بەرپرسێ دەستەیا كارگێڕییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند، پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ پێدڤی ب پێداچوون و ڕاستكرنەڤێ هەیە. ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو هەلوەستێن سیاسی یێن پارتی و بایكۆتكرن، ب رامانا ڤەكێشانێ ژ پرۆسەیێ ناهێت، بەلكو ئارمانج ژێ ڤەگەڕاندنا هەڤسەنگیێ یە بۆ سیستەمێ پەرلەمانی یێ وەلاتی.
د هەڤپەیڤینەكا تایبەت دا ل گەل كەنالێ (كوردستان 24)، فازل میرانی، بەرپرسێ دەستەیا كارگێڕییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان رۆناهی ئێخستە سەر دووماهی پێشهاتێن سیاسی و دیار كر: «ئیراق خودان سیستەمەكێ پەرلەمانی یە و پێدڤییە هەموو ئالی رێزێ لێ بگرن. پارتی تنێ بۆ دەستكەفتێن حزبی پێنگاڤان ناهاڤێژیت، بەلكو وەك هێزەكا مەزن كو نوونەراتییا پتر ژ نیڤا خەلكێ كوردستانێ دكەت، بەرپرسیاریەتییەكا نیشتمانی ل سەر ملێن وێ یە.»
سەبارەت دابەشكرنا پۆستێن بلند، میرانی گۆت: «ل گۆرەی وێ نەریتێ سیاسی یێ ل دووڤ 2003ێ هاتییە پەیڕەوكرن، پۆستێ سەرۆككۆماری بۆ كوردانە، سەرۆك وەزیران بۆ شیعەیان و سەرۆكێ جڤاتا نوونەران بۆ سوننەیانە. مە وەك پارتی مەبەست نەبوویە پۆستێ سەرۆككۆماری تنێ بۆ حزبێ بیت، بەلكو مە دووپاتی ل سەر مافێ كوردان كریە.»
هەروەسا هیڤی خواست ناكۆكیێن د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتیێ ب ئێكجاری ب دووماهی بهێن و گۆت: «پۆستێ سەرۆككۆماری كێشەیەكا وەسا ئالۆز نینە كو د ناڤبەرا مە و ئێكەتیێ دا نەهێتە چارەسەركرن. ئێكدەنگییا ئالیێن كوردی داخوازییەكا سەرەكی یا خەلكی یە.»
میرانی رەخنە ل پەرت و بەلاڤبوونا ئالیێن كوردی گرت د هەلبژارتنێن كەركووكێ دا و گۆت: «هەكە كورد ب ئێك لیست پشكدار ببان، بێگومان پۆستێ پارێزگارێ كەركووكێ دا بۆ كوردان بیت.»
دیاركر كر كو پارتی چو جاران ئاخ نەفروتییە و نافرۆشیت، و ئاماژە ب رۆلێ مەلا مستەفا بارزانی كر كو شۆڕەشا ئیلۆنێ كرە قوربانی بۆ كەركووكێ.
بەرپرسێ دەستەیا كارگێڕیا مەكتەبا سیاسییا پارتی رەخنە ل قانوونا نوكە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ گرت و دیار كر: «ئەگەر قانوونەكا دادپەروەرانە هەبا، نوكە پارتی خودان 56 كورسیێن پەرلەمانی بوو.»
د دووماهیێ دا، میرانی دوپاتی ل سەر پێگەهێ هێزێ یێ پارتی كر و گۆت: «چو حوكمەت ل بەغدا بێی پشكدارییا پارتی ناهێنە پێكئینان، و هەكە حوكمەتەك بێی پارتی ژی بهێتە پێكئینان، ئەو دێ وەك (كەسەكێ خودان پێدڤیێن تایبەت) بیت كو نەشێت ب دروستی ب رێڤە بچیت.»

هەولێر، قائید میرۆ

شیرەتكارەكێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دەڤەرێن كوردستانی ئاشكرا كر، كوردان مەزنترین شاشی كر دەما پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێرییا گشتی دا كری ل دەڤەرێن كوردستانی و دبێژیت، نوكە ئیراق سەرژمێریێ بۆ مەرەمێن سیاسی بكار دئینیت و پرۆسەیا ب ئەرەبكرنێ ژی هەر یا بەردەوامە.
