مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پێشوازی ل ئەحمەد داودئۆغلو، سەرۆكێ پارتییا ئاییندە و سەرۆك وەزیرێن بەرێ یێ توركیا كر.
ل دووف بەیاننامەیەكا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د دیدارەكێ دا كو ئەرمان تۆپچو، قونسلێ گشتی یێ توركیا ژی ل هەرێما كوردستانێ بەرهەڤ بوو؛ هزر و بۆچوون دەربارەی دوماهی گۆڕانكاری و پێشهاتێن رەوشا گشتییا ئیراقێ و دەڤەرێ هاتنە لێكگۆهارتن.
د بەیاننامەیا حوكمەتا هەرێمێ دا هاتییە: «هەر دوو ئالییان دوپاتی ل سەر گرنگییا ب هێزتركرنا پەیوەندییان و پێشڤەبرنا هاریكاری و هەماهەنگییا د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و توركیا دا كرەڤە».

وەزارەتا دارایی و ئابۆر ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، بەرسڤا داخوازییا عەدنان فەیحان دلێمی، جێگرێ ئێكێ یێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ د دەتەڤە دەربارەی راگرتنا هنارتنا پارەی بۆ هەرێمێ و رادگەهینیت، هەرێما كوردستانێ هەموو پێگیریێن خۆ یێن دارایی بجهئینانە، بەلێ بەغدا مووچەیێ دوو مەهێن سالا بۆری نەهنارتیە و ب بەهانەیا «خەرجیێن فعلی» مافێن دارایی یێن هەرێمێ بن پێ دكەت.
د رۆهنكرنەكێ دا كو ژ ئالیێ رێڤەبەرییا گشتییا ژمێریارییا وەزارەتێ ڤە هاتییە بەلاڤكرن، هاتییە: د بەرسڤا ئاخڤتنێن عەدنان فەیحان دلێمی، جێگرێ ئێكێ یێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دا كو داخوازا راگرتنا شایستەیێن دارایی یێن هەرێمێ دكەت تا ئێكلاكرنا هەموو كێشەیان، دوپات دكەین كو هەولێر ل دووف یاسایا ئیدارەیا دارایی و یاسایا بودجەیا فیدرالی بۆ سالێن (2023، 2024، 2025) هەموو ئەركێن خۆ ب تمامی بجهئینانە.
د راگەهاندنێ دا ئاماژە ب وێ چەندێ هاتییە كرن، د سالا 2025ێ دا هەرێمێ پشكا گەنجینەیا فیدرالی ل دووف رێككەفتنان رادەستكریە، بەلێ حوكمەتا ئیراقێ بتنێ پارەیێ مووچەیێ 10 مەهێن فەرمانبەرێن هەرێمێ هنارتییە و مووچەیێ هەر دوو مەهێن چریا دویێ و كانوونا ئێكێ خەرج نەكریە، د دەمەكێ دا مووچەیێ تمامی یێ دەزگەهێن دی یێن ئیراقێ د وان دوو مەهان دا هاتییە بەلاڤكرن.
وەزارەتا دارایی رۆهن ژی كریە، بۆ سالا 2026، ل دوووف رێككەفتنان هەرێمێ پشكا بەغدا ژ داهاتێن نەپەترۆلی یێن مەهێن كانوونا دویێ، شوبات، ئادار، نیسان و گولانێ رادەستكرییە. دەربارەی كێمبوونا داهاتان ژی د هەر دوو مەهێن ئادار و نیسانێ دا، وەزارەتێ ئەگەرێ وێ بۆ رەوشا شەڕی د دەڤەرێ دا و نەگەهشتن ب رێككەفتنێ ل سەر بجهئینانا سیستەمێ «ئەسیكودا» ل دەرگەهێن سنۆری ڤەگەراندییە، كو وەك ئامرازەك بۆ سەپاندنا دۆرپێچا ئابۆری ل سەر هەرێمێ هاتییە بكارئینان. سەرەڕای وێ چەندێ كو دانوستاندنێن تایبەت ب وی سیستەمی گەهشتبوونە قۆناغێن دووماهیێ، بەلێ بەغدا د دەركرنا بڕیارا پێدڤی دا خەمساری كریە، لەورا ل دووف رێككەفتنەكێ، بڕیار هاتییە دان بتنێ 50% داهاتێن نەپەترۆلی بهێنە رادەستكرن ژ بەر نزمبوونا رێژەیا داهاتان.
