشیتە ژیانێ و بتام و نرخەكێ جۆدا دخەملینیت. پەروەردا بەرێ هەما ژ مالێ دەستپێدكر باپیر و داپیر و باب و دایك د پەروەردەكری بوون، ئێكی ژ ئێكی وەردگرت و زارۆكێن وان ژی ژوان فێری هەر تشتی دبوون، خێزانێن وان دئێكگرتی بوون و ئاریشە و نهێنی ژێ نەدەردكەتنە ژ دەرڤە، هەر ئەندامە كێ خێزانێ كارێ خوە دكر و سپێدێ زوو دچوو سەركارێ خوە و كارێ خوەب باشترین شێوە ئەنجام ددا حیلە و غش ل خوە و مالا خوە نەدكر و پەردا رێزگرتن و ڤیانێ دناڤبەرا مەزن و بچووكان دا نە دهاتنە بڕین و لادان و هەر ئێكی سنوورێن خوە دزانین و دەربازی سنوورێن دی نەدبوون، حەزژێكرن و ئەڤین و ڤیان بەرێ بنیاتێ هەر خێزانەكێ بوو، ئۆ ببوو سیستەم خێزان لسەر برێڤە دچوون و ئاریشە و ئاستەنگ گەلەك دكێم بوون، چونكی دەستێ هاریكاریێ هەبوو و خودان سەربۆران ژی تەخسیری نەدكر و هەموو فاكتەرێن ئاڤاكرن و پاراستن و سەرفرازكرنا خێزان و چڤاكی بوون، یێن ئاڤاكرن و پاراستنا شیرازێ خێزانێ پتربوون ژ یێن تێكدانێ وەلێ گەر ئەم ئاوڕیەكی ل پەروەردا نوكە بدەین دێ مەندەهۆش بین چونكی هەر ئەندامەكێ خێزانێ عەنەكە كە خوە ب یێن دی نادەت و حەزژێكرن و ڤیان دخێزانێ دا نە پیڤەرن، دبیت گەلەك خالێن دی بەری رەوشت و ئەخلاقی بێن یان هەما هەبن دخێزانێ دا پێگیریێ پێ نەكەن و ب چڤە وەرنەگرن، خێزانا هوسا یا ئێكگرتی نامینیت و هەر ئێك ل دووف بەرژەوەندیا خوە یا تاكی كار و رەفتارێ دكەت و هەر دبێژیت ئەز و ئەز چ جاران نابێژیت ئەم ئەڤە ژی دەردەكێ گرانە خێزان پێ دنالیت و هەر ئێك تەفشۆیێ بەریكا خوە یە و باب چ ژ كوڕی نوزانیت و كوڕ چ ژبابی نوزانیت و دایك و كچ ژهەڤ ڤە قەتیاینە، ئەگەر ئەم نموونە یەكێ بینین ئەگەر بابەك هەتا دەمژمێر چارێ سپێدێ یێ هشیار بیت و هەتا ئێكێ نیڤڕۆ یێ نڤستی بیت دێ چ ئەخلاق و رەوشت وپەروەردێ نیشا كوڕ و كچێن خوە دەت، یان ئەگەر دایكەك ب سترێجەكێ تەنگۆ تەنگ بچینە بازاڕی دێ چ نیشا كچ و كوڕێن خوە دەت، دایك و باب د مالێ دا دڤێت نموونەیا ئەخلاق رەوشت بەرزیێ ببن، خێزانێ راگرن و سیستەمەكی بۆ مالا خوە دانن، زوو بنڤن و زوو ژخەو رابن داكو مال هەموو چاڤلێكەرێن وان بن، لەورا ئەڤا نوكە دناڤ خێزانێن مە دا یێن كێمبووین لەوما ژیان یا سەرو بن بووی ، شەڤێ هەموو دهشیارن و رۆژ ژی هەموو نڤستن، دێ چ ژ خێزان و جڤاكەكێ هوسا چاڤەرێكەی؟