رێبوار تالەبانی، شیرەتكارێ سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ رۆژنامەیا «ئەڤرۆ» دیار كر: «رەوشا دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ نە یا باشە، چونكی ب ئەرەبكرن هێشتا یا بەردەوامە و هەوا ب ئەرەبكرنێ پشتی رویدانێن 16 ئۆكتۆبەرێ گەلەك زێدە كرییە. ئەوا ل چەند سالێن بۆری ب سەر دەڤەرێن كوردستانی هاتی، ل سەردەمێ 35 سالێن دەستهەلاتا بەعسییان نەهاتییە كرن؛ بۆ نموونە تاخەك ل كەركووكێ هاتییە ئاڤاكرن كو 200 هزار كەس تێدانە و هەموو ئەرەبێن دەرڤەی كەركووكێ تێدا هاتینە ئاكنجی كرن. ل سەردەمێ سەدام حوسێنی د دەمێ 35 سالان دا 200 هزار كەس نەهاتبوونە كەركووكێ، بەلێ مخابن د دەمێ چەند سالێن كێم دا ئەڤ هژمارە هاتییە كەركووكێ كو هەموو خەلكێ پارێزگەهێن دەرڤەنە. هەتا ژ ئالیێ قانوونی ڤە ژی، ئەو كەسێن ب ئەرەبكرنێ هاتینە دەڤەرێن كوردستانی، فۆرمێن وان یێن ئاهێن خوارنێ هاتینە ڤەگوهاستن و هەموو رێكارێن قانوونی ژی تەمام كرینە. ئەڤا دهێتە كرن كارەكێ مەترسیدارە بۆ پاشەرۆژا كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ.»
رێبوار تالەبانی گۆت ژی: «كوردان شاشییەكا مەزن كر پشكداری د پرۆسەیا سەرژمێرییا گشتی دا ل كەركووكێ و دەڤەرێن كوردستانی كری، چونكی وی دەمی بەری سەرژمێری بهێتە كرن ئەز دژی پشكدارییا كوردان بووم و هنگی وەرە من هۆشداری دابوو ل دۆر زیانێن پرۆسەیا سەرژمێریێ ل دەڤەرێن كوردستانی. ئانكو مەزنترین شاشی كوردان كر دەما پشكداری د سەرژمێرییا گشتی دا كری. ل دووماهیێ نیەتا حوكمەتا ئیراقێ ئاشكرا بوو؛ وان سۆز دابوو كو سەرژمێری ل دەڤەرێن كوردستانی بۆ مەرەمێن سیاسی ناهێتە بكار ئینان، بەلێ ل دووماهیێ دەركەفت كو سەرژمێری بۆ مەرەمێن سیاسی هاتە بكار ئینان و نوكە ئەنجامێن سەرژمێریێ دژی كوردان دهێنە بكار ئینان. حوكمەتا ئیراقێ و دەستهەلاتدارێن وێ پێگیر نینن ب بجهئینانا دەستووری، دێ چەوا پێگیریێ ب رێككەفتنان كەن؟ رۆژانە ستەم ل جۆتیار و وەلاتیێن كورد ل دەڤەرێن كوردستانی دهێتە كرن و چو كەسەك ژی نینە بەرەڤانیێ ل كوردان بكەت، چونكی دەستهەلاتەكا سەربازی ل سەر ڤان دەڤەران هەیە و دەستهەلاتا ئیداری نینە.»

فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ د كۆنگرەیەكێ رۆژنامەڤانی دا، رۆناهی ئێخستە سەر بارودۆخێ ناڤخۆ یێ مالا شیعی و راگەهاند؛ نوكە د ناڤ «چوارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ» دا ناكۆكی پەیدا بووینە و بووینە ئەگەرێ دروستبوونا دوو بەرەیێن سەرەكی و ژ ئێك جودا.