د دوماهییا بەیاننامەیا خۆدا دا، وەزارەتا دارایی رەخنەیێن توند ل جێگرێ ئێكێ یێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دگریت و ئەشكەرا دكەت كو باشتر بوو ناڤبری بزاڤا دیتنا چارەسەریێن یاسایی و دەستووری بۆ كێشەیا برگەیا «خەرجیێن فعلی» كربا كو ب شێوەیەكێ نەدادپەروەرانە و بتنێ ل سەر هەرێما كوردستانێ دهێتە بجهئینان، كو بوویە ئەگەرێ خەرجنەكرنا تمامی یا شایستەیێن دارایی و مووچەی. هەروەسا دبێژیت: «جهێ حێبەتیێ یە كەسایەتییەك د وی پۆستی دا، ل شوونا پاراستنا وەكهەڤی و مافێ هەموو وەلاتیبان، داخوازا بڕین و راگرتنا مووچەیێ پشكەكا دەستنیشانكری ژ وەلاتیێن وەلاتی بكەت».

فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، د بەرسڤا داخوازییا بڕینا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ دا دبێژیت: «مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ، هێلا سۆرە».
نڤیسینگەها راگەهاندنا فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، بەیاننامەك بەلاڤكر و راگەهاند: «نڤیسینگەها راگەهاندنا جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران ب حێبەتی ڤە دووڤچوونا وێ بەیاننامەیا نڤیسینگەها راگەهاندنا عەدنان فەیحان، جێگرێ ئێكێ یێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەران كر، دەربارەی داخوازییا راگرتنا بودجەیێ دارایی بۆ هەرێما كوردستانێ و بڕینا مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی دایە، كو ئەو خۆ ب پێگیر دبینن راستیان بۆ رایا گشتی رۆهن بكەنەڤە و وان لێكدانێن پارچەپارچەكری یێن رێككەفتن و یاسایان راست بكەنەڤە.
چەند خالەك هاتینە دیاركرن ب ڤی رەنگی:
ئێك: مووچەیێ فەرمانبەران هێلا سۆرە و كارتەك نینە بۆ پارچەكرن و گڤاشتنێن سیاسی. بزاڤێن گرێدانا ژیار و شایستەیێن فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ب ناكۆكیێن ژمێریاری یان داهاتێن نە پەترۆلی ڤە، ب شێوەیەكێ ئاشكرا دژایەتییا بڕیارا دادگەها بلند یا فیدڕالی دكەت، كو ب رۆهنی بڕیار دایە پرسا مووچەی ژ هەر ناكۆكییەكا سیاسی یان دارایی یان پێگیرییەكا د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا بهێتە جوداكرن. مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێمێ وەك یێ هەڤالێن وانە ل پارێزگەهێن دی یێن ئیراقێ، مافەكێ دەستووری و ژیارێ یە و ناهێتە وەرگرتن وەك بارمتە بۆ چ رێكارێن سزادانێ، ل ڤێرە پرسیار ئەوە: ئەرێ داهاتێ گشتی یێ ئیراقێ وەك یێ سالێن چوویە؟
دوو: پێگیریكردن ب زەلالیێ و راپۆرتێن چاڤدێرییا هەڤپشك. دوپاتیێ ل سەر وێ چەندێ دكەین كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ب هەماهەنگییەكا بلند و تمام ل گەل دیوانا چاڤدێرییا دارایی یا فیدڕالی كار ل سەر ڤی دۆسیەی دكەت. ئەو راستڤەكرن یان كێمكرنا د بەیاننامەیێ دا هاتییە باسكرن دەربارەی گۆژمەیێن پارێن داخوازی ل سەر هاتییە كرن، نە «سازشەكا بێ دەستهەلاتا» حوكمەتا فیدڕالی بوو، بەلكو ئەنجامێ پێداچوونەكا تەكنیكی و یاسایی یا واقعی بوو كو ژ ئالیێ لژنەیێن وەزاری یێن تایبەتمەند (لژنەیا شەش كەسی) سەرپەرشتی ل سەر دهاتە كرن، كو سروشتێ راستەقینە یێ داهاتان و میكانیزمێن كۆمكرنێ و دەستهەلاتێن تایبەت و هەڤپشك ل سەر بنیاتێ دەستوورێ ئیراقێ ل بەرچاڤ وەرگرتییە.
سێ: راستیا هەژمارەیان، پێگیریێن دارایی و داهاتێن نە پەترۆلی. ل ڤێرە دیار دكەین كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ چو رۆژان خۆ ژ پێگیریێن خۆ پاشنەئێخستییە، بەردەوام 120 ملیار دینار رادەستی حوكمەتا فیدڕالی كرینە، و تنێ بەری دوو مەهان داهاتێن وێ گەهشتنە د ناڤبەرا 40 بۆ 50 ملیار دیناران دا، ئەڤە ژی نیشانا داهاتێ راستەقینە یێ ب دەستكەفتی دكەت كو هەڤتایێ ستانداردێن تەكنیكی یە، نەك ئەنجامێ خەمساریێ. سەپاندنا هەژمارەیێن خەیالی كو رەنگڤەدانا واقعێ ئابۆری نینە، نەدادپەروەری و نەڕەواییە. زێدەباری ڤێ چەندێ، هەرێما كوردستانێ داخوازا ئێكلاكرنا شایستەیێن نەدای دكەت د بودجەیێ گشتی دا ل گەل خەرجیێن بەرهەمئینانا پەترۆلێ و ڤەگوهاستنێ و قەرەبووكرنا وان بڕیارێن زیان گەهاندینە هەرێمێ. ئەڤ گۆژمە پارە گەلەك پترن ژ وان جوداهیێن د بەیاننامەیێ دا هاتینە باسكرن.
چار: نەرمییا حوكمەتا فیدڕالی پێگیریكرنە ب دەستوور و بجهئینانا وی. دەستخۆشی ل نەرمییا حوكمەتا فیدڕالی یا بەری نوكە و یا نوكە د هنارتنا پارەیێ مووچەی دا دكەین، ئەڤە ب وێ رامانێ نینە كو یاسا شكاندییە، بەلكو دەربڕینە ژ هەستكرن ب بەرپرسیارەتییا نشتیمانی بەرامبەر وەلاتیێن وان ل هەرێمێ و پاراستنا ئارامییا جڤاكی و ئابۆری ل هەموو پارێزگەهێن ئیراقێ. گەفكرن ل حوكمەتا فیدڕالی ب لێپرسینا یاسایی ژبەر دانا مووچەیێ وەلاتیێن ئیراقێ، سیاسیكرنا رۆهن یا یاسایانە. ئەوێن خەونێ ب زڤڕاندنا وێ مەركەزیەتا خراب دبینن كو بنپێكرنا دەستوور و رێككەفتنێن سیاسی دكەت، خەونا وان ب جه نەهاتییە و دێ هەر ب خەون مینیت.
ب گۆڕەی بەیاننامەیێ: «دەزگەهێ یاسادانانێ و سەرۆكایەتییا وێ نوونەراتییا ئیرادە و دەنگێ هەموو پێكهاتە و تەخێن گەلێ ئیراقێ دكەن، نابیت لایەنگیریێ بۆ چو ئالی یان گرۆپان بكەت بەرامبەر ئالییەكێ دی. بارودۆخ هەر چەوا بیت، پرسا رێكخستنا پەیوەندیێن دارایی د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا دێ ل سەر بنیاتێ هەڤپشكیێ بیت و پێدڤییە ژ زمانێ گەفان دوور بكەڤین و دیالۆگا تەكنیكی بكەینە رێك بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن دارایی د چارچۆڤەیا یاسایێ دا، دوور ژ ژیارا وەلاتیێن ئاسایی».