ب گۆتنا ئەترووشی، بەرەیێ ئێكێ ژ نووری مالكی و لایەنگرێن وی پێكدهێت، ل هەمبەر ژی دا بەرەیەكێ دی دروست بوویە كو محەمەد شیاع سوودانی سەرۆكایەتییا وی دكەت. سوودانی نوكە خودانێ مەزنترین فراكسیۆنە د ناڤ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا ل سەر ئاستێ شیعەیان، كو هەژمارا ئەندامێن وێ د ناڤبەرا 46 بۆ 50 پەرلەمانتاران دایە.
جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر، كو ئەڤ كێشە و ململانێیە رۆژ ب رۆژ بەرەڤ كووربوونەڤێ دچن. هەروەسا گۆت ژی: «ئەز باوەر ناكەم ئەڤ كێشەیە ب ساناهی چارەسەر ببن و دبیت دەمەكێ درێژ بڤێت تا كو ئالی ل سەر ڤی بابەتی بگەهنە رێككەفتنێ.»
ئەڤ داخۆیانییە د دەمەكێ دانە، كو ململانێیا سیاسی ل سەر پۆست و شێوازێ برێڤەبرنا حوكمەتێ د ناڤبەرا ئالیێن پێكئینەرێن چوارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ دا یا بەردەوامە.

ئەندامەكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: ئیراقا نوو ل سەر بنەمایێ هەڤسەنگی، هەڤپشكی و لهەڤهاتنێ هاتییە ئاڤاكرن، بەلێ مەژییەك پەیدا بوویە دڤێت وەلاتی ب رێیا زۆرینە و كێمینێ برێڤە ببەت.
د. زیرەك زێباری، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان گۆت: ئاراستەیەكێ خراب د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا دروست بوویە كو دڤێت هەڤسەنگی د ناڤ جڤاتێ دا نەمینیت؛ ب زۆرینەیەكا دروستكری ژ پێخەمەت بەرژەوەندیێن سیاسی، ژینگەها سیاسی یا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ تێك د دەن. بەردەوامیدان ب ڤی ئاراستەی دێ ئەنجامێن خراب ل سەر پاشەرۆژا جڤاتا نوونەران هەبن، چونكی ئەوا د بابەتێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ دا هاتییە كرن، شكاندنا هەموو پیڤەر و رێزگرتنا سیاسی بوو ل ئیراقێ.
د. زیرەك زێباری ئەو چەندە ژی گۆت: ئاراستەیەك پەیدا بوویە دڤێت زۆرینەیەكێ د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا دروست بكەت داكو هەر تشتێ بڤێت ئەنجام بدەت، ئەڤە ژی بەرۆڤاژی عورفێ سیاسی، رێككەفتنێن سیاسی و مافێ پێكهاتەیانە ل ئیراقێ. بۆ نموونە؛ د بابەتێ سەرۆككۆماری دا، زۆرینەیەك هاتە دروستكرن بێی كو ڤەگەرین بۆ حزبێن كوردستانی هەبیت، وان سەرۆككۆمارەك هەلبژارت كو نوونەراتیا گەلێ كوردستانێ ناكەت و وان ل بەرە ب وێ زۆرینەیێ پێنگاڤێن دی ژی د جڤاتا نوونەران دا بهاڤێژن، كو ئەڤە ژی نەئارامییا سیاسی و سەقایەكێ خراب یێ سیاسی دروست دكەت.
ناڤهاتی گۆت ژی: پارتی بایكۆتا كۆمبوونا جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ كرییە، چونكی پارتی دزانیت ئەوا نوكە د جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا هەی، نە خزمەتا ئیراقێ و نە ژی خزمەتا كوردستانێ و دەڤەرێ دكەت. دڤێت ئەو جڤات ڤەگەریتەڤە بۆ واقعێ سیاسی و نابیت رێككەفتنا چەند حزب و گرووپان ل پێكڤەژیانا سیاسی یا ئیراق و كوردستانێ بدەت. پارتی باش د مەرەما وان دگەهیت، وان دڤێت ب ڤێ زۆرینەیێ جڤاتا نوونەران بكەنە چەكێ تۆلڤەكرنێ و دەربازكرنا بڕیارێن نە لۆژیكی